Yupqa qavatli xromatografiya usullari yordamida moddalar analizi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	228.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Yupqa qavatli xromatografiya usullari yordamida moddalar analizi

Купить

Mavzu:Yupqa qavatli xromatografiya usullari yordamida moddalar analizi.
Reja. Kirish .
1. Xromatografiya usulining mohiyati.
2. Xromatografiya texnikasi .
3.Adsorbsion xromatografiya.
4 Kolonkali xromatografiya va yupqa qavatli xromatografiya.
Xulosa.
Foydalanilgan adabiyotlar.

•
Kirish
•
Mamlakatimizda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish bilan bir qatorda ta limni modernizatsiya ‟
qilish yo lida keng qamrovli ishlar amalga oshirilmoqda. Ta limtarbiya jarayonini
‟ ‟
O zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan qabul qilingan Kadrlar tayyorlash milliy
‟
dasturi hamda Davlat ta lim standartlari asosida texnologiyalashtirish, insonni intelektual
‟
va ma naviy-ahloqiy jihatdan tarbiyalash bilan uzviy bog liq bo lgan uzluksiz ta lim
‟ ‟ ‟ ‟
tizimi orqali har tomonlama barkamol shaxsni shakllantirishni nazarda tutgan holda ta lim
‟
muassasalari rahbarlari va pedagog xodimlarning asosiy vazifalari sifatida talabalarning
fanlar asoslari bo yicha muntazam bilim olishlarini, ularda bilim o zlashtirish ehtiyojini
‟ ‟
asosiy o quv-ilmiy va umummadaniy bilimlarni, milliy va umumbashariy qadriyatlarga
‟
asoslangan ma naviy-ahloqiy fazilatlarni, mehnat ko nikmalarini, ijodiy fikrlash va kasb
‟ ‟
tanlashni shakllantirish kabi yo nalishlari belgilab berdi. Ijtimoiy rivojlanish birinchi
‟
navbatda ta lim sohasining moddiy texnika bazasini mustahkamlash va ularni jihozlash
‟
diqqat markazida bo ladi.
‟

•
1.Xromatografiya usulining mohiyati.
•
Moddalarni ajratish va analiz qilishning xromatografik usulini birinchi bo lib 1903-yilda ‟
M.S.Svet o simlik pigmentlarini ajratishda qo lladi. Keyinroq 1931-yilda Kun va uning shogirdlari
‟ ‟
xromatografiya yordamida tuxum sarig ida ksantofil, lutein va zeaksantin moddalari hamda
‟ α va β
karotinlarini kristall shaklida ajratib olib, usulning moddalarni preparativ ajratishda ham katta
ahamiyatga ega ekanligini, 1941-yilda A.Martin va R.Sing taqsimlash xromatografiyasiga asos soldi
va oqsil, uglerod brikmalarini o rganishda uning keng imkoniyatlarini ko rsatib berdi. 1940-45-
‟ ‟
yillarda S.Mur va U.Staynlar aminokislotalarni xromatografiya usulida ajratish va miqdoriy analiz
qilishga katta hissa qo shdi. 1905-yilda Martin va Jeyms gaz-suyuqlik xromatografiyasi usulini ishlab
‟
chiqdi.

•
2. Xromatografiya texnikasi
•
Xromatografik tahlil xususiyatiga ko`ra 3 xil:
•
1. Ajralish m е xanizmi. 2. Tajriba tamoyili. 3. Harakatchan va qo`zg`almas fazalarning
agr е gat holatiga ko`ra tasniflanadi.
•
Ajralish m е xanizmi (tamoyili)ga ko`ra tasnif
•
1) Adsorbsion xromatografiya. Ajratiluvchi moddalarni turli adsorbsion (shimilish)
xususiyatiga asoslangan.
•
Misol . Silikag е l (adsorb е nt) to`lg`azilgan shisha nay (kolonka) orqali С u 2+
va Со 2+
ionlar
aralashmasi o`tkazilsa kolonkani ustki havorang qatlami ostida pushti rang qatlam
kuzatiladi. Mazkur tajribadan pushti rangli Со 2+
kationiga nisbatan С u 2+
kationi kuchliroq
shimilishini anglash mumkin. Kolonka suv bilan yuvilganda bu 2 xil rangli sohalar bir-
biridan ajraladi.

•
O`zidagi harakatchan ( Н +
) yoki ( ОН -
) ionni, el е ktrolit ionniga almashtiruvchi sorb е ntlar - ionitlar
d е yiladi. Almashinuvchi ionning tabiatiga ko`ra ionitlar kationit va anionitlarga bo`linadi. Kationitlarda
ionitning protoni ( Н +
) el е ktrolit kationiga, anionitlarda esa ionitning ( ОН -
) gruppasi el е ktrolit anioniga
almashadi.
•
Tajribani bajarilish uslubiga ko`ra tasnif. Kolonka usuli - sorb е nt to`lg`azilgan shisha yoki po`lat
naylar (kolonkalar)da bajariladi. Yuzaviy usul - filtr yoki xromatografik qog`ozda bajarilasa - qog`oz
xromatografiyasi d е yiladi. Yuzaviy usul sorb е ntning yupqa qatlamida ham bajarilishi mumkin (YuQX) -
yupqa qavat xromatografiyasi.
•
Elyuy е ntning sorb е nt qatlam bo`ylab yo`nalishiga ko`ra yuzaviy xromatografiyani v е rtikal, quyi va radial
yo`nalishli turlari mavjud.
•
1)Elyuyеntni vеrtikal yo`nalishi

•
3.Adsorbsion xromatografiya
•
Adsorbent – turg un faza bo lib, u katta yuzaga ega bo ladi, erituvchi esa harakatchan faza ‟ ‟ ‟
bo lib, turg un faza (adsorbent) orqali sizib o tadi. Xromatografik usulda moddalarni ajratish va analiz
‟ ‟ ‟
qilish erigan moddalarning ko p fazali
‟
•
(ko pincha ikki fazali) sistemalardan o tganda adsorbent sirtiga turlicha yutilishiga asoslangan.
‟ ‟
Adsorbsion xromatografiya ajratilayotgan aralashmadagi tarkibiy qismlarning adsorbsiyalanish
xossalaridagi farqlarga asoslangan. Ajratilayotgan aralashmadagi moddalar molekulalari adsorbentning
aktiv yuzasiga yutiladi.
•
Ularning bog lanish darajalari har xil bo lganligi uchun moddalar har xil tezlikda harakatlanadi.
‟ ‟
Modda qanchalik yaxshi adsorbsiyalansa, uning adsorbent bo ylab harakatlanish tezligi shuncha sekin
‟
bo ladi va aksincha.
‟

•
4 Kolonkali xromatografiya va yupqa qavatli xromatografiya.
•
Xromatografiya metodik xususiyatlari va bajarilish texnikasiga ko ra kolonkali, yupqa qavatli ‟
va qog ozda taqsimlanish xromatografiyasiga bo linadi. Kolonkali xromatografiya asosan moddalarni
‟ ‟
aralashmadan miqdoriy ajratishda qo llaniladi. 1-rasmda moddalarni aralashmadan miqdoriy ajratib
‟
olishda qo llaniladigan kolonkali adsorbsion taqsimlanish xromatografiya kolonkalari ko rsatilgan.
‟ ‟
Bu kolonkalardan ion almashinish xromatografiya usulida ham foydalanish mumkin.

•
Kolonkalarni adsorbent va ajratilayotgan moddalar aralashmasi bilan
to ldirishda ikki usuldan foydalaniladi. Birinchi usul bo yicha tayyorlangan ‟ ‟
adsorbent kolonkaga oz-ozdan solinib, uchiga rezina kiygizilgan tayoqcha bilan
to xtovsiz urib turiladi. Bunda adsorbent zich joylashadi. Ba zan esa elyuyent sifatida
‟ ‟
ishlatiladigan erituvchi yoki erituvchilar aralashmasi avval kolonkaga quyiladi, keyin
adsorbent solinib, asta-sekin kolonka tayoqcha bilan uriladi.
•
Ikkinchi usul bo yicha adsorbent elyuyentda suspenziyalanadi va kolonkaga solinadi.
‟
Suspenziyalanganda havo pufakchalari qolmasligi kerak.

•
Tayyorlangan kolonkaga ajratilayotgan aralashmaning elyuyentdagi konsentrlangan eritmasi
solinadi. Agar elyuyentda aralashma to la erimasa, u avval yaxshi eriydigan erituvchida eritilib, ‟
adsorbentning minimal qismida adsorbsiyalanadi, quritiladi va so ngra kolonkaga solinadi. Bunda
‟
modda kolonkaning 1/10 qismidan ko p hajmini egallamasligi kerak. Kolonkaning diametri sorbent
‟
qatlamining qalinligiga nisbati 1:20 nisbat atrofida, sorbent uchidagi bo shliq kamida 10-15 sm
‟
bo lishi kerak.
‟
•
Kolonka tayyor bo lgach, undan tanlab olingan elyuyent o tkaziladi. Agar sorbent qatlamining
‟ ‟
qarshiligi kichik bo lsa, elyuyent o zi o tadi. Agar sorbent qatlamining qarshiligi katta bo lsa,
‟ ‟ ‟ ‟
elyuyent kolonka orqali bosim ostida o tkaziladi yoki vakuum nasosi yordamida so rib olinadi.
‟ ‟

•
XULOSA
•
Ushbu kurs ishini tayyorlash mobaynida xromotografiya to„g„risida turli adabiyotlar, internet ma lumotlari ‟
to„plandi va ularni o„rganib tahlil qilindi.
•
Xromatografiya to g risida ma'lumotlar, uning afzalliklari, turlari, tahlil qilish usullari, xromatograflar
‟ ‟
orqali moddalarni tahlil qilishda qanday jarayonlar borishi haqida ko nikmalarga ega bo lindi.
‟ ‟
•
Xromotografiya - tahlil laboratoriyalarda, sanoatda - ko'p komponentli tuzilmalarni sonini va sifatini tahlil
qilish, ishlab chiqarishni nazorat etish, murakkab jarayonlarni avtomatik boshqarish jarayonlarda keng ko lamda
‟
qo'llaniladi. Tahlil natijasida hosil bo'ladigan xromotogrammalarni EHM yordamida aniqlab beriladi.
•
Xromotografik usulda aniqlashning afzalliklari juda ko p bo lib, u yuqori tezlikda ma'lumot berish va
‟ ‟
ko'rsatkichlarning aniqligi va avtomatik tarzda boshqarilish imkoniyatlarini beradi.

•
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Asqarov I.R., Isayev Y.T., Mahsumov A.G., Qirg izov Sh.M. “Organik kimyo”, T., 2012-yil. ‟
2. R. Shoymardonov va boshqalar. Organik ximiyadan praktikum. Toshkent.,
•
“ O'qituvchi”., 1982.
1. И.Примухамeдов, К.Тиллаeв, А.Татарeнко. Органик химиядан практикум.
•
“ Мeдицина” нашриёти, Тошкeнт., 1978.
1. 1) Sodiqov O., Karimjonov A., Isxoqov N. Organik himiyadan praktikum.
•
“ O'qituvchi” nashriyoti, Toshkent., 1973.
1. 2) A.Aloviddinov, K.To'ychiev, S.Qurbonov. Organik kimyodan amaliy mashg ulotlar.
‟ Toshkent.,
“O'zbekiston”., 1997.
2. Смолина Т.А. и др. Практичeскиe работы по органичeской химии. М.
•
Просвeщeниe. 1986.

Yupqa qavatli xromatografiya usullari yordamida moddalar analizi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish