Yuqori haroratlarda odam organizmining issiqlik almashinuvini o`rganish - Медицина - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	853.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Медицина

Yuqori haroratlarda odam organizmining issiqlik almashinuvini o`rganish

Купить

YUQORI HAR O RATLARDA ODAM ORGANIZMI NING ISSIQLIK ALMASHINUV INI O`RGANISH

Odam tashqi muhitdan ovqat va suv qabul qilishi,organizimda uning o’zgarishi,hazm qilinishi,hosil bo’lgan qoldiq moddalarning tashqi muhitga chiqarilishi moddalar almashinuvi deb ataladi. Ovqat tarkibidagi organik moddalning kimiyoviy,mehanik,termik o’zgarishi natijasida ulardagi potentsial energiya issiqlik,mexanik va elektr energiyasiga aylanadi. Hosil bo’lgan energiya hisobiga to’qimalarva organlar ish bajaradi,hujayralar ko’payadi, ularning eskirgan tarkibiy qisimlari yangilanadi yosh oganizim o’sadi va rivojlanadi.Ana shu energiya hisobiga odam tana haroratining doimiyligi taminlanadi Shunday qilib, moddalar va energiya almanashinuvi bir biriga chambarchas bog’liq. Tirik organizmda moddalar va energiya almashinuvi uzluksiz davom etibturadi, yani moddalar va energiya almashinuvi tirik

Moddalar almashinuvi hayotning asosiy funksiyasi ekanligi Moddalar va energiya almashinuvi – organizmning hayot faoliyati jarayonlarining asosini tashkil etadi. Moddalar va energiy a almashinuvi barcha organizmlarning eng oddiydan eng murakkab tuzilgan odamlar organizmining ham hyotining asosidir. Odamlar organizmida, uning organlari, to’qimalari, hujayralarida tinimsiz ravishda juda oddiylardan murakkab moddalarning hosil bo’lish jarayoni bajariladi. Shu bilan bir vaqtda organizm hujayralari tarkibiga kiruvchi murakkab organik moddalarning oksidlanishi, parchalanishi bajariladi. Organlarning ishi doimiy ravishda ularning yangilanishi bilan birgalikda kechadi: ayrim hujayralar o’ladi, boshqalari ularni o’rnini almashtiradi. Voyaga yetgan odamlarda bir kecha-kunduz davomida teri epiteliyasi

Organizm hujayralarining yangilanishi, o’sishi faqatgina organizmga tinimsiz ravishda kislorod va to’yimli moddalar tushib turgandagina amalga oshishi mumkin. To’yimli moddalar – bular organizmni tarkibiy qismlari hosil bo’ladigan asosiy plastik materiallardir. Organizmning yangi hujayralari hosil bo’lishi uchun, ularning tinimsiz yangilanishi, yurak, oshqozon-ichaklar trakti, nafas organlari, buyraklarni ishlashi uchun, hamda odamlar tomonidan maxsus va zarur ishlarni bajarishi uchun energiya zarur. Odam bu energiyani moddalar almashinuvi jarayonida yuz beradigan oksidlanish va parchalanishi reaksiyalari hisobidan oladi. Shunday qilib organizmga tushuvchi to’yimli moddalar faqatgina plastik qurilish materiali bo’lib qolmasdan balki hayot uchun zarur bo’lgan energiya manbai bo’lib ham xizm

3. Moddalar almashinuvi bir - biriga chambarchas bog ’ liq bo ’ lgan ikki jarayon , yani assimilyatsiya va dissimilyatsiya orqali o ’ tadi . Bular anobolizm va katobolizm deb ham ataladi. Ovqat moddalari tarkibiy qisimlarining hujayralarga o’tishi assimilyatsiya yoki anabolizm debataladi. Bu jarayon natijasida hujayralarning tarkibiy qismlari yangilanadi, ular ko’payadi. Organizm qancha yosh bo’lsa, unda assimilyatsiya jarayoni shuncha faol o’tadi. Bu esa yosh organizmning o’sishi va rivojlanishini ta’minlaydi Hujayralar eskirgan tarkibiy kismlarining parchalanishi (emirilishi) dissamilyatsiya yoki katabolizm deb ataladi. Buning natijasida energiya hosil bo’ladi va bu energiya assimilyatsiya jarayoni uchun sarflanadi. Dissimilyatsiya jarayoni natijasida hosil bo’gan qol diq moddalar ayiris

Shunday qilib, odam organizmida assimiliyatsiya va dissimi-lyatsiya jarayonlari bir-biriga bogliq holda davom etadi. Soglom bo’gan katta odamlarda bu ikkala jarayonlar bir-biriga teng muvoza-natda bo’ladi. Yosh organizimda assimilyatsiya jarayoni ustunroq bo’-lib, buning natijasida o’sish va rivojlanish ta’minlanadi. Keksa odam-lar organizmida esa dissimilyatsiya jarayoni ustun bo’ladi. Shuning uchun ham keksalarning terisi salqin bo’lib, yuzlarida ajin paydo boladi, tana muskulari o’shashib, ularning hajmi kichirayadi va qorni osilib qoladi. Ogir kasalliklar vaqtida dissimilyatsiya jarayoni kuchayadi. Shuning uchun, hatto yosh odamning rangi so’liydi, terisi quriydi, yuzida ajinlar paydo bo’ladi, muskullari bo’shashadi, tana massasi kamayadi. Demak, organizmda assimilyatsiya va dissimilya

4 .Oqsillar almashinuvi. Oqsillar, ya’ni proteinlar odam organizmining sogligi, normal o’sishi va rivojlanishida muhim rol o’ynaydi. Ular organizmda ikki xil fiziologik vazifani o’taydi: plastik va energetik. Oqsillarning plastik ahamiyati shundan iboratki, ular barcha hujayralar va to’qimalarning tarkibiy qisimga kiradi, ya’ni hujayralarning eskirgan qisimlari yangilanib turishadi va ularning ko’payishiga asosiy rol o’ynydi. Oqsillarning energetik vazifasi shundan iboratki, ular organizmda kislorod ishtirokida oksidlanib, parchalanadi va o’zidan energiya ajratadi. 1g. oqsil parchalanganda 4,1kkal energiya ajratadi. Bu energiya odam tanasi haroratining doiymiyligini saqlash, ichki organlarning normal ishlashini ta’minlash, odamning harakatlanishi va har xil ishlar bajarish uchun sarflanadi

Yoglar almashinuvi . Yoglar ham oqsillarga o’xshash odam organizmida plastik va energetik ahamiyatga ega. 1g yog organizmida kislorod ta’sirida oksidlanib, 9,3 kkal energiya ajratadi. Yoglar ikki xil bo’ladi: hayvon yoglari (dumba, charvi yoglari, sariyog, baliq yogi, tuxum sarigi tarkibida yog kabilar); o’simlik yoglari (paxta, kungaboqar, zig’ir, kunjut, makkajo’xori, zaytun moylari). Dumba, charvi va tuxum sarig’i tarkibidagi yog’larda xolesterin moddasi ko’p. Bu modda ateroskleroz (qon tomirlarning qattiqlashib, mo’rtlashib va toraib qolishi) kasalligi kelishiga sabab bo’ladi. Shuning uchun yoshi 40dan oshgan odam hayvon yog’i va tuxumni kamroq iste’mol qilishi kerak.

1 kg tirik vaznga zarur bo ’ lgan yog ’ ning miqdori . ( A.G.Xripkova bo ’ yicha) Yoshi Yog ’ ga bo ’ lgan talab (g.da) Emadigan bola 5,5-6 1 yoshdan 4 yoshgacha 4-3,5 4 dan 7 yoshgacha 3-2,5 7 yoshdan katta 2,5-3 10-11 yoshgacha 1,5 10-18 yoshgacha 1

O’simlik moylarida, ayniqsa, zaytun moyida to’yinmagan moy kislotalar bo’lib, ular xolesterin moddasini etiradi va uning organizmga chiqib ketishga sharoit yaratadi. Shuning uchun o’simlik moylari yoshi ulg’aygan odamlarda ateroskleroz kasalligining oldini olishda muhim ahamiyatga ega. Odam organizmining fiziologik ehtiyojiga ko’ra, bir kecha kunduzgi ovqat tarkibida yog’ va oqsil miqdori deyarli teng bo’lishi kerak (80-110g).Kundalik ovqat tarkibida yog’ yetishmasligi bolalar va o’smirlar organizmining o’sishi va rivojlanishi sekinlashuviga sabab bo’ladi. Bundan tashqari, yuqumli kasalliklaga, tashqi muhitning noqulay tasirlariga – odamning sovoqa chidamliligi, aqliyva jismoniy ish bajarish qoboliyati pasaishiga olib keladi. Aksincha yog’larni normadan ortiqcha iste’mol qilish odam semiri

Energiya almashinuvi Asosiy almashinuv. Hattoki odam to’liq tinchlik sharoitida ham ma’lum darajada energiya sarflaydi. Bir daqiqa ham to’xtamaydigan organizmdagi fiziologik jarayonlarning kechishiga to’xtovsiz energiya sarflanadi. Organizm uchun moddalar almashinuvining eng kam darajasi va energiya xarajati asosiy almashinuv deb ataladi. Odamlarda asosiy almashinuv muskullar ish bajarmagan, tinchlik paytida yotgan, och vaqtida ya’ni ovqat yeyilganidan keyin 12-16 soat o’tgach, harorat 18-200S bo’lganda (komfort) aniqlanadi. O’rta yoshdagi odamlarda asosiy almashinuv bir kecha-kunduzda 1 kg tirik vaznga 4187 joulni tashkil qiladi. Bu esa bir kecha-kunduzda o’rtacha 714000-7560000 joulga tengdir. Har bir odam uchun asosiy almashinuvning o’lchami nisbatan doimiydir.Yosh bolalarda asosiy alma

Bola qanchalik yosh bo’lsa, o’sish uchun sarflanadigan energiyaning xarajati ham shuncha yuqori bo’ladi. Demak o’sish bilan bog’liq bo’lgan energiya sarfi uch oylik bolalarda ovqatlarning umumiy energetik qiymatini 36 %, olti oylik bolalarda – 26 %, o’n oylik bolalarda – 21 % tashkil qiladi. Bolalarning yoshlik davrlardagi asosiy almashinuvning o’zgaruvchanligi va uning katta, jadalligi massa birligiga va yuza birliklariga hisoblaganda juda yaqqolroq ko’rinadi (jadvalga qarang).Voyaga yetgan odamlarning 1 kg tana og’irligiga to’g’ri keladigan asosiy almashinuvi 96000 joulni tashkil etsa, 8-10 yoshli bolalarda asosiy almashinuv voyaga yetgan odamlarga nisbatan 2-2,5 marta yuqoridir. Asosiy almashinuvning o’lchami qiz bolalarda o’g’ il bolalarga nisbatan past, jinslar orasidagi farq bolalar

Asosiy almashinuv o’lchamini aniqlash ko’pchilik holatlarda diagnostik ahamiyatga ega, qalqonsimon bezning me’yoridan ortiq funksiyasida va boshqa ayrim kasalliklar paytida asosiy almashinuv ortadi. Qolqonsimon bez, gipofiz, jinsiy bezlar faoliyati yetarlicha bo’lmaganida asosiy almashinuv pasayadi. Jismoniy ish bajargan paytda energiya sarfi. Odam qanchalik og’ir ish bajarsa, u shunchalik ko’p energiya sarflaydi. Maktab o’quvchilari darsga tayyorgarlik ko’rganida, maktabdagi darslarda qatnashishga nisbatan almashinuv energiyasiga nisbatan 20-50 % energiya ko’p talab qiladi. Yurgan paytda energiya xarajati asosiy almashinuv energiyasidan 150-170 % ga yuqori bo’ladi. Yugurgan, zinalardan yuqoriga ko’tarilganida energiya xarajati asosiy almashinuv energiyasidan 3-4 marta yuqoridir.

Bolalarda asosiy almashinuvning o ’ zgarishi (A.G.Xripkova bo ’ yicha) Yosh (yillarda) Asosiy almashinuvning o ’ lchami (joullar) 1 kg tirik vaznga 1 m 2 gavda yuzasiga O ’ g ’ il bolalarda Qiz bolalarda O ’ g ’ il bolalarda Qiz bolalarda 8 240600 200840 6190800 5106400 9 220080 189000 5821200 5019000 10 291600 180000 5302800 4893000 11 202020 186060 5586000 4118800 12 173540 169260 5103060 4946800 13 168800 151200 4851080 4557000 14 165480 142800 4900800 4510000 15 151200 132300 4799000 4477200 16 140280 115500 4897000 4054200 17 129360 113400 4968600 3864000 18 118020 106260 4835300 3604400

FOYDLLANILGLN ADABIYOTLAR. 1. L.I.Murskiy. Kichik yoshdagi maktab bolalari anatomiyasi va fizialogiyasi 2. L.S. Klomesheva, M.S.Ergashev. Yoshga oid fiziologaya. T : “O’qituvchi” 1991 4. K.S.Sodi q ov O’ q uvchilar fiziologiyasi va gigiyenasi. 5. O.T.Alyaviya, ShDDodirov, A. N. Dodirov, Sh. YE.D.Dalilov Normal fiziologiya. 6. www.biological.uz 7. www.natylib.uz

Купить

Похожие документы
Sog‘liqni saqlash tizimi va uning xususiyatlari
Rentgenologik tekshirishning umumiy, xususiy va maxsus usullari
Jigarda gormonlarning zararsizlantirilishi
Qon ivishi, qon guruhlari va rezus omili
Sust boruvchi neyrovirusli infeksion kasalliklar