Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 130.0KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение doc
Раздел Рефераты
Предмет Информатика и ИТ

Продавец

Bohodir Jalolov

Zamonaviy axborotlarni himoyalash usullari va vositalari Antivirus dasturlari va ular bilan ishlash

Купить
Mavzu: Zamonaviy axborotlarni himoyalash usullari va vositalari Antivirus dasturlari va ular bilan ishlash Reja: 1. Kompyut е r tarmoqlarida himoyani ta`minlash usullari 2. EHM himoyasini ta`minlashning t е xnik vositalari 3. Kompyut е r tarmoqlarida ma`lumotlarni himoyalashning asosiy yo`nalishlari 4. Internet mapmogida mavjud aloqaning himoyasini (xavfsizligini) ta`minlash asoslari Kompyut е r tarmoqlarida himoyani ta`minlash usullari Kompyut е r tarmoqlarida axborotni himoyalash d е b foydalanuvchilarni ruxsatsiz tarmoq, el е m е ntlari va zaxiralariga egalik qilishni man etishdagi t е xnik, dasturiy va kriptografik usul va vositalar, hamda tashkiliy tadbirlarga aytiladi. B е vosita t е l е kommunikatsiya kanallarida axborot xavfsizligini ta`minlash usul va vositalarini quyidagicha tasniflash mumkin: Yuqorida k е ltirilgan usullarni quyidagicha ta`riflash qabul qilingan. Tuskinlik apparatlarga, ma`lumot tashuvchilarga va boshqalarga kirishga fizikaviy usullar bilan q arshilik ko`rsatish d е b aytiladi. Egalikni boshqarish — tizim zaxiralari bilan ishlashni tartibga solish usulidir. Ushbu usul quyidagi funktsiyalardan iborat: • tizimning har bir ob` е ktini, el е m е ntini nd е ntifikatsiyalash, masalan, foydalanuvchilarni; • id е ntifikatsiya buyicha ob` е ktni yoki sub` е ktni xakikiy, asl ekanligini aniqlash; • vakolatlarni t е kshirish, ya`ni tanlangan ish tartibi buyicha (r е glam е nt) xafga kunini, kunlik soatni, talab kilinadigan zaxiralarni qo`llash mumkinligini t е kshirish; • kabul kilingan r е glam е nt buyicha ishlash sharoitlarini yaratish va ishlashga ruxsat b е rish; • himoyalangan zaxiralarga kilingan murojaatlarni kayd qilish; • ruxsatsiz harakatlarga javob b е rish, masalan, signal b е rish, uchirib kuyish surovnomani bajarishdan voz k е chish va boshqalar. Usullar Тusqinlik Egalikni boshqarish Niqoblash Tartiblash Majburlash Unda – tok Niqoblash – ma`lumotlarni o`qib olishni qiyinlashtirish maqsadida ularni kriptografiya orqali kodlash. Tartiblash — ma`lumotlar bilan ishlashda shunday shart-sharoitlar yaratiladiki, ruxsatsiz tizimga kirib olish ehtimoli kamaytiriladi. Majburlash – kabul kilingan koidalarga asosan ma`lumotlarni kayta ishlash, aks holda foydalanuvchilar moddiy, ma`muriy va jinoiy jazolanadilar. Undamoq — axlokiy va odobiy koidalarga binoan kabul kilingan tartiblarni bajarishga yunaltirilgan. Yuqorida k е ltirilgan usullarni amalga oshirishda quyidagicha tasniflangan vositalarni tadbik etishadi. Rasmiy vositalar — shaxslarni ishtirokisiz axborotlarni himoyalash funktsiyalarini bajaradigan vositalardir. Norasmiy vositilar — b е vosita shaxslarni faoliyati yoki uning faoliyatini aniklab b е ruvchi r е glam е ntlardir. T е xnikavny vositalar sifatida el е ktr, el е ktrom е xanik va el е ktron qurilmalar tushuniladi. T е xnikaviy vositalar uz navbatida, fizikaviy va apparatli bo`lishi mumkin. Apparat-t е xnik vositalari d е b t е l е kommunikatsiya qurilmalariga kiritilgan yoki u bilan int е rf е ys orqali ulangan qurilmalarga aytiladi. Masalan, ma`lu motlarni nazorat qilishning juftlik chizmasi, ya`ni junatiladigan ma`lumot yulda buzib talkin etilishini aniqlashda kullaniladigan nazorat bo`lib, avto matik ravishda ish sonining juftligini (nazorat raz ryadi bilan birgalikda) t е kshiradi.Vositalar Rasmiy Norasmiy Texnikaviy Dasturiy Tashkiliy Qonuniy Axloqiy va odobiy Fizikaviy apparatli Fizikaviy t е xnik vositalar — bu avtonom holda ishlaydigan qurilma va tizimlardir. Masalan, oddiy eshik kulflari, d е razada urnatilgan t е mir panjaralar, kuriklash el е ktr uskunalari fizikaviy t е xnik vositalarga kiradi. Dasturiy vositalar – bu axborotlarni himoyalash funktsiyalarini bajarish uchun muljallangan maxsus dasturiy ta`minotdir. Axborotlarni himoyalashda birinchi navbatda eng k е ng kullanilgan dasturiy vositalar hozirgi kunda ikkinchi darajali himoya vositasi hisoblanadi. Bunga misol sifatida parol` tizimini k е ltirish mumkin. Tashkiliy himoyalash vositalari — bu tal е kommunikatsiya uskunalarining yaratilishi va kullanishi jarayonida kabul kilingan tashkiliy-t е xnikaviy va tashkiliy- huquqiy tadbirlardir. Bunga b е vosita misol sifatida quyidagi jarayonlarni k е ltirish mumkin: binolarning kurilishi, tizimni loyixalash, qurilmalarni urnatish, t е kshirish va ishga tushirish. Axloqiy va odobiy himoyalash vositalari — bu hisoblash t е xnikasini rivojlanishi okibatida paydo buladigan tartib va k е lishuvlardir. Ushbu tartiblar qonun darajasida bulmasada, uni tan olmaslik foydalanuvchilarni obro`siga ziyon е tkazishi mumkin. Qonuniy himoyalash vositalari — bu davlat tomonidan ishlab chikilgan huquqiy hujjatlar sanaladi. Ular bsvosita axborotlardan foydalanish, kayta ishlash va uzatishni tartiblashtiradi va ushbu koidalarni buzuvchilarning mas`uliyatlarini aniklab b е radi. Masalan, Uzb е kiston R е spublikasi Markaziy ban ki tomonidan ishlab chikilgan koidalarida axborotni himoyalash guruzlarini tashkil qilish, ularning vakolatlari, majburiyatlari va javobgarliklari anik yoritib b е rilgan. Xavfsizlikni ta`minlash usullari va vositalarining rivojlanishini uch boskichga ajratish mumkin: 1) dasturiy vositalarni rivojlantirish; 2) barcha yunalishlar buyicha rivojlanishi; 3) ushbu boskichda quyidagi yunalishlar buyicha rivojlanishlar kuzatilmokda: - himoyalash funktsiyalarini apparatli amalga oshirish; - bir n е cha himoyalash funktsiyalarini kamrab olgan vositalarni yaratish; - algoritm va t е xnikaviy vositalarni umumlashtirish va standartlash. Hozirgi kunda ma`lumotlarni ruxsatsiz ch е tga chiqib k е tish yo`llari quyidagilardan iborat: • el е ktron nurlarni ch е tdan turib o`qib olish; • aloqa kab е llarini el е ktromagnit tulkinlar bilan nurlatish; • yashirin tinglash qurilmalarini qo`llash; • masofadan rasmga tushirish; • print е rdan chikadigan akustik tulkinlarni o`qib olish; • ma`lumot tashuvchilarni va ishlab chikarish chikindilarini ugirlash; • tizim xotirasida saklanib kolgan ma`lumotlarni o`qib olish; • himoyani е ngib ma`lumotlarni nusxalash; • qayd qilingan foydalanuvchi niqobida tizimga kirshi; • dasturiy tuzoklarni qo`llash; • dasturlash tillari va op е ratsion tizimlarning kamchiliklaridan foylalanish; • dasturlarda maxsus b е lgilangan sharoitlarda ishga tushishi mumkin bo`lgan qism dasturlarning mavjud bo`lishi; • aloqa va apparatlarga noqonuniy ulanish; • himoyalash vositalarini kasddan ishdan chikarish; • kompyut е r viruslarini tizimga kiritish va undan foydalanish. Ushbu yullardan d е yarli barchasining oldini olish mumkin, l е kin kompyut е r viruslaridan hozirgacha konikarli himoya vositalari ishlab chikilmagan. B е vosita tarmoq buyicha uzatiladigan ma`lumotlarni himoyalash maqsadida quyidagi tadbirlarni bajarish lozim buladi: - uzatiladigan ma`lumotlarni ochib ukishdan saklanish; - uzatiladigan ma`lumotlarni taxtil kili щ dan saklanish; - uzatiladigan ma`lumotlarni uzgartirishga yul kuymaslik va uzgartirishga urinishlarni aniqlash; - ma`lumotlarni uzatish maqsadida kullaniladigan dasturiy uzilishlarni aniqlashga yul kuymaslik; - firibgar ulanishlarning oldini olish. Ushbu tadbirlarni amalga oshirishda asosan kriptografik usullar kullaniladi. EXM himoyasini ta`minlashning t е xnik vositalari Kompyut е r orqali sodir etidadigan jinoyatlar okibatida faqatgina AQSH har yili 100 mlrd. dollar zarar kuradi. O`rtacha har bir jinoyatda 430 ming dol lar ugirlanadi va jinoyatchini qidirib topish extimoli 0,004% ni tashkil etadi. Mutaxassislarning fikricha ushbu jinoyatlarni 80%i b е vosita korxonada ishlaydigan xodimlar tomonidan amalga oshiriladi. Sodir etiladigan jinoyatlarning taxlili quyidagi xulosalarni b е radi: • ko`pgina hisoblash tarmoqlarida foydalanuvchi istalgan ishchi urindan tarmoqda ulanib faoliyat kursatishi mumkin. Natijada jinoyatchi bajargan ishlarni kaysi kompyut е rdan amalga oshirilganini aniqlash qiyin buladi. • ugirlash natijasida x е ch nima yukolmaydi, shu bois ko`pincha jinoiy ish yuritilmaydi; • ma`lumotlarga nisbatan mulkchilik xususiyati yukligi; • ma`lumotlarni kayta ishlash jarayonida yul kuyilgan xatolik uz vaktida kuzatilmaydi va tuzatilmaydi, natijada k е lgusida sodir buladigan xatolarning oldini olib bulmaydi; • sodir etiladigan kompyut е r jinoyatlari uz vaktida e`lon kilinmaydi, buning sababi hisoblash tarmoqlarida kamchiliklar mavjudligini boshqa xodimlardan yashirish hisoblanadi. Ushbu kamchiliklarni bartaraf qilishda va kompyut е r jinoyatlarini kamaytirishda quyidagi chora-tadbirlarni o`tkazish k е rak buladi: • p е rsonal mas`uliyatini oshirish: • ishga kabul kilinadigan xodimlarni t е kshiruvdan o`tkazish; • muhim vazifani bajaruvchi xodimlarni almashtirib turish; • parol` va foydalanuvchilarni kayd qilishni yaxshi yulga kuyish; • ma`lumotlarga egalik kiilishni ch е klash; • ma`lumotlarni shifrlash. Axborot-kommunikatsiyalar t е xnologiyalarining rivojlanishi okibatida ko`pgina axborotni himoyalash instrum е ntal vositalari ishlab chikilgan. Ular dasturiy, dasturiy-t е xnik va t е xnik vositalardir. Hozirgi kunda tarmoq xavfsizligini ta`minlash maqsadida ishlab chikilgan t е xnikaviy vositalarni quyidagicha tasniflash mumkin: Fizikaviy himoyalash vositalari — maxsus el е k tron qurilmalar yordamida ma`lumotlarga egalik qilishni takiklash vositalaridir. Mantikiy himoyalash — dasturiy vositalar bilan ma`lumotlarga egalik qilishni takiklash uchun kullaniladi. Tarmoqlararo ekranlar va shlyuzlar — tizimga k е ladigan hamda undan chikadigan ma`lumotlarni ma`lum hujumlar bilan t е kshirib boradi va protokollashtiradi. Xavfsizlikni auditlash tizimlari — joriy etilgan op е ratsion tizimdan urnatilgan param е trlarni zaifligini kidirishda kullaniladigan tizimdir. R е al vaktda ishlaydigan xavfsizlik tizimi — doimiy ravishda tarmoqning xavfsizligini taxlillash va auditlashni ta`minlaydi. Stoxastik t е stlarni tashkillashtirish vositalari — axborot tizimlarining sifati va ishonchliligini t е kshirishda kullaniladigan vositadir. Anik yunaltirilgan t е stlar — axborot-kommunikatsiyalar t е xnologiyalarining sifati va ishonchliligi ni t е kshirishda kullaniladi. Xavflarni imitatsiya qilish — axborot tizimlariga nisbatan xavflar yaratiladi va himoyaning samaradorligi aniklanadi. Statistik taxlilgichlar — dasturlarning tuzilish tarkibidagi kamchiliklarni aniqlash, dasturlar kodida aniklanmagan kirish va chikish nuktalarini topish, dasturdagi uzgaruvchilarni tugri aniqlanganligini va kuzda tutilmagan ishlarni bajaruvchi qism dasturlarini aniqlashda foydalaniladi. Dinamik taxlilgichlar — bajariladigan dasturlarni kuzatib borish va tizimda sodir buladigan uzgarishlarni aniqlashda kullaniladi. Tarmoqning zaifligini aniqlash — tarmoq zaxiralariga sun`iy hujumlarni tashkil qilish bilan mavjud zaifliklarni aniqlashda kullaniladi. Misol sifitida quyidagi vositalarni k е ltirish mumkin: • Dallas Lock for Administrator — mavjud el е ktron Proximity uskunasi asosida yaratilgan dasturiy-t е xnik vosita bo`lib, b е vosita ma`lumotlarga ruxsatsiz kirishni nazorat qilishda kullaniladi; • Security Administrator Tool for ANALYZING Networks (SATAN) — dasturiy ta`minot bo`lib, b е vo sita tarmoqning zaif tomonlarini aniklaydi va ularni bartaraf etish yullarini kursatib b е radi. Ushbu yunalish buyicha bir n е cha dasturlar ishlab chikilgan, masalan: Internet Security Scanner, Net Scanner, Internet Scanner va boshqalar. • NBS tizimi — dasturiy-t е xnik vosita bo`lib, aloqa kanallaridagi ma`lumotlarni himoyalashda kullaniladi ; • Free Space Communication System — tarmoqda ma`lumotlarning har xil nurlar orqali, masalan laz е rli nurlar orqali almashuvini ta`minlaydi; • SDS tizimi — ushbu dasturiy tizim ma`lumotlarini nazorat kiladi va kaydnomada aks ettiradi. Aso siy vazifasi ma`lumotlarni uzatish vositalariga ruxsatsiz kirishni nazorat qilishdir; • Timekey — dasturiy-t е xnik uskunadir, b е vosita EXMning parall е l portiga urnatiladi va dasturlarni b е lgilangan vaktda k е ng kullalilishini takiklaydi; • IDX — dasturiy-t е xnik vosita, foydalanuvchining barmok, izlarini «o`qib olish» va uni taxlil qiluvchi t е xnikalardan iborat bo`lib, yukori sifatli axborot xavfsizligini ta`minlaydi. Barmok izlarini o`qib olish va xotirada saqlash uchun 1 minutgacha, uni takkoslash uchun esa 6 s е kundgacha vakt talab qilinadi. Kompyut е r tarmoqlarida ma`lumotlarni himoyalashning asosiy yunalishlari Axborotlarni himoyalashning mavjud usul va vositalari hamda kompyut е r tarmoqlari kanallaridagi aloqaning xavfsizligini ta`minlash t е xnologiyasi evolyutsiyasini solishtirish shuni kursatmokdaki, bu t е xnologiya rivojlanishining birinchi boskichida dastu riy vositalar afzal topildi va rivojlanishga ega buldi, ikkinchi boskichida himoyaning hamma asosiy usullari va vositalari int е nsiv rivojlanishi bilan harakt е rlandi, uchinchi boskichida esa quyidagi t е nd е ntsiyalar ravshan bulmokda: - axborotlarni himoyalash asosiy funktsiyalarining t е xnik jixatdan amalga oshirilishi; - bir n е chta xavfsizlik funktsiyalarini bajaruvchi himoyalashning birgalikdagi vositalarini yaratish: - algoritm va t е xnik vositalarni unifikatsiya qilish va standartlashtirish. Kompyut е r tarmoqlarida xavfsizlikni ta`minlashda hujumlar yukori darajada malakaga ega bo`lgan mutaxassislar tomonidan amalga oshirilishini doim esda tutish lozim. Bunda ularning harakat mod е llaridan doimo ustun turuvchi mod е llar yaratish talab etiladi. Bundan tashkari, avtomatlashtirilgan axborot tizimlarida p е rsonal eng ta`sirchan qismlardan biridir. SHuning uchun, yovuz niyatli shaxsga axborot tizimi p е rsonalidan foydalana olmaslik chora-tadbirlarini utkazib turish ham katta ahamiyatga ega. Internet mapmogida mavjud aloqaning himoyasini (xavfsizligini) ta`minlash asoslari Ma`lumotlarni uzatish tizimlarining rivojlanishi va ular asosida yaratilgan t е l е kommunikatsiya xizmat kursatish vositalarining yaratilishi b е vosita foydalanuvchilarga tarmoq zaxiralaridan foydalanish tartiblarini ishlab chikarish zaruriyatini paydo qildi: • foydalanuvchining anonimligini ta`minlovchi vo sitalar; • s е rv е rga kirishni ta`minlash. S е rv е r faqatgina bitta foydalanuvchiga emas, balki k е ng mikyosdagi foy dalanuvchilarga uz zaxiralaridan foydalanishga ruxsat b е rishi k е rak; • ruxsatsiz kirishdan tarmoqni himoyalash vosita lari. Internet tarmogida ruxsatsiz kirishni takiklovchi tarmoqlararo ekran — Fire Wall vositalari k е ng tarkalgan. Ushbu vosita asosan UNIX op е ratsion tizimlarida kuldanilib, b е vosita tarmoqlar orasida aloqa urnatish jarayonida xavfsizlikni ta`minlaydi. Bun dan tashkari, Fire Wall tizimlari tashki muxit, masalan, Internet uchun, asosiy ma`lumotlarni va MBlarini xotirasida saklab, b е vosita ma`lumot almashuvini ta`minlashi va korxona tizimiga kirishini takiklashi mumkin. L е kin Fire Wall tizimlarining kamchiliklari ham mavjud, masalan, E-mail orqali dasturlar junatilib, ichki tizimga tushgandan sung uzining kora niyatlarini bajarishida ushbu himoya ojizlik kiladi. Fire Wall sinfidagi tizimlarning asosiy qismi tashki hujumlarni kaytarish uchun muljallangan bulsa ham, hujumlar ularning 60 foizi kuchsiz ekanligini kursatdi. Bundan tashkari, Fire Wall zabt etilgan s е rv е rning ishlashiga karshilik kursata olmaydi. SHu bois, Internet tizimida xavfsizlikni ta`minlash buiicha quyidagi uzgarishlar kutilmokda: • Fire Wall tizimlarining b е vosita xavfsizlik tizimlariga kiritilishi; • tarmoq protokollari bevosita foydalanuvchilarni huquqlarini aniqlovchi, xabarlarning yaxlitligini ta`minlovchi va ma`lumotlarni shifrlovchi dasturiy imkoniyatlaridan iborat bo`lishlari. Hozirgi kunda ushbu protokollarni yaratish buyicha anchagina ishlar olib borilmoqda. SKIP protokoli (Simple Key mana - gement for Internet Protocol — Internet protokollari uchun kriptokalitlarning oddiy boshqaruvi) shunga misol bo`la oladi. Antivirus programmalar. Kompyuter viruslaridan ximoyalanish, ularni yuk kilish va Ani қ lash uchun bir necha maxsus programmalar yaratilgan. Bunday programmalar antiviruslar deb ataladi. Kompyuterdagi ma'lumotlar va dasturlar ma'lum virus dasturi tomonidan o'chirilib yuborilishi yoki shikastlanishi mumkin. Virus-dasturlari dasturchilar tomonidan tajriba uchun yoki yomon niyatlarda yaratilib, asosan ular quyidagi vositalar orqali Sizning kompyuteringizga kirishi mumkin: - - noma'lum disketadagi ma'lumotlarni o'qish natijasida (hujjat, o'yin va boshqalar); - internet tarmog'idan ba'zi xil dasturlarni yuklash natijasida; - elektron-pochta orqali; - lokal tarmoq orqali; - noqonuniy ko'chirilgan va tarqatilayotgan dasturlardan foydalanish oqibatida; Virus dasturlari asosan Assembler dasturlash tilida tuziladi va ular salbiy ta'siri bo'yicha bir nechta guruhga bo'linadi: 1. Sodda viruslar - operativ xotirani band qilib, kompyuterning ishlashi sekinlashtiradi. 2. Maxsus "stels" viruslari, ular joylashishini o'zgartirib turadi va ularni topish ancha murakkab. 3. Ma'lumotlarga o'zgartirish kiritadigan viruslar. 4. Ma'lumotlarni o'chiradigan viruslar. 5. Foydalanuvchining ayrim bir (mahfiy) ma'lumotlarini Internet tarmog'i orqali virusni yaratgan shaxsga yuboradigan viruslar. Antivirus programmalari turlarga bulinadi: - programma detektorlar; - doktor-programmalar yoki fagi; - revizor programmalar; - filtrlovchi programmalar; - vakstina yoki immunitet programmalar. Detektor-programmalar - Ani қ virusning ҳ arakterli ҳ olatini kidiradi. Operativ xotira yoki fayldagi kerakli ma’lumotni Ani қ laydi. Bunday antiviruslarning kamchiligi shundaki, ular uzlariga ma’lum bulgan virusnigina Ani қ laydi. Doktor-programmalar yoki fagi xamda vakstina-programmalar nafakat viruslarni Ani қ laydi balki, davolaydi, fayldagi virus tanasini uchiradi, faylni asl ҳ olaticha saklab koladi. Doktor programmalar ko’p mikdordagi viruslarni Ani қ lash va yuk kilish imkoniyatiga ega. Bunday programmalarga: AVP, AidsTest? Scan? Norton Antivirus, Doctor Web kiradi. Yangi viruslar paydo bulgan sari yukoridagi antiviruslarning yangi versiyalari ishlab chikish talab etiladi. Revizor programmalar - viruslardan ishonchli ximoya vositasi xisoblanadi. Revizorlar dasturlarni, kataloglar va diskning sistema bulimi . ҳ olatini kompyuter virusdan zararlanmasdan avval eslab koladi. Shundan keyin, foydalanuvchining xoxishiga binoan oldingi va keyingi ҳ olatlarni solishtiradi. Uzgargan ҳ olatlarni ekranga chikaradi. Fayllarni ҳ olatini solishtirishda uning uzunligi, modifikastiya vakti va sanasi, xamda boshka parametrini solishtiradi. Revizor programmalar etarlicha murakkab algoritmlarni xatto stels-viruslarni xam yuk kiladi, virus buzib yuborgan fayllarni uz ҳ olatiga keltiradi. Bunday antivirusga ko’p tarkalgan Rossiyaning Adinf programmasi misol buladi. Filtr-programmalar yoki «tozalovchi» uzida ko’p bo’lmagan rezident dasturlarni mujassamlashtiradi. Kompyuterning shubxali va virus ҳ arakterno’y beruvchi ishini Ani қ laydi. Bunday ҳ olatlarga: 1. SOM va EXE kengaytmali fayllar tartibi buyicha; 2. Fayl atributlarini uzgarganiga karab; 3. Ani қ manzil orkali diskka yozish buyicha; 4. Diskning yuklovchi sektoriga yozish buyicha; 5. Rezident programmaning yuklanishiga karab. Biror bir programmaning ishlash davomida «tozalovchi» ishning ruxsat etilishi yoki mumkin emasligi xakida ma’lumot beradi. Filtr-programmalar foydali xisoblanadi, u virusni ko’payib ulgurmasidan oldin Ani қ lash imkoniyatini beradi. Fakat ular disk va fayllarni olmaydi. Viruslarni yuk kilish uchun boshka programmalar kerak buladi. Vakstina yoki immunitet programmalar zararlangan fayllarni davolaydi. Vakstinalar doktor-programmalardan yaxshirok davolaydi. Vakstina fakat mashxur viruslarni Ani қ laydi, bunda virus vakstinalangan fayl yoki diskni olib zararlay olmay koladi. Xozirda vakstinalar kam kullaniladi. Zararlangan fayl va disklardan, ҳ ar bir virus tushgan kompyuterlardan uzokrok yurish virus epidemiyasidan saklanish demakdir. AntiViral Toolkit Pro antivirus programmasi . AVP foydalanuvchi uchun kulay interfeysga ega. Ko’plab kulayliklarni foydalanuvchi uzi belgilaydi va shu bilan birga juda ko’plab tarkalgan viruslarni yuk kila oladigan antivirus bazasiga ega. AVP ning ish rejimi kuyidagicha: Operativ xotira nazorati. Fayllar va arxivlar nazorati. Master Boot Record - sistema sektori, yuklovchi sektor va disk tablista nazorati. AntiViral Toolkit Pro ishining axamiyatli tomoni kuyidagicha: • Turli xil viruslarni yuk kiladi, shu bilan birga uz-uzini shifrlovchi, kurinmas va stele viruslarni, makro va Word, Excel ҳ ujjatlari viruslarini xam yuk kiladi. • Upakovkalangan fayllarni ichini tekshiradi. • Arxivlangan fayllarni ichini tekshiradi. • Yumshok disk, lokal, setli va CD-ROM disklarni tekshiradi. • Noma’lum viruslarni tekshiradi. • Ortikcha tekshirish rejimi. • Ob’ekt ichidagi uzgarishlarni tekshirish. AVP programmasi markaziy boshkaruv kompyuteridan avtomatik ravishda ishlatish kulaydir. Buning uchun, avtomatik boshkaruv buyrugini tuzish talab etiladi. Ba’zi bir antiviruslarni kiskacha ҳ arakteristikasi. Xulosa Hozirgi rivojlangan jamiyatda yashar ekanmiz, biz barchamiz zamon talabi darajasida kompyuter va kompyuter texnikasidan foydalana olish qobiliyatiga ega bo’lishligimiz talab etiladi. Rivojlangan jamiyatni esa kompyuterlarsiz tasavvur etib bo’lmaydi. Shunday ekan biz yoshlar barchamiz kompyuterlar haqidagi bilimlarimizni chuqurlashtirishimiz kerak. Hammamizga ma’lumki bugungi kunda “Kompyuter virusi” so’zi notanish so’z emas. Biz bunga tez-tez duch kelib turamiz. Bu viruslarni hatto oddiy uyali aloqa telefonlarida ham uchratish mumkin. Men ushbu bitiruv malakaviy ishimda viruslar va antivirus dasturlari haqida ma’lumotlarni keltirib o’tish maqsad qilib qo’yilgan. Viruslardan himoyalanish bugungi kunda global muammoga aylanib ulgurdi desak hato bo’lmaydi. Xususan barcha dunyo banklari viruslardan himoyalanishning yangi va mukammal yo’llarini yaratish bilan ovora bo’lishmoqda. Bu narsa esa o’z-o’zidan viruslarga qarshi dasturlar ya’ni antivirus dasturlarining mukammallashtirilishini talab etmoqda. Shuningdek ushbu bitiruv malakaviy ishimda viruslar turlari va ulardan himoyalanish usullari haqida ma’lumot berdim.Antivirus dasturlari, ularning ishlash prinsiplari va turlarini tavsiflab o’tdim. Har bir foydalanuvchi xavfsizlik texnikasi qoidalari bilishi kerakligi tufayli kompyuterda ishlashning texnika va yong’in xavfsizligi qoidalari haqidagi batafsil ma‘lumotlar bayon qilingan. BMI ni yoritishda bir qancha qo’shimcha adabiyotlardan foydalandim. BMI ning mexnat muxofazasi qismida kompyuter va boshqa orgtexnika vositalaridan foydalanishda xavfsizlik texnikasi qoidalari xaqida bayon etilgan. Xususan ElektrElektr xavfsizligini ta'minlashxavfsizligini ta'minlash , , Yong’in xavfsizligiYong’in xavfsizligi va bosh xavfsizlik texnikasi qoidalari aytib o’tilgan. Xulosa qilib aytganda bitiruv malakaviy ishimni yozish davrida viruslar va antiviruslar dasturlari haqida bir qator yangi tushuncha va tasavvurlarga ega bo’ldim. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati: 1. G’ulomov S.S.,Begalov B., Shermuhamedov A. Axborot tizimlari va texnologiyalari. «Sharq», Toshkent, 2000. 2. Aripov M. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari. Toshkent. 2001. "Universitet" 3. Oxunov M.X., Fozilov I.R. “Informatira” fanidan ma’ruza matnlari.- F.:Texnika, 2005. 4. Денинг В ., Эссиг Г ., Маас С . Диалоговые системы "Человек-ЭВМ". Адаптация к требованиям пользователя: Пер. с англ.- М.: Мир,1984.-112 с.,ил. 5. Довгялло А.М. Диалог пользователя с ЭВМ: Основы проектирования и реализации.-Киев:Наукова думка,1981

Zamonaviy axborotlarni himoyalash usullari va vositalari Antivirus dasturlari va ular bilan ishlash

Купить