Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 107.2KB
Покупки 0
Дата загрузки 03 Май 2023
Расширение ppt
Раздел Презентации
Предмет Медицина

Продавец

Bohodir Jalolov

Юқумли жараён ва юқумли касаллик хақида тушунча

Купить
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ СОҒЛИҚНИ САҚЛАШ ВАЗИРЛИГИ ЮҚУМЛИ ЖАРАЁН ВА ЮҚУМЛИ КАСАЛЛИК ХАҚИДА ТУШУНЧА .  Юқумли жараён – бу 2 та мустақил тизим бўлмиш макроорганизм билан микроорганизмнинг ўзаро таъсиридир (И.И.Мечников).  Юқумли жараён мураккаб тузилма бўлиб, “ташқи мухитнинг маълум бир шароитида, патоген микроб таъсирида, организмнинг физиологик ҳимоя ва патологик реакция кўрсатиш ҳолатидир”. (А.Ф. Билибин ва Г.П. Руднев 1962й.). Юқумли жараённинг асосий шакллари Ташувчили к Инап п ара н т Манифест  Транзитор  Реконвале с цент :  Ўткир  Сурункали Аниқ :  Ўткир  Сурункали  Секин кечадиган инфекция Ноаниқ :  Билинар - билинмас ( субклиник)  Латент инфекция  Микс т инфекция  Транзитор (белгисиз “соғлом”) ташувчилик – бир неча марта ўтказилган бактериологик текширувлар натижасида одам организмидан бир марта патоген бактерияларни ажратиб олиниши тушунилади (аъзо ва тизимларда морфологик субстрат шаклланмайди, касаллик клиник белгилари намоён булмайди, қонда хусусий антителоларни миқдори аниқланмайди).  Патоген микроорганизмни ташувчилик юкумли касалликнинг окибати булиб намоён булиши мумкин. Реконвалесцент ташувчилик, яъни бирон-бир юкумли касаллик билан огриб утгандан сунг. Кузгатувчининг ташки мухитга ажратиб чикариш муддатига кура ташувчиликнинг уткир (3 ойгача) ва сурункали (3 ойдан куп) турлари фаркланади Инап п арант инфекция  Инап п арант инфекция - юқумли жараённинг битта шакли ҳисобланиб, бунда касалликка хос клиник белгилари йўқ, лекин макроорганизмда, патоген агентга нисбатан жавоби натижасида қонда хусусий антителолар миқдори ортиши кузатилади. Манифест шакли  Юқумли жараённинг манифест шакли – юқумли жараён намоён бўлишининг охирги босқичи ҳисобланиб, бактерия, риккетсия, хламидия, вирус, содда хужайрали паразит, замбруғ каби микроорганизларнинг мойил одам организмига таьсири натижасида рўёбга чиқадиган юқумли касалликларнинг кўринишидир.  Аниқ манифест инфекция кечувида юқумли касалликка хос клиник белгилар босқичма-босқич, касаллик даврларини алмашуви билан, рўйи-рост намоён бўлади, қайталаш, рецидив ва асоратлар ривожланиши мумкин. Манифест инфекция ҳар хил оғирлик (енгил, ўрта, оғир) даражасига эга бўлиб, ўткир фульминант (чақмоқсимон) ва сурункали шаклларда кечади.  Баъзи вирус этиологияли касалликлар инкубацион даврнинг чўзилиши, ойлаб хаттоки йиллаб давом этиши, секин аста ривожланиб бориши хос бўлиб, алохида аъзо ва тўқималарни қамраб олган холда зарарлаши, ўсма касалликлари, ўлим холатлари кузатилиши билан харктерланади. Бу турдаги юқумли касалликлар секин аста ривожланувчи инфекциялар қаторига киради.  Субклиник (билинар-билинмас) инфекция - манифест инфекцияни шакли бўлиб, касалик даврларини алмашуви ва клиник белгилари яққол намоён бўлмайди ёки минимал кўринишда кечиб, иммунологик реакциялар эса тугалланмайди.  Иммунологик жавоб реакцияси паст бўлган организмда, юқумли касаллик қўзғатувчиси жуда ҳам ўзгарувчан ҳолатларда, юқумли касаллик латент инфекция кўринишида сурункали (6 ойдан кўп) кечув тусини олади (қўзғатувчини хужайра ичида паразитлик қилиш, белгисиз кечиши; тарқалганда эса – ўткир кечуви).  Баъзи бир ҳолатларда одам организмида, инфекция ўчоғида тинч турган патоген қўзғатувчиларни диссеминацияси (тарқалиши) ёки шартли патоген флораларни фаоллашуви касалликларни ривожланишини таьминлаши мумкин. Юқумли касалликларни бу варианти эндоген инфекция ( аутоинфекция ) деб номланади  Баъзан одам организмида биринчи марта касалликка сабаб бўлган патоген қўзғатувчини юқумли жараён тугагандан сўнг, яна бир неча йилдан кейин организмга қайта кириши натижасида касалликка сабаб бўлиши – реинфекциядан далолат беради.  Юқумли жараён тугалланмасдан яна ўша қўғатувчини қайта организмга кириб келиши кузатилса – бу суперинфекциядир .  Агар мавжуд юқумли касалликка бошқа қўғатувчи сабаб бўлган янги касаллик қўшилса, аралаш ( микст ) инфекция ривожланади, қўшилган юқумли касаллик иккиламчи хисобланади. Юқумли касалликларнинг умумий хусусиятлари  Касалликка сабаб бўладиган патоген микроорганизмнинг мавжудлиги;  Контагиозлик (юқумлилик)  Кўпинча кенг эпидемик тарқалишини кузатилиши;  Циклик кечуви (даврларни кема-кет келиши);  Чўзилувчан ва сурункали шаклларини ривожланиш эҳтимоли;  Иммунитет шаклланиши;  Микроб ташувчиликни шаклланиш эҳтимоли. Патоген микроорганизм юқумли касаллик ривожланишининг тўғридан- тўғри сабабчиси бўлиб ҳисобланади, унинг кечувига таъсир қилади, хусусийлиги ва оқибатини белгилайди.Микроорганизм ўзининг патогенлик , вирулентлик , токсигенлик , адгезивлик ва инвазивлик хусусиятига эга. Патогенлик – бу қўзғатувчини юқумли касаллик чақириш холати. Бу хусусиятни бор ёки йўқлигига қараб ҳамма микроорганизмлар бўлинади:  Патоген  Шартли патоген  Патоген эмас (сапрофит) гуруҳларга Патогенлик қуйидаги омиллар билан белгиланади:  Токсигенлик  Адгезивлик  Инвазивлик  Ҳужайра ичида паразитлик қилиш  Антиген мимикрия ва б.қ.  Қўзғатувчини токсигенлиги – токсик модда (экзо- ва эндотоксин) ажратиш хусусияти. Экзотоксин оқсил тузулишга эга бўлиб, тирик микроорганизм томонидан ҳаёт фаолияти давомида ажратилади . Эндотоксин протеин - липополисахарид ёки липополисахарид комплекси тузилишига эга бўлиб, микроб хужайрасини ўлиши ва парчаланиши оқибатида ажралади.  Адгезивлик ва инвазивлик – бу қўзғатувчини ҳужайра мембранасига бирикиб (ёпишиб), ҳужайра ва тўқима ичига кириб бориши ва унда тарқ алиш хусусияти. Қўзғатувчини ҳ ужайра ичида паразитлик қилиши касалликни клиник шакли, оғирлиги, чўзилиш муддати ва юқумли касалликни оқибатига сезиларли таьсир қилади.  Баъзи бир патоген қўзғатувчилар мураккаб антиген йиғиндисини тутиб, уларнинг маълум бирлари хусусиятига кўра одам организмидаги тўқима антигенига ўхшаш. Патогенликнинг бу омили антиген мимикрияси деб аталади. Қўзғатувчини бу хусусиятини бўлиши, уни одам организмида сақланиб, иммун жавоб реакциясини пасайишига сабаб бўлади. Ишлаб чиқарилаётган антитело нафақат қўзғатувчини антигенига, балки ўзининг тўқима антигенига нисбатан ҳам таъсири кузатилиб, аутоиммун жараённи ривожланишига, касаллик кечувини ёмонлашувига сабаб бўлади. Патогенлик даражасини кўрсаткичи бўлиб, вирулентлик хисобланади. Бу кўрсаткич турғун бўлмай, юқумли жараён кечувида битта қўзғатувчини штамми бир неча марта ўзгариши мумкин. Патоген қўзғатувчини одам организмига кириб бориш жойи – инфекциянинг кириш эшиги ҳисобланади. Кириш эшиги бўлиши мумкин:  Тери юзаси  Нафас йўллари шиллиқ қавати  Ошқозон ичак тизими  Жинсий аъзолар Қўзғатувчини кейинги тарқалиши лимфа ва қон ( лимфа – ва гемотоген ) оқими орқали кузатилади. Қўзғатувчини қонда циркуляция қилиши бактеремия (вирусемия, риккетсемия, паразитемия), токсини эса – токсинемия деб аталиб, кейинчалик эса аъзо, тўқима ва ҳатто одам организмидаги маълум ҳужайра турларини шикастлаб, танлаб таъсир кўрсатиш, троплик хусусиятини намоён этади . Контагиозлик – бемор қўзғатувчини ташқи мухитга ажратиб чиқариб, атрофдаги соғлом одамлар учун, инфекция манбаи бўлиб, ҳавф туғдиради. Контагиозлик даражаси қўзғатувчини хусусияти ва юқиш йўли билан белгиланади. Контагиозлик даражаси максимал намоён бўлган юқумли касалликлар ўта хавфли инфекция гуруҳига бирлаштирилади (ўлат, вабо, сариқ иситма ва б.қ.). . Циклик кечув – касаллик даврларини бирин - кетин алмашуви тарзида намоён бўлиши кузатилади:  Инкубацион (яширин)  Продромал  Белгиларни кучайиши  Авж олиш даври  Белгиларни сўниши  Реконвалесценция даврлари Ташхисий аҳамияти жихатдан белгилар бўлинади:  Ҳал этувчи – патогномик  Таянч – факультатив  Йўлловчи – умумий Иммунитетни шаклланиши  Организмни ҳимоя омиллари юқумли касалликни олдини олишга ёрдам беради, агар мабодо касаллик ривожланадиган бўлса – юқумли жараён кечувини бартараф этади. Улар бўлинади:  Нохусусий  Хусусий Нохусусий ҳимоя омиллари кўп сонли:  Механик баръерлик фаолияти;  Тери юзасини бактериоцидлик хусусияти;  Ошқозонни кислоталик баръери;  Ичакдаги нормал микрофлорани патоген қўзғатувчини тупланишига ва купайишига йул куймаслиги (респиратор эпителиядаги киприклар, ичак ҳаракати – моторикаси ва б.қ.);  Ошқозон ичак тизими, қон ва организмдаги бошқа биологик суюқликларни ферментатив фаоллиги (бактериолизин, лизоцим, пропердин ва б.қ.);  Биологик фаол маддалар – интерферон, лимфокинлар, простогландинлар ва б.қ. Хусусий ҳимоя омили  Макрофаглар – танлайди, қамраб олади, қўзғатувчини антигенини қайта ишлайди ва Т-ва В-лимфоцитларга ахборотни узатиб, иммун жараённи фаоллаштиради;  Хужайравий омил ( Т- ва В-лимфоцитлар ).Т- эффекторлар,хужайра иммунитет реакциясини амалга оширади, организмни иммун хужайраларида қўзғатувчини кўпайишини тўхтатади. Т-хелпер (ёрдамчилар),антитела ишлаб чиқарилишига В-лимфоцитларни жалб қилади. Т-супрессорлар,Т- ва В- эффекторларни фаоллигини сусайтиради. В-лимфоцитлар- эффекторлар ва ундан хосил бўлаётган плазматик хужайралар хусусий антителоларни синтезини таъминлайди.  Хусусий антителолар ( Ig A, M, Q, D и F ). Юқумли касалликларни асосий клиник намоён бўлиши . Иситма синдроми. Иситмани белгиловчи меъзонлар :  Муддати  Тана иситмасини кўрсаткичи.  Иситма чизиғи характери. Иситма Ўткир (15 кунгача )Ўткир ости ( 15 кундан- 6 хафтагача ) Сурункали ( 6 хафтадан кўп )Муддатига кўра : Иситма Субфебрил (37-38 ° С) Ўртача ( 39 ° С гача ) Юқори ( 41 ° С гача ) Гиперпирети к ( 41 ° С дан юқори )Тана иситмаси кўрсаткичи бўйича:  Кун давомида иситманинг энг юқори ва энг паст кўрсаткичини характерига кўра қуйидаги иситма турлари фарқланади: Доимий иситма ( febris continua)  Кўрсаткичлар фаркини 1 С дан ошмаслиги билан характерланади.  қорин тифи, тошмали тиф, иерсиниозлар, крупоз зотилжам касалликларида кузатилади; Бўшаштирувчи ёки ремиттир ланувчи , иситма ( febris remittens)  Суткалик тана ҳарорати 1С дан 1 , 5 С атрофида ўзгариб туриши билан характерланади  риккетсиозлар, туберкулёз, йирингли касалликларда кузатилади; Ўзгариб турадиган ёки интермиттир ланувчи иситма ( febris intermittens)  Суткалик тана ҳарорати 1С атрофида ўзгариб, уни минимал кўрсаткичи 1 сутка давомида нормада бўлади.  безгак, септик ҳолат, висцерал лейшманиоз касалликлари; Қайталовчи иситма ( febris reccurens)  Тана ҳароратини бирдан 2-4 С га кўтарилиб, тезда нормага ёки ундан ҳам пастга тушиши, сутка мобайнида бу ҳолатни 2-3 марта қайталаниб, кўп миқдорда тер ажралиши билан кечиши  сепсис ; Тескари турдаги иситма  Эрталабки тана ҳарорати кечқурунгисидан юқори бўлиши  баъзан бруцеллезда, сепсисда. Тўлқинсимон иситма ( febris undulans)  Турғун тана ҳарорати кўтарилиши ва пасайиши даврларини бир неча кун мобайнида алмашиб туриши  бруцеллез, иерсиниозни баъзи бир клиник шакллари; Н отўғри ёки ноаниқ иситма ( febris irregularis, sine atipica)  Суткалик тана ҳарорати турли ва нотўғри кўринишида кечиши  грипп, бўғма, қоқшол, менингитлар ва б.қ.; Гекти к (силласини қуритувчи) и ситма ( febris hectica)  Тана ҳароратини бирдан 2-4 С га кўтарилиб, тезда нормага ёки ундан ҳам пастга тушиши, сутка мобайнида бу ҳолатни 2-3 марта қайталаниб, кўп миқдорда тер ажралиши билан кечиши  сепсис ; Тери ва шиллиқ қаватлардаги ўзгариш  Тери рангини ўзгариши ( оқариши , цианоз, сарғайиши , гиперемия си )  Тери тургор лигини ўзгариши  Тери намлигини ўзгариши ( тер ажралишини ортиши )  Тошма тошиши (экзантема, энантема)  Экзантемаларни характери ( доғ , папула, розеола, пустула, везикула, қавариқ ва б.қ. )  Пайдо бўлиш вақти  Тошма тошиш босқичи ( босқичма- босқич тошиши )  Тошма кўпроқ тошган сохалар.  Тошма миқдори  Тошма элементларини ривожланиш динамикаси  Баъзи трансмиссив инфекцияларда (туляремия, боррелиоз ва б.қ) қўзғатувчи кирган тери сохасида бирламчи аффект - яни тери қопламида яллиғланиш майдони хосил бўлади. Лимфоаденопатия Регионар лимфоаденит Тарқалган лимфоаденопатия Ўлат , туляремия, фелиноз, бўғма , ангина ОИВ -инфекция си , бруцеллез, юқумли мононуклеоз, хламидиоз Полиартрит Периартрит Моноартрит Бўғимларни зарарланиши Катарал- респирато р синдром  Ринит  Ангина  Бронхит  Бронхиолит  Зотилжам Диарея энтерит ик колити к Ични тез-тез келиши, нажас кўп миқдор- да,суюқ, сувсимон,хазм бўлмаган овқат бўлаклари, бадбўй хидли, яшимтир ёки сарғимтир бўлиши. Бўтқасимон нажас ёки ярим суюқ консистенцияли, жигарранг, кам миқдор- да бўлиши. Нажасда патологик ажралмалар (йиринг,қон,шиллиқ ва б.қ.) топилиши. Тенезм, ёлғон чақириқ.  Ичакдан қон кетганда нажас деготсимон ёки «мелена» кўринишида бўлади  Нажаснинг ранги истеъмол қилинган озиқ- овқат турига хам боғлиқ бўлади. Гепатолиенал синдром Вирус ли гепатитлар Бруцеллез Лептоспироз Безгак Тошмали тиф ТП К Менингиал синдром Умумий белгилари Мия пардаси зарарланиши белгилари Умумий мия белгилари  -Диффуз характерга эга,кучайиб борувчи бош оғриғи  Кўнгил айнашсиз,енгиллик келтирмайдиган тўсатдан қайд қилиш  Ҳар хил даражада намоён бўладиган эс-хуши бузилиши, ҳатто кома ҳолатига олиб келиши мумкин Мия пардаси белгилари  -эшитув, кўрув ва тактил гиперестезияси  -кўз юмуқ ҳолатда кўз олмасини босганда, учлик ва энса нервлари чиқиш нуқталарида оғриқни сезилиши  -Менингиал белгилар:  Брудзинский юқори, ўрта, пастки белгиларини ижобийлиги  -энса мушаклари ригидлиги  -Кернинга белгисини ижобийлиги  -эрта ёшдаги болаларда катта лиқилдоғини шиши ва таранглиги, “осилиш” белгисини ижобийлиги  Каттароқ ёшдагиларда “уч оёқли”, “горшок” (“тувак”) белгисини кузатилиши. Юқумли касалликларни ташхис қўйишнинг асосий усуллари: 1 . . Беморни шикоятлари. 2. Касаллик тарихи. 3. Эпидемиологик маълумот. 4. Хаёт тарихи. 5. Беморни объектив кўрув 6. Лаборатор ва инструментал текширув усуллари. Бактериологи к текширув  Бемордан озуқа мухитига экма олиш ( қон , ликвор, пешоб ва б . қ. ),  Қўзғатувчини соф културасини ажратиб олиш ,  қўзғатувчини хусусиятини ўрганиш ( типига таалуклиги, антибиотикка сезувчанлиги ) Вирусологи к текширув  Т ў кима мухитлари, товуқ эмбриони, лаборатор хайвонлари ва б.қ.дан фойдаланган холда вирусни ажратиб олиш ва идентификациялаш. Иммуно -серо логи к текширув усули:  Қўзғатувчининг антигени ёки унга қарши хосил бўлган антителани аниқлашга асосланган усул.  Эрта ташхис қилиш мақсадида антителали эритроцитар диагностикум ёрдамида хусусий антигенларни аниқлаш (О-АГА, ИФА, Ко-аглютинация реакцияси, КБР совуқда олиб бориладиган усули, РНАТ ва б.қ.).  Кечроқ эса антигенли эритроцитар диагностикум ёрдамида хусусий антителоларни аниқлаш (РПГА, Райта, Видаль, ИФА, иммуноблотинг,КБР ва б.қ.).  ИФА-иммунофермент анализ, асосида антиген-антитело хусусий реакцияси булиб, хосил булган комплекс фермент таъсирида аникланади. ПЗР - полимераз занжир реакцияси. Бу усул ёрдамида биологик материалдан РНК, ДНК ни керакли фрагментини бир неча маротаба сунъий ( in vitro) купайтириш йули билан қўзғатувчи аниқланади. Асбоб ускуналар ёрдамида текшириш усуллари  Ректороманоскопия;  Фиброколоноскопия;  Рентгенологик текширув – ирригоскопия;  Жигарни сканерлаш (эхинококкоз, альвеолококкоз);  Ультратовушли текширув;  Лапороскопия;  Жигарни пункцион биопсияси; Юқумли касалликлар билан оғриган беморларни даволаш асосолари Юқумли касаллик билан оғриган беморларни ётоқ тартиби.  Тартиб I - қатий ётоқ  Тартиб II - ярим ётоқ (палат ани ичида )  Тартиб III - умумий Юқумли касаллик билан оғриган беморларни овқатлантириш Пархез № 2  Ўткир ичак инфекцияларининг реконвалисценция даврида буюрилади . ОИТ да енгил ҳазм бўладиган махсулотлардан тайёрланган аралаш стол . Дуккакли, ловия, яшил нохотлар тутмаган. Пархез № 4  Д иаре я синдром и (дизентерия, сальмонеллез, эшерихиоз ва б.қ ) да . Гўштли булён , қайнатма шўрвалар , буғда тайёрланган ёки қайнатилган гўшт ва котлетлар , балиқ , бўтқалар , кисе л , желе, мева шарбатлари буюрилади . Қоринни дам қиладиган ва ичак перисталтикасини кучайтирадиган махсулотлар чекланади (к арам , қизил лавлаги , тузламалар, сут , табиий қахва ) Пархез № 5а  Вирусли гепатитларни ўткир ва сурункали гепатитларни авж олиш даврида .  Хайвон ёғлари ва экстра фаол моддалар , қовурилган махсулотлар чекланади . Буғда пиширилган овқатлар буюрилади . Сабзавотдан, гуручдан,макарон махсулотларидан,балиқдан тайёрланган булёнлар рухсат этилади. Сут ва мевалардан тайёрланадиган қайнатмалар, , ёғсиз гўшт , балиқ ва товуқ қайнатилган холда , бўтқа , сут , қатиқ, творог, мевалар , мураббо , асал , кисел ва б.қ. . Диета № 5  Вирусли гепатитларни тузалиш ва сурункали гепатитларни ремиссия даврида буюрилади . Пархез № 5а га қўшимча нордон бўлмаган тузланган карам,нордон бўлмаган ачитилган карам , сабзавот ва кўкатлар салат кўринишида тавсия этилади. Пархез № 13  Иситма холатларида буюрилади . Турли овқат махсулотларига бой лекин дагал клетчатк адан холи махсулотлар тавсия этилади.Сут , ўткир яхна махсулотлар ва зираворлар чекланади . Қабул қиладиган суюқлик миқдори сутка давомида – 1,5-2 литрдан 3 литр гача тавсия этилади. Пархез № 15 ( умумий стол) Пархезга кўрсатма бўлмаганда. Физиологи к витаминларга бой, тўйинтирилган пархез таомлар. МЕДИКАМЕНТ ОЗ ДАВО Этиотроп даво  Антибиотик лар , сульфаниламид лар , нитрофуран лар , гельментларга қарши препарат лар , вирус га қарши , паразитга карши ва б.к . Хусусий даво  Антитокси к зардоб , иммуноглобулин лар , гамма- глобулин лар , даво вакцин алари , интерферон лар Иммун зардоблар  Антитокси к ( бўғмага , қоқшолга , ботулизмга қарши );  Антибактериал – таркибида бактерияга қарши антитело сақлайди. Амалиётда кам қўлланилади ;  Иммуноглобулин лар, тайёр холда юқори концентрациядаги антителоларни сақлайди (грипп, қизамиқ , лептоспироз, герпети к инфекция , куйдирги ва б.қ. .) Патогенети к даво  Дезинтоксикацион  Симптоматик (белгили)  Умумий кувватни оширувчи Нохусусий стимулловчи препаратлар  Пентоксил, метилурацил, оротат калий;  Иммунотерапия (спленин, апилак);  Иммунокорректор лар (левамизол, тималин, Т-активин, нуклеинат натрий, пирогенал, продигиозан)
Купить
  • Похожие документы

  • Sog‘liqni saqlash tizimi va uning xususiyatlari
  • Rentgenologik tekshirishning umumiy, xususiy va maxsus usullari
  • Jigarda gormonlarning zararsizlantirilishi
  • Qon ivishi, qon guruhlari va rezus omili
  • Sust boruvchi neyrovirusli infeksion kasalliklar

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha