Yurak, qon va qon aylanish sistemasi yurak qon-tomir tizimining chiniqishi - Медицина - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.9MB
Покупки	0
Дата загрузки	05 Май 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Медицина

Yurak, qon va qon aylanish sistemasi yurak qon-tomir tizimining chiniqishi

Купить

YURAK,QON VA QON AYLANISH SISTEMASI YURAK QON-TOMIR TIZIMINING CHINIQISHI

Yurak takroriy ritmik qisqarishlar orqali qonni tomirlarda yurgizuvchi organdir . Yurak qon aylanish tizimiga ega barcha hayvonlarda mavjud. Yurak — odam va hayvonlarning qon aylanish sistemasidagi markaziy a zo, u doim bir xilda ʼ qisqarishi (sistola) tufayli qonni qon aylanish sistemasi bo ylab haydab beradi va uni venalar ʻ orqali qaytib kelishini hamda arterial qon tomirlardagi harakatini ta minlaydi. ʼ

* Y urak ning qiyosiy morfologiyasi. Yu. qon tomirlari sistemasi to la rivojlangan hayvonlarda bo ladi. Tuban ʻ ʻ darajali hayvonlardan yomg ir chuvalchangida Yu. ʻ vazifasini halqasimon tomirlar, daryo qisqichbaqasida yurak va yurak atrofidagi bo shliq sinuslari bajaradi. ʻ Ko pchilik mollyuskalar yuragi yaxshi rivojlangan, 2 ʻ bo lmacha va qorinchadan iborat, u faol qisqarish ʻ xususiyatiga ega. Ularda Yu. tomon yo nalgan venoz qon ʻ yurak sinuslariga, so ngra uning jabrasiga yo naladi. U ʻ ʻ yerdan kislorodga boyib yurak oddi sinusiga tushadi va yurakka o tadi. Yu. qorinchasi qisqarishi natijasida qon ʻ hayvon tanasi bo ylab tarqaladi. Xordalilardan ʻ lansetniklarda Yu. vazifasini qorin aortasi

* Suvda va quruqlikda yashovchilarda Yurak 3 kamerali — 2 bo lmacha va ʻ qorinchadan; sudralib yuruvchilar, qushlar va sut emizuvchilar yuragi 4 kamerali — 2 bo lmacha va 2 ʻ qorinchadan iborat. Odam yuragi 4 kamerali: 2 ta bo lmacha va 2 ta qorinchadan ʻ iborat bo lib, konus shaklida, ʻ asosi orqaga, yuqoriga va o ng ʻ tomonga, uchi (cho qqisi) ʻ pastga, oddinga va chap tomonga qaragan. Yu. oldingi pastki ko ks oralig i sohasida ʻ ʻ joylashib, ikki yon tomondan o pka va plevra xaltalari ʻ oldingi to sh suyagi va ʻ qovurg a tog ayiga tegib ʻ ʻ turadi

* Yurak yuqoridan va orqadan qon tomirlar, pastdan diafragma pay markazi bilan mustahkamlanib turadi. Yu.ning holati hamma odamlarda bir xil bo lmay, u kishining ʻ yoshi, jinsi, gavdasining vaziyati va tuzilishiga ham bog liq. Jumladan, yangi tug ilgan ʻ ʻ bolalarda Yurak yumaloq shaklda bo lib, ʻ diafragma gumbazi balandroq ko ndalang va ʻ yuqoriroq joylashgan, ayrisimon bez uni to sh ʻ suyagidan ancha orqa tomonga surib turadi.

* Keyinchalik 1—3 yoshda Yurak ko ndalang vaziyatini ʻ o zgartiradi va katta odamlarda ko rilganidek, ʻ ʻ qiyshiq holatda joylashadi. Yurning o rtacha og irligi ʻ ʻ erkaklarda 300 g , ayollarda bir oz kamroq (220—250 g). Yu.ning uzunligi o rta yoshdagi odamlarda 13—15 ʻ sm, eng serbar qismi (ko ndalangiga) 9—11 sm, ʻ oldingi sathi bilan orqa sathining uz. 6—7 sm. Yurak tashqi yuzasining o tkir (o ng) va o tmas (chap) ʻ ʻ ʻ chekkalari uni orqa, old tomondagi yuzalarga ajratib turadi. Har bir odam yuragining kattaligi o zining ʻ o ng mushtidek keladi. O rta yashar odamning yuragi ʻ ʻ bir minutda o rta hisobda 70—75 marta, bir sutkada ʻ 100000 marta qisqara oladi. Bu esa 20 t yukni 1 m ba

* Yurakning ustki chegarasi III qovurg a tog ayining to sh ʻ ʻ ʻ suyagiga yopishayotgan joyidan o tkazilgan gorizontal chiziqqa ʻ go g ri keladi. ʻ ʻ YU.ning o ng chegarasi to sh suyagining o ng chekkasidan (o ng ʻ ʻ ʻ ʻ III va V qovurg alar ro parasida) 2—3 sm chetroqsa bo ladi. Bir ʻ ʻ ʻ yoshgacha bo lgan bolalarda Yurakning o ng tomondagi ʻ ʻ chegarasi to sh suyagining o ng chekkasidan 1,0—1,5 sm chiqib ʻ ʻ turishi mumkin. Yurak.ning pastki chap chegarasi V qovurg aning o rta o mrov chizig idan 1,5 sm ichkariga Yurak. ʻ ʻ ʻ ʻ uchiga to g ri keladi. ʻ ʻ Yurak. chegarasi va vaziyati odam ko kragining shakliga ham ʻ bog liq, qo kragi keng odamlarda Yurak. pastroqda joylashadi. ʻ ʻ Shuning uchun bunday

* Yurak. bo lmachalari ʻ — venalar qonini qabul qiluvchi bo shliqlar. O ng ʻ ʻ bo lmacha katta qon ʻ aylanish doirasidan venoz qon olib keluvchi yuqorigi va pastki kovak venalar; chap bo lmachaga 4 ta ʻ o pka venalari ʻ quyiladi. Ikkala bo lmacha qorinchalar ʻ bilan bo lmachaqorincha ʻ teshiklari orqali tutashadi. Qorinchalar qisqarganda teshiklar tavaqali (qopqoqlar) klapanlar bilan berkiladi.

* Yurakning ko krak qafasida yurak xaltasi ʻ ichida joylashishi (yurak xaltasi kesib ko rsatilgan).Aorta va o pka arteriyasi asosida ʻ ʻ yarimoysimon klapanlar joylashgan. Klapanlar shu tomirlarning yo nalish tomoniga ʻ ochiladigan 3 tavaqadan iborat. Yu.rak qisqarganda qon o ng qorinchadan o pka ʻ ʻ arteriyasiga, chap qorinchadan aortaga quyiladi.YU.ning o ng qorinchasidan o pka ʻ ʻ poyasi kichik qon aylanish, chap qorinchasidan aorta katta qon aylanish doirasi boshlanadi. Yurak. o z xaltasi — perikardga ʻ o ralgan, devori 3 qavat: ichki endokard, o rta ʻ ʻ miokard va tashqi elmkardryan iborat. Epikard va perikard o rtasidagi tor bo shliqsa ʻ ʻ bo ladigan seroz suyuqlik Yu. ishlayotganda ʻ Yurak. devorlarining ishqalanishini kamaytiradi. Yurakning muskul qavati — miokard bo lmachalarida 2

* Odamda qonni tomir sistemasiga haydash Yurak. chap bo lmasi simob ustuni ʻ hisobida 65–75 mm, o ng bo lmasiniki 5–12 mm ga yetganda sodir bo ladi. ʻ ʻ ʻ 0,10—0,12 sek ichida yurak qorinchalari bosimi keskin [chap qorinchada simob ustuni hisobida 110–130 mm, o ng qorinchada 25–35 mm ga (qonni tez ʻ haydash fazasi)] ortishi kuzatiladi. Qorinchalar qisqarishi (0,10—0,15 sek) qonni sekin haydash fazasi bilan tugallanadi. Keyin qorinchalar bo shasha ʻ boshlaydi, ular bosimi tez pasayadi, yirik tomirlar bosimi ko tarilib, ʻ yarimoysimon klapanlar yopiladi. Qorinchalardagi bosim 0 darajaga tushganda tavaqali klapanlar ochilib, qon bo lmachalardan qorinchalarga tusha boshlaydi. ʻ Bu faza tez (0,08 sek) va sekin (0,07 sek) to lish fazasiga bo linadi. Qorinchalar ʻ ʻ diastolasi ularga qon to lishi

• 1. Qonning ahamiyati. Qon odam organizmda muhim ahamiyatga ega bo`lib quyidagi funksiyalarni bajaradi:1. Qonning nafas olish funksiyasi. Qon o'pkadan kislorodni qabul qilib , hujayra va to'qimalarga olib boradi. Hujayralarda moddalar almashinuvi natijasida hosil bo'lgan karbonat angidrid gazini nafas olish organlariga yetkazadi

* 3. Qon barcha to'qima va organlar funksiyasining gumorol yo'l bilan boshqarilishida ishtirok etadi. Endokrin bezlarda sintez qilingan moddalar qonga o'tib, u orqali to'qima va organlarga yetkaziladi• 2. Qonning transport (tashuvchanlik) funksiyasi. Me`da ichaklarda hazm bo'lgan oziq moddalar qon va limfatomirlariga so'rilib, qon orqali hujayralarga yetkaziladi. Hujayralarda moddalar almashinuvi natijasida hosil bo'lgan qoldiq (zaharli) moddalarni ayirish organlariga yetkazib beradi.

* 5. Qon tana haroratining nisbiy doimiyligini saqlashda ishtirok etadi. Qonning uzluksiz harakati orqali moddalar almashinuvi natijasida hosil bo'lgan issiqlik energiyasi tananing barcha qismlariga tarqalib , ulardagi harorat doimiyligini ta'minaydi.• 4. Qonning himoya funksiyasi. Organizmga kirgan zaharli moddalar va mikroblar qon tarkibidagi leykositlar tomonidan yutib , parchalab , eritib yuboriladi. Bundan tashqari qon zardobtda oqsil zarrachalar (antitelalar) bo'lib, ular mikroblarni bir-biriga yopishtirib , eritib yuboradi.

* Qon aylanishining boshqarilish Yurak muskuli avtomatik xususiyatga ega bo'lsa ham, yurakning normal faoliyati markaziy n е rv sist е masi tomonidan boshqarib turiladi. Markaziy n е rv sist е masi ichki organlar ishini boshqaruvchi v е g е tativ n е rv sist е masi orqali yurak ishiga ta'sir etadi. Yurakka Simpatik n е rv bo'yindagi simpatik tugundan, adashgan n е rv uzunchoq miyadan boshlanadi. Simpatik n е rvlardan k е ladigan impulslar yurak ishini t е zlashtiradi va qisqarish kuchini oshiradi. Adashgan n е rv ta'sirida yurak ishi s е kinlashadi va qisqarish kuchi kamayadi, yurak faoliyatini boshqaradigan bu ikki n е rv markazlari ma'lum darajada k е lishib ishlaydi. Qon qizil rangli, kuchsiz ishqoriy r е aktsiyaga ega bo’lgan, nordon mazzali suyuq biriktiruvchi tuqi

* 2. Qon ichki s е kr е tsiya b е zlarida ishlanib chiqqan, organlarning ishiga ta'sir etadigan garmonlarni organizmga tarqatadi.* 1. Qon hujayra va to’qimalarga oziq moddalar va kislorod olib k е lib, moddalar almashinuvi vaqtida to’qimalarda xosil bo'lgan k е raksiz va zararsiz parchalanish mahsulotlarini olib k е tadi

* 4. Qon ichki organlar orasida issiqlikni tartibga solib turadi va gavda t е mp е raturasining nisbatan turg’unligini saqlashda ishtirok etadi.* 3. Qon tarkibidagi hujayralar va maxsus moddalar organizmga tushgan yot, zararli kasallik quzgatuvchi mikroblardan organizmni himoya qiladi. 5. Qon hujayra va to'qimalarining ishlashi uchun qulay sharoit tug’diradi

• Qon ikki qismdan iborat qon plazmasi va qoning shakli el е m е ntlari. Qon plazmasi • qon hajmining 60 % ni tashkil etadi. Unda 90 – 92 % suv va 8 – 9 % uruq qoldiq bo’ladi. Qizil qon tanachalari eritrotsitlar, oq qon tanachalari l е ykotsitlar va qon plastinkalari trombotsitlar qonning shakli el е m е ntlariga kiradi. Eritrotsitlar yadrosiz , ikki tomoni botiq, kulchasimon qizil qon hujayralaridir. 1 mm3 qonda o’rta hisobda 4,5 – 5 ml eritrotsit bo’ladi 7-9 yoshar bolalarda 80-81% gacha, 10-11 yashar bolalarda 85% katta odamlar qonida 100 gacha yani 100ml qonda 17’3 gr gemoglabin bo’ladi. Gemoglabin 70%gacha yoki 100 ml qonda tushganda organizm kasal bo’ladi.

• Odam organizmida qon va limfa ichki muhit hisoblanadi. Qon kuchsiz ishqoriy reaktsiyaga ega bo`lgan suyuqlik bo`lib, solishtirma og`irligi 1,054-1,066 ga teng. Odam tanasida jami 5 litr qon bor va u tana og`irligini 7-8 % ni tashkil qiladi.

* Bolalarning tinch holatida va ayniksa mushak ishida kattalarga nisbatan tez-tez nafas oladi. Agarda bolalar tizimtik ravishda jismoniy mashq bilan, ayniqsa kayikda so`zish, voleybol, yengil atletika, so`zish sporti bilan shug`ullansa, o`pqaning tiriklik sig`imi ortadi. Bunga asosiy sabab, jismoniy mashqlanish jarayonida organizmni kislorodga bo`lgan extiyoji ortadi, natijada o`pqaning nafasda ishtirok etadigan yo`zasi xam asta- sekin kattalashib boradi. Shu bilan birga tomirlardan vaqt birligi ichida o`pkaga oqib keladigan qon miqdori ham ko`payib boradi, bu esa bolalarda gazlar uchun ancha qulay sharoitlarni yaratadi.

• Tekshirish savollari: • 1.Qonning vazifalari. • 2.Qonning fizik va ximiyaviy xususiyatlari. • 3.Qonning bola va katta yoshli odamda miqdori va qon tomirlarda harakatlanishi. • 4.Qon xususiyatlarining yoshga qarab o`zgarishi. • 5.Qon plazmasining xususiyatlari. • 6.Qon shaqlli elementlari. • 7.Eritrotsitlarning tuzilishi va ahamiyati. • 8.Qonning cho`kish reaktsiyasi (SOE) nima? • 9.Leykotsitlarni organizm ichki muhitidagi tutgan o`rni. • 10.Trombotsitlarni ahamiyati. • 11.Immunitet nima? • 12.Qon aylanishi, katta va kichiq doirasi. • Yurakning tuzilishi va yoshga qarab rivojlanishi.

• Adabiyotlar: • 1. Maxmudov E, Alimov B, Qurbonov SH. "O`smirlar fiziologiyasi va gigienasi" «O`qituvchi» T. 1984. • 2. Majidov V.M. "Yuqumli kasalliklar" T. Ibn Sino nashr. 1993. • 3. SHaripov D. "Oilaning salomatlik sirlari" T. 2001. • 4. SHaripova D. "Salomatlik – barchaning va har bir kishining ishi" T. 2001. 2. 5. Sodi q ov Q.S. “O`quvchilar fiziologiyasi va gigienasi” T. O`qituvchi, 1992. • 6. Xripkova, A.G. Antropova, M.V. Farber, D.A. “Yosh fiziologiyasi va gigienasi” M. Prosveshenie 1990. • 7. Sog`lom avlod yurtimiz kelajagi “O`qituvchi gazetasi”. № 48. 8.12.1999. • 8. Markosyan A.A. “Yosh fiziologiyasi masalalari” T. O`qituvchi. 1977 yil. • 9. Sodiqov Q. “Oilaviy hayot – gigienik hamda jinsiy tarbiya” • 10. Qodirov U.Z. “Odam fiziologiyasi” T. 199

Купить

Похожие документы
Sog‘liqni saqlash tizimi va uning xususiyatlari
Rentgenologik tekshirishning umumiy, xususiy va maxsus usullari
Jigarda gormonlarning zararsizlantirilishi
Qon ivishi, qon guruhlari va rezus omili
Sust boruvchi neyrovirusli infeksion kasalliklar