Yuksak o‘simliklarning vegetativ organlarini rivojlanishi - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	189.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Yuksak o‘simliklarning vegetativ organlarini rivojlanishi

Купить

MAVZU: YUKSAK O‘SIMLIKLARNING VEGETATIV
ORGANLARINI RIVOJLANISHI.
Reja:
1. Novdaning rivojlanishi.
2. Bargning rivojlanishi .
3. Ildizning rivojlanishi.

O‘simliklarning o‘suv organlari ikki asosiy qism - novda va ildiz
sistemasidan iborat. Novda tuzilishi jihatidan asosiy novda qismlari: poya,
barg va kurtaklardan iboratdir. Ildiz sistemasi esa, asosiy o‘q va yon
ildizlardan tashkil topgan .
Evolyusiya jarayonida o‘suv organlar ilk bor quruqlik sharoitida
yashashga moslashgan riniofitlarda yuzaga kelgan. Riniofitlarning tanasi
dixotomik shoxlangan bo‘lib, bargsiz tellomdan iborat bo‘lgan. Ko‘pchilik
olimlarning fikricha tellomdan novda rivojlangan. Kdsimgi yuksak
o‘simliklarning novda va uning shaklan o‘zgargan qismlari o‘suv organning
funksiyasini (vazifasini) bajargan. Evolyusiya jarayonida ildiz novdadan
kechroq, quruqlikka yashashga moslashgan riniofitlarning rizomoidlaridan
vujudga kelgan.
Novda haqida umumiy tushuncha. Novda yuksak o‘simliklarning
asosiy o‘suv organi hisoblanadi. Odatda novda rivojlanishi ontogenezdan,
dastlabki davridan boshlab apekal meristemadan hosil bo‘ladi. U poya, barg
va kurtaklarga ajraladi. Novda o‘sish xususiyatiga ega. Rivojlanishning
dastlabki davrida, ya’ni urug‘ning unishidan o‘simta hosil bo‘ladi.
O‘simtalarda urug‘palla barglari va birinchi chin barglar orasidan poyacha
taraqqiy etadi. Poyaning eng uchida bargchalar orasida o‘sish nuqtasi (apeks)
bo‘lib, undan novda, ya’ni poyaning bir o‘suv davrida o‘sib chiqqan bargli va
kurtakli qismi (bir yillik novda) rivojlanadi. Rivojlanishning keyingi
bosqichlarida har bir novda apekal meristemadan, ya’ni uchki kurtaklarning
rivojlanishidan vujudga keladi.
Demak, kurtak boshlang‘ich novda bo‘lib, u o‘sish va rivojlanish
xususiyatiga ega. O‘simliklarning eng asosiy birinchi tartib novdasi
boshlang‘ich poyachaning o‘sishidan hosil bo‘ladi, keyinchalik uning yon
kurtaklardan ikkilamchi, undan uchlamchi tartib novdalar hosil bo‘ladi.
Hozirgi zamon morfologlari novdaga uchki (apeks) meristemadan hosil
2

bo‘ladigan yaxlit bir organ sifatida qarashadi. Novda ancha murakkab
tuzilishga ega, chunki u rivojlanishning dastlabki davridan boshlab, poya,
barg va kurtaklarga ajralgan.
Novdalar o‘suvchi va generativ bo‘ladi. O‘suvchi novdalarning bo‘g‘in
oralig‘i uzun bo‘lib, har tomonlama o‘sish qobiliyatiga ega, ular havo orqali
ozikdanadi, ammo bundan tashqari boshqa funksiyani ham bajarishi, hamda
turli metamorfozaga uchrashi mumkin. O‘rta Osiyo cho‘llarida, masalan,
qumli cho‘llarda oqsaksaul, qorasaksaul, juzg‘un, qizilcha yoki barjoq,
qulanquyruq kabi o‘simliklar novdasidagi barglari juda ham mayda
qipiqchalar shaklida yoki butunlay reduksiyalangan bo‘lib, assimilyatsiya
funksiyasini yosh novdalar bajaradi. Bunday novdalarning xlorenxima
to‘qimalarida xlorofill ko‘p bo‘ladi.
Reproduktiv yoki generativ (lot. g ye n . r a s i o - tug‘ilish, kelib
chiqish) novdalarning bo‘g‘im oralig‘i qisqa bo‘lib gul va mevalarni tutib
turuvchi organ vazifasini bajaradi. Unda assimilyatsiya etuvchi yashil barglar
juda kam bo‘ladi. Novdaning eng xususiyatli belgisi shundan iboratki,
birinchidan, u bo‘g‘imlarga ajralgan, ikkinchidan esa, har qaysi bo‘g‘imda
bitta, ikkita yoki bir necha barglar joylashadi. Shu xususiyati bilan novda,
ildizdan keskin farq qiladi. Novdaning barg bilan birikkan joyi - bo‘g‘im, bir
bo‘g‘im bilan
ikkinchi bo‘g‘im oralig‘i bo‘g‘im oralig‘i deb ataladi. Agar bargning asosi
yoki barglar halqasi (bir qancha barglar) poyani to‘liq o‘rab olsa - yop i q,
to‘liq o‘rab olmasa ochiq bo‘g‘im deyiladi. Odatda, poya bir necha yoki ko‘p
bo‘g‘im va bo‘g‘im
oraliqlaridan iborat bo‘lib ketma-ket joylashadi. Bo‘g‘imlarning bunday
joylashishi m ye t a m ye r (yunon. meta- orasida, ketma-ket) joylashish
deyiladi. Poya uchiga yaqinlashgan sayin bo‘g‘im oralig‘i qisqarib, barglar
3

maydaroq va zichroq bo‘lib boradi, poyaning eng uchida tepa kurtak
(apeks) joylashadi.
Bu kurtak boshlang‘ich novda hisoblanadi. Undan asosiy novda
rivojlanadi. Asosiy novdaning poya bilan barg o‘rtasidagi burchakka barg
qo‘ltig‘i deyiladi. Barg qo‘ltig‘idan kelgusida novda o‘sib chiqadigan bir
necha yon kurtaklar vujudga keladi. Yon kurtaklarning o‘sishidan I-II tartib
novdalar taraqqiy etadi. Natijada I, II va III tartib novdalar hosil bo‘ladi,
bularning yig‘indisiga novdalar sistemasi deb ataladi.
Kurtak. - o‘simlikning tana, barg, gul va boshqa qismlarini hosil
qiluvchi murtak shaklidagi novdadir. Kurtak murtak o‘qidan va undagi
murtak bargchalaridan iborat bo‘lib, uning uchida o‘sish nuqtasi bo‘ladi.
Kurtaklar joylashishiga ko‘ra uchki hamda yon (qo‘ltiq) kurtaklarga
bo‘linadi. Yon kurtaklar bitta va ba’zan bir nechta kurtakdan iborat bo‘ladi.
Ular ustma-ust joylashsa serial (lot. s ye r i ye s — qator) kurtak deb ataladi
(masalan, uchqat, yong‘oq, oq akatsiya va boshqalarda uchraydi). Agar
kurtak birgalikda yonma-yon joylashsa kollateral (lot. k o l — birgalikda;
lateragis — yon tomon) deyiladi. Bundan tashqari qo‘shimchayoki adventiv
(lot. a d v ye n t i k u s — kelgivdi, tasodifiy) kurtaklar ham bo‘ladi.
Adventiv kurtaklar vegetativ ko‘payish vazifasini bajaradi.
Tuzilishi va vazifasiga ko‘ra, kurtaklar har xil — o‘suv, o‘suv-
generativ hamda generativ kurtaklar bo‘ladi. O‘suv kurtaklardan bargli va
kurtakli poya o‘sib chiqadi. Bunday kurtaklarda tashqi boshlang‘ich barglar
(barg kurtaklari) uchlari bilan qayrilib, o‘sish nuqgasini o‘rab oladi. Kurtakda
bo‘g‘im zich joylashgan, shuning uchun bo‘g‘im oraliqlarini aniqlash qiyin.
Boshlang‘ich barg qo‘ltig‘ida yon kurtak murtaklari ham hosil bo‘lishi
mumkin. Demak, novdaning cheksiz shoxlanishiga bo‘lgan yashirin, ammo
yuzaga chiqishi mumkin bo‘lgan imkoniyat kurtakda mavjud.
4

O‘suv-generativ kurtaklarning tuzilishi o‘suv kurtakning tuzilishiga
o‘xshaydi, lekin o‘sish nuqgasida boshlang‘ich holatdagi gul yoki to‘pgul
bo‘ladi. Bunday kurtaklar ko‘pincha o‘tchil o‘simliklarga xos bo‘lsada,
daraxt va butalarda ham uchraydi (masalan, siren, buzina=marjondaraxt).
Bundan tashqari to‘pgullar hosil qiladigan gul kurtaklar ham uchraydi (bular
shaklan o‘zgargan novdadir). Nihoyat aralash kurtaklar deb ataladigan
kurtaklardan novdalar bilan gullar o‘sib chiqadi.
Qo‘shimcha kurtaklar. Ekzogen yo‘l bilan hosil bo‘ladigan odatdagi
yon kurtaklardan tashqari qo‘shimcha yoki adventiv kurtaklar ham paydo
bo‘lishi mumkin. Ular poyalarda endogen, barglarda esa ekzogen yo‘l bilan
hosil bo‘ladi va tartibsiz joylashadi. Qo‘shimcha kurtaklar poya, barg va
ildizda ularning perisikl kambiy, o‘zak nurlaridan va hatgoki bargning
mezofil yoki epidermisidan ham hosil bo‘lishi mumkin. Qaysi organdan hosil
bo‘lishidan qat’iy nazar, tuzilishiga ko‘ra ular oddiy uchki yoki yon
kurtaklardan farq qilmaydi. Qo‘shimcha kurtaklarning biologik ahamiyati
katta. Ular ko‘pgina o‘simliklarda vegetativ ko‘payish uchun xizmat qiladi.
Masalan, ildiz bachkilari orqali ko‘payadigan o‘simliklarda
(malina=xo‘jag‘at, qulupnay va boshqalarda) albatta qo‘shimcha kurtaklar
bo‘ladi. Ildiz bachkilari — ildizda joylashgan qo‘shimcha o‘sib chiqqan
novda (tog‘ teragi, shumtol, oq akatsiya, olcha, olxo‘ri, siren, yantoq,
chirmovuq, sariq bo‘ztikan va boshqa)lar.
Qo‘shimcha kurtaklar barglarda ham hosil bo‘ladi. Masalan, briofillium
o‘simligining barglarida qo‘shimcha kurtaklar barg chetlarida rivojlanadi.
Ana shu kurtaklar bargdan uzilmasdanoq, ildizcha va bargchalar hosil qiladi.
Keyin uzilib yerga tushgandan so‘ng, o‘sib yangi o‘simlikka aylanadi.
Bunday xildagi qo‘shimcha kurtaklar ajraluvchi kurtaklar deyiladi.
Begoniya gulining uy sharoitida o‘stiriladigan xillarining barg qalamchalari
5

orqali ko‘paytirish mumkin. Ularda qo‘shimcha kurtaklar jarohatlanish
natijasida hosil bo‘ladi.
Sovuq va o‘rta iqlim mintaqalarida o‘suvchi daraxt va butalarning
novdalaridagi kurtaklar tashqi tomondan maxsus kurtak tangachalari bilan
o‘ralib, kurtakning ichki meristema to‘qimalarini himoya qiladi va qurishidan
saqlaydi. Bunday kurtaklar yopiq kurtaklar deb ataladi. Agar o‘sha
tangachalar bo‘lmasa ochiq kurtak deyiladi. Ko‘pincha ochiq kurtaklarning
o‘sish konusi yoki o‘sish zonasi butunlay ochiq bo‘lmay, ularni usti barg
qismlari yoki yonbargchalari bilan o‘raladi (masalan, oq qayin, beda va
boshqa sitrus o‘simliklari). G‘alladoshlarda o‘suvchi novda qin ichida
joylashgan. Yopiq kurtaklar aksariyat daraxt va butalarda (masalan, o‘rik,
olma, nok, gilos, terak, marjondaraxt va boshqalarda) bo‘ladi.
Novdalar sistemasining umumiy ko‘rinishi har xil: akrotoniya,
mezotoniya va bazitoniya (yunon. akros - uchki; mezon - o‘rta; bazis - asos;
tonos - qavat, kuch) shaklda. Ular o‘rtasida oraliq shakllar ham bo‘lishi
mumkin.
Akroton shoxlanishda asosiy novdaning uchki tomoniga yaqin turgan
yon shoxchalar (qarag‘ay, zarang, qayrag‘och, dub va boshqa daraxtlar)
hamda ba’zi bir o‘tchil o‘simliklar (bo‘tako‘z) yaxshiroq rivojlanadi.
Buta, butachalar, ko‘p yillik o‘tchil o‘simliklarning shoxlanishi baziton
bo‘lib, eng kuchli va yirik shoxchalar markaziy novdadan hosil bo‘ladi.
G‘alladoshlar oilasiga mansub madaniy (bug‘doy, sholi, arpa va boshqalar)
va yovvoyi o‘simliklar (bug‘doyiq, qorabosh va boshqalar)ning va yon
novdalar hosil qilib tarmoqlanishi baziton shoxlanishga misol bo‘la oladi.
Mezoton shoxlanishda kuchli taraqqiy etgan yon novdalar asosiy
novdaning o‘rta qismidan shakllanadi (archa, zarang).
Novdaning o‘sish yo‘nalishlari bir necha xil. Ko‘pchilik novdalar tik
o‘sadi - bunday o‘sish ortotrop (yunon. o r t o s - to‘g‘ri; t r o p o s -
6

yo‘nalish) o‘sish yoki yo‘nalish deb ataladi. Bu xildagi o‘sishda asosiy novda
manfiy geotropizm (yunon. g ye o - yer)ni sakdab qoladi (tol, terak,
qarag‘ay, kungaboqar, g‘o‘za, shuvoq, sho‘ra va boshqalar). Ularning yon
novda yo‘nalishi tashqi muhit ta’sirida o‘zgarishi mumkin.
Yon novdalar asosiy novda bilan turli burchak hosil qilib birikishi
mumkin. Ana shunday novdalar yo‘nalishiga plagiotrop (yunon. Plagiose -
egilgan, ko‘ndalang) o‘sish deyiladi (qovun, tarvuz, qovoqva boshqalar).
Ko‘pincha novdalar o‘sish mobaynida o‘z yo‘nalishini o‘zgartirib anizotrop
(yunon. anizos — teng bo‘lmagan) holatga o‘tishi mumkin. Bunday
novdalarga ko‘pincha o‘tchil o‘simliklar (o‘rmalovchi ayiqtovon, bug‘doyiq,
qorabosh va boshqalar), buta (turkiston archasi)ning ko‘tarilib yoki qiyalab
o‘suvchi novdalari misol bo‘ladi.
Bargning hosil bo‘lishi va rivojlanishi. Barg novdaning yon organi.
O‘simliklarning birinchi vegetativ bargi urug‘palla bo‘lib, u aneks uchi novda
paydo bo‘lmasdan oldin murtak tanasining takomillashishidan yuzaga keladi.
Keyin hosil bo‘ladigan primordial barg novdaning o‘sish konusidagi
meristemadan akropetal tartibda ekzogen bo‘rtmalar yoki do‘mboqchalar
ko‘rinishida vujudga keladi. Avvalo uning protoderma yoki boshlang‘ich
epiderma xujayralari bir xil (antiklinal) bo‘linadi. Keyinchalik hosil bo‘lgan
do‘mboqchalar differensiyalanib (lot. tafovut, farq) ikki: yuqori (apekal) va
pastki (bazal) qismlarga bo‘linadi. Bunda apekal, bazal qismga nisbatan tez
usadi. Ninabarglilar va bir pallalilar pirimordialining kattaligi 0,3 mm, ikki
pallalilarniki esa 7-10 va ba’zan 15 mm ga (ba’zi butguldoshlarda) yetadi.
Shundan keyin primordiyning apeki o‘sishdan to‘xtaydi. Uning marginal
(chetki) meristema xujayralari interkalyar (lot. interkalyars - joylashtirish)
o‘sishda davom etadi. Boshlang‘ich bargning interkalyar o‘sishini Afrika
sahrolarida o‘suvchi ajoyib velvichiya (Welwitschia mirablis) deb ataladigan
o‘simliklarda ko‘rish mumkin.
7

Ontogenezda primordial bargning apekal qismidan barg plastinkasi va
band, bazal qismidan esa barg asosi va yon bargcha o‘sib yetishadi . Ikki
pallali o‘simliklarda barg plastinkasi odatda bazipetal (yunon. bazis - asos,
tub, tag, petomay - intilish) ravishda yuzaga keladi, ya’ni uning uchi
oldinroq tashkil topadi.
Primordiyning apekal va bazal qismlari o‘rtasida interkalyar o‘sish
sodir bo‘lganligi sababli barg bandi hammadan keyin paydo bo‘ladi. Barg
plastinkasining qirralari chetki marginal hujayralarining bir tekisda
o‘smasligidan yuzaga keladi. Murakkab barglar ham xuddi oddiy barglarday
paydo bo‘ladi va keyinchalik uning marginal hujayralari bo‘lina boshlaydi.
Bir pallali o‘simliklarning boshlang‘ich (primordial) barglari
rivojlanishning avvalida qirrali o‘roqsimon shaklda bo‘lib, keyinchalik eniga
o‘sadi va qalpoqcha shakliga aylanadi. Ba’zan primordiya bir-biri bilan
qo‘shilib uzunasiga o‘sadi. Nayning ostki qismida barg novi yoki g‘ilofi
rivojlanadi (soyabonguldoshlar, boshokdoshlar).
Ildizning rivojlanishi. Ildiz boshlang‘ichi urug‘da joylashgan bo‘ladi.
Urug‘ unib o‘sa boshlaganda dastlab uning ildizi po‘stni yorib tashqariga
chiqadi. Bir pallali o‘simlik urug‘idan bir necha ildiz, ikki pallali o‘simlik
urug‘idan faqat bitta ildiz chiqadi va taraqqiyoti davom ettirib, asosiy yoki
o‘q ildizga aylanadi. Asos iy ildiz bilan poya o‘rtasidagi chegara ildiz bo‘yni
de b ataladi. Poyaning ildiz bo‘ynidan birinchi murtak barglarigacha
(urug‘pallalargacha) bo‘lgan qismi gipokotil (urug‘pallaning osti) deb ataladi .
Rivojlanish xususiyatiga qarab, asosiy yoki o‘q ildiz va qo‘shimcha
ildizlar tafovut etiladi. Murtakdan rivojlangan ildiz asosiy, poyadan yoki
boshqa organlardan o‘sib chiqqan ildiz qo‘shimcha ildiz deyiladi. Asosiy
yoki o‘q ildiz tez o‘sib, ozgina vaqt ichida yon ildizlar hosil etadi. Bir pallali
o‘simliklarning asosiy ildizi ko‘p vaqt o‘tmay quriydi, o‘rniga poya ostidan
qo‘shimcha ildizlar o‘sib chiqadi. O‘simliklarning yaxshiroq o‘rnashishi
8

hamda oziqlanishiga yordam beradi va ildiz sistemasi yuzasini
kattalashtiradi.
Ildiz sistemasi. Odatda, o‘simlik tuproq orasida jud a katta ildiz
sistemasini yuzaga keltiradi. Uning hajm i o‘simlikning shox-shabbasidan bir
necha marta katga bo‘lishi mumkin. Ildiz sistemasi — asosiy, yon
qo‘shimcha ildizlarning yig‘indisidan tashkil topadi. Asosan ikki xil: o‘qildi:
va patak ildiz sistemalari mavjud. O‘qildiz asosiy yoki (bosh) ildizdan iborat
bo‘lib, poya bilan ildiz bo‘g‘izi orqali tutashadi. Bu ildiz poyaning
davomidek bo‘lib ko‘rinadi. Shuning uchun ham ba’zi adabiyotlarda uni
ildizpoya deyiladi.
O‘qildizda asosiy ildiz murtak (embrion) o‘sib chiqqandan so‘ng,
undan yon ildizlar yuzaga keladi. Ular akropetal yo‘l bilan, ildizning o‘sish
nuqtasidan yuqoriroqda, ya’ni so‘ruvchi zonadan o‘sib chiqadi. O‘qildiz
asosan
ikki pallali o‘simliklarga xos bo‘ladi, shu bilan birga bu xil
o‘simliklarning ba’zisida (masalan, zubturumda) o‘q ildiz yaxshi
rivojlanmaydi. O‘q ildiz cho‘l sharoitida o‘suvchi o‘simliklarda (yantoq,
shuvoq, ko‘kparang lagoxilus, saksovul va boshqalarda) ayniqsa uzun – 5-15
m va ko‘proqqa yetadi.
Yon ildizlar endogen (endo — ichki) yo‘l bilan, ya’ni ichki perisikl
hujayralarining bo‘linishi natijasida birlamchi yog‘ochlik bog‘lamlari
qarshisida do‘mboqchalar (bo‘rtmalar) ko‘rinishida hosil bo‘ladi va to‘g‘ri
qator holida joylashib, akropetal tartibda shoxlanadi. Hosil bo‘lgan bo‘rtma
o‘sib o‘qildizning birlamchi po‘stlog‘idan o‘ziga yo‘l ochib tashqariga tomon
o‘sadi. Yon ildizlar o‘z navbatida tarmoqlanib, har bir tarmoqdan ikkilamchi,
uchlamchi yon ildizlar rivojlanadi.
O‘simliklarda o‘qildiz, yon ildizlardan tashqari qo‘shimcha ildizlar
ham hosil bo‘ladi. Ular endogen yo‘l bilan meristema xususiyatini sakdab
9

qolgan to‘qimalar: perisikl, kambiy fellogendan yuzaga keladi. Bu ildizlar
tuzilishi va ko‘rinishi jihatidan boshqa ildizlarga o‘xshash, lekin ular poyada,
bargda ildizpoya va qari ildiz tukchalarida yuzaga kelishi bilan farq qiladi.
O‘simlikning hayotida qo‘shimcha ildizlar katta ahamiyatga ega. Ular ildiz
sistemasining yuzasini kengaytiradi, o‘simlikning mahkamligini ta’minlab,
oziqlanish sharoitini yaxshilaydi. Shuning uchun ham qishloq xo‘jaligida
pomidor, kartoshka, karam, makkajo‘xori kabi o‘simliklarga ishlov
berilganda atrofiga tuproq to‘plash yo‘li bilan qo‘shimcha ildiz paydo
bo‘lishini tezlatish mumkin.
Bir pallali o‘simliklarda asosiy ildiz juda barvaqt quriydi. Ularda butun
ildiz sistemasi poyaning pastki qismidan o‘sib, qo‘shimcha ildizlardan tashkil
topadi va patak (popuk) ildiz deb ataladi. Patak (popuk) ildizlar asosan bir
pallali o‘simliklarga xosdir.
Qo‘shimcha ildizlar ikki pallali o‘simliklarda ham poyaning pastki
qismida hosil bo‘ladi (masalan, g‘umay, ajriq, qo‘ypechak, bo‘ritikan,
kampirchopon va boshqalarda). O‘simliklarning qo‘shimcha ildiz sistemasini
hosil qilish xususiyatiga asoslanib, qishloq xo‘jalik amaliyotida tok, tol,
terak, chakanda kabi o‘simliklar vegetativ (qalamcha, parxish) yo‘l bilan
ko‘paytiriladi. Yuksak sporali o‘simliklar - plaunlar, qirqbo‘g‘imlar,
qirqquloqlarda - asosiy ildiz bo‘lmaydi. Rivojlanishning boshlanishida ularda
qo‘shimcha ildizlar hosil bo‘ladi. Bu xildagi ildiz sistemasi sodda bo‘lib
birlamchi gomoriza (yunon. gomoyos — bir xil; riza - ildiz) deb ataladi.
10

Аdabiyotlar
1. Ашурметов О.А., Қаршибоев Ҳ.Қ. Ўсимликлар эмбриологияси. Махсус
курсидан ўқув қўлланма. Гулистон, 2002. 68 б.
2. Қаршибоев Ҳ.Қ., Ашурметов О.А. Ўсимликлар кўпайиш биологияси. Гулистон,
2003. 99 б.
3. Ашурметов О.А., Бўриев Х.Ч. Репродуктивная биология представителей
семейства Cucurbitaceae Juss . Ташкент: Фан, 2002. 154 с.
4. Баранов П.А. История эмбриологии растений. Изд-во АН . М.1957 .
5. Данжар П. Цитология растений и общая цитология. ИЛ.М.: 1954
6. Икромов М.И., Нормуродов Х.Н., Юлдашев А.С. Ботаника . Т ошкент,
«Ўзбекистон» . 2002. - 322 б .
7. Поддубная – Арнольд В.А. Цитоэмбриология покрытосеменных растений. М.
Наука, 1976. – 507 с .
8. Flowerin Plant Embroyology. Nels R. Lersten. 2004 Blackwell Publishing USA
9. Umurzakova Z.I., Nomozova Z.B., Jalov X.H., Norqulov M.M. Botanika.
O’simliklar morfologiyasi va anatomiyasidan amaliy mashg’ulotlar. O’quv qo’llanma –
Самарқанд. СамДУ нашриёти. 2019. 136 б.
11

Yuksak o‘simliklarning vegetativ organlarini rivojlanishi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish