Yoshlarni oilaviy hayotga tayorlash - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	170.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Yoshlarni oilaviy hayotga tayorlash

Купить

YOSHLARNI OILAVIY HAYOTGA TAYORLASH .
Reja:
1. O’spirinlarning axloqi va ruhiyati.
2. O’spirinlarni turmush qurishga tayyorlash.
3. Sevgi - murakkab, yuksak insoniy tuyg’u.
1

O’spirinlik 16-18 yoshlarni qamrab olgan, ancha murakkab davridir. Mazkur
davrda o’quvchi ham jismonan, ham ma’naviy, ham ruhan sog’lom rivojlanishga
qadam qo’yadi, ijtimoiy jihatdan yetuklikka intiladi. Jamiyat fuqarosi hamda 18
yoshida esa saylash (saylanishi) fuqaro sifatida ijtimoiy jihatda voyaga yetishi,
turmushda o’z o’rnini topishi, o’z taqdirini o’zi hal qilish, yetuk shaxs tariqasida
ruhiyati va ma’naviyatining rivoji uchun jamiki shart-sharoitlarini yaratadi.
O’spirin shaxsi uning ijtimoiy hayotda, maktab jamoasida, tengqurlari bilan
shaxslararo munosabatlar davrasidagi, o’qish va turmush sharoitidagi o’zgarishlar
ta’siri ostida tarkib topa boshlaydi.
O’spirinning mehnat faoliyatida, ta’lim-tarbiya jarayonida aqliy va axloqiy
jihatdan o’sishida o’ziga xos o’zgarishlar, yangi xislat va fazilatlar namoyon
bo’layotganligi kuzatiladi. Yuqori sinf o’quvchilari ijtimoiy hayotdagi vazifalarni
hal etishda qatnasha boshlaydilar. Ijtimoiy hayot tarzida, ta’lim-tarbiya
xarakterining o’zgarishi yigit va qizlarda ilmiy dunyoqarash, e’tiqodning
shakllanishiga, yuksak his tuyg’ularning yuzaga kelishi, bilimlarni o’zlashtirishga
ijodiy yondoshishning kuchayishiga olib keladi.
Turmushda o’z o’rnini topishga intilish, kasb-hunar egallash, ixtisos tanlash,
istiqbol rejalarini tuzish, kelajakka jiddiy munosabatda bo’lishni taqozo qiladi.
Biroq bu davr jo’shqin kuch-g’ayrat, shijoat, qahramonlik ko’rsatishga intilish,
hayotda erkin dunyoqarash va mustaqil harakat qilish: jamoaga, jamiyat va tabiat
hodisalariga romantik munosabatda bo’lishi kabi xususiyatlar bilan boshqa yosh
davralaridan keskin ajralib turadi.
Ayniqsa, turmush va o’qish faoliyatlarining yangicha shart-sharoitlari, sinf
jamoasidagi vaziyat, o’spirinlarning maktabda egallagan mavqyei, jamoat
tashkilotlarida tajriba orttirish ularga o’zgacha talablar hamda mas’uliyatli
vazifalar yuklaydi. Bu davrga kelib, yuqori sinf o’quvchilari maktab muhitida
tashkilotchi, rahbar, tarbiyachi, tashviqotchi kabi vazifalarni ham o’tay
boshlaydilar.
Ruhshunos va pedagog olimlarning olib borgan qator tadqiqotlari shuni
ko’rsatadiki, maktabda tarbiya tartibli, izchil olib borilmasa, yigit va qizlarda
2

chinakam g’oyaviy barqaror e’tiqodni shakllantirish haqida so’z bo’lishi ham
mumkin emas. O’spirinlar axloqiy tushunchalarni oqilona shakllantirish, nojo’ya
xulq-atvor, chet el filmlarning ma’naviyat va ruhiyatga salbiy ta’sir etishini
mustaqil tushuntirish lozim.
O’SPIRINLARNI TURMUSHGA TAYYORLASH.
Turmush og’irliklarining achchiq-chuchugini hali sinab boshidan kechirmagan,
ma’naviy va ruhiy jihatdan to’la kamolotga erishmagan, axloqiy normalarni o’zida
mujassamlashtirmagan ba’zi yigit va qizlar tomonidan qurilayotgan yosh
oilalarning obyektiv va subyektiv sabablariga ko’ra buzilib ketishi xollari davom
etayotir. Bunda ta’lim va tarbiya sohasida yo’l qo’yilayotgan kamchiliklar ham
sabab bo’lmoqda. Shuning uchun yoshlarni turmush qurishga tayyorlash ishlarini
takomillashtirish, bunda oqilona usullar topish, o’ziga xos vaziyatlardan
foydalanish.
Yigit va qizlarning ma’naviy holatlarni bartaraf etishda, ularda ijtimoiy ongini
shakllantirishda bo’lajak oilaning kelajagiga yuzaki munosabatda bo’lmaslikka
o’rgatishda va ularni oila qurishga tayyorlashda jinsiy tarbiya alohida ahamiyatga
moslikdir.
Erkak va ayollarning teng huquqligi, bir-biriga sadoqati hislarini yoshlar ongiga
singdirish zarur. Bu o’rinda o’qituvchi o’zbek milliy turmush tarzidan aniq
misollar keltirishi lozim. Chunonchi xotin-qizlarga past nazar bilan qarash, ba’zan
huquqda teng emaslik xollarini amaliy ishda ko’rsatib qo’yilayotgan paytlarni ko’z
oldiga keltirish, ayrim o’z-o’ziga o’t qo’ygan, sirka ichgan, o’zini osgan
ayollarning ayanchli ahvolidan lavhalar keltirilishi hamda ularning ijtimoiy
ildizlari ochib tashlanishi lozim.
O’spirin yigit va qizlarga erkak va ayol o’rtasidagi munosabatlar to’g’risida
yotig’i bilan tushuntirish ota-ona, shifokor, sinf rahbari va o’qituvchilar
jamoasining muqaddas murabbiylik burchi bo’lmog’i lozim.
Mazkur muammoning hal qilish quyidagi ko’rsatilgan vazifalardan iboratdir.
1.Yigit va qizlar o’rtasida axloqiy munosabatlarni to’g’ri shakllantirish.
3

2. O’spirinlarda o’zaro hurmat, beg’araz do’stlik, samimiy hamkorlik his-
tuyg’ularini rivojlantirish.
3. Axloqiy tarbiyaning tabiiy va ijtimoiy masalalarni, yigit va qizlarning
rivojlanish xususiyatlari to’g’risida ularda ilmiy tushunchalar va haqqoniy
tasavvurlar hosil qilish.
4. Yigit va qizlarni jismoniy baquvvat, sog’lom, madaniyatli qilib o’stirish:
totuv oila qurishga tayyorlash.
Bundan tashqari ba’zan qizlarda ham yigitlarga o’xshab beqaror hislar yuzaga
kelishi mumkin.
Oilada va maktabda o’spirinlarning kamoloti uchun quyidagi zarur shart-
sharoitlarni yaratish lozim.
1.Yigit va qizning kundalik rejimini gigiyena talablariga binoan tuzish va
tashkil etish
2.O’z vaqtida va normal ovqatlanish.
3.Shaxsiy gigiyenik qoidalariga o’rgatish va shu asosda ko’nikmalar hosil qilish.
4.Aqliy va jismoniy mehnatni bir-biri bilan almashtirib turish.
5.Oilada uy-ro’zg’or ishlariga, maktabda jamoat ishlariga jalb qilish.
6.Yigit va qizlarda o’zaro bunday munosabatlarni shakllantirish maqsadida,
avvalo bunday munosabatlarning ota-ona va oila a’zolari o’rtasida hamisha
samimiy va to’g’ri bo’lishini ta’minlash va hokazo.
SEVGI - MURAKKAB, YUKSAK INSONIY TUYFU.
«Bo’lmasa ishq, ikki jahon bo’lmasun,
Ikki jahon demaki, jon bo’lmasun»,-
Alisher Navoiy .
deb, ishqsiz hayot, hayot emas qabilidagi fikrni olg’a suradi. Yengiltaklik bilan
yohud ko’ngilxushlik bilan yuzaga keladigan muhabbat haqiqiy bo’lmaydi. U
vaqtincha ehtirosdan iborat bo’lib, tezda so’nadi. Natijada, qiz va yigit aziyat
chekib bir umr pushaymonlik dardidan nola tortadi. Binobarin, sevish va sevilish
ham tabiat in’om etgan oliy tuyg’u baxsh etuvchi yuksak fazilat bo’lib, uning
4

yanada rivoj topishi va shaxsning kamolotida muhim rol o’ynaydi: insonda
«madaniyat mahsuli bo’lgan xislatlar» yuzaga keladi.
Atoqli davlat arbobi A.V.Lunacharskiyning muhabbat, nikoh va oila xususida
bayon etgan fikrlari g’oyatda xarakterlidir.
«Kutish, kutish, sabr-toqat-qanoat, bilan kutish kerak, zero kishilar bir-birini
sevgan taqdirdagina uzoq umrli yaxshi turmush quriladi. Shu sababli biz erkak
bilan ayolning bir-biriga ko’ngil berib yurishini, ularning hirsiy hislar ham
aralashgan munosabatlarini inkor etmasligimiz kerak.
O’z navbatida, o’quvchilar adabiyot darslarida o’rgangan, darsdan bo’sh
vaqtlarida mutolaa etgan she’riy asarlarida parchalarni yoddan ifodali o’qib
beradilar.
She’riy asarlar bilan bir qatorda, nasriy va dramatik asarlarga ham murojaat
etish darsning ta’sirchanligini yanada oshiradi.
O’quvchilar sevgi-muhabbati to’g’risida yozuvchi Abdulla Qodiriyning
«Mehrobdan chayon» romanidagi bosh qahramonlar Anvar va Ra’no o’rtasidagi
ishqnomadan iborat mushoirani chiroyli qilib o’qib berishlari mumkin.
Anvar : -Hamisha xavfda ko’nglim bu muhabbat intixosidin,
Meni ham etmasa Majnun debon Ra’noni savdosi.
Ra’no: –Muhabbat jomidan nush aylagan ahli zako bo’lmish
Funun tibda majnundir kishining qo’ysa safrosi.
X.X.Niyoziyning «Boy ila xizmatchi» dramasidagi bosh qahramonlari Fofir va
Jamila o’rtasidagi ishqiy mubohasani o’qituvchi yoxud o’quvchilarning o’zlari
yuksak ohangdorlik bilan ta’sirchan o’qib berishlari ham maqsadga muvofiqdir.
Binobarin xotinning vafodorligiga shubha uyg’otgan Xonzodaning achchiq
kinoya-kesatiq gaplarini eshitgan G’ofirning Jamilani qiyin - qistoqqa olib, unga
bergan ta’na –dashnomalarni va o’z navbatida, Fofirga chinakam sadoqatli
ekanligini bildirgan Jamilaning yurak so’zlarini sinfda dars jarayonida ehtirosli
o’qishning axloqiy –estetik ta’siri g’oyatda kuchlidir.
5

Badiiy adabiyotda ifodalangan sevgi-muhabbatni ulug’lovchi lavhalarni
ta’sirchan emosional ohangda o’qish, o’z navbatida, bu yuksak tuyg’ularning
mohiyatini chuqur anglashga yordam beradi.
Sevgi – muhabbat to’g’risidagi o’quvchilarning tasavvurlarini boyitish
maqsadida ilmiy manbalarda bayon etilgan manbalardan ham ijodiy foydalanish
mumkin.

6

Adabiyotlar.
1. Oilaviy hayot etikasi va psixologiyasi. O.To’rayeva. Tosh-t. O’qit. - 1990.
2. Yusupov E., Ismoilov. Inson odobi bilan. -T., O’zb-n., 1983.
3. Mirtursunov.Z.F. O’zbek xalq pedagogikasi. -T., «Fan», 1973.
4. Oila pedagogikasi. A.Munavvarov. Xalq pedagogikasi va ma’naviy
qadriyatlar tarbiya manbai. Tosh-t. O’qit. - 1992.
5. Talabalar uchun psixologiyasidan topshiriqlar. L.P.Xoxlova. -T., O’qit. -
1992.
6. Mirzakalon Ismoiliy. Odamiylik qissasi. -T., «O’zbek-n»., 1975.
7. Psixologiya v semye. I.Plotniyeks. Moskva. «Pedagogika» 1991.
8. Oila tayanchi.Ilmiy maqolalar to’plami., Toshkent T.D.P.U. 1998.
7

Yoshlarni oilaviy hayotga tayorlash

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish