Yunesko tashkilotining xalqaro aloqalarni takomillashtirishdagi roli va ahamiyati

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	410.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Yunesko tashkilotining xalqaro aloqalarni takomillashtirishdagi roli va ahamiyati

Купить

$KIRISh MAVZUNING DOLZARBLIGI: XXI asr bo^sag^asida jonajon Vatanimiz tarixida buyuk voqea - qadimiy O`zb zbekistonning eng yangi tarixini boshlab bergan voqea sodir boldi. 1991 yil 31 avgust kuni bo4gan Respublika Oliy Kengashining navbatdan tashqari oltinchi sessiyasida o zbek xalqining xohish-irodasi bilan 0 zbekistonning davlat mustaqilligi, ozod va suveren davlat - O`zb zbekiston Respublikasi tashkil etilganligi e lon qilindi. 1 sentyabr' 0 zbekiston Respublikasining mustaqillik kuni deb belgilandi. Xalqimizning asriy orzu-umidlari ushaldi, muqaddas maqsadi ro yobga chiqdi, siyosiy mutelik va asoratdan qutildi. Dunyo XX asr s O`zb nggi xaritasida yana bir mustaqil, ozod, suveren davlat - O`zb zbekiston Respublikasi paydo bo4di. 0 zbekistonning davlat mustaqilligi xalqimizning uzoq yillar davomida olib borgan ogir va mashaqqadi kurashining qonuniy natijasidir. Vatanimiz tarixi mustaqillik xalqimizga nihoyatda qimmatga tushganidan, bu yolda katta qurbonlar berilganligidan guvohlik beradi. Endilikda xalqimizning o z taqdiri o z qo lida, o z mamlakatining mustaqilligini mustahkamlash yo4ida astoydil mehnat qilmoqda. O`zb zbekiston Mustaqil davlat sifatida xalqaro Konventsiyalarga va ВМТ, EXShT, ХМТ kabi jahonning nufuzli tashkilotlarigi a^zo bo4di\ 0 zbekiston davlat mustaqilligini qo Iga kiritgan kunidan boshlab jahondagi nufuzli mamlakatlar bilan davlatlararo alrqalar o rnatish va uni rivojlantirish yo4ini tutdi, tashqi siyosatning asosiy y O`zb nalishlarini belgilab oldi va ВМТ ning 15 ixtisoslashgan tashkilotlaridan biri- YUNESKO ga 1993 yilning 29 oktyabrida a^zo boTgan edi. Bitiruv mutaxasisslik ishida Vatanimizning milliy istiqlol davridagi YUNESKO tashkiloti bilan aloqalarini va uning tarixini yoritishga kengroq oMn berilgan. O`zb zbekistonning jahon hamjamiyatiga integratsiyalashuvi, dunyodagi yirik, rivojlangan mamlakatiar ЬИап O`zb zaro manfaatli siyosiy-diplomatik, iqtisodiy, madaniy aloqalari yoritilgan. 0 zbekiston tarixan qisqa muddatda jahon hamjamiyatida munosib ^ O`zb zbekiston: Mustaqillik odimlari. Т., O`zb zbekiston 1995. 45-46 betlar. 3$

oVin egalladi, global masalalarda O`zb zining mustaqil ovoziga ega bo4gan davlat
darajasiga ko4arildi.
Mamlakatimiz O`zb z mustaqilligina erishgandan keyingi davrdagi
O`zb zbekiston tashqi siyosati, mamlakatimizni xalqaro maydondagi, ayniqsa
xalqaro tashkilotlar doyrasidagi faohyati tabora rivojlanayotgan va oz navbatdagi
uning tashqi siyosatida xalqaro tashkilotlarning ahamiyati ortib borayotgani bilan
xarakterlanadi.
O`zb zbekiston respubhkasi konstituttsiyasining 17 moddasida « O`zb zbekiston
respublikasi xalqaro munosabatlarni to4a huquqli sub^ektidir» deb ko^satib
k O`zb ylgani va ushbu moddaning ikkinchi qismida «Respublika davlatning,
xalqning oliy manfaatlari, farovanligi va xavsizligini ta^minlash maqsadida
ittifoqlar tuzishi, hamdo stliklarga va boshqa davlatlararo tuzilmalarga kirishi va
ulardan ajralib chiqishi mumkin» degan qoydani mustahkamlab quyilganligi
mamlakatimizni dunyodagi nufuzli xalqaro tashkilotlarga to la huquqli a zo bo lib
kirishi uchun imkon tug dirdi, hamda uni diploiatik tan olinishi va xalqaro siyosiy,
iqtisodiy va madaniy aloqalarga jadal kirib borishi uchun huqiqiy zamin yaratadi.
Tinchlik va xamkorlikni mustahkamlash dolzarb bo lib turgan hozirgi davrda,
jahon xalqlarning insonporvarlik  oyalarni birlashtirishda, dunyomizni barqaror,
xavfsiz qilishda xalqaro tashkilotlarning ahamiyati toboro oshib bormaqda.
O`zb zbekiston bilan YUNESKO hamkorligi masalasi O`zb rganilganda, ushbu
hamkorlikning barcha qirralari kabi, uning xalqaro huqiqiy jihatlarini o rganish
ham bugungi kundagi dolzarb masalalardan biri hisoblanadi.
BITIRUV IShlNING MAQSAD VA VAZIFALARI : 0 zbekistonning ВМТ
homiyligidagi taTim, fan va madaniyat bilan shu  uUanuvchi xalqaro tashkilot -
YUNESKO bilan aloqalari tobora mustahkamlanib bormoqda. 1993 yil 29 oktyabrda
YUNESKO ning Parijdagi qarorgohida O`zb zbekistonni YUNESKO ga a^zolikka
qabul qilish marosimi boTdi. O`zb sha kuni Ulu  bek tavalludining 600 yilligini
nishonlash YUNESKO dasturiga kiritildi. 1994 yil oktyabrida Parijda Ulu  bek haftaHgi
tantana bilan
O^zbekiston Respublikasi Konstituttsiyasi. Т., 2003yil, 6-bet.
4

o4di. Xiva va Buxoro YUNESKO ning jahon madaniy qadriyatlar r O`zb yxatiga
kiritildi. Bu r O`zb yxatda 411 ta ob^ekt bor.
1994 yil dekabrda respublikamizda YUNESKO ishlari b O`zb yicha
O`zb zbekiston Respublikasi milliy komissiyasi tashkil etildi, u idoralararo organ
b O`zb lib, tarkibiga ta4im, fan, madaniyat va axborot sohasidagi vazirliklar va
idoralardan 49 kishi a zo bo Idi.
YUNESKO Markaziy Osiyo taraqqiyotini O`zb rganish, tiklash va
ommalashtirishga katta ahamiyat bermoqda. "Ipak yo4i - muloqot yo4i" deb
nomlangan yirik tadqiqotda Markaziy Osiyoga birinchi darajali ahamiyat berildi. 1995
yil iyuF oyida YUNESKO qaroriga binoan Samarqandda Markaziy Osiyo tadqiqotlari
xalqaro instituti tashkil etildi. YUNESKO Bosh direktori Federiko Mayoming
O`zb zbekistondagi rasmiy tashrifi chog4da 1995 yil iyuF oyida mazkur institut
ochildi. YUNESKO bobomiz Amir Temur tavalludining 660 yilligini xalqaro
miqyosda nishonlashga qaror qildi va 1996 yil oktyabrMa Parijda Amir Temurga
ba  ishlangan bir haftalik xalqaro anjuman bo lib o tdi. Amir Temur tavallud topgan
Shahrisabz shahri YUNESKO ning madaniy qadriyatlar r O`zb yxatiga kiritildi.
1997 yilda jahon madaniyatning durdonalaridan hisoblangan Buxoro va Xiva
shaharlarining 2500 yillik muborak sanalari Parijda keng nishonlandi, xalqaro anjuman va
ko rgazmalar o tkazildi. Bu 0 zbekiston bilan BMTning nufuzli xalqaro tashkiloti
YUNESKO O`zb rtasidagi hamkorlikning yana bir yorqin ifodasi boTdi. 1997 yil 19-20
oktyabr' kunlari Vatanimizda Buxoro va Xiva shaharlarining 2500 yilHgi munosabati bilan
b O`zb lib o4gan ulkan tantanalarda ВМТ, YUNESKO va boshqa k O`zb plab
xalqaro tashkilotlar va xorijiy mamlakatlaming elchilari va vakillari, bir qator
mehmonlar ishtirok etdilar.
Respublikamiz Prezidenti LKarimov «YUNESKO timsolida eng muhim
insonparvarlik masalalarining echimiga ijodiy yondashishda harakatlanuvchi kuch bulib
xizmat qiladigan O`zb ziga xos, betakror xalqaro tashkilotni kuramiz» - degan edi.
Shunki, hozirgi kungacha inson manfaatlarini ko zlab ko plab xalqaro hujjatlar
qabul qilingan bo4ib, ular universal va mintaqaviy xarakter kasb etadi. Jumladan,
ВМТ
o
Karimov I.A. «Biz kelajagimizni o^z qolimiz bilan quramiz». 7 Jild. Т.,

Bosh Assambleyasi tomonidan 70 ga yaqin, Evropa Kengashi tomonidan 160 dan
ziyod, YUNESKO tomonidan 70 dan ortiq, evropada Xavfsizlik va Hamkorhk
Tashkiloti tomonidan 30 dan ortiq, turh mintaqaviy xalqaro tashkilotlar tomonidan
ham ko plab inson huquqlariga oid xalqaro shartnomalar, konventsiyalar,
deklaratsiyalar, paktlar qabul qihndi. Bugungi kunda hammasi bo lib inson
huquqlari b O`zb yicha 400 ga yaqin xalqaro hujjat mavjud. Bu xalqaro hujjatlarda
inson huquqlariga oid jahon andozalari belgilab q O`zb yilgan va ularning milhy
qonunlardan ustuvorhgi tamoyih aksari davlatlar tomonidan tan ohngan^.
ВМТ ning ixtisoslashgan muassasalari tizimi mavjud bo4ib O`zb zbekiston
ularning deyarh barchasi faohyatida ishtirok etmoqda. Shu jumladan, ta4im, fan va
madaniyat masalalari b O`zb yicha ВМТ YUNESKO ning faohyatida ishtirok etish
0 zbekiston uchun muhim ahamiyat kasb etadi.
O`zb zbekiston bilan YUNESKO hamkorhgi masalasi O`zb rganilganda,
ushbu hamkorhkning barcha qirralari kabi, uning xalqaro huqiqiy jihatlari va
tarixiy ildizlarini o rganish ham bugungi kundagi dolzarb masalalardan biri
hisoblanadi.
Uni quidagilarda k O`zb ramiz:
•birinchidan, YUNESKO ning xalqaro tashkilot sifatidagi maqomi, uning
xalqaro huquqdagi huquq ijodkorhk faohyati ilmiy tadqiqotlarda etarhcha
O`zb rganilmagan. Hozirgi kunda nafaqat O`zb zbekistonda, balki jahonda
YUNESKO t O`zb risida k O`zb plab ma4umotlar yig41gan va turli maqolalar va
risolalar yozilgan bo4sa da, ammo ularning aksariyati, YUNESKO ni turli
tadbirlariga bag4shlanib, ushbu tashkilotni xalqaro xuquq sub' ekti nuqtay
nazaridan, uning xalqaro tashkilot sifatidagi faoliyatini etarli darajada ochib
bermaydi;
•ikkinchidan, YUNESKO xalqaro hujjatlarning xuqiqiy tabiati etarli darajada
O`zb rganilmagan bo4ib, XXI asrga kelib jahon hamjamiyati t O`zb qnash
kelayotgan dolzarb global muammolarning oldini olish va bartaraf etishda ayniqsa
katta ahamiyatga ega hisoblanadi. Chunki ularni O`zb rganish hozirgi zamon
xalqaro

^ Международное право в документах: Учеб.пособие . Cocmt: Н.Т.Влатова,
Г.М. Мелков. - 2-е изд., перереб. и доп. - М.: Инфра, 1997. С-103.

vaziyatini tadbiq etish mumkinshiligin beradi va YUNESKO ning O`zb zbekiston
bilan hamkorhgining tarixiy ahamiyatini oshib berishga yordam beradi;
•uchinchidan, YUNESKO Markaziy Osiyo taraqqiyotini O`zb rganish, tiklash
va ommalashtirishga katta ahamiyat bermoqda. "Ipak yo4i - muloqot yo4i" deb
nomlangan yirik tadqiqotda Markaziy Osiyoga birinchi darajah ahamiyat berilishi;
•turtinchidan, YUNESKO tomonidan 70 dan ortiq k O`zb plab inson
huquqlariga oid xalqaro shartnomalar, konventsiyalar, deklaratsiyalar, paktlar
qabul qilindi. Bularning tarixiy ahamiyatini urganish va tadbiq eish;
•beshinchidan, YUNESKO ning jahon madaniy qadriyadar r O`zb yxati dasturiga
kiritilgan respublikamizning 411 ta ob^ekti bor. Bu dasturning bugungi kundagi
ijorasini urganish.
Bularning barchasi bitiruv malakaviy ishiga ushbu mavzuni tanglashga asos
bo4di.
MAVZUNING TARIXShUNOSLIGI : : Zotan, har qanday matbuot nashri —
hoq jurnal, hoq gazeta b O`zb lsin, zamon tarixini yozishga, bu tarixni yaratishga hissa
kushadi, xalqmiz tarixining muayyan jihatlarini aniqlashtirib, oydinlashtirishga
yordam beradi.
Bitiruv mutaxasisslik ishining yozilishida Respublikamiz Prezdenti
I.A.Karimovning asarlari, chiqib so zlashari metodologik asos sifatida urganildi.
Shunungdek, « O`zb zbekiston Respublikasi Konstituttsiyasi» (Т., « O`zb zbekiston»
2003), Ustav YuNeSKO / Mejdunarodnbie normativnbie aktbi YUNESKO. M.:Logos
1993, « O`zb zbekistonnig yangi tarixi» 3-tom (Milliy mustaqillik davri Т.,
« O`zb bekiston» 1999), Q.Usmanov, M.Sodiqov va S.Burxanovalar muallifligidagi
« O`zb zbekiston tarixi» (Darslik Т., 2006), CHakimovning « O`zb zbekiston va
Birlashgan Millatlar Tashkiloti» nomli risolasi va boshqada adabiyotlardan
foydalanildi.
MAVZUNING ILMIY YaNGLIKLARI : Mustaqillik sharofati bilan
O`zb zbekiston respublikasinning ВМТ homiyligidagi talim, fan va madaniyat bilan
shu  ullanuvchi xalqaro tashkilot — YUNESKO bilan aloqalari tobora
mustahkamlanib bormoqda. Bu aloqalami yangicha yondashib, yangi

davlatchilik kontseptsiyasi va yangi asl manbalar asosida yoritish, chuqur
tahlil qilish va O`zb rganish hamda ilmiy aylanishga tushirish.
MAVZUNING BA.TARILISH USUL VA METODLARI: Tadqiqotning
ilmiy-uslubiy asoslarini belgilashda bir necha usullarga murojaat qilindi. Mavzuni
yoritishda qoTlaniladigan asosiy usullarimizdan birini tavsifiy usul tashkil etadi.
Bundan tashqari butun mavzuni yoritish jarayonida k O`zb plab O`zb rinlarda
qiyosiy metodga ham murojaat kilindi.
TADQIQOTNING NAZARIY-AMALIY AHAMIYATI : Tadqiqot
maktablar va kollejlar O`zb quvchilari uchun O`zb zbekiston bilan YUNESKO
hamkorligi masalasini o rganishda kerakli ma lumotlar bera olishi bilan
ahamiyatlidir. Ushbu tadqiqot oliy O`zb quv yurtlari uchun mukammal darsliklar
yaratish yoTida amaliy yordam beradi hamda talabalarga maxsus kurs sifatida o
qilishi mumkin.
MAVZUNING TADQIQOT OB^EKTI: O^zbekiston bilan YUNESKO
hamkorligi masalasi o rganilganda, ushbu hamkorlikning barcha qirralari kabi,
uning xalqaro huqiqiy jihatlari ham bugungi kundagi dolzarb masalalari
hisoblanadi. YUNESKO tomonidan ota-babalarimizning yubeley kunlarining
dunyo miqyosi ko4amida o4kazilishi.
MALAKAVIY IShlNING APROBATsIYaSI: Malakaviy bitruv ishi
Ajinyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika institutining Tarix kafedrasi majlisida,
Tarix fakul4eti ilmiy-usluviy kengashida qarab chiqildi va himoya qilishga tavsiya
etildi..
MALAKAVIY IShlNING TUZILIShl: Ish kirish, har biri bir nechta
paragraflardan iborat 3 bob, umumiy xulosalar, q O`zb shimchalar va foydalanilgan
adabiyotlar r O`zb yxatidan iborat va xajmi 73-bet.

$I-BOB: YUNESKONING XALQARO TASHKILOT SIFATIDA SHAKILLANISHI, RIVOJLANISHI VA HUQUQ IJODKORLIK FAOLIYATI. 1.1. Yuneskoning xalqaro tashkilot sifatida shakillanishi, rivojlanishi va asosiy y O` zb naHshlari. Xalqaro tashkilotlar t O`zb risida fikr yuritganimizda Birlashgan Millatlar Tashkilotining O`zb rni va roliga t O`zb xtalib O`zb tilsa ayni mudaao ЬоЧаг ei. Chunki xalqaro munosabatlarni rivojlantirishda uning tutgan O`zb rni va ahamiyati juda ham kattadir. Ushbu tashkilot t O`zb  risida O`zb zbekiston Respublikasi Prezidenti Islam Karimov BMSh Bosh Assambleyasining 48-sessiyasidagi nutqida «Birlashgan Millatlar Tashkiloti barcha elatlarning, mintaqalarning eng muhim muammolarini muhokama qilish va echish uchun tuzilgan nayob tashkilotdir» deb ta' qidlagan edi. Bu tashkilotning tashkil etilishining asosiy bosqichlari 1941-1945 yillarga t O`zb  ri keladi. ВМТ ning tashkil topishi, tuzilishi, maqsadlari, vazifalari va uning O`zb zbekiston bilan O`zb zaro munosabatlarini CXakimov « O`zb zbekiston va Birlashgan Millatlar Tashkiloti» nomli risolasida ВМТ ning ixtisoslashgan tashkilotlariga xususan YUNESKO ga t O`zb xtalib O`zb tadi va umumiy masalalarga e4ibomi qaratadi. Shu tariqa xalqaro maydonda ВМТ tuzimi shakllanadi. ВМТ ning ixtisoslashgan muassasalari doimiy ishlovchi xalqaro hukumatlararo tashkilotlar boTib, ularni tuzish t O`zb  risidagi, ta^sis hujjatlari (nizomlar, shartnomalar) doirasida cheklangan muddatda ishlaydi va ular iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy gumanitar mazmundagi muassasalarga boTinadi. ВМТ Nizomining 57, 59, 63 va 70 moddalarida ВМТ ning asosiy y O`zb nalishlari va xalqaro tashkilotlarga kiruvchi ixtisoslashgan muassasalrning huquqiy xolatlarida va Nizomiga asosan tashkilot bilan bo  lik taraflari keltirilib O`zb tilgan. Islam Karomov. I BMSh Bosh Assambleyasining 48-sessiyasidagi nutqi. \Xalq so 'zi. 1993.N27(49) 9$

ВМТ ixtisoslashgan muassasalrining faoliyati k O`zb yidagi shakllarda
rivojlandi:
1) Maxsus sohalrda davlatlar munosabatlarini tartibga sohsh uchun bir hil
normalar va qoidalar yaratish maqsadida maxsus masalalar b O`zb yicha xalqaro
konventsiyalar va reglamentlari ishlab chiqish, masalan, aloqa so  liqni saqlash,
madaniyat va boshkalarda;
1) bu sohalarda davlatlar faoliyatlarini muvofiqlashtirish;
3) ozod b O`zb lgan mamlakatlarga O`zb z faolitlari doirasida texnik yordam
k O`zb rsatish;
4) Axborot almashish va boshqalar.
BMSh ning ixtisoslashgan tashkilotlari m O`zb ayan sohalar b O`zb yicha
davlatlar hamqorligini muvofiqlashtirish va rivojlantirish  oyasida tuzilishi bilan
boshqa xalqaro tashkilotlardan farq qiladi.
Hozirgi kunda ВМТ ning ixtisoslashgan tashkilotlari guruhiga kuyidagilar
kiradi- Xalqaro mehnat tashkiloti, Xalqaro elektr aloqasi ittifoqi, Butunjahon
so  liqni saqlash tashkiloti, Butunjahon meterologiya tashkiloti, Butunjahon pochta
tashkiloti, Xalqaro fuqaro aviatsiyasi tashkiloti, Butunjahon intellektual mulk
tashkiloti, ВМТ ning Oziq-ovqatlar va qishloq x O`zb aligi tashkiloti, Xalqaro
qishloq x O`zb jaligi taraqqiyoti jam  armasi.
Xalqaro valyuta fondi, Xalqaro moliya korporatsiyasi, Birlashgan
Millatlarning sanoat taraqqiyot tashkiloti, Xalqaro taraqqiyot assosatsiyasi, Xalqaro
dengiz tashkiloti, Xalqaro Atom energiyasi agentligi va ilm, fan va madaniyat
masalari b O`zb yicha tashkilot YUNESKO.
Bitiruv mutaxassishk ishining asosi b O`zb lgan ushbu tashkilot YUNESKO
(United Nations Educational Scientific and Cultural Organization- UNESCO)
haqida fikr yurtamiz:
BMSh ning fan, ta4im va madaniyat sohasida ixtisoslangan tashkiloti-
YUNESKO ning tashkil topishida k O`zb yidagi xalqaro tashkilotlar unga
O`zb tmishdosh b O`zb lgan:
10

1. Intellektual hamqorlik b O`zb yicha xalqaro q O`zb mita (The International
Committee of Intellectual Co-operation ICIC) Jeneva 1922-1946 yy;
2. Intellektual hamqorlik b O`zb yicha xalqaro institut (The International
Institute of Intellectual Co-operation) Parij, 1925-1946 yy.
YUNESKO Frantsiya hukmati tomonidan tashkil etilib 1921 yilda Millatlar
Ligasi doyrasiga maxsus tashkil etilgan Intellektual hamkorlik b O`zb yicha xalqaro
q O`zb mitasining va 1926 yili Millatlar Ligasi ixtiyorige O`zb tkazilgan xalqaro
intellektual hamqorlik institutining tabiy davomisi hisoblanadi. Q O`zb mita
yigirmata a^zoga ega bo4ib, ular itelektual hamqorlikka oid xalqaro masalalarni
O`zb rganish bilan shu  ullanar edi. Intellektual hamqorlik b O`zb yicha xalqaro
institut esa Millatlar Ligasining maslahat organi bo4ib, uning vazifasi intellektual
hamqorlik k O`zb mitasiga ekspertlar majlislarini tayyorlash va O`zb tkazish, maorif,
fan va madaniyat masalalari b O`zb yicha tadqiqot O`zb tkazishdan iborat edi.
3. Xalqaro ta4im byurosi Jeneva, 1925-1968 yy. 1942 yil noyabrda
Londonda ittifoqchi davlatlarning ta4im vazifalarning ta4im sohasidagi
hamqorlik masalalari b O`zb yicha konferentsiyasbi boshlandi va u 1945 yil 5
dekabrgacha davom etdi. Ushbu konferentsiya davomida ВМТ doyrasida maorif
va madaniyat masalalari b O`zb yicha tashkilot tuzish t O`zb rsida takliflar kiritilgan
edi°. ВМТ ning ixtisoslashgan muassasi sifatida YuNeSKo ni tashkil etish
t O`zb
 risida urushdan keyin Londonda 44 davlat vakillaridan iborat
konferentsiyada kelishilib olindi va uning Nizomi qabul qilindi.
1945 yil 16 noyabrda YUNESKO ning Nizomi imzolandi va tayorgarlik
komissiyasi tuzildi. Bu komissiyaga konferentsiyadagi barcha a'zo davlatlarning
vakillari kirgan. Uning birinchi bosh direktori bo4ib angliyalik professor biolog
Djulian Xaksli tayorlandi.
Tayorgarlik komissiyasiga k O`zb yidagi vazifalar yuklatilgan edi. Tashkilot
Bosh konferentsiyasining 1-sessiyasi muddatini belgilash, konferentsiya kun
Levitin L. O^zbekiston tarixiy burilishpallasida. - Т.: O^zbekiston, 200L
11

$tartibini, tashkilotini va dasturiy ishlariga va byudjetiga oid tavsiyalarni tayyorlash, ta4im fan va madaniyat sohasida urush vaqtida zarar k O`zb rgan xududlarga zaruriy yordam b O`zb yicha kerakli choralarni k O`zb rish . YUNESKO Bosh konferentsiyasining birnchi sessiyasi 1946 yil 19 noyabrda Parijda bo4ib O`zb tdi. 1946 yil 14 dekabrda ВМТ ning Bosh Assambleyasi ВМТ bilan YUNESKO O`zb rtasidagi kelishuvn tasdiqladi va u ta4im, fan va madaniyat sohasida ixtisoslashgan muassasa sifatida ВМТ tizimiga kirdi^. YUNESKO tashkil topgan paytda uning 28 a^zosi bor edi, 2004 yilga kelib, uning a^zolari 190 taga etti ^. YUNESKO ning bosh vazifasi adolat, qonunchilik va inson huquklarini hurmat qilishni ta^minlash y O`zb lida xalqlarning keng hamqorligini rivojlantirishga asoslanib, insonlar ongida tinchlik  oyalari va umuminsoniy qadriyatlarni sindirish hisoblanadi. Tashkilotning vakolatiga ta4uqli b O`zb lagan masalalarni, faoliyatini asosiy y O`zb nalishlardan kelib chiqqan holda q O`zb idagi tamoyillarga b O`zb lish mumkin: * Birinchidan, inson huquqlarini himoya qilish va tinchlikni O`zb rganish; * Ikkinchidan, bilmlarni tarqatish, axborot almashish, odamlar va xalqlar O`zb rtasida aloqalar O`zb rnatish; * Uchunchidan, inson va jamiyatni rivojlantirish; * T O`zb rtinchidan, inson va tabiat O`zb rtasida uy  unlik va barqarorlik. Endi YUNESKO ga davlatlarning a'zo b O`zb lishlarini O`zb rganib chiqsag va tadbiq etsag^°: Yaponiya- 1953 yil Germaniya Federativ Respublikasi- 1953 yil CXakimov «O^zbekiston vaBirlashganMillatiar Tashkiloti». Т.: CGulomnomidagi «Adabiyot va sanaat» nashiryoti. 2001.12-bet ^ YUNESKOi O^zbekiston. /Informatsionnuy byulleten\ PariJ 1996. S-5. ^ Ushajoyda C-6 ^ ° Clare Wells, the UN UNESED and the politics of knowledge London: The Macmillan press. 12$ $Ispaniya- 1953 yil SSSR- 1954 yil (Yunesko ning tashkil topishida ishtirok etmagan) Ukraina- 1954 yil Belorussiya -1954 yil Xitoy Xalq Respubhkasi- 1971 yil Germaniya Demokratik Respublikasi- 1971 yil va hokoza. YUNESKO ning davlatlardan iborat asosiy a^zolaridan tashqari uning 4 ta assotsiyaviy a^zolari (uzining mustaqil tashqi siyosatini olib bora olmaydigan sub^ektlar bo4ib, ular Aruba, Britaniya Virkiniya orali, Макао, Niderlandiya Antillari) majuddir^\ Shunday qilib, YUNESKO a^zoligini ikki turga b O`zb lish mumkin: —YUNESKO gaazodavlatlar; —YUNESKO ning assotsiyaviy a^zolari. YUNESKO Nizomiga muvofiq har bir mamlakatda YUNESKO ishlari b O`zb yicha Milliy komissiya mavjud. Ushbu institut ВМТ tizimidagi boshqa ixtisoslashgan tashkilotlarda mavjud emas. Milliy komissiya vazifasi YUNESKO Vakolatiga aloqasi bor b O`zb lgan va ushbu tashkilot dasturlarini u yoki bu darajada bajarishda ishtirok etish hoqishini bildirgan mamlakat ichidagi tashkilotlar va muassasalar faoliyatlarini 1 9 muvofiqlashtirishdir . Ungak O`zb yidagi t O`zb rtta funktsiyayuklangan: Hukumatga maslahatlar berish va jamoatchilikni xabardor qilish; *A'zo davlatlarning YUNESKO bilan aloqasini har tamonlama rivojlantirish;* YUNESKO dasturlarin ishlab chiqishda va amalga oshirishda ishtirok etish; ^^ Symonides J., Volodin V. UNESED and Нитап Rights standart- instuments, major meetings and publicati. 1999 ^^ Qarang: Talim va madaniyat masalalari boyicha ВМТ Ustavi. / YUNESKO xalqaro me yoriy hujjatlari to ^plami. Т. : Adolat 2004, В-15 13$

* O`zb z tadbirlarini (k O`zb rgazmalar, konferentsiyalar, kitoblar nashr eti
shva boshqalar) amalga oshirish.
Masalan YUNESKO ishlari b O`zb yicha O`zb zbekiston Respublikasi Milliy
komissiyasi O`zb zbekistonda YUNESKO dasturlarin ishlab chiqish va amalga
oshirishda tegishli vazirliklar, idoralar va muassasalarning faoliyatlarini
muvofiqlashtirib boradi.
Uning tarkibiga ta4im, fan, madaniyat va axborot sohasi bilan shu  ullanuvchi
vazirliklar, idoralar, ilmiy ijodiy va jamoat tashkilotlarining rahbar vakillari kiradi.
Bu komissiyaga O`zb zbekiston Respublikasi Bosh vazir O`zb ribosari rahbarlik
qiladi. Ushbu komissiya 1994 yil 29 dekardan tashkil etilgan.
YUNESKO a^zosi b O`zb lgan 178 mamlakatda YUNESKO ishlari
b O`zb yicha
1 "^
Milliy komissiyalar mavjuddir . Milliy komissiyalar davlat maslahat organlari
sifatida ishlamoqda. Jahondagi milliy komissiyalar faoliyati taqlil etilganda ularni
amaliyotda shartli ravishda ikki turga ajiratish mumkin b O`zb ladi, ya'ni nafaqat
YUNESKO faoliyatiga oid xalqaro hujjatlarni hayotga tadbiq etish bilan
shu  ullanuvchi, balki YUNESKO doirasida norma ijodkorlik faoliyatiga ta^sir
k O`zb rsata oladigan va bu jarayonda faol ishtirok etayotgan milliy komissiyalar.
Masalan YUNESKO ishlari b O`zb yicha Rossiya umummilliy komissiyasi,
Когеуа milliy komissiyasi. Shunungdek faqat YUNESKO ning normativ
hujjatlarini hayotga tadbiq etish bilan shu  ullanuvchi milliy komissiyalar.
Nizomning VII moddasiga k O`zb ra YUNESKO a'zo davlatlarga ushbu milliy
komissiyalarni tuzishda yordam beradi. Undan tashqari YUNESKO bilan O`zb zaro
hamqorlikni rivojlantirishda a'zo davlatlarning YUNESKO qoshidagi doimiy
vakolatxonalari ham muhim ahamiyat kasb etmoqda. Chunki, xalqaro tashkilotlarda
doimiy vakillik instituti davlatlarning chet eldagi diplomatik organi hisoblanib,
uning xalqaro tashkilot bilan aloqasining mustahkamlanishiga va tashkilot
doirasidagi ushbu davlatning faoliyatini yanada kengaytirishga va ta^sirini
kuchaytirishga xizmat qiladi.
ЮНЕСКО u Узбекистон. Информационнът бюллетенъ. Париж. 1996, С-17.

Doimiy vakolatxonalarning asosiy vazifalari yuborayotgan davlat va tashkilot
O`zb rtasidagi aloqani saqlash, yuborayotgan davlatning tashkilot faoliyatida
ishtirokini ta^minlash, yuborayotgan davlatning tashkilotga nisbatan b O`zb lgan
manfaatlarini himoya qilishdan iborat. Doimiy vakolatxonaning O`zb z davlati
fuqarolarining diplomatik himoya qilish, konsullik vazifalari y O`zb q^^.
Doimiy vakolatxona doimiy vakolatxona boshlig4, diplomatik xodimlar,
ma^muriy texnik xodimlardan iborat bo4adi. Bunday institut ВМТ va xalqaro
mehnat tashkiloti, jahon sog4iqni saqlash talkiloti, YUNESKO kabi ixtisoslashgan
tashkilotlardan mavjud. Hozirgi kunda, 165 mamlakat YUNESKO Bosh qaror  ohi
Parij shahrida YUNESKO qoshidagi Doimiy vakolatxonasiga ega.
YUNESKO bilan hamqorlik aloqalari olib borilganda Doimiy vakolatxona
hamqorlikning siyosiy va huqiqiy tomonlarina ma^sul hisoblansa, Milliy
komissiyalar esa hamqorlikning ta^lim, fan va madaniyat sohalariga ma^sul
hisoblanadi.
YUNESKO xalqaro tashkilot sifatida, O`zb zining tashkiliy tuzilmasiga ega.
Uning asosiy rahbar organlari Bosh konferentsiya, Ijroiy k O`zb mitasi va Kotibiyat
hisoblanadi. Ushbu organlar YUNESKO faoliyatida rahbarliknn amalga oshiradi.
YUNESKO organlari xususida fikr yuritilganda, uning inson huquqlarini
himoya qilish bilan shu  ullanuvchi mexanizm t O`zb risida ham alohida
t O`zb xtalib utish maqsadga muvofiqdir. YUNESKO vakolati doirasida inson
huquqlarini amalga oshirish bilan bog liq holatlar va masalalarga tegishli xabarlarni
o rganib chiqish kiradi. Huquqni muhofaza qilish ko mita faoliyatida markaziy o
rinni egallaydi. Ко mita hozirda inson huquklari bilan shug ullanuvchi xalqaro
tashkilotlar tizimida o zining o rnini topgan.
YUNESKO tashkilotining hozirgi davrdagi faoliyatiga baho berer ekanmiz,
ko yidagilarga ham alohida to xtab o tish lozim bo ladi. Ya ni 588 nafar nohukumat
tashkilot YUNESKO bilan rasmiy munosabatlar O`zb rnatgan.
^^ Устав ЮНЕСКО. Международнъге нормативнъге актъг ЮНЕСКО.
М.:Логос 1993
15

Chuni qayd etish lozim, xalqaro nodavlat tashkilotlari YUNESKO da uch
kategoriyada maslahat maqomiga ega:
A) maslahat va hamqorliq qiluvchi;
V) Axborot va maslahat qiluvchi;
S) O`zb zaro axborot kategoriyasi^^
YUNESKO xalqaro nodavlat tashkilotlariga moliyaviy yordam k O`zb rsatish
mumkin.
Dunyodagi 5700 dan k O`zb proq O`zb rta maktablar YUNESKO ning
Birlashgan maktablar dasturiga a^zosi bo4ib, ular yosh avlodni ba  rikenglik va
xalqaro bir-birini tushinish g oyalari asosida tarbiyalashiga k O`zb mak bermoqda.
4800 dan ortiq YUNESKO klublari Uyushmasi va Markazlari tashkilotning
 oyalarini tarqatishda xizmat qilmoqda.
Hozirgi kunda YUNESKO 50 dan ortiq byulleten va 20 dan ortiq davriy
nashrlar chiqardi. Ular orasidagi eng mashqurlari «Kelajak» (ta4im sohasidagi
haftalik), «Muzey», «Ijtimoiy fanlar xalqaro oynamasi», «Tabiat va resurslar»,
«Mualliflik huqiqi b O`zb yicha byulleten», «Ta4im byurosi xalqaro byulleteni»,
«Fan va jamiyat» kabilardan iborat.
«YUNESKO KUR^ERI» jurnali esa 30 tilda nashr etiladi. Ammo, moliyaviy
muammolar tufayli jurnalning hozirgi kundagi nashri t O`zb xtatilgan. YUNESKO
har ekki yilda bir marotaba chop etiluvchi ta4im, fan, madaniyat va
kommunikatsiya holati haqida umumjahon ma^ruzalarni chop etadi.
YUNESKO «Insoniyatning ilmiy va madaniy rivojlanish tarixi» (6-jild),
«Islom madaniyatining turli tomonlari» (6-jild), «Lotin Amerikasi davlatlari tarixi»
(7-jild), «Karib havzasi davlatlari tarixi» (6-jild), «Afrika umumiy tarixi» (8-jild),
«Markaziy Osiyo tsivilizatsiyasi tarixi» (6-jild) kabi fundamentaF
1 fi
nashrlar chop etmokda .
^ Qarang: Talim va madaniyat masalalari boyicha ВМТ Ustavi. / YuNeSKO
xalqaro me yoriy hujjatlari to ^plami. Т. : Adolat 2004, В-15

16
ЮНЕСКО u Узбекистон. Информационнът бюллетенъ . Париж . 1996,
С-29.
16

Tashkilot faoliyatini O`zb rganar ekanmiz, u hozirgi kunda k O`zb yidagi
asosiy y O`zb nahshlarda оИЬ borilmoqda.
**birinchi y O`zb nahsh - Ta4im va kelajak. YUNESKO ning ustuvor
y O`zb nahshi hozirgi zamon talablariga mos umum boshlan  ich ta4imini va оИу
ta4imni rivojlantirishni ta^minlab borishdan iboratdir. Undan tashqari YUNESKO
O`zb qituvchilarni, maorif sohasidagi ma^muriyat xodimlarni tayorlashga,
shunungdek, mahahiy maktablarning qurilishiga va jihozlanishiga
k O`zb maklashadi. Bu sohada YUNESKO ning «Butun umr mobaynida ta4im
barcha uchun» dasturi muhim ahamiyatga egadir.
** Ekkinchi y O`zb nahsh- Ilm, fan va texnologiyaning barcha sohalarda
integratsiyalanuvi. Bu masalaga oid 1999 yil oktyabr-noyabr oylarida bo4ib
O`zb tgan YUNESKO ning 30 sessiyasida alohida t O`zb xtahb, O`zb zining asosiy
y O`zb naUshlaridan biri deb k O`zb rsatilgan. Bunla ilm, fan va texnologiyalarning
barcha sohalarida ayollarning гоИп oshirish va ularni quHab-quvvatlash.
Shunungdek, b O`zb lajak avlodni atrof-muhitga va barqaror taraqqiyotga,
madaniy rang-baranglikni rivojlantirishga k O`zb maklashishga, ilmiy natijalarga
taoluqh, etiqaviy normalarni ishlab chiqishga va texnik axborotlarga kirishga
k O`zb proq e^tiborni qaratish.
** Uchinchi y O`zb nahsh- Ijtimoiy fanlarni rivojlantirish. YUNESKO
ауоИаг ahvolini yaxshilash sohasi b O`zb yicha O`zb qitish va k O`zb maklashish
yoshlar bilan bo  liq muammolar ya'ni ortirilgan immunitet tansiqligi sindromi
(OITS) dan ogohlantirish masalalarini O`zb qitish kabi tadbirlarga yordam beradi.
** T O`zb rtinchi y O`zb nalish- Madaniyat: O`zb tmish, hozirgi zamon va
kelajak. YUNESKO ning madaniy faoliyati madaniyat yodgorliklarni himoya
qilishga qaratilgan. Jahon yodgorliklari ob^ektlari ruyxatiga 100 ta mamlakatda
joylashgan 400 dan ortiq madaniyat va tabiat yodgorliklari kiritilgan.
17

Tashkilot ijodni va ijodiy faoliyatni, madaniy O`zb z- O`zb zini asrashni
ra  batlantiradi.
** Beshinchi y O`zb nahsh- Kommunikatsiya, axborot va informatika inson
xizmatida. YUNESKO millatlar orasida fikrlarning keng almashishini va axborot
erkinligi, fikrlar xilma xilligi va ommaviy axborot vositalarining rang-barangligini
tamoyillarini ra  batlantirish maqsadlarida rivojlanayotgan mamlakatlarga
O`zb zlarining infratuzilmasini k O`zb rishdayordam k O`zb rsatadi.
** oltinchi y O`zb nalish- Inson huquqlari, inson huquqlari va demokratiya.
Kommunizmning barcha turidagi k O`zb rinishlariga qarshi kurashish kabi boshqada
1 7
masalalar . Yarim asrdan ortiq davr mobaynida YUNESKO adolatni,
insonparvarlikni, inson huquqlari va asosiy erkinliklarni umumbashariy xurmat
qilishni har tomonlama ta^minlashga xarakat qilib, ta4im va madaniyat va
kommunikatsiya sohasida xalqlar O`zb rtasidagi hamqorlikni rivojlantirishga
yordam bermoqda.
Dunyoda jahon madaniyati va intellektual merosini asrash ishida, yosh va
rivojlanayotgan davlatlarda milliy madaniyatlarni qayta tiklashda davlatlar
O`zb rtasidagi O`zb zaro tushunishni rivojlantirish ishiga YUNESKO ning
k O`zb shgan xissasi yuqori baholanmoqda. Tashkilot hozirgi vaqtda O`zb z
faohyatini jahonda O`zb zgarishlariga moslashtirmoqda va a'zo davlatlarga O`zb z
vakolati doirasida hozirgi zamonning eng muhim muammolarini echishda
yordamini bermoqda.
YUNESKO ta4im, fan va madaniyat sohalarida tinchlik va umumbashariy
gullab-yashnash ildizlarini hamqorlik va O`zb zaro ma' naviy aloqalarni k O`zb
paytirish va kuchaytirish yo4i bilan tarqib qilmoqda. Uning ushbu kundahk faoliyati
O`zb zaro bir-biriga bo  liq b O`zb lgan maqsadlarga qaratilgan.
Taraqqiyotga y O`zb naltirilgan YUNESKO ning strategiyasi koMagilardir:
— barcha uchun t O`zb xtovsiz ta4imga k O`zb maklashish;
^^ Устав ЮНЕСКО. Международнъге нормативнъге актъг ЮНЕСКО.
М.:Логос 1993

— bilmlarni olish va tarqatishni rivojlantirishga ko maklashish;
— madaniy kadriyatlarning rohni oshirish va ijodni ra  batlandirish;
— axborotning erkin tarqalishi va kommunikatsiyani rivojlantirishga k O`zb
maklashish;
— tinchlik, inson huquqlari, demokratiya, toleranthk va xalqaro
hamjamiyatlik sohasida ta limni rivojlantirish;
— inson huquqlarini rivojlantirish va kamsitishga qarshi kurash;
— demokratik jarayonlarni ko llab- kuvatlash va mustahkamlash;
— madaniy fikrlar xilma-xilligi va madaniyatlar O`zb rtasidagi muloqatlarni
rivojlantirish;
— mojaralarning oldini ohsh va mojaralardan keyingi tinchhkni o rnatiga1 Я
k O`zb maklashishdan iborat .
1999 yildan boshlab, tashkilotga ko proq vakolathlik, samaradorhhk,
taniqhhk va faohyatiga hisobdorhk berish maqsadida YUNESKO da radikal
islohotlar boshlandi. Bu maqsadda ko yidagi yo nalishlarda uchta ishchi guruh
tuzildi: «Boshqaruv», «Markazlashmaslik» va «YUNESKO XXI asrda»^^.
YUNESKO jahonning eng yirik, k O`zb zga k O`zb ringan tashkilotiga aylandi
va u hozirgi kunda insonnig ta lim, fan, madaniyat va kommunikatsiya sohasini,
shunungdek shu sohalar bilan boshqa da sohalardi qamrab olmaqda.
YUNESKO ning maqsadi insoniyatni aql-zakovat va ahloqiy birhgiga
asoslangan barqorar tinchhkni barpo qilish bo lib, uning dasturlari dunyo
madaniyatiga k O`zb maklashish, barqaror taraqqiyot va insoniyat taraqqiyoti uchun
y O`zb naltirilgan, deb xulosa qilsaq yanghshmagan bo4amiz.
Chunki, u barcha insonlar uchun ta4im yutuqlarini t O`zb playdi, ekologik
tadqiqotlar uchun xalqaro ilmiy dasturlar tuzishga ko maklashadi, milhy
madaniyatlarning ruybga chiqishini q O`zb llap-quvatlaydi, dunyoviy
meros
^^ ЮНЕСКО u Узбекистон. Информационнът бюллетенъ. Париж. 1996, С-
29.
^^ Устав ЮНЕСКО. Международнъге нормативнъге актъг ЮНЕСКО.
М.:Логос 1993

hisoblangan boyliklarni saqlash va kengaytirishga, axborotlar oqimi va matbuot
erkinligiga yordam beradi, rivojlanayotgan davlatlarning kommunikatsiya
imkoniyatlarini oshirishga k O`zb maklashadi.
XX asrning oxiri XXI asrning boshlaridagi jahon siyosiy xaritadagi
O`zb zgarishlar va tashkilotda amalga oshirilayotgan islohatlar YUNESKO ni
O`zb zaro yuqorida qayd etib O`zb tilgan tamoyillarga asoslangan demokratik
tashkilotga aylanib turli mafkuradagi davlatlar O`zb rtasida kurash maydonidan
hozirgi davrdagi jahonning dolzarb muammolarini hal qilishga qaratilgan xalqaro
maydonga aylandi, deb xulosa chiqarish mumkin.
20

1.2 YUNESKO DOIRASIDA YURITILGAN HUQUQIY
IJODKORLIK XIZMATLARI.
Inson huquqlari to g risidagi xalqaro hujjatlarning o rni yana shu bilan ham
belgilanadiki, unda umumjahon manfaatlariga xizmat qiladigan huquqiy me^yorlar
mujassamlashgandir.
Hozirgi kungacha inson manfaatlarini ko zlab ko plab xalqaro hujjatlar qabul
qihngan bo4ib, ular universal va mintaqaviy xarakter kasb etadi. Jumladan, ВМТ
Bosh Assambleyasi tomonidan 70ga yaqin, evropa Kengashi tomonidan 160 dan
ziyod, YUNESKO tomonidan 70 dan ortiq, evropada Xavfsizhk va Hamkorhk
Tashkiloti tomonidan 30 dan ortiq, turh mintaqaviy xalqaro tashkilotlar tomonidan
ham ko plab inson huquqlariga oid xalqaro shartnomalar, konventsiyalar,
deklaratsiyalar, paktlar qabul qihndi. Bugungi kunda hammasi bo lib inson
huquqlari b O`zb yicha 400 ga yaqin xalqaro hujjat mavjud .
Bu xalqaro hujjatlarda inson huquqlariga oid jahon andozalari belgilab
q O`zb yilgan va ularning miUiy qonunlardan ustuvorhgi tamoyiU aksari davlatlar
tomonidan tan ohngan. ВМТ ni xalqaro hukumatlararo tashkilotlari tizimi xalqaro
xuqiqiy tizimning taraqkiyotiga huqiqni vujudga keltirish jarayonida ishtirok etish
orqah ta^sir kilmoqda. Huquqni vujudga keltirish keng qamrovh kategoriya,
O`zb ziga
o 1
bir necha bosqichlarni qamrab olgan va ular ko yidagilardan iborat :
1) huqiqiy normalarni paydo bo4ishi zaruriyatlarini vujudga keltiruvchi
ijtimoiy omillarni O`zb rganish;
2) huqiqiy normalar mohiyatini tashkil etuvchi tartib-koydalarni
shakllantirish;
^^ Устав ЮНЕСКО. Международние нормативнъге актъг ЮНЕСКО.
М.:Логос 1993
^^ Qarang: ТаЧш va madaniyat masalalari boyicha ВМТ Ustavi./ YUNESKO
xalqaro me yoriy hujjatlari to ^plami. Т. : Adolat 2004, В-16

3) bu koydalarni majburiy sifatida va xalqaro huqiqiy majburlar choralari
bilan himoyalashga muvofiq tan ohsh.
Shu bilan birga qayd etish lozim, xalqaro huquqda tartib koydalarni
rasmiylashtirish yozma shaklda, shunungdek xalqaro munosabatlar ishtirokchilarni
ma lum bir amahyoti ko rinishi sifatida ham amalga oshirihshi mumkin. Xalqaro
tashkilotlarning huquq ijodkorhk jarayoni ularni huqiqiy normalarni tuzishiga,
ularning O`zb zgartirish yoki bekor qihshiga y O`zb naltirilgan faohyatini qamrab
oladi. Shuni e4iborga ohsh lozimki, hech qaysi xalqaro tashkilot Universal
tashkilotlar ham «qonunchilik» vakalatiga ega emas. Ya^ni xalqaro tashkilotlar
tomonidan qabul qihngan tavsiya, koidalar va shartnomalar loyhalarda mavjud
bo4gan har qanday normalar birinshidan davlatlar tomonidan xalqaro-huquqiy
norma sifatida tan ohnishi lozim, ikkinchidan norma ushbu davlatlar uchun
majburiy bo lishi lozim.
ВМТ tizimida xalqaro tashkilotlar uzining huqiqiy layoqathgini xalqaro
ommaviy huquq normalarini yaratish orqah amalga oshiradi. 1986 yilgi davlatlar
va xalqaro tashkilotlar O`zb rtasidagi shartnomalar huquqi t O`zb risidagi Vena
konventsiyasining 6-moddasiga binoan, xalqaro tashkilotlarning bo4gan huqiqiy
layoqati ushbk tashkilotlar koidalarda belgilanib ko yiladi .
Xalqaro tashkilotlarning huquq ijodkorhgi funktsiyasi ikki hil toifada ko
rinadi:
• birinchidan ular davlatlarning norma yaratish jarayonida ishtirok etadilar;
• ikkinchidan esa ularning o zi xalqaro munosabatlar ishtirokchilari uchun
OQ
majburiy bo Igan tartib koidalarni shakllantiradi .
oo
O`zb zbekiston milhy entsiklopediyasi. 1998. 144-bet.
OQ
Международное право в документах: Учеб.пособие. Сост.: Н.Т.Влатова,
Г.М. Мелков. - 2-е изд., перереб. и доп. - М.: Инфра, 1997. С-103.
22

YUNESKO huquq ijodkorlik faoliyatining asosiy bosqichlari
k O`zb ydagilardan iborat:
1) YUNESKO nizomida k O`zb rsatib o4ilgan vazifalardan kelib chiqib
adolat, qonuniyhk va inson huquqlarining umum hurmatini ta minlashda ta lim,
fan va madaniyat sohasida xalqlar hamqorUgini va xavfsizlikni mustahkamlashga
k O`zb maklashish uchun tashkilot oz faoliyatining asosiy y O`zb nahshlari va
shakllari orasida yuqoridagi maqsadlarda xalqaro bitimlarni tuzishini tavsiya
etadi;
2) Xalqaro hujjatlarni ishlab chiqish va qabul qihsh. Bu jarayonda hujjatlarni
ishlab chiqish va qabul qihsh uch kategoriyaga bo4inadi:
— Bosh konferentsiya tomonidan qabul qilinadigan konventsiyalar va
tavsiyalar;
— Bosh konventsiya qabul qiladigan boshqa normativ hujjatlar (konventsiya
va tavsiyalardan tashqari), deklaratsiyalar, nizomlar, qoidalar va statuslar,
rezolyutsiyalar va hakoza;
— YUNESKO ning faqat O`zb zi yoki boshqa xalqaro tashkilot bilan
birgahkda qatnashadigan davlatlar konferentsiyalari qabul qiladigan hujjatlar.
3) YUNESKO da ishlab chiqiladigan xalqaro hujjatlarning huquqiy darajasi
belgilanadi:
— YUNESKO ning Bosh konferentsiyasi qabul qilganidan sung davlatlarda
ratifikatsiya qilinish kerak bo4ib va ma^lum bir sohaga tegishh ravishda
O`zb rnatilgan
reglamentga nisbatan davlatlar hoqishi va majburiyatini aks ettiruvchi xalqaro
konventsiyalar.
— davlatlarga tavsiyalar- bu hujjatlarda, bir tomondan kontseptsiyalar,
tamoyillar va miyorlarni shakllantirib, har bir alohida mamlakatning o z hoqishiga
k O`zb ra qonunchihk y O`zb h bilan, yoki ularni hayotga tadbiq etish uchun
boshqacha
xarakterda y O`zb naltirish kerak, boshqa tomonda esa ularda keyinchahk yuqori
huqiqiy daraja asosida, majburiy m^yorlar va qoidalar xalqaro konventsiyalarda
o naltirilgan mezonlar belgilanadi.
4) Konventsiyani qabul qihsh t O`zb risida qarorni Bosh konferentsiya

kiritadi,
buning uchun a zo davlatlarning uchdan ikki qismi ko pchihgi avozi talab etiladi.
23

Tavsiyalar nisbatan Bosh konferentsiya  a ularga nisbatan qabul qilingan a^zo
davlatlarning oddiy k O`zb pchilik ovozi talab etiladi.
YUNESKO Nizomining VIII moddasiga asosan har bir a^zo davlat
tashkilotiga Bosh konferentsiya belgilangan muddatda va shaklda IV moddaning 4-
bandida k O`zb rsatib o4ilgan konventsiyalar va tavsiyalarning bajarilishlari
yuzasidan ma^ruzalar taqdim etadi^^.
Hozirda YUNESKO ning norma ijodkorlik faoliyatini yanada rivojlantirish
bilan birga, ushbu hujjatlarning qattiyligini ham kuchaytirish zarur deb xisoblaydi.
Chunki YUNESKO hujjatlarini taqlil qilganimizda ushbu hujjatlarning ishlash
mexanizmi samaradorligini etarli ravishda kuch bilan ta minlanmaganligini
k O`zb ramiz.
Hozirgi kunda O`zb zbekiston Respublikasi YUNESKO ning k O`zb yidagi
muhim xalqaro hujjatlariga k O`zb shilgan^ ;
1. 1954 yil 14 maydagi qurolli majoralar vaqtida madaniy boulinlarni himoya
qilish t O`zb g^isidagi Gaaga Konvetsiyasi;
2. 1960 yil 10 noyabrdagi ta4im sohasidagi kamsitishga qarshi
Konventsiyasiga;
3. 1966 yil 14 noyabrdagi xalqaro madaniy hamqorlik printsiplari
Deklaratsiyasi;
4. 1970 yil 14 noyabrdagi madaniy boyliklarni qonunaviy ravishda olib
kelish, olib ketish va unga egalik huquqini birovga topshirishni ta^qiqlash va
ogohlantirish chora- tadbirlari t O`zb risidagi Konventsiya;
5. 1971 yil 2 fevraldagi asosan suvda suzuvch qushlarni yashash joyi sifatida
xalqaro ahamiyatga molik suv botqan maydanlari t O`zb
 risidagi Konvetsiyasi;
^^ Устав ЮНЕСКО. Международние нормативнъге актъг ЮНЕСКО.
М.:Логос 1993 ^ O`zb zbekiston milliy entsiklopediyasi. 1998. 144-bet.
24

6. 1972 yil 16 noyabrdagi Umumjahon madaniy va tabiy merosni muqofaza
qilish umumjahon Konventsiyasi;
7. 1989 yil 10 noyabrdagi texnikaviy va hunar ta4imi
t O`zb gVisidagi Konventsiyasiga;
8. 1995 yil 16 noyabrdagi Ba  rkenglik tamoyillari Deklaratsiyasi va
hakozalar.
Xulosa qilib shuni qayd etib o4ish mumkinki, YUNESKO ning norma
ijodkorlik faoliyati YUNESKO faoliyati doirasida huquqiy rivojlanishga katta
xissa ko shmoqda va uning hujjatlarini xalqaro munosabatlarni tartibga solishda
O`zb ziga xos mavqeyni egallaydi.
25

$П-ВОВ: WO ZBEKISTONNING YUNESKO BILAN HAMKORLIK ALOQALARINING O` zb RNATILISHI 2.1. W O` zb zbekistonningBirlashgan Millatlar Tashkilotiga a'zo b O` zb lishi. Xalqaro tashkilotlar t O`zb gVisida fikr yuritganimizda Birlashgan Millatlar Tashkilotining O`zb mi va roliga t O`zb xtalib o4ish ayniqsa muddao bolar edi. Ushbu tashkilot t O`zb gVisida O`zb zbekiston Respublikasi Prezidenti Islam Karimov BMSh Bosh Assambleyasining 48-sessiyasidagi nutqida «Birlashgan Millatlar Tashkiloti barcha elatlarning, mintaqalaming eng muhim muammolarini muhokama qilish va echish uchun tuzilgan nayob tashkilotdir»^^ deb atab o4gandi. Mamlakatimizning jahon xalqlari tinchligi va xavfsizligiga mos boTib tushgan tinchliksevar tashqi siyosati, uni jahonda mustaqil davlat sifatida tezda tan oHnishini ta minladi. 0 zbekiston Respublikasining davlat mustaqilligini dunyodagi nufuzli davladar tan oldi, ulaming 120 tasi bilan diplomatik siyosiy, iqtisodiy, ilmiy-texnikaviy va madaniy aloqalar o matildi. Toshkentda 43 mamlakatning elchixonasi ochildi. Bular jumlasiga AQSh, Turkiya, Germaniya, Frantsiya, Buyuk Britaniya, Xitoy, Hindiston Pokiston va boshqalarni kiritish mumkin. Shuningdek, 0 zbekistonda 88 xorijiy mamlakatlar va xalqaro tashkilotlarning, 24 hukumatlararo va 13 ta nohukumat tashkilotlaming vakolatxonalari faoliyat koVsatmoqda. Dunyodagi 30 dan ortiq davlatda - AQSh, Turkiya, Germaniya, Frantsiya, Xitoy, Pokiston va boshqalarda Gzbekistonning elchixonalari va konsulHklari ishlab turibdi. Gzbekiston Respublikasi O`zb zining xohish irodasi va taklifiga k O`zb ra 1992 yil 2 martda jahondagi eng nufuzli xalqaro tashkilot - Birlashgan Milladar Tashkilotiga qabul qilindi. Mamlakatimiz jahon hamjamiyatining t O`zb la teng huquqli a' zosi b O`zb Idi. Mamlakatimiz Prezidenti LKarimovning ВМТ Bosh Assambleyasining 1993 yilda boTgan 48-sessiyasida ishtirok etishi va unda 27 sentyabrda qilgan ma^ruzasi ^^ Islam Karomov \BMSh Bosh Assambleyasining 48-sessiyasidagi nutqi. \Xalq s O`zb zi. 1993 .N27(49) 26$

O`zb zbekistonni jahonga q O`zb hna va yosh navqiron davlat sifatida namoyon etdi .
O`zb zbekiston Respubhkasi nomidan Markaziy Osiyoda xavfsizhk, barqarorhk va
hamkorhk masalalari b O`zb yicha ВМТ ning Toshkentda doimiy ishlovchi seminarini
chaqirish, narkobiznesga qarshi kurashni kuchaytirish, Orol muammosini hal etish va
boshqa macalalap b O`zb yicha bir qator takliflar O`zb rtaga q O`zb yildi.
1993 yil 24 oktyabrda Toshkentda ВМТ ning vakolatxonasi ochildi va u ish
boshladi. O`zb zbekiston rahbariyati va ВМТ rahbarlarining sa^y-harakadari natijasida
O`zb zbekiston BMTning Xalqaro telekommunikatsiya uyushmasi, Xalqaro taraqqiyot
assotsiatsiyasi, Qochoqlar ishi b O`zb yicha oliy k O`zb mitasi, Jahon sogTiqni saqlash
tashkiloti, Xalqaro fuqaro aviatsiyasi tashkiloti, Xalqaro atom energiyasi agenthgi,
AhoH joylashish jam  armasi, Narkotik moddalarni nazorat qihsh dasturi, Sanoat
taraqiyoti tashkiloti, Oziq-ovqat va qishloq xo jaligi tashkiloti singari bdisoslashgan
muassasalarga a^zo boTdi. O`zb zbekistonning tashabbusi bilan va ВМТ rahnamoligida
1995 yil 15-16 sentyabr' kunlari Markaziy Osiyoda xavfsizlik va hamkorlik masalalariga
bagTshlangan Toshkent kengash-seminari boTib o4di. Xalqaro kengashda ishtirok etgan
31 davlat va 6 xalqaro tashkilotdan kelgan muxtor vakillar mintaqa xavfsizligining,
mojarolaming oldini olish, integratsiya jarayonlarini chuqurlashtarishning ishonchli
tizimini barpo etish masalalari yuzasidan o z fikrlarini, takliflarini aytdilar. Kengash
yakunlari yuzasidan qabul qilingan Bayonot jahon xalqlarini, xususan Markaziy Osiyo
xalqlarini, turli siyosiy kuchlarni mintaqaviy xavfsizlikni mustahkamlashga, iqtisodiy va
ekologik hamkorlik tizimlarini barpo etishga chaqirdi. O`zb zbekistonning ВМТ bilan
hamkorligining yorqin sahifalaridan yana biri Markaziy Osiyo mintaqasini yadro kurolidan
xoli zonaga aylantirish masalasida o z ifodasini topdi. 0 zbekiston Prezidenti Islom
Karimov ВМТ Bosh Assambleyasining 48-sessiyasi minbaridan turib s O`zb zlagan
nutqida Markaziy Osiyoni yadro qurolidan xoli zonaga aylantirish  oyasini ilgari
surgan edi. O`zb zbekistonning bu tashabbusi xalqaro hamjamiyat tomonidan qo llab-
quvvatlandi.

^^ Q.Usmanov, M.Sodiqov, S.Burxanova «O^zbekiston tarixi» (Darslik) Т.,
Iqtisod-moliya» 2006. 458-bet
27« .

1997 yil 15-16 sentyabr' kunlari Toshkentda "Markaziy Osiyo -yadro qurolidan
xoli zona" mavzuida xalqaro konferentsiya bolib o4di. Uning ishida 56 davlat va 16 xalqaro
tashkilotdan vakillar ishtirok etdi. Ushbu masala yuzasidan Markaziy Osiyo mamlakatlari
tashqi ishlar vazirliklarining Bayonoti imzolandi . Markaziy Osiyo mintaqasining yadro
qurolidan xoli zonaga aylanishi mazkur mintaqa xavfsizligini mustahkamlaydi.
2000 yil oktyabr' oyida Toshkentda Markaziy Osiyoda xavfsizlik va barqarorlikni
mustahkamlash, giyohvand moddalar tijorati, uyushgan jinoyatchilik va terrorizmga
qarshi kurash mavzusida xalqaroo konferentsiya bo lib o tdi. 0 zbekiston Prezidenti
tashabbusi bilan 2001 yilda ВМТ Xavfsizlik Kengashining terrorizmga qarshi kurash
b O`zb yicha maxsus q O`zb mitasi ta^sis etildi. 2002 yil 18-20 oktyabr' kunlari ВМТ Bosh
kotibi Kofe Annanning O`zb zbekistonga tashrifi mamlakatimizning xalqaro
jamiyatdagi o rni mustahkamlanib, obro-e tibori ortib borayotganining dalilidir.
«Fuqarolik va siyosiy huquqlar t O`zb risidagi xalqaro pakt» ning ВМТ Bosh
Assambleyasi 1989 yil 15 dekabrida qabul qilgan o4im jazosini bekor qilishga
qaratilgan ikkinchi Fakultativ bayonnomasi barcha hukumatlarni o lim jazosini
oq
bekor qilishga va bu haqda mazkur bayonnomani imzolashga chorlaydi .
Hozirgi kunda ushbu Bayonnomaga 61 mamlakat qo shilgan. Har bir davlat
Bayonnomani ratifikatsiya qilish yoki unga q O`zb shilish chog^da o4im jazosi
faqat urush holati vaqtida оЧа og4r harbiy jinoyat sodir etganlarga qo41anishi
mumkinligi haqida eslatib o tiladi.
Inson huquqlari to g risidagi xalqaro hujjatlarning o rni yana shu bilan ham
belgilanadiki, unda umumjahon manfaatlariga xizmat qiladigan huquqiy me^yorlar
mujassamlashgandir. Hozirgi kungacha inson manfaatlarini ko zlab ko plab
^^ Q.Usmanov, MSodiqov, S.Burxanova «O^zbekiston tarixi» (Darslik) Т.,
Iqtisod-moliya» 2006. 458-459 bet
« .
29
Устав ЮНЕСКО. Международние нормативние актъг ЮНЕСКО .
М.:Логос 1993

xalqaro hujjatlar qabul qilingan bo4ib, ular universal va mintaqaviy xarakter kasb
etadi.
Jumladan, ВМТ Bosh Assambleyasi tomonidan 70ga yaqin, evropa Kengashi
tomonidan 160 dan ziyod, YUNESKO tomonidan 70 dan ortiq, Evropada
Xavfsizhk va Hamkorhk Tashkiloti tomonidan 30 dan ortiq, turh mintaqaviy
xalqaro tashkilotlar tomonidan ham ko plab inson huquqlariga oid xalqaro
shartnomalar, konventsiyalar, deklaratsiyalar, paktlar qabul qihndi. Bugungi
kunda hammasi b O`zb hb inson huquqlari b O`zb yicha 400 ga yaqin xalqaro hujjat
mavjud .
Bu xalqaro hujjatlarda inson huquqlariga oid jahon andozalari belgilab
q O`zb yilgan va ularning mihiy qonunlardan ustuvorhgi tamoyih aksari davlatlar
tomonidan tan ohngan.
^^ Международное право в документах: Учеб.пособие. Сост.: Н.Т.Влатова,
Г.М. Мелков. - 2-е изд., перереб. и доп. - М.: Инфра, 1997. С-103.
29

2.2. 0 ZBEKISTONNING ВМТ HOMIYLIGIDAGIXALQARO TASHKILOT -
YUNESKO BILAN ALOQALARINING ORNATILISHI.
YUNESKO bilan hamkorlik O`zb zbekistonning ВМТ homiyligidagi talim, fan va
madaniyat bilan shu  ullanuvchi xalqaro tashkilot - YUNESKO ЬИап aloqalari tobora
mustahkamlanib bormoqda. 1993 yil 29 oktyabrda YUNESKO ning Parijdagi
qarorgohida O`zb zbekistonni YUNESKO ga a^zolikka qabul qilish marosimi boldi.
O`zb sha kuni Ulu  bek tavalludining 600 yilligini nishonlash YUNESKO dasturiga
kiritildi. 1994 yil oktyabrida Parijda Ulu  bek haftaligi tantana ЬИап o4di. Xiva va
Buxoro YUNESKO ning jahon madaniy qadriyadar r O`zb yxatiga kiritildi. Bu
r O`zb yxatda 411 ta
O 1
ob^ekt bor . 1994 yil dekabrda respublikamizda YUNESKO ishlari b O`zb yicha 0
zbekiston Respublikasi milliy komissiyasi tashkil etildi, u idoralararo organ bo lib,
tarkibiga ta4im, fan, madaniyat va axborot sohasidagi vazirliklar va idoralardan 49
kishi a zo bo Idi.
YUNESKO Markaziy Osiyo taraqqiyotini O`zb rganish, tiklash va
ommalashtirishga katta ahamiyat bermoqda. "Ipak yo4i - muloqot yo4i" deb
nomlangan yirik tadqiqotda Markaziy Osiyoga birinchi darajali ahamiyat berildi .
1995 yil iyuF oyida YUNESKO qaroriga binoan Samarqandda Markaziy Osiyo tadqiqodari
xalqaro instituti tashkil etildi. YUNESKO Bosh direktori Federiko Mayoming
O`zb zbekistondagi rasmiy tashrifi chog4da 1995 yil iyuf oyida mazkur institut ochildi.
YUNESKO bobomiz Amir Temur tavalludining 660 yilligini xalqaro miqyosda
nishonlashga qaror qildi va 1996 yil oktyabrMa Parijda Amir Temurga ba  ishlangan bir
haftalik xalqaro anjuman bo lib o tdi. Amir Temur tavallud topgan Shahrisabz shahri
YUNESKOning madaniy qadriyatlar r O`zb yxatiga kiritildi.
q 1
Международное право в документах: Учеб.пособие. Сост.:
Н.Т.Влатова, ГМ. Мелков. - 2-е изд., перереб. и доп. - М.: Инфра, 1997. С-
103.
^^ Q.Usmanov, M.Sodiqov, S.Burxanova «O^zbekiston tarixi» (Darslik) Т.,
«Iqtisod-moliya» 2006. 460 bet

1997 yilda jahon madaniyatning durdonalaridan hisoblangan Buxoro va Xiva
shaharlarining 2500 yillik muborak sanalari Parijda keng nishonlandi, xalqaro anjuman va
ko rgazmalar o tkazildi. Bu 0 zbekiston bilan BMTning nufuzli xalqaro tashkiloti
YUNESKO O`zb rtasidagi hamkorlikning yana bir yorqin ifodasi boTdi. 1997 yil 19-20
oktyabr' kunlari Vatanimizda Buxoro va Xiva shaharlarining 2500 yilHgi munosabati bilan
b O`zb lib o4gan ulkan tantanalarda ВМТ, YUNESKO va boshqa k O`zb plab
xalqaro tashkilotlar va xorijiy mamlakadaming elchilari va vakillari, bir qator
mehmonlar
QQ
ishtirok etdilar .
O`zb zbekiston ВМТ doirasidagi bdlsoslashgan muassasalar -Jahon sogTiqni
saqlash tashkiloti, Xalqaro mehnat tashkiloti, Jahon intellektual mulk tashkiloti, Xalqaro
bolalar jam  armasi (YUNISEF), Xalqaro pochta ittifoqi, Elektr aloqasi b O`zb yicha
xalqaro ittifoq, Jahon meteorologiya tashkiloti, Xalqaro Olimpiada qornitasi,
Xalqaro avtomobilchilar ittifoki va boshqa tashkilotlarning a zosi, ular bilan
hamkorlik qilmoqda. 0 zbekistonda iqtisodiy islohodami amalga oshirishga, uning
jahon hamjamiyati bilan integratsiyalashuviga xalqaro moliyaviy, iqtisodiy
tashkilotlar - Xalqaro valyuta fondi, Jahon banki, Xalqaro moliya ko^oratsiyasi,
evropa tiklanish va taraqqiyot banki ham ko maklashmoqdalar. Xalqaro savdo
markazi (YUNKTAD), Tariflar va savdo Bosh bitimi (GATT) ЬИап hamkorlik
qilinmoqda^^.
YUNESKO ning maqsadi insoniyatning aql-zakovati va ahloqiy birligiga
asoslangan barqaror tinchlikni barpo etish bo lib, u eng muhim insonparvarlik
masalalariga ijodiy yondashadigan O`zb ziga xos, betakror xalqaro tashkilot
hisoblanadi. Uning faoliyati dunyo madaniyatini rivojlantirishga, barqaror
taraqqiyot va inson taraqqiyoti uchun xalqaro ilmiy dasturlar tuzishiga
k O`zb maklashadi, milliy madaniyatlarning ravnaq topishiga yordam beradi.
Dunyaviy meros hisoblangan moddiy va ma^naviy boyliklarni saqlash va
k O`zb paytirishga, shunungdek, axborotlar oqimi va matbuotni erkin
taraqqiyo

oo
O^zbekistonning yangi tarixi. Uchinchi kitob. Mustaqil O^zbekiston tarixi. -
T.:Sharq,2000.
^^ Q.Usmanov, M.Sodiqov, S.Burxanova «O^zbekiston tarixi» (Darslik) Т.,
Iqtisod-moliya» 2006. 460 bet
31«

etishga yordam beradi, rivojlanayotgan davlatlarda kommunikatsiya
imkoniyatlarini oshirishga ko maklashadi.
Hozirda YUNESKO ning norma ijodkorhk faohyatini yanada rivojlantirish
bilan birga, ushbu hujjatlarning qattiyUgini ham kuchaytirish zarur deb xisoblaydi.
Chunki YUNESKO hujjatlarini taqhl qilganimizda ushbu hujjatlarning ishlash
mexanizmi samaradorhgini etarU ravishda kuch bilan ta minlanmaganUgini
k O`zb ramiz.
YUNESKO doirasida ishlab chiqilgan va qabul qiUngan xalqaro hujjatlarga
O`zb zbekistonning k O`zb shiUshi madaniy booyUklarimizning jahon
hamjamiyati tomonidan xalqaro huquqiy himoya qihnishiga, O`zb zbekistonning
ilmiy potentsiah, fani, madaniyati, tariyxiy dasturlari, nayob arxeologik va
me^moriy majmualarini, miUiy va ma^naviy durdonalarini targ4b qihshga va bu
sohadagi ishlarining samaradorUgini oshirishga keng imkoniyatlar ochib berish
bilan birga ushbu sohaga tegishh qonunchiUgimizning yanada rivojlanishiga,
shunungdek, 0 zbekistonda ta lim, fan, madaniyat, informatika va kommunikatsiya
texnologiyalarining yanada taraqqiyot sari rivojlanib, jahondagi eng il  or va
nufuzh davlatlar qatoridagi o z o rnida muhkamal qohshiga yordam beradi.
YUNESKO ishlari b O`zb yicha O`zb zbekiston Respubhkasi MiUiy
komissiyasi vazirlar mahkamasining 1994 yil 29 dekabrdagi N629-sonh qarori
asosida tashkil topgan^ . Komissiyasining asosiy maqsadi va vazifalari, faohyati
va molyaviy mabla  lari b O`zb yicha axborot muassasaning nizomida aks
ettirilgan^^.
YUNESKO ishlari b O`zb yicha O`zb zbekiston Respubhkasi MiUiy
komissiyasi vazirlar mahkamasi xuzurida tashkil etilgan xukumat tashkiloti
hisoblanadi. Tashkilotning ushbu tuzilmasi vazirhk va idoralar o rtasidagi
hamqorhk samaradarhgini va o zaro qqUab-quvatlashni ta minlaydi hamda
komissiyaning turh xil milhy va xalqaro nodavlat tashkilotlari bilan faoUyatini
muvofiqlashtirishda yordam beradi.
^ Toshkent sh., Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 29 dekabrdagi 629-
son qaroriga 2-ILOVA
^"^ Birlashgan Millatlar tashkiloti. Toshkent-2011. 176-177 bet
32

Milliy komissiya tuzilganidan buyon, u YUNESKO dastur va loyihalarini
amalga oshirish, ushbu tadbirlarga milhy salohiyatni jalb qihsh hamda YUNESKO
vakolati doirasida milhy, minaqaviy va xalqaro hamqorUkni rivojlantirishga katta
qissa ko shib kelmoqda.
Asosiy maqsadi, vazifalari: MiUiy komissiyaning asosiy maqsadi
O`zb zbekiston Respubhkasida YUNESKO dasturlarini ishlab chiqishni va amalga
oshirishini muvofiqlashtirish bo lib, uning zimmasiga ko yidagi vazifalar
yuklatilagan:
• YUNESKO tadbirlarida va loyihalarda O`zb zbekiston Respubhkasi
vazirhklari, idoralari, tashkilotlari va mutaxassishklarining ishtiroki to g risida
YUNESKO ning kotibiyatiga hamda mintaqaviy vakolatxonalariga takUflar
tayyorlash va taqdim etish;
• Ta4im, fan, madaniyat va axborot sohasida xalqaro, minaqaviy va
ikki tomonlama hamqorhkni rivojlantirish masalalari b O`zb yicha YUNESKO
ning mintaqaviy vakolatxonalari va markazlari bilan muntazam ravishda
muzokaralar o tkazish;
• O`zb zbekiston Respubhkasi xududida va jahon miqyosida
YUNESKO tadbirlarini tayyorlash va o4kazishga k O`zb maklashish;
• YUNESKO tomonidan tashkil etiladigan Bosh anjuman hamda
boshqa xukumatlararo tadbirlarini tayyorlashga va o4kazishga
k O`zb maklashish;
• YUNESKO dasturlarini ishlab chiqish va bajarishda O`zb zbekiston
Respubhkasining davlat va nodavlat tashkilotlarni jalb etish;
• YUNESKO kotibiyatida va mintaqaviy vakolatxanalarida ishlash
uchun respubhka mutaxassislari zaxirasini tayyorlash;
* ■ YUNESKO vakolati doirasida xalqaro hamqorUkni kengaytirish . Tarkibi:
Mihiy komissii umumiy majhs va kotibiyatdan tashkil topgan bo4ib,
komissiyaning raisi ta4im, sog4iqni saqlash va ijtimoiy muhofaza masalalari.
O 'zbekiston milliy entsiklopediyasi. Tostikent, Davlat amaliy nastiriyoti- 2005.
318-319 bet
33

axborot tizimlari va telekommunikatsiya b O`zb yicha O`zb zbekiston Respublikasi
Bosh vazirining O`zb ribosari hisoblanadi. Umumiy majhs ОИу Majhs Senat iva
Qonunchihk palatasi, tegishh vazirhk va idoralar (shu jumladan, Ohy va O`zb rta
maxsus ta4im vaziri, Xalq ta4imi vaziri, Madaniyat va sport ishlari vaziri, Fanlar
akademiyasi raisi, Badiiy akademiya raisi, Aloqa va axborotlashtirish agenthgi
Bosh direktorii, Milhy teleradiokompaniya raisi, Mihiy axborot agenthgi Bosh
direktori), hokimiyatlar, uyushmalar, jam  armalar, markaziy muassasalar,
nodavlat tashkilotlar vakillaridan iborat. Ма sul kotib tomonidan boshqariladigan
kotibiyat Komissiyasining doimiy faohyat k O`zb rsatadigan muassasasi
hisoblanadi va kuyidagi y O`zb nahshlar b O`zb yicha oz faohyatini ohb boradi:
• Talim sohasida - «Та lim barcha uchun» dasturi, barqaror taraqqiyot
ta4imi, inklyuziv ta^hm, YUNESKO ning birlashgan maktablar tarmog^, axborot
va kommunikatsiya texnologiyalari sohasidagi ta4im, jamoat ta^hmi markazlari,
kasb-xunar O`zb quv muassasalari tarmog4 (YuNeVOK), sog4om turmush tarzi ta
limi;
• Ғап soliasida - MOST ( Ijtimoiy islohatlarni boqarish) dasturi, bioetika
dasturi, «Inson va biosfera» dasturi, xalqaro gidrologiya dasturi, Markaziy Osiyo
tadqiqotlari xalqaro instituti, qayta tiklanadigan energiya manbalari, fan ta4imi,
aniq fanlar, falsafa;
• Madaniyat soliasida - madaniy moddiy va nomoddiy meros;
• Kommunikatsiya va axborot sohasida- «Axborot barcha uchun» dasturi,
«Jahon xotirasi» dasturi.
XX asrning oxiri XXI asrning boshlaridagi jahon siyosiy xaritadagi
O`zb zgarishlar va tashkilotda amalga oshirilayotgan islohatlar YUNESKO ni
O`zb zaro yuqorida qayd etib o4ilgan tamoyillarga asoslangan demokratik
tashkilotga aylanib turli mafkuradagi davlatlar O`zb rtasida kurash maydonidan
hozirgi davrdagi jahonning dolzarb muammolarini hal qilishga qaratilgan xalqaro
maydonga aylandi, deb xulosa chiqarish mumkin.
34

III-BOB: OZBEKISTONDA YUNESKO TAShKIWTINING XAIQARO
AIOQAIARNI TAKOMIIIAShTIRIShDAGI O`zb TKAZHGANTADBIRLARI:
3.1. IIM, FAN, MADANIIYAT, KOMMUNIKATSIYA VA AXBOROT.
ВМТ tomonidan qabul qilingan «Ta^lim barcha uchun» (2000-2015 yy.),
Savodxonlik O`zb n yilhgi (2002-2003 yy.) va barqaror taraqqiyot ta4imi O`zb n
yihigi (2004-2015 yy.) dasturlari ta^lim sohasidagi asosiy y O`zb nalishlar
hisoblanadi. YUNESKO tashkiloti ushbu dasturlarni amalga oshirish b O`zb yicha
etakchi tashkilot hisoblanadi.
Oliy ta^hm (1998 yil, 2009 yil), kasb-xunar ta^limi (1999 yil) va katta
yoshdagilar ta^limi (1997 yil, 2009 yil) b O`zb yicha YUNESKO tomonidan
xalqaro anjumanlar tashkil etilgan va maxsus tavsiyanomalar qabul etilgan.
YUNESKO kafedralari: YUNESKO kafedralari dasturi 1991 yilda
boshlangan. Mazkur dasturning asosiy mqsadi- oliy ta' lim muassasalarida maxsus
tadqiqotlarni rivojlantirish hamda xalqaro miqyosda mazkur fan sohasida
mutaxassislarning bilm va tajriba almashuvini ko41ab-quvvatlash. Hozirgi paytda,
Milliy komissiya k O`zb magida k O`zb yidagi 10 ta YUNESKO kafedrasi 0
zbekistonning oliy ta lim muassasalarida tashkil etilgan.
1. Mirzo Ulu  bek nomidagi O`zb zbekiston Milliy Universiteti qoshidagi
«Fizika va astronomiya» YUNESKO kafedrasi (1998y.);
2. Jahon iqtisodiyoti va diplomatiyasi universiteti qoshidagi «Inson
huquqlari, tinchlik, demokratiya, ba  rikenglik va xalqaro hamjihatlik» YUNESKO
kafedrasi (1998 y.);
3. Samarkand Davlat me^morchilik qurilish instituti qoshidagi «Tarixiy
markazlarni saqlash va boshqarish» YUNESKO kafedrasi (1999 yil);
4. Samarkand iqtisodiyot va servis instituti qoshidagi «Avtomatlashgan
axborot texnologiyalari» nomli YUNESKO kafedrasi (1999 yil);
5. Nizomiy nomidagi Toshkent Davlat pedagogika universiteti qoshidagi
«Fuqoralik va qadriyatlar ta4imi» YUNESKO kafedrasi (1999 yil);
35

6. Toshkent Islom Universiteti qoshidagi «Jahon dinlarining qiyosiy
tadqiqoti» YUNESKO kafedrasi (1999 yil);
7. Abu Ah Ibn Sino nomidagi Buxora tibbyot instituti qoshidagi
«An^anaviy tibbyot» YUNESKO kafedrasi (2000 yil);
8. Mirzo Ulu  bek nomidagi O`zb zbekiston Milliy Universiteti qoshidagi
«Ekologik kimyo» YUNESKO kafedrasi (2003 yil);
9. Kamoloddin Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn instituti
qoshidagi «San^at boshqaruvi va marketing» YUNESKO kafedrasi (2004 yil);
10. Toshkendagi Xalqaro Vestminster universiteti qoshidagi «Bilmlar
iqtisodiyoti» YUNESKO kafedrasi (2004 yil).
2008 yilda Toshken shahrida YUNESKO kafedralari mutaxassislari uchun
mash  ulotlar tashkil etildi. Toqqizta YUNESKO kafedasiga Milliy komissiya
tomonidan, YUNESKO qatnashuv dasturi doirasida, maxsus komp^yuter
uskunalari taqdim etildi. YUNESKO kafedralari har yil O`zb z faoliyati
b O`zb yicha yillik hisobatni Milliy komissiyaga taqdim etadi va ushbu hisobatlar
YUNESKO kotibiyatiga yuboriladi.
KASB-XUNAR OQUV MUASSASALARITARMOGI (YUNEVOK): 2004-2006
yillarda O`zb zbekistonda YUNESKO ning «Kasb-xunar ta4im sohasidagi
k O`zb chma guruhi» loyihasi amalga oshirildi. O`zb zbekiston mutaxassislari kasb-
xunar ta4imi sohasida Avstraliya, Koreya Respublikasi va Tayland kabi davlatlar
tajribasini o rganishga muvaffiq bo lishdi. Loyiha doirasida 0 zbekiston
viloyatlarida O`zb kuv seminarlar hamda «Ijtimoiy hamqorlik va k O`zb chma kasb-
xunar ta4im guruhi» mavzusidagi ilmiy anjuman tashkil etildi. Anjumanda
O`zb zbekistonli mutaxasislarning hisobati taqdim etildi va kasb-xunar ta^limi
sohasida xorijiy mamlakatlar tajribasini tadbiq etish masalalari kurib chiqildi.
Ushbu tadbirlarning davomi sifatida, evropa ittifoqining TASIS dasturi doirasida
2006-2007 yillar davomida «Kasb-xunar ta4imi sohasida ijtimoiy hamkorlik»
loyihasi 0 zbekistonda amalga oshirildi. Loyihaning ustuvor maqsadidan biri 0
zbekiston kasb-xunar ta4imi sohasida (boshqaruv va O`zb qitish jarayonlarida)
yangi siyosatni joriy etish.
36

YUNESKO BIRLASHGAN MAKTABLAR TARMOGI^^: 1953 yilda asos
solingan YUNESKO ning Birlashgan maktablar dasturi tarmo  i YUNESKO ning
ta4im sohasidagi asosiy dasturi hisoblanadi. Dasturning asosiy maqsadi xalqaro
hamjihathk, tinchhk, madaniyatlararo muloqat va barqaror taraqqiyot  oyalarini
targ^b etish hamda ta4im sifatini oshirishga qaratilgan. Ushbu tarmoqni
O`zb zbekistonda rivojlantirishda YUNESKO ishlari b O`zb yicha O`zb zbekiston
RespubUkasi MiUiy komissiyasi faol ish ohb bormoqda. 1996 yildan tarmoqqa
O`zb zbekistonning 45 ta ta4im muassasasi ( O`zb rta ta4im maktab, akademik
litsey va kasb-xunar kollejlari) a^zo bo4gan. Ta4im muassasalari bir kator xalqaro
dasturlarda muvaffaqiyatli qatnashib, «Ta4im barcha uchun» maqsadlarini va
ВМТ ning barqaror taraqqiyot ta^limi O`zb n yilligini targ4b etib kelmoqda.
«Barcha uchun umr b O`zb yi ta4im», «Fan-taraqqiyot xizmatida», «Madaniyat
taraqqiyoti: meros va ijod» kabi dasturlar va ma^muriy xarajatlarga sarflandi.
Birlashgan maktablar tarmog i doirasida 0 zbekiston maktablari
YUNESKO ning turli dasturlarida faol qatnashib kelmoqda. Ulardan
«Patrimonito», «Mondialgo» va O`zb quvchilar almashuv dasturlari. Birlashgan
maktablar tarmog iga a zo Zarafshon shahridagi 1-sonli ixtisoslashgan maktabi
2006 yilda YUNESKO ning Mondialogi maktab tanlovida  olib deb topildi.
2006 yil da Toshkent shahridagi 17-son maktabi «Barqaror taraqqiyot
ta4imi» mavzusidagi YUNESKO ning Osiyo va tinch okeani mintaqasi tanglovida
 olib dep topilib, maxsus faxriy yorliq bilan taqdirlandi.
YUNESKO ning «Suv va tabiiy manbalarni boshqarish» (Toshkent
shahridagi 17-son maktab) va «Sahroda oazis yaratish» (Zarafshon shahridagi 1-
sonli ixtisoslashgan maktab) loyhasi YUNESKO ishlari b O`zb yicha Koreya
Respublikasi Milliy komissiyasi Osiyo va Tinch Okeanii mintaqasida barqaror
taraqqiyot ta4imi doirasida 2009 yilning eng il  or tajriba loyihalari deb topildi.
O`zb zbekiston va YUNESKO hamkorligi izchil rivojlanmoqda».
Ma'rifat gazetasi. 2012-yil 3-noyavr, N87 (8528), 2,4-betlar
38
«

$YUNESKO nashrlari O`zb zbek tiliga tarjima qilinib, tarmoq maktablari QQ orasida tarqatildi : — «Butunjahon merosi yoshlar q O`zb hda»; — «Ba  rikengUk -tinchhk sari ol  a qadam»; — «Demokratiya: 80 savolga 80 javob»; — «Har bir inson ...... » va hakoza. O`zb zbekistonda ta^hm tizimiga yangi innovatsion uslublarni joriy etish maqsadida bir qator o quv seminarlar o tkazildi: II «Та' hmda boshqaruv va axborot tizimlari» mavzusidagi milhy seminar (2005yildekabr^); II Osiyo va Tinch okeani mintaqasi YUNESKO madaniy markazi bilan hamqorhkda «Inklyuziv ta4imni joriy etish uchun bolalar bo  chasi va O`zb rta ta4im maktablarida sinov guruhlarini shakhantirish» b O`zb yicha O`zb quv kurslari (2006-2007 yillar). II YUNESKO va YUNISEF q O`zb shimcha FRESh loyhasi doirasida «Ta4im muassasalarida sanitariya va gigtena» mavzusidagi O`zb quv seminarlar (2005 yil noyabr\ 2007 yil sentyabr' oylarida); II Xalq ta4im vazirligi, YUNESKO ning toshkentdagi vakolatxonasi, YUNISEF ning O`zb zbekistondagi vakolatxonasi bilan hamqorlikda tashkil etilgan «Ta4im barcha uchun» haraqat dasturining O`zb rta muddatli tahlili b O`zb yicha milliy forum (2006 yil 18 avgust) Loyihaning davomi sifatida 2007 yilning 10-12 sentyabr kunlari Toshkent shahrida inklyuziv ta4im b O`zb yicha Markaziy Osiy mintaqaviy seminarii o4kazildi. MAKTABDAN TASHQARI TALIM: 1997 yilda qabul qilingan Kadrlar tayyorlash Milliy dasturiga muvofiq, O`zb zbekiston Respublikasida uzluksiz ta4im tizimi joriy etildi. Ushbu islohatlarni qo41ab-quvvatlash maqsadida 1998 yildan boshlab Jamoat ta4im markazlari (JTM) nomli YUNESKO loyhasi O`zb zbekistonda O`zb zbekiston milliy entsiklopediyasL Toshkent, Davlat amaliy nashriyoti- 2005. 318-319 bet$

amalga oshirilishi boshlandi. Loyiha YUNESKO ning Osiyo va Tinch okeani
mintaqasi «Ta4im barcha uchun» dasturi doirasida qo41ab-quvvatlangan edi.
Hozirgi davrda 0 zbekiston Respublikasining 9 viloyati hamda Qoraqalpog iston
Respublikasidagi Birlashgan maktablar tarmog i a zo bo Igan muassasalar
qoshidagi 10 ta jamoat ta lim markazlari tashkil etildi.
YUNESKO ning Bangkokdagi vakolatxonasi hamda Xalq taTimi vazirligi
bilan hamqorlikda «Aholining imkoniyatlarini kengaytirish uchun axborot va
kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish», «Hayot k O`zb nikmalari
ta4imi» va «OITV va OITS ni oldini olish» b O`zb yicha ta4im dasturlari 1999-
2006 yillarda amalga oshirildi. Loyhalar doirasida muFtimediya O`zb quv
dasturlari yaratildi va tegishli muassasalarga tarqatildi, hamda ushbk mazudi
milliy anjumanlar tashkil etildi.
2004-2005 yillarda YUNESKO qatnashuv dasturi doirasida
O`zb zbekiston Respublikasi Prezidenti xuzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi
akademiyasi qoshida katta yoshdagilar ta limi markazini tashkil etish qo llab-
quvvatlandi. Markaz tomonidan, 2004-2005 yillarda katta yoshdagilar uchun
O`zb quv dasturlari tashkil etildi va t O`zb rtta O`zb kuv qo41anma ishlab chiqildi
va nashr etildi^°.
FAN: YUNESKO ning fan dasturi doirasida bioloik turfaxillikni asrash va
tabiiy manbalrdan oqilana foydalanish, ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishni qo41ab-
quvvatlash, madaniy qadriyatlarni rivojlantirishga bag4shlangan loyhalar amalga
oshirildi. O`zb zbekistonda YUNESKO ning k O`zb yidagi xalqaro dasturlari
b O`zb yicha milliy ko mitalar, jamoatchilik asosida, tashkil etidi:
2 Xalqaro gidrologiya dasturi;
2 «Inson va biosfera»;
2 «Bioetika, Most (Ijtimoiy islohatlarni boshqarish)».
TABIIY FANIAR: 1999 yilda Budafesht shahrida o4kazilgan Fan bo yicha
xalqaro anjuman uchun mintaqaviy harakat dasturini ishlab chiqish maqsadida
1998 yilning 21-22 oktyabr kunlari Toshkent shahrida «Fundamental fanlar
jamiyat xizmatida» mavzusidagi mintaqaviy 25 nafar olim ishtirok etdi.
^^ Birlashgan Millatlar tashkiloti. Toshkent-2011. 176-177 bet
39

O`zb zbekiston mutaxassislari fan sohasidagi k O`zb yidagi YUNESKO uchrashuv
va anjumanlarida muvaffaqiyath ishtirok etdilar:
2 Fan b O`zb yicha Osiyo va Tinch okeani mintaqasi anjumani (1998 y.
Sidney, Avstrahya);
2 Fanda gender tenghgi va adolathk b O`zb yicha evropa mintaqaviy
anjumani (1998 y. Sloveniya);
2 Ijtimoiy fanlarning dolzarb muammolari b O`zb yicha Osiyo va Tinch
okeani mintaqasi maslahat uchrashuvi (2001 y. Bangkok, Tailand);
2 Barqaror taraqqiyot uchun fan va texnologiya siyosati b O`zb yicha
xalqaro forum (2005 y. Tehron, Eron);
2 Ilmiy va texnologik bog4arni rivojlantirish b O`zb yicha Osiyo va Tinch
okeani mintaqasi seminarii (2005 y. Bangkok, Tailand) va hakozalar.
MADANIYaT: Ozbekiston va YUNESKO ha'mkorlikda madaniy -
ma'riyfiy merosni qayta tiklash masallarida ham moqyatli ishlar amalgam
oshirilmoqda. YUNESKO bilan hamkorlikda tuzilgan bytmlar asosida buyuk
allomalarimiz, mutafakkir va davlat arboblari, shoir va diniy ta'limot
nomayondalarining yubeley jaqon miqyosida keng nishonlanmoqta. Bu borada:
1994yil - Buyuk munajjim va davlat arbobiy Mirzo Ulu  bekning 600 yillik
tavalludi keng jamoatshilik tarzida utkazildi. 1996 yil - Buyuk davlot arbobi,
sarkarda, ma'naviyat va madaniyat hazinasiga ulkan qissa kushgan alloma
soxibkiron Amir Temur tavalludinig 660 yilligin nishonlandi. Bu tadbir natiyjalari
haqida mashqulotlarimizning yuqoridagi mavzularida bayon etgan edik.
1997yil - Qadim va doimo navqiron Buxoro va Xiva shaxarlarimizning
250 yilligi nishonlandi. 1998 yil - Buyuk munajjim va faylasuf, jamoat arbobi
Axmad Far  oniyining 1200 yilligi, 1998 yil -Buyuk Xadisshunos olim,
islomshunos alloma Imom al - Buxoriy tavalludinig 1255 yilligi, 1999 yil -
Markaziy Osiyo va Sharq halklarining sunmas ijodi bulmish «Alpomish»
dostoninig 1000 yilligi, 2000 yil - Sharq halqlari minyatyura maktabining
asoschisi, musavvir Kamoliddiyn Bexzodning 545 yilligi., 2001 yil - Markaziy
Osiyo xalqlari iyjodi maxsuli bulmish muqaddas «Avesto» yaratilganinig 2700
40

yilligi, 2001 yil - Qadimiy Termiz shaqrining 2500 yilligi katta tantanalar bilan
nishonlab kehndi.
Barchamizning quvontiradigan ha'mda vokibhgimizning bayon etadigan
diqqath tadbirlar qatori koplab Sharq ahomalarining nodir va noyob asarlari uzbek
va xorijiy tiharda nashr etildi. Imom al - Buxoriy, Axmad al - Fargoniy,
Muxammad at - Termiziy, Burxonidding Margiynoniy, Imom Abu Mansur
Motiyrudiy, Muxammad az - Zamaqshariy, Amir Temur, Mirzo Ulugbek,
Muxammad Bobur, Sharofiddin Aliy Yazdiy Kamoloddin Behzod va
boshqalarning mumtoz asaralridan bahramand bo lioqdamiz. E4iborli tadbirlar
qatorida 100 dan ortiq yirik yodgorlik-me'moriy muzey va tarixiy madaniy
majmualar qayta tiklandi va yangidan qurilganligi madaniy yuksalishimizning
yaqqol namunasidir .
Mustaqilligimiz qadimiy an^anaviy bayrom va boshqa turdagi milliy
qadiryatlarimizdi yangidan tiklashga sharoit yaratdi. Yangicha, mustaqillik
madaniyatini qurishga zamin barpo etildi. Bular turkumiga kuyidagilar kiradi:
— 0 zbekiston Respublikasi mustaqillik kuni;
— Konstitutsiya- bosh qomusimiz kuni;
— O`zb qituvchilar va murabbiylar kuni;
— Navruz milliy bayramimiz;
— Vatan ximoyachilari kuni;
— Xotira va qadirlash kuni;
— Ramazan va qurban qaytlari kabi bayram va tantanalar
nishonlanmoqda.
Bu borada diniy qadriyatlarimizning qayta tiklanishi, Toshkent Islom
Universitetining ochilishi O`zb zbek davlat Konservatoriyasining milliy bezak
hamda jahon standartlari andozalariga xos ravishda bunyod etilishi, Buyuk
Britaniya hamqorligida Toshkent Vestminstir Universiteti da faqat ingliz
tilida olib
^^ O^zbekistonning yangi tarixi. Uchinchi kitob. Mustaqil O^zbekiston tarixi. - Т..
Sharq, 2000.
41

boriladigan o quv tizimida Respublikamizning turli viloyatlaridan qabul qilingan
iqtidorli talabalar taqsil ko rayotganligi diqqatli dir. Hozirgi kunimizda
O`zb zbekistonda 1800 dan ortiq masjid-jome' va xonaqalarning faoliyat
k O`zb rsatishi 15 turdagi islomiy diniy tashkilotlarning rasman ishlab turishi
diqqatga sazovar dir. An^anaga aylanib qolgan «Xalqaro bo  rikenglik kuni» ning
har yili 16 noyabrda nisholanishi mustaqillik va istiqlol madaniyatining namunasi
dir. 0 zbek xalqining azaldan o z mustaqil fikri, o z istiqloli uchun kurashib
kelganligiga guvoqlik beradi.
Mustaqillik yillarda eski Termiz yodgorliklari majmuidagi buddaviylik
monastrlaridan biri Fayoztepani saqlash, qisman ta^mirlash va obidani sayyohlik
markaziga aylantirishi borasida muhim ishlar amalga oshirildi. Fayoztepada 2004-
2006 yillar davomida O`zb zbekiston Respublikasi madaniyat va sport ishlari
vazirligi, Yaponiya Trast fondi, YUNESKO hamqorligida Fayoztepada buddaviylik
monastri arxeologik jihatdan qayti urganildi va qisman ta^mirlandi. Ayniqsa obida yonida
sayyohlarga muljallangan mu j'az binoning barpo etilishi va unda Fayoztepa haqida
koVgazmalaming namoyish etilishi eski Termizni sayyohlik maskaniga aylantirishda
muhim boTdi. Eski Termiz nafaqat arxeologiya, balki m^emoriy inshoodami ham
O`zb zida mujassam etgan qadimiy shahardir.
2006 yildan buyon Surxondaiyo viloyati hokimligi O`zb zbekiston
Respublikasi madaniyat va sport ishlari vazirligi loyhasi asosida al -Hokim at-Termeziy
mahbarasi majmuida tubdan tarnirlash va abadanlashtirish ishlari olib borilmoqda. Eski
Termiz xududida amalga rshirilgan bu kabi ishlar bu qadimgi shaxarni xalqaro
sayyoxlik maskanlarining biriga aylantirishda muhim bosqich bo lib xizmat qiladi.
Har yili 14 fevralda a^nanaviy ravishda mumtoz shoir tawaludiga bogTshlab
mamlakatimiz boburshunoslari, oliygoh, koUedj va litseylar talabalri hamda Bobur
iqlosmandlari ishtirokida u tawalud topgan Andijon shahrida ilmiy badiiy anjuman
O`zb tkaziladi. Fond qoshida tashkil etilgan xalqaro ilmiy ekspeditsiya 1992 yil may
oyida o zining birinchi safariga chiqqan edi.
Shu kungacha ekspeditsiya 15 maratoba 30 dan ortiq xorijiy davladarga xalaro
safarlar uyushtirib, Afrika qifasidan Hind-Xitoy yarim oroli, evropa, Amerika
42

mamlakatlriga 400 ming km.dan ortiq masofa avtomashina va qisman samolyotda bosib
o4ib, vatanimizdan etishib chiqkan buyuk ajdodarimiz qoldirgan boy ilmiy-madaniy
meroslami o rganib kelmoqda.
YUNESKO bochiligida xalqaro miqyosda o 'tkazilgan tadbirla/^:
1993 yil 29 oktyabrda YUNESKO ning Parijdagi qarorgohida Ulugbek
tavalludining 600yilligini nishonlash YUNESKO dasturiga kiritildi.
1993 yil 11 dekabr- YUNESKO ning qarori bilan Xiva va Buxora jahonning
madaniy qadriyatlar tizimiga kiritildi.
1995 yil iyuT oyida YUNESKO qaroriga binoan Samarqandda Магкалу Osiyo
tadqiqotlari xalqaro instituti tashkil etildi.
YUNESKO bochiligida xalqaro miqyosda bobomiz Amir Temur tavalludining 660
yilligini nishonlashga qaror qildi va 1996 yil oktyabrda Parijda Amir Temurga bagishlangan
bthafialikxalqaro anjuman bolib otdi.
Amir Temur tavallud topgan Shahrisabz shahri YUNESKOning madaniy
qadriyatlar ro yxatiga kiritildi.
1997 yilda jahon madaniyatning durdonalandan hisoblangan Buxoro va Xiva
shaharlarining 2500 yillik muborak sanalari Parijda keng nishonlandi, xalqaro anjuman va
ko rgazmalar o tkazildi
1998 yil Axmad Ferganiy tavalludining 1200 yilligiga bagishlangan marosim
otkazildi
1998 yil Alpamish dastonining lOOOyilligi nishonlandi.
1999 yiljalaladdin Manguberdi tavalludining SOOyilligi nishonlandi.
2001 yil «Avesto» muxaddas kitobining 2700 yilligi nishonlandi.
42
O`zb zbekiston va YUNESKO hamkorligi izchil rivojlanmoqda». Ma'rifat
gazetasi. 2012-yil 3-noyavr, N87 (8528), 2,4-betlar
43

2001 yil mart oyida - YUNESKO Bosh direktori qarori bilan «Shaharlar-
tinchlik uchun » tanglovida jahonning onta shahari golib deb topildi. Ular orasida
Buxora shahari ham bor edi.
NOMODDIY MADANIY MEROS^^: Nomoddiy madaniy meros sohasidagi
k O`zb yidagi tadbirlar YUNESKO bilan hamkorlikda o4kazilgan:
^ «Forklorni va an^anaviy madaniyatni saqlash» b O`zb yicha
mintaqaviy
anjuman (Toshkent, 1998 y.); ^ 2002-2005 yillarda «Boysun bahori»
foFklor festivallari va «Baysun
madaniy merosi » mavzusidagi mintaqaviy ilmiy anjuman (2005 yil); ^
2005-2007 yillarda amalga oshirilgan Boysun madaniy makoni va
Shashmaqon musiqasi b O`zb yicha hujjatlashtirsh loyhalari; ^ 2004-2005
yillarda YUNESKO ning qatnashuv dasturi doirasida «ipak yo4i
hikoyalari » va «Ipak yo4i rivoyatlari» kitoblari chop etildi; ^ Har yili
xalqaro ona tili kunni nishonlashga bag ishlangan davra suhvatlari
tashkil etiladi; ^ Nomoddiy madaniy merosni saqlash b O`zb yicha
shaharlararo hamkorlik
tarmog4 muvofiqlashtirildi;
^ Kattaashula(2009y.); ^
Navruz(2009y.);
^ «Baymun mintaqasi madaniy muhiti» (2001 y.).
^ «Sharq taronalari» xalqaro musiqa festivali va hakoza.
«Sharq taronalari» xalqaro musiqa festivali: 0 zbekiston Respublikasi
Prezidenti Islam Karimov tashabbusi binoan, «Sharq taronalari»^^ xalqaro musiqa
festivali 1997 yildan har ekki yil YUNESKO rahnamaligida Samarkand shahrida
o4kazib kelinadi. Ushbu fetival jahonning yirik madaniyat tadbirlaridan biridir.
^^ O`zb zbekiston milliy entsiklopediyasi. Toshkent, Davlat amaliy nashriyoti-
2005. 318-319 bet
^^ « O`zb zbekiston va YUNESKO hamkorligi izchil rivojlanmoqda».
Ma'rifat gazetasi. 2012-yil 3-noyavr, N87 (8528), 2,4-betlar
44

Musiqa festivalining asosiy maqsadlari mumtoz musiqa namunalarini
ommaviylashtirish, xalqlarning buyuk an^analarini asrash va kelajak avlodga
etkazish, xalqaro madaniy aloqalarni rivojlantirish hamda tinchhk  oyalarini jahon
miqyosida targ4b qihshdan iborat. YUNESKO tashkiloti mazkur festivalni o z
rahnamoUgiga olgan a barcha festival tadbirlarida ishtirok etib kelmoqda. FestivaF
doirasida, YUNESKO k O`zb magida xalqaro ilmiy anjumanlar tashkil etish yaxshi
an^anaga aylangan.
KOMMUNIKATSIYA VA AXBOROT: «Jahon xotirasi» dasturi 1992 yilda
ta^sis etilgan. «Jahon xotirasi» dasturi b O`zb yicha O`zb zbekiston Respubhkasi
Milhy k O`zb mitasi AUsher Navoiy nomidagi O`zb zbekiston MiUiy kutubxonasi
qoshida tashkil etilgan. «Jahon xotirasi» dasturining asosiy maqsadi dunyodagi
noyob hujjatlarin asrash a ushbu butunjahon merosini keng ommaviylashtirish va
undan foydalanishga imkoniyat yaratish. Hujjath merosni saqlash b O`zb yicha
Markaziy Osiyo mintaqasi birnchi anjumani va «Jahon xotirasi» dasturi xalqaro
maslahat ko mitasining uchunchi uchrashuvi Toshkent shahrida tashkil etildi. 0
zbekiston RespubUkasining k O`zb yidagi hujjatU merosi «Jahon xotirasi»
dasturining xalqaro r O`zb yxatiga kiritilgan:
* MUQADDAS USMON QURONI (O^zbekiston musulmonlar idorasida
saqlanadi);
* OZBEKISTON FANIAR AKADEMIYASI QOSHIDAGI BERUNIY NOMIDAGI
SHARQSHUNOSIIKINSTITUTIQOIYOZMAIAR TOPIAMI
YUNESKO ning 2007 yilda qatnashuv dasturi doirasida Navoiy nomidagi 0
zbekiston Davlat kutkbxonasida qo lyozmalar asrash uchun raqamh studiya
yaratishda yordam k O`zb rsatildi.
«Raqamh kutkbxonalarni rivojlantirish: muammolar va yondashuvlar»
mavzusidagi miUiy anjuman tashkil etildi. YUNESKO Bosh direktori takhfiga
binoan O`zb zbekitson YUNESKO ning «Jahon xaritasi» dasturi xalqaro maslahat
q O`zb mitasi 2005-2009 yiUarda a^zo boMib tayinlandi.
45

KOMMUNIKA TSIYANIRIVOJIANTIRISH: Kommunikatsiyani rivojlantirish
hukumatlararo dasturi axborot vositalarini rivojlantirish va axborot loyhalarini
qo41ab -quvvatlash orqah barqaror taraqqiyot va demokratiya  oyalarini targ4b
etishga y O`zb naltirilgan. O`zb zbekiston ushbu dastur loyhalarida faol qatnashib
kelgan. 1997 yil Toshkent shahrida Media manbai markazi tashkil etilishi ushbu
dastur tomonidan qo41ab-quvvatlangan. 1998-2007 yillar davomida jurnalistikaga
oid bir qator o quv qo llanmalar ishlab iqildi va nashr etildi.
«Jurnalistlar uchun innovatsion treninglar va O`zb kuv dasturlar» doirasida
bir qator O`zb quv treninglar tashkil etildi. Jumladan, «Axborot tayyorlashning
nazariyasi va amaliyoti», «Internet jurnalistika», «Internetda mualliflik
huquqlari», «Zamonaviy jurnalistika», « O`zb zbekistonning murtimedia axborot
bazasi» va boshqalar.
O`zb zbekistonda 3 may kuni matbuot erkinligi kuniga bag^shlangan davra
suhbati Ommaviy axborot vositalarini demokratlashtirish va qullab-quvvatlash
jam  armasi bilan hamkorlikda tashkil etiladi. YUNESKO ning Toshkentdagi
vakolatxonasi bilan hakorlikda yoshlar orasida «Ipak y O`zb li» radio seriali loyhasi
muvaffaqiyatli amalga oshirildi.
O`zb zbekiston YUNESKO ning «Markaziy Osiyoda masofaviy ta^lim»
mintaqaviy loyhasida faol qatnashib kelega'n. Loyhaning asosiy maqsadi oliy
ta4im muassasalarining elektron portallarni rivojlantirish, axborot va
kommunikatsiya texnologiyalari asosida ta4im sifatini oshirish
«AXBOROT BARCHA UCHUN» DASTURf^: «Axborot barcha uchun»
dasturining asosiy maqsadi- bilm jamiyatini barpo etish. Axborot va
kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) sohasidagi «Axborot barcha uchun»
dasturi 2000 yilda ta^sis etilgan. «Axborot barcha uchun» dasturining milliy ko
mitasi 0 zbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligi qoshida tashkil etildi.
O`zb zbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligi tashabbusi asosida 2003 yildan
buyon, Toshkent shahrida «Axborot va kommunikatsiya texnologiyalari»
^^ Birlashgan Millatlar tashkiloti. Toshkent-2011. 176-177 bet
46

mavzusidagi sammitlar har yili tashkil etilmoqda. Mazkur sammitlarni qo41ab-
quvvatlash maqsadida 2008 yilning 23-24 oktyabr kunlari Toshkent shahrida
«Yangi raqamh texnologiyalar sohasida global hamkorhk» mavzusida YUNESKO
forumi tashkil etildi. Forum yangi raqamU texnoloiyalarning keng tarqahshi,
ushbu sohada malakaU kadrlarni tayyorlash masalalariga bag4shlangan edi. Ushbu
YUNESKO Forumi natijasi b O`zb yicha 2009 yilning 11 may kuni O`zb zbekiston
Milliy Universitet iva Koreya politexnika universiteti O`zb rtasida «Raqamli
texnologiyalar asosida masofaviy ta^limni rivojlantirish» b O`zb yicha hamkorlik
Memorandumi imzolandi.
2009 yilda YUNESKO Bosh direktorii O`zb ribosari taklifiga binoan,
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti rektori Moskva shahridagi
YUNESKO ning «Ta4im sohasida informatika» nomli xalqaro instituti boshqaruv
kengashiga a^zo bo Idi. 0 zbekiston Respublikasi Та lim, fan va madaniyat
masalalari bo yicha ВМТ ga 1993 yil 26 oktyabr kuni Partj shahrida o4kazilgan
YUNESKO Bosh anjumanining 27 sessiyasida qabul qilingan.
YUNESKO va O`zb zbekiston Respublikasi hukumati O`zb rtasida birinchi
memorandum 1995 yil 25 avgust kuni YUNESKO Bosh direktorii Federiko
Mayorning O`zb zbekistonga tashrifi doirasida imzolangan. Toshkent shahrida
YUNESKO vakolotxanasini ochish t O`zb risidagi shartnoma 1996 yil 23 aprel
kuni 0 zbekiston Respublikasi Prezidenti Islam Karimovning Parij shahridagi
YUNESKO Bosh qarorgohiga rasmiy tashrif doirasida imzolangan.
1995-2009 yillarda O`zb zbekiston Respublikasi YUNESKO ning
k O`zb yidagi k O`zb mitalariga saylangan:
— 1995-1997 yy. YUNESKO Bosh qarorgohi ko^mitasi^^;
— 1995-2005 yy. «Markaziy Osiyo tsivilizatsiyalarining tarixi» xalqaro ilmiy
ko mitasi;
— 1997-2001 yy. YUNESKO Ijroiya kengashi;
^^ Birlashgan Millatlar tashkiloti. Toshkent-2011. 176-177 bet
47

— 1999-2001 уу. Orol dengizi muammolari b O`zb yicha ilmiy-maslahat
ko mitasi;
— 1999-2001 yy. YUNESKO ishlari b O`zb yicha Milliy komissiyalar doimiy
ko mitasi;
— 1999-2000 yy. Dinlararo muloqot b O`zb yicha halqaro maslahat
k O`zb mitasi;
— 2001-2005 yy. Insoniyatning o  zaki va nomoddiy madaniy merosi
durdonalarini e lon qilish xalqaro hay ati;
— 2001 yil YUNESKO Bosh anjumani 31 sessiyasining vakolat
k O`zb mitasi;
— 2001-2005 yy. Kommunikatsiyani rivojlantirish hukumatlararo
k O`zb mytasi;
— 2005 yil YUNESKO Bosh anjumani 33-sessiyasining Madaniyat
komissiyasi;
— 2005-2009 yy. Ijtimoiy O`zb zgarishlar boshqaruvi (MOST) dasturining
hukumatlararo kengashi;
— 2007 yil YUNESKO Bosh anjumani 34-sessiyasining Yuridik
k O`zb mitasi;
— 2009-2013 yy. YUNESKO Ijroiya kengashi.
O`zb zbekiston hozirgi paytda jahonga yuz tutmoqda, xalqaro maydonda oz
abr O`zb siga egadir.
Dunyoning eng nufuzli tashkilodarida samarali faoliyat koVsatmoqda va dunyo
saflaridan O`zb z O`zb mini muvaffaqiyatli egallamoqda. Mana shu paragrafda
O`zb zbekistonda YUNESKO tashkiloti tomonidan ilm, fan, madaniyat va
kommunikatsiya sohasining rivojlanishi bwyicha O`zb rganilgan, taqlil qilingan va
berilgan ma lumotlar bu masalaning ayqin dalili bo lib hisoblanadi.

3.2. O` zb ZBEKISTONDA
YUNESKO
TOMONIDAN TARIXIY OBIDALARNI
SAQLAB QOLISH VA NAYOB
O` zb BEKTLARNI
O` zb RGANISHDAGI
HAMQORLIKISHLARI.
«ASRLAR SADOSI» FESTIVALINING
O` zb TKAZILISHI.

Madaniy va tabiiy merosni aniqlash, muhofaza qilish va saqlash
YUNESKO faohyatining asosiy y O`zb naUshlaridan biri hisoblanadi.
YUNESKO ning jahon merosi durdonalari r O`zb yxatiga qadimiy
Samarkand, Shaxrisabz, Buxoro shahrining tarixiy markazi, Xivadagi Ichanqara
majmui kiritilgan b O`zb lib, tashkilot ularni dunyuga tarannum etishda mahim
O`zb rin tutmoqda^'^.
O`zb bekiston Respubhkasida 2005 yilning 25-26 noyabr' kunlari
Toshkentda Ikuo Xiroyama nomidagi xalqaro karvon-saroyda «markaziy Osiy
mintaqasida tarixiy madaniy merosni tiklash muammolari. Rivojlantirishning
asosiy tamoyili» deb nomlangan xalqaro anjuman bo lib o tdi. Anjuman Fond
Forum, 0 zbekiston badiiy akademiyasi, YUNESKO, «Chegarasiz restavratorlar»
xalqaro tashkiloti hamqorligida o4kazildi. Maqsad esa tarixiy-madaniy merosni
tiklash sohasida jahon tajribasini O`zb rganish, mazkur sohada yangi y O`zb
nalishlarni kashf etish, Markaziy Osiyo xududida mintaqaviy restavratsiya
markazini tashkil etish, shunungdek, sohada hakorlik aloqalarini rivojlantirish.
Anjumanda jahonning turli davlatlaridan soha mutaxassislari, ular orasida
Gretsiya, Turkiya, Frantsiya, Bolgariya, Rossiya, Qozoiston va boshqa
mamlakatlarning xalqaro tashkilotlari raxbarlari va olimlar ishtirok etishdi.
Anjuman chkunlariga k O`zb ra, Markaziy Osiyo

47
« O`zb zbekiston va YUNESKO hamkorligi izchil rivojlanmoqda».
Ma'rifat

gazetasi. 2012-yil 3-noyavr, N87 (8528), 2,4-betlar
49

mintaqasida restavratsiya markazina Toshkentda ochish b O`zb yicha
deklaratsiyaga imzo chekildi.
YUNESKO va Fond Forum k O`zb magida 2006 yilning 20-aprel kuni
Toshkentda mashhur kulollar sulolasi Rahimovlarning ilk kulolchilik maktabi
ochildi.
2007 yilning mart oyida Parijda « O`zb zbekiston madaniyati va sa^nati
forumi» jam  armasining vakolotxonasi ochihshi va jam  arma ВМТ ning ta4im,
fan, madaniyat sohasidagi tashkiloti YUNESKO bilan «Anglashuv memorandumi»
imzolandi. Ikala tomon uchun bunday muhim qadam samarali xalqaro hamkorhk
natijasi, shunungdek, ikki tashkilotning yagona maqsadlar sari, fan, ta4im va
madaniyat rivojiga xissa q O`zb shish uchun birlashganidan dalolat berardi.
O`zb zbekistonda tarixiy obidalarni saqlab qohshda YUNESKO tashkiloti
bilan xalqaro hamkorlikning yo4ga q O`zb yihshi hozirgi kunda O`zb ziga xos
natijalarni bermoqda. Agar Samarkandni «Sharq Durdonasi», Buxorani «Buxoroi
sharif» deb nomlashsa, unda Toshkent Markaziy Osiyodagi eng g O`zb zal shaxar-
deb nomlanishiga haqhdir. U xududning eng yirik shahari bo4ib, O`zb zida hozirgi
zamonaviy inshoatlar bilan birga sharqona me morchilikni mujassamlashtirgan.
XI asrda Toshkent haqida usha davrning yirik tadqiqotchi olimlari bo Imish
Abu Rayxon al-Beruniy va Maxmud Qash  ariy O`zb z asarlarida ma4umot
berishgan.
ВМТ qoshidagi YUNESKO va islam konferentsiyasi tashkiloti qoshidagi
ta4im, fan va madaniyat masalalari b O`zb yicha muassasasi AYSESKO tomonidan
mamlakatimizning bosh shahri - Toshkentning 2007 yilda Islom madaniyatining
poytaxti deb еЧоп qilindi.
Samarkand haqli ravishda «Islom olamining qimmatbaho gavxari», «Sharq
durdonasi» deb nomlanadi. Uning tarixi Abu Ali Ibn Sino, Abu Rayxon Beruniy,
Al-Xorazmiy, Rudakiy, Umar Xayyom, Jomiy, Navoiy kabi ulu  ulamo olimlar va
shoirlarning nomlari bilan chambarchas bog lik. Aniq fanlar va qurilish ishlarining
yutug4 k O`zb rgazmali madaniyatni juda tez rivojlantirishga olib keldi. Bu
50

ayniqsa Amir Temu rva Temuriylar hukumuronlik qilgan davrida oz rivojlanish
ch O`zb qqisiga erishgan.
Hozirgi kunga kelib Registon maydonini uchta ajoyib inshoatlar, ya^ni
Ulu  bek, Sherdor va Tillakori madrasalari bezab turadi. Afrosiyob shaxarchasi
qirhgida joylashgan Samarkand Shoxi Zinda makbaralar ansambh butun Markaziy
Osiyo arxitektura inshoatlarining faxri hisoblanadi. Amir Temur buyrug4 bilan
Gurii Amir makbarasi ham bunyod qihngan. Bu qurihsh boshlanishiga 1403-yil
Sohibqironning sevimU nabirasi Muxammad Sultonning bevaqt ulumi sabab
bo4di.
Qadimdan musulmon olamida Buxoroni Buxoroi Sharif deb nomlashgan.
Shahar 2500 yilhk tarixiga ega. Masalan, ulkan Ark saroyi milavv. IV asrda
bunyod etilgan. Shaharning eng k O`zb zga k O`zb rinadigan arxitektura ansambh
bu labi Xovuzdir. Bu er markazida joylashgan va 1620 yilda qazilgan xovuz
bo4gani uchun Labi Xovuz deb nomlangan. Ansamblga ajoyib arxitektura
yodgorliklari bo4gan K O`zb kaldosh madrasasi, Xonaka va Nodira Davon Begi
madrasalari kiradi.
Markaziy Osiyoning buyuk daryosi bo4gan Amudaryoning k O`zb yi
qismida, qit aning ulu  cho llari bo Imish Qoraqum va Qizilqum oraligida Xorazm
joylashgan. YUNESKO tomonidan q O`zb riqlanadigan yodgorliklar qatoriga
yaqinda 2500 yilligi nishonlangan Shaxrisabz ham kiritilgan. Shahar to  yon
ba  rida k O`zb kalamzorliklarga boy joyda joylshgan. Kulolchilik va xalq amaliy
san^ati bo Imish to quvchilikning qadimgi markazi hisoblanadi.
2007 yilning 7 may kuni YUNESKO ning Parijdagi vakolatxonasida
Samarkandning 2750 yilligi hamda Marg41onning 2000 yilligi munosabati bilan
tadbir bo4ib o4di. Jumladan, «Jahon tamaddunida Samarkant va Marg^lonning
roli» deb nomlangan xalqaro ilmiy-amaliy anjuman o^kazilib, unda O`zb zbek va
evropalik olimlar ishtirok etishdi.
2008 yil 18-22 fevral kunlarida jam  arma vakili YUNESKO nomoddiy
madaniy merosini q O`zb riqlash hukumatlararo k O`zb mitasining Bolgariyada
o4kazilgan navbatdagi sessiyasida kuzatuv kengashi tarkibida ishtirok etdi.
51

Birlashgan Millatlar Tashkilotining Jenevadag^i binosida joylashgan
Millatlar Saroyida poytaxtimizning 2200 yilhgiga bag^shlangan «Toshkent: bugun
va ertaga» deb nomlangan k O`zb rgazma ochildi. Loyha doirasida Toshkent
suratlari, tasviriy san^at k O`zb rgazmasi, shunungdek, mamlmkatimizning taniqh
va yosh ijrochilari musiqiy taqdimoti b O`zb hb o4di .
«ASRLAR SADOSI» ANANAVIY MADANIYaT FESTIVALI: Fond
Forumning yiUik «asrlar Sadosi» an^anaviy madaniyat festivah xalq an^analari va
urf-odatlari, amahy man^at va mihiy oshxona, noyob o  zaki hamda nomoddiy
merosning turfaUgini namoyon etdi. 2008 yildan boshlab FestivaF YUNESKO
bilan hamkorhkda mamlakatimizning turh xududlarinda, tarixiy va madaniy
markazlarida xalq sayhari tarizda o tkaziladi. Ushbu xududlarning hat biri
avloddan avlodga asrb-avaylab etkaziUb kehnayotgan noyob ma^naviy meros,
asriy an' analarga egadir.
Fonda Forum noyob tarixiy t O`zb plam «Toshkent: bir shahar tarixi» ni
taqdim etgan bo lib, unda XIX asr oxiridan shu kungacha Toshkent shahri aksi
tushirilgan tarixiy va badiiy 400 dan ortiq suratlar jamlangan, Toshkent shahrining
2200 yihigi nafaqat mamlakatimiz, balki jahon miqyosidagi buyuk voqeadir.
Prezidentimiz Islom Karimov ta' kidlaganidek, Vatanimizning oltin ostonasi
bo Igan azim Toshkent bilan butun 0 zbekiston xalqi haqli ravishda faqlanadi.
Ushbu kengqamrovali loyiha 2007 yilining 16 oktyabr' kuni Bosh
anjumanning 34-sessiyasinda Toshkentning 2200 yiligin nishonlash va bayram
tadbirlarida ishtirok etish haqida rezolyutsiyani qabul qilgan YUNESKO bilan
hamkorlikda amalga oshirildi.
- Xivadagi qadimiy Ichan-QaFa tarixiy-muzey q O`zb riqhonasi hududida
Fond Forum va YUNESKOning O`zb zbekistondagi vakolatxonasi tomonidan
tashkil etilgan «Asrlar sadosi» an^anaviy madaniyat festival uchinchi marotaba
o4kazildi.

Toshkent Islam madaniyatining poytaxti ». (Oliy ta 'limning bakalavriyat va
magistratura yo 'nalishi uchun ma 'ruza matnlari). Т., 2007
5248 «

Festivar 25 ming nafar tomoshubin va 100 nafardan ortiq xorijiy mehmonlarni
jamladi. An^anaviy madaniy va ilmiy tadbirlar o4kazildi.
- yosh rassomlarning «Arastu jumbog4» deb nomlangan k O`zb rgazmasi
Toshkentda Stvle.uz San^at haftaligi doirasida o4kaziladi. Qadimgi yunon
faylasufi Arastu ijodda ifodalanyotgan jismning o4cham va shakliy uning real
k O`zb rinishiga mutlaqo mos kelishi kerak, degan nazariyani ilgari surgan.
K O`zb rgazmaning har bir ishtirokchisi esa Arastuning ushbu qarashini sigir
qiyofasida o zicha ifoda qilgan.
- «Kelajak ovozi» YOTM, EHHT, K.Adenauer nomidagi jam  arma, ВМТ
Taraqqiyot dasturi, UNESCO, UNFPA tadbir doirasida o4kazilgan munozaralarda
yosh jurnalistlar, hududiy nodavlat notijorat tashkilotlar vakillari, yoshlar
telestudiolari, yoshlarga mo4jallangan matbuot va internet nashrlar vakillari
ishtirok etishadi.
- Fond Forum va YUNESKOning mamlakatimizdagi vakolatxonasi
tomonidan tashkillashtirilgan «Asrlar sadosi» an^anaviy madaniyat festivali
o4kaziladi. An^anaviy madaniy va ilmiy tadbirlar qatorida yangi tarixiy ob^ekt
taqdimoti; marosimi kabilar bo lib o tadi.
- Toshkentda «Inklyuziv ta4imning ijtimoiy strategiyalari» mavzusida
xalqaro anjuman o tkazildi. Ushbu anjuman Ijtimoiy tashabbuslarni qo llab-
quvvatlash fondi, O`zb zbekiston Maxsus Olimpiadasi, Fond Forum, Oliy va
O`zb rta-maxsus ta4im vazirligi, Xalq ta4imi vazirligi YUNESKO ning
mamlakatimizdagi vakolatxonasi bilan hamkorlikda tashkil etildi. Anjumandan ko
zlangan maqsad davlat idoralari, jamoat va xalqaro tashkilotlar tomonidan olib
borilayotgan chora-tadbirlarni inklyuziv ta lim muammolarini hal qilish va
imkoniyati cheklangan bolalarning jamiyatga intergratsiyalashishi yullarini
izlashga safarbar qilishdan iboratdir.
0 zbekiston xalqaro aloqalarni yo Iga qo yish nuqtai nazaridan va o z
taraqqiyot istiqbollari jihatidan qulay jug^ofiy- strategik imkoniyadarga ega.
Markaziy Osiyoda jugVofiy-siyosiy jihatdan markaziy oVin tutgan O`zb zbekiston
ushbu mintaqada kuchlar nisbati va muvozanatini saqlash^barqarorliknitarninlash,
hamkorlikni
53

mustahkamlash imkoniyatlariga ega.
2012-yil 5-6 may kunlarida «Asrlar sadosi» an^anaviy madaniyat festivali
Qoraqalpog iston Respublikasining Ellikqal a tumani Tuproqqal a tarixiy-
arxeologik estaligida etkazildi.
Shunungdek, 2013 yil 5-6 may kunlari «Asrlar sadosi» an^anaviy madaniyat
festivali Navoyi viloyati Sarmbishsoy tariyx esteliginde etkerildi. Bu estaliklarda
etkazilishi bejiz emasdi, sababi bu estkliklar ezlarida asrlar sadosini saqlagan
ochiq osman osti muzeylari edi.
MustaqiUikning dasdabki kunlarida-yoq O`zb zbekistonning milliy manfaadariga
mos keladigan puxta tashqi siyosiy y O`zb lni belgilash, jahon hamjamiyatiga
q O`zb shilish, horijiy mamlakatlar bilan siyosiy, diplomatik iqtisodiy, ilmiy-
texnikaviy, madaniy aloqalar o rnatish masalalari dolzarb vazifa sifatida ko ndalang bo
lib turardi.
O`zb zbekistonning ВМТ homiyligidagi taTim, fan va madaniyat ЬИап
shu  uUanuvchi xalqaro tashkUot - YUNESKO bilan aloqalari tobora mustahkamlanib
borayotganligi mamlakatimizning xalqaro jamiyatdagi oVnining mustahkamlanib,
obr O`zb -e^tibori ortib borayotganining yanada bir dalilidir^^.
Xulosa qilib aytganda, O`zb zbekistonda tarbdy jihatdan qisqa bir davrda
xalqaro munosabatlarni yoTga q O`zb yish va rivojlantirish bobida asrlarga arziydigan
ishlar amalga oshirildi. O`zb zbekiston O`zb zining tinchliksevar, yaxshi
q O`zb shnichilik, O`zb zaro foydali hamkorlikka qaratilgan siyosati va faoliyati bilan
butun dunyoga tanildi, jahon hamjamiyatida O`zb zining munosib O`zb mini
egalladi, uning mavqei yildan-yilga mustahkamlanib bormoqda.
^^ Q.Usmanov, MSodiqov, S.Burxanova «O^zbekiston tarixi» (Darslik) Т.,
Iqtisod-moliya» 2006. 458-bet
« .
54

XULOSA
O`zb zbekiston Mustaqil davlat sifatida xalqaro Konventsiyalarga va ВМТ,
EXShT, ХМТ kabi jahonning nufuzh tashkilotlarigi a^zo bo4di °.
0 zbekiston davlat mustaqinigini qo Iga kiritgan kunidan boshlab jahondagi
nufuzh mamlakatlar bilan davlatlararo alrqalar o rnatish va uni rivojlantirish
yo4ini tutdi, tashqi siyosatning asosiy Oy O`zb naUshlarini belgilab oldi va ВМТ
ning 15 ixtisoslashgan tashkilotlaridan biri- YUNESKO ga 1993 yilning 29
oktyabrida a^zo boTgan edi. O`zb sha kuni Ulu  bek tavalludining 600 yilligini
nishonlash YUNESKO dasturiga kiritildi. 1994 yil oktyabrida Parijda Ulu  bek haftaHgi
tantana bilan o4di. Xiva va Buxoro YUNESKO ning jahon madaniy qadriyadar
r O`zb yxatiga kiritildi. Bu r O`zb yxatda 411 taob^ektbor.
1994 yil dekabrda Respublikamizda YUNESKO ishlari b O`zb yicha
O`zb zbekiston Respublikasi milliy komissiyasi tashkil etildi, u idoralararo organ
b O`zb lib, tarkibiga taTim, fan, madaniyat va axborot sohasidagi vazirliklar va
idoralardan 49 kishi a zo bo Idi.
YUNESKO Markaziy Osiyo taraqqiyotini O`zb rganish, tiklash va
ommalashtirishga katta ahamiyat bermoqda. "Ipak yoTi - muloqot yoTi" deb
nomlangan yirik tadqiqotda Markaziy Osiyoga birinchi darajali ahamiyat berildi. 1995
yil iyuF oyida YUNESKO qaroriga binoan Samarqandda Markaziy Osiyo tadqiqodari
xalqaro instituti tashkil etildi. YUNESKO Bosh direktori Federiko Mayoming
O`zb zbekistondagi rasmiy tashrifi chogTda 1995 yil iyuf oyida mazkur institut ochildi.
YUNESKO bobomiz Amir Temur tavalludining 660 yilligini xalqaro miqyosda
nishonlashga qaror qildi va 1996 yil oktyabrMa Parijda Amir Temurga ba  ishlangan bir
haftalik xalqaro anjuman bo lib o tdi. Amir Temur tavallud topgan Shahrisabz shahri
YUNESKO ning madaniy qadriyatlar r O`zb yxatiga kiritildi.
1997 yilda jahon madaniyatning durdonalaridan hisoblangan Buxoro va Xiva
shaharlarining 2500 yillik muborak sanalari Parijda keng nishonlandi, xalqaro anjuman va
ko rgazmalar o tkazildi. Bu 0 zbekiston bilan BMTning nufuzli xalqaro tashkiloti
YUNESKO O`zb rtasidagi hamkorlikning yana bir yorqin ifodasi boTdi. 1997 yil 19-20
oktyabr' kunlari Vatanimizda Buxoro va Xiva shaharlarining 2500 yilHgi munosabati bilan
^ O`zb zbekiston: Mustaqillik odimlari. Т., O`zb zbekiston 1995. 45-46 betlar.
55

b O`zb lib o4gan ulkan tantanalarda ВМТ, YUNESKO va boshqa k O`zb plab
xalqaro tashkilotlar va xorijiy mamlakatlaming elchilari va vakillari, bir qator
mehmonlar ishtirok etdilar.
Respublikamiz Prezidenti Islam Karimov «YUNESKO timsolida eng muhim
insonparvarlik masalalarining echimiga ijodiy yondashishda harakadanuvchi kuch bulib
xizmat qiladigan O`zb ziga xos, betakror xalqaro tashkilotni kuramiz» ^- degan edi.
Shunki, hozirgi kungacha inson manfaatlarini ko zlab ko plab xalqaro hujjatlar
qabul qilingan bo4ib, ular universal va mintaqaviy xarakter kasb etadi. Jumladan,
ВМТ Bosh Assambleyasi tomonidan 70 ga yaqin, Evropa Kengashi tomonidan 160
dan ziyod, YUNESKO tomonidan 70 dan ortiq, evropada Xavfsizlik va Hamkorhk
Tashkiloti tomonidan 30 dan ortiq, turh mintaqaviy xalqaro tashkilotlar tomonidan
ham ko plab inson huquqlariga oid xalqaro shartnomalar, konventsiyalar,
deklaratsiyalar, paktlar qabul qihndi. Bugungi kunda hammasi bo lib inson
huquqlari b O`zb yicha 400 ga yaqin xalqaro hujjat mavjud. Bu xalqaro hujjatlarda
inson huquqlariga oid jahon andozalari belgilab q O`zb yilgan va ularning milhy
qonunlardan ustuvorhgi tamoyih aksari davlatlar tomonidan tan ohngan ^. Bitiruv
mutaxasissHk ishida Vatanimizning milHy istiqlol davridagi YUNESKO tashkiloti
bilan aloqalarini kengroq oVganildi va olingan malumodar taqlil qilinib kyidagilar tavsiya
etiladi. TaTim, fan, madaniyat va kommunikatsiya sohalari, shuningdek xalqaro huquqni
takomillatirishda ВМТ homiyligidagi YUNESKO ning roli va ahamiyatini tadbiq
etish k O`zb yidagi nazariy va amahy xulosalarga kehshga imkon beradi:
1. YUNESKO hozirgi kunda, jahondagi eng yirik, k O`zb zga k O`zb ringan
tashkilotlardan biri sifatida va nafaqat ta lim, fan, madaniyat sohasini, balki ushbu
sohalar bilan alohador bo Igan boshqa sohalarni ham qamrab oluvchi xalqaro
tashkilotga aylanishi bilan xarakterlanadi.

^ Karimov I.A. «Biz kelajagimizni o^z qolimiz bilan quramiz». 7 Jild. Т.,
O^zbekiston». 1999 yil 205-bet.
Международное право в документах: Учеб.пособие. Сост.: Н.Т.Влатова,
Г.М. Мелков. - 2-е изд., перереб. и доп. - М.: Инфра, 1997. С-103.
56« _
52

YUNESKO ning maqsadi insoniyatning aql-zakovati va ahloqiy birligiga
asoslangan barqaror tinchlikni barpo etish bo lib, u eng muhim insonparvarhk
masalalariga ijodiy yondashadigan O`zb ziga xos, betakror xalqaro tashkilot
hisoblanadi. Uning faohyati dunyo madaniyatini rivojlantirishga, barqaror
taraqqiyot va inson taraqqiyoti uchun xalqaro ilmiy dasturlar tuzishiga
k O`zb maklashadi, milhy madaniyatlarning ravnaq topishiga yordam beradi.
Dunyaviy meros hisoblangan moddiy va ma^naviy boyUklarni saqlash va
k O`zb paytirishga, shunungdek, axborotlar oqimi va matbuotni erkin taraqqiyo
etishga yordam beradi, rivojlanayotgan davlatlarda kommunikatsiya
imkoniyatlarini oshirishga ko maklashadi.
2. YUNESKO ning normativ hujjatlar yaratish jarayonida huquq ijodkorhk
faohyatini k O`zb yidagi asos bosqichlariga b O`zb hsh mumkin:
> birinchidan O`zb z Nizomida qayd etilgan vazifalardan kehb chiqib, «adolat,
qonuniyhk va inson huquqlarining umumiy hurmatini ta minlashda maorif, fan va
madaniyat sohasida xalqlar hamqorhgini kengaytirish yo4i bilan tinchhk va
xavfsizhkni mustahkamlashga ko maklashish» uchun xalqaro bitimlarni tuzishga
tavsiya etadi;
> ekkinchidan, xalqaro hujjatlarni ishlab chiqish va qabul qihsh jarayonida
ularning kategoriyalarini belgilab beradi:
• Bosh konferentsiya qabul qiladigan konventsiyalar va tavsiyalar;
• Bosh konferentsiya qabul qiladigan boshqa normativ hujjatlar
(konventsiyalar va tavsiyalarlardan tashqari) deklaratsiyalar, nizomlar,
qoidalar, statuslar, rezolyutsiyalar va hakoza;
>^ YUNESKO ning faqat O`zb zi yoki boshqa xalqaro tashkilotlar bilan
birgaUkda chiqaradigan davlatlar ishtirokida konferentsiyalar qabul qiladigan
hujjatlar;
> uchinchidan, Konventsiya va tavsiyalarni qabul qihshda tashkilotning
har bir a zosi o zining mustaqil irodasini aks etiradi va konventsiya uchun Bosh
konferentsiyada a^zo davlatlarni uchdan ekki qismi k O`zb pchiUk ovozi,
tavsiyalarga
esa a zo davlatlarning oddiy ko pchiUk ovozi talab etiladi.
57

>^ turtinchidan, Konventsiya va tavsiyalarni Bosh konferentsiya qabul
qiladigan, unga qo shilgan barcha davlatlarga har qanday holatda ham ushbu
hujjatlarni hayotga tadbiq etish uchun tegishh vakolatlarga ega bo4gan zaruriy
qonunchihk yoki huquqiy choralarni k O`zb ra oluvchi milhy vakolath organlarga
taqdim etish majburiyati yuklanadi.
3. YUNESKO ning normativ faohyati t O`zb risidagi tadqiqotimiz natijasida
ba zi bir takliflarni o rtaga tashlashni lozim deb topdik, ya ni ular ko yidagilardan
iborat:
>^ YUNESKO ning normativ bazasini kengaytirish uchun model
qonunlarini kiritish lozim. Jahon miqyosida tan ohngan mutaxassislar tomonidan
ishlab chiqilgan modelh qonunlar, kerakh qonunlar yo q yoki bariniham yangilash.
Tavsiyalarga nisbatan qonunlari k O`zb proq samarali bo4ib, ular  oyalardan
qonunlarga bo4gan y O`zb lni qisqartirishga va umumjahon huquqiy ma noni ug
unlashuvi uchun asos bo lib xizmat qihshi mumkin.
> Hozirgi kunda axborot texnologiyalarni juda ham tez rivojlanib
borayotgan bir paytda, informatika sohasini rivojlantirish YUNESKO ning asosiy
faohyatidan biri b O`zb hb, YUNESKO doirasida internet tizimini tartibga keltirish
bo yicha alohida xalqaro universal hujjat ishlab chiqish zarur.
> Hozirgi kunda YUNESKO norma ijodkorhk sohasida faohyatini
yanada rivojlantirish bilan birga, ushbk hujjatlarni xattiyligini ham kuchaytirish
zarur deb xisoblaymiz.
>^ YUNESKO doirasida ishlab chiqilgan va qabul qihngan xalqaro
hujjatlarga 0 zbekistonning ko shihshi madaniy booyliklarimizning jahon
hamjamiyati tomonidan xalqaro huquqiy himoya qihnishiga, O`zb zbekistonning
ilmiy potentsiali, fani, madaniyati, tariyxiy dasturlari, nayob arxeologik va
me^moriy majmualarini, milhy va ma^naviy durdonalarini targ^b qilishga va bu
sohadagi ishlarining samaradorhgini oshirishga keng imkoniyatlar ochib berish
bilan birga ushbu sohaga tegishh qonunchiligimizning yanada rivojlanishiga,
shunungdek, 0 zbekistonda ta lim, fan, madaniyat, informatika va kommunikatsiya
texnologiyalarining yanada taraqqiyot sari rivojlanib, jahondagi
58

eng il  or va nufuzli davlatlar qatoridagi oz O`zb rnida muhkamal qolishiga yordam
beradi;
> Fond Forum va YUNESKOning mamlakatimizdagi vakolatxonasi
tomonidan tashkillashtirilgan «Asrlar sadosi» an^anaviy madaniyat festivah
an^anaviy madaniy va ilmiy tadbirlar qatorida:
v^ xalq an^analari,
^ urf-odatlari,
v^ amaUysan^at,
v^ milhy oshxona,
v^ noyob o  zaki meros,
v^ noyob nomoddiy meros k O`zb rgazmalari kabi naminatsiyalar
b O`zb yicha O`zb tkazihshin ta'minlash va O`zb larda O O`zb YU
talabalarining qatnashishi;
>^ O`zb zbekistonning ВМТ homiyligidagi talim, fan va madaniyat ЬИап
shu  ullanuvchi xalqaro tashkilot - YUNESKO bilan aloqalari tobora mustahkamlanib
borayotganhgi mamlakatimizning xalqaro jamiyatdagi oVnining mustatikamlanib,
obr O`zb -e^tibori ortib borayotganining yanada bir dalilidir ^;
Xulosa qilib aytganda, O`zb zbekiston O`zb zining tinchliksevar, yaxshi
q O`zb shnichilik, O`zb zaro foydali hamkorlikka qaratilgan siyosati va faoliyati bilan
butun dunyoga tanildi, jahon harnjamiyatida O`zb zining munosib O`zb mini egalladi,
uning mavqei yildan-yilga mustahkamlanib bormoqda.O zbekistonda tarixiy jihatdan
qisqa bir davrda xalqaro munosabatlarni yo4ga q O`zb yish va rivojlantirish bobida
asrlarga arziydigan ishlar amalga oshirildi.
^ Q.Usmanov, MSodiqov, S.Burxanova «O^zbekiston tarixi» (Darslik) Т.,
Iqtisod-moliya» 2006. 458-bet
« .
59

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O`zb zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. -Т.: O`zb zbekiston, 1999.
2. Karimov I.A. O`zb zbekiston: milliy istiqlol, iqtisod, siyosat, mafkura. T.I. -Т.:
O^zbekiston, 1996.
3. Karimov I.A. Bizdan ozod va obod Vatan qolsin. T.2. - Т: O`zb zbekiston,
1996.
4. Karimov I.A. Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. Т.З. -Т.: O`zb zbekiston,
1996.
5. Karimov I.A. Bunyodkorlik yoTidan T.4. - Т.: O`zb zbekiston, 1996.
6. Karimov I.A. Yangicha fikrlash va ishlash davr talabi. T.5. - Т.: O`zb zbekiston,
1997.
7. Karimov I.A. Xavfsizlik va barqaror taraqqiyot yoTida. T.6. — Т.:
O^zbekiston, 1998.
8. Karimov I.A. Biz kelajagimizni o z qo limiz bilan quramiz. T.7. — Т.:
O^zbekiston, 1999.
9. Karimov I.A. Ozod va obod Vatan, erkin va farovon turmush-pirovard
maqsadimiz. T.8.. - Т.: O`zb zbekiston, 2000.
10.Karimov I.A. Vatan ravnaqi uchun har birimiz mas^ulmiz. T.9. - Т.:
O^zbekiston, 2001. ILKarimov I.A. Xavfsizlik va tinchlik uchun kurashmaoq
kerak. T.10. - Т.:
O^zbekiston. 2002.
12. Karimov I.A. Biz tanlagan уоТ demokratik taraqqiyot va maVifiy dunyo
bilan hamkorlik yoTi. Т.П. -Т.: O`zb zbekiston, 2003.
13. Karimov I.A. Tinchlik va xavfsizligimiz O`zb z kuch
qudratimizga, hamjihatligimiz va qaf iy irodamiz bogTiq. -Т.: O`zb zbekiston,
2004.
14. Levitin L. O`zb zbekiston tarixiy burilish pallasida. -Т.: O`zb zbekiston,
2001.
15.Buyuksiymolar, allomalar (uchkitob). -Т.: Meros, 1995,1996,1998.
16. Usmonov Q, Sodiqov М, Oblomurodov N. O`zb zbekiston tarixi. I qism.
O`zb quv qoTlanma. -Т.: Meros, 2002.

17. Usmonov Q. O`zb zbekistonda parlament taraqqiyotining yangi bosqichi. -Т:
CafurG^ulom, 2004.
18. O`zb zbekistonning yangi tarixi. Uchinchi kitob. Mustaqil O`zb zbekiston
tarixi.
60

- Т.: Sharq, 2000.
19. O`zb zbekiston tarixi (qisqacha ma4umotnoma). -Т.: Sharq, 2000.
20. O`zb zbekiston davlatchihgi tarixi ocherklari -Т.: Sharq, 2001.
19. O`zb zbekiston Respublikasi: Mustaqil davlatning bunyod boTishi. -
Т.: O^zbekiston, 1992.
22. O`zb zbekiston mustaqil taraqqiyot yo4ida (Usmonov Q,  aniev D.). -Т.:
O^zbekiston, 1994.
23. O`zb zbekiston: Mustaqillikning 5 yili (Usmonov Q,  aniev D.). -Т.: Sharq,
1996.
24. O`zb zbekiston: 13 yil mustaqil taraqqiyot yo4ida. (R.Qosimov, Q.Usmonov
va boshqalar). -Т: O`zb qituvchi, 2004.
25.  ulomov S., Usmonov Q. Mustaqillik O`zb zbekistonga nima berdi. -Т.:
O^AJBNT, 2000, 2001.
26.  ulomov S., Salimov 0., Usmonov Q.,  aniev D. Asrlarga teng yillar. Т.:
O^AJBNT, 2001
27. наследие. Духовность. Культура. Народное слово. 7-мая 2013 года, N88
(5732).
Internet magMiwmatlari:
1. WWW. ziyonet.
2. WWW. lex.uz
3. WWW. leksiya.uz
4. WWW. Asrlar.sodosi.uz.
61

$Ajiniyoz noraidagi NDPl «Tarix» fiikiirtetining larix imitaxassisligi 4-v kiirs talabasi Aniinov Umidbckning «Yiuicsko tashkilotining xalqaro aloqalarni takoniillashtirishdagi roli va ahamiyati ( O`zb zbckiston respuvlikasi misolida) » mavxusidagi Malakaviy bitiruv ishiga FI KR Tarix mutaxassisligining 4-v kurs talabasi Aminov Umidbekning «Yunesko taslikilotining xatqaro aloqalarni takomillashlirislidagi roli va ahamiyati ( O`zb zbekiston respuvlikasi misolida)» mavzuslga oid olib borilgan boMib, malakaviy bitiruv ishl Kirish, har bir nechta paragratlardan iborat 3- bobdan, Xulosa, foydalaniigan adabiyotlar va mavzuga oid ishlangan prezintatsiyadan iborat yozilgan. K i r i s h qismida mavzuning dolzarvligi, bitiruv ishining maqsad va vazifalari, mavzuning tarixshunosligi, mavzuning ihuiy yangliklari, mavzuning bajarihsh usul va metodiari, tadqiqotning nazariy-amaliy ahamiyati, mavzuning tadqiqot ob"ekti, malakaviy ishining aprobatsiyasi, malakaviy ishining tuzilishiga t O`zb qtalib O`zb tilgan. ^ Malakaviy bitiruv ishi asosiy boblarida Yuneskoning xatqaro tashkilot sifatida shakilianishi, rivojlanishi va asosiy y O`zb nalishlari. Yunesko doirasida yuritilgan huquqiy ijodkorlik xizmatlarl, O`zb zbekistonning Birlashgan Millatiar tashkilotiga a'zo bolishi, O`zb zbekistonning ВМТ homiyligidagi xalqaro tashkilot - YUNESKObilan aloqalai-iningomatilishi, Ilm, fan, madaniiyat, kommunikatsiya va axborot, O`zb zbekistonda YUNESKO tomonidan t a i i x i y obidalarni saqlab qolish va nayob O`zb bektlarni O`zb rganishdagi hamqorlik ishlari, «AsrJar sadosi» festivalining O`zb tkazilishi kabi yirik masalalarga t O`zb qladib O`zb tilgan. Aminov Umidbekning «Yunesko tashkilotining xalqaro aloqalami takomitlashtirishdagi roli va ahamiyati { O`zb zbekiston respuvlikasi misolida)» mavzusidagi Malakaviy bitruv ishi O`zb zining mazmuni, tuzilishi undagi boblarning mutonasibligi, hajmi hamda bajariiishi jihatidan DAK va Oliy O`zb quv yurtlari talabi darajasiga t O`zb Ia javob beradi. Bu mutaxassislik ishin Davlat attestatsiya komissiyasi ximoyasigayuborishga va yaxshi baholashga loyiqli deb hisoblayman. /^Sc""?;!^?^'^^ Ilmiy rai|l^ir;8o ,Ar7*^^J nr-.\ ;;,;fjf.n. T.A.Kud'yarova К f> |г.Ч1-л1.;1г,:1 JS^--^^'*^$

Ajiniyoz nomidagi NDPI «Tarix» fakuftetining tarix mutaxasstsligi
4-v kurs talabasi Aminov Umidbekning «Yunesko tashkilotining xalqaro
aloqalarni takomillashtirishdagi roli va ahamiyati
( O` zb zbekiston respuvlikasi misolida) » mavzusidagi
MALAKAVIY BITIRUV ISHIGA
T A Q R I Z
NDPl Tarix takurtetining tarix mutaxassisligining 4-v kurs talabasi
Aminov Umidbekning «Yunesko tashkilotining xalqaro aloqalarni
takomillashtirishdagi roh va ahamiyati ( O`zb zbekiston respuvlikasi misohda)»
mavzusiga oid оИЬ borilgan. Malakaviy bitiruv ishi Kirish, har bir nechta
paragratlardan iborat 3-bobdan, Xulosa va foydalanilgan adabiyotlar lizimdan iborat.
Kirish qismida mavzuning dolzarvhgi, tarixshunosHgi, yutuqlari va O`zb zbekiston
respuvlikasida Yunesko tashkilotining xalqaro aloqalami takomillashtirishdagi roli
va ahamiyati masalasi O`zb rganilgan va qiziqarli maMumotlar, faktlar berilip
O`zb tilgan.
Bitiruv mutaxasisslik ishida Vatanimizning miUiy istiqlol davridagi
YUNESKO tashkiloti bilan aloqalarini va uning tarixini yoritishga kengroq O`zb rin
berilgan. O`zb zbekistonning jahon hamjamiyatiga integratsiyalashuvi, dunyodagi yirik,
rivojlangan mamlakatlar bilan O`zb zaj"o manfaatli siyosiy-diplomatik, iqtisodiy, madaniy
aloqalari yoritilgan. O`zb zbekiston tarixan qisqa muddatda jahon hamjamiyatida
munosib O`zb rin egallagaiiligi, global masalaiarda O`zb zining mustaqil ovoziga ega
b O`zb Igan davlat darajasiga k O`zb tarilganligi vatafsil so"z etiigan.
Mamlakatimiz O`zb z mustaqilligina erishgandan keyingi davrdagi
O`zb zbekiston tashqi siyosati, mamlakaUmizni xalqaro maydondagi, ayniqsa
xalqaro tashkilotlar doyrasidagi faoliyati tabora rivojlanayotgan va O`zb z navbatdagi
uning tashqi siyosatida xalqaro tashkilotlaming ahamiyati, asosan YUNESKO
tashkiloti bilan aloqalari ortib borayotgani bilan xarakterlanadi va yangi maMumotlar
bilan koVsatilgan.

Shiinungdek YUNESKO tashkiloti tomonidan- Markaziy Osiyo taraqqiyotini
O`zb rganish, tiklash va ommalashtirishga, . "Ipak y O`zb Ii - muloqot yo1i" deb
nomlangan yirik tadqiqotda Markaziy Osiyoga birinchi darajali ahamiyat berilishi,
YUNESKO ning jahon madaniy qadnyatlar r O`zb yxati dasturiga kiritilgan
respublikamizning 41 1 la ob'ekti bor ekanhgi va bu dastuming bugungi kundagi
ijorasini urganish kabi qiziqarli va yirik masalalar haqlda SG ' Z etilgan ya
k O`zb plab maMumotlar berilgan.
NDPI Tarix fakuTteti tarix mutaxassisligining 4-v kurs talabasi Arainov
Umidbekning «Yunesko tashkilotining xalqaro aloqalami lakomiilashtirishdagi
roli va ahamiyati ( O`zb zbekiston respuvlikasi misolida)» mavzusiga Malakaviy
bitruv ishi DAK va 01 iy w O`zb quv yurti talabi darajasida yaxshi yozilgan,
mavzuga oid slaydlar berilganiigi bitiruv ishining samarasini yaxshilaydi.
Bu mutaxassisilk ishin Davlat attestatsiya komissiyasi ximoyasiga
yuborishga va yaxshi baholashga loyiqli deb xisoblayman.
^ б .-*
Tnqriz bcruvchi: . ^-^ QDU, tarix fanlari nomzodi,

-?, ^', ,.tlocent. Q.Hakimniyazov
64У >^

Yunesko tashkilotining xalqaro aloqalarni takomillashtirishdagi roli va ahamiyati

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish

Информация о документе

Продавец

Yunesko tashkilotining xalqaro aloqalarni takomillashtirishdagi roli va ahamiyati

Похожие документы