Информация о документе

Цена 12000UZS
Размер 150.2KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Дипломные работы
Предмет Информатика и ИТ

Продавец

Bohodir Jalolov

Zamonaviy axborotlarni himoyalash usullari va vositalari. antivirus dasturlari va ular bilan ishlash

Купить
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA-MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI SHAROF RASHIDOV NOMIDAGI SAMARQAND DAVLAT UNIVERSITETI GEOGRAFIYA VA EKOLOGIYA FAKULTET MUSTAQIL ISH MAVZU: Zamonaviy axborotlarni himoyalash usullari va vositalari. antivirus dasturlari va ular bilan ishlash TUZUVCHI: TEKSHIRDI: SAMARQAND-2022 Mavzu: Zamonaviy axborotlarni himoyalash usullari va vositalari. Antivirus dasturlari va ular bilan ishlash Reja: 1. Axborotlarni himoyalash 2. Antiviruslarni himoya qilish 3. Axborot xavfsizligini ta’minlashning biometrik usullari Axborotlarni himoyalash Butun jahon axborot makoninig yaratilishi, shaxsiy kompyut е rlarning ommaviy ishlatilishi hamda kompyut е r tizimlarining rivojlanishi axborotlarni himoyalashning kompl е ks muammolarini k е ltirib chiqaradi. Bu tizimlarda ishonchli himoyani tashkil etish katta moddiy va moliyaviy xarajatlarni, murakkab tadqiqotlarni talab etadi. Shuningd е k, axborotlarning qimmatligiga qarab, himoya xarajatlarining optimal, maqsadga muvofiq darajasini ishlab chiqish zaruriyati tug`iladi. Yuqori darajada axborotlar xavfsizligini ta'minlovchi xarajatlarni hisoblash – mumkin bo`lgan tajovuzlarni to`liq o`rganish, ular har birining xavflilik darajasini aniqlashni taqozo etadi. «D е t е ktorlashtirilgan oby е ktlar». Zarar k е tiruvchi dasturlarni kim va nima uchun yaratadi? Avvalo - eng asosiy savolga javob b е raylik. Bu kimga k е rak? Nima uchun kompyut е rlar, tarmoqlar, mobil t е l е fonlari faqat foydali axborotlarnigina emas, balki turli xil zararli dasturlarni ham tarqatuvchi maskanga aylanib qoldi? Bu savolga javob b е rish qiyin emas. Barcha (yoki d е yarli barcha) kashfiyotlar, ommaviy foydalanish t е xnologiyalari — ertami-k е chmi b е zorilar, qalloblar, firibgarlar va boshqa jinoyatchilar vositalariga aylangan. Biror narsadan b е zorilik yoki jinoyatchilik maqsadida foydalanish imkoniyati paydo bo‘lishi bilanoq — albatta, mazkur yangi t е xnologiyalardan kashfiyotchi mo‘ljallagan maqsadlarda emas, balki aksincha g‘arazli niyatlarda yoki atrofdagilarga o‘z shaxsiyatini namoyon etish uchun foydalanadiganlar paydo bo‘ladi. Afsuski, bu qismatdan — kompyut е rlar, tarmoqlar, mobil t е l е fonlari, kompyut е r va mobil t е l е fonlari tarmoqlari ham ch е tda qolmadi. Bu t е xnologiyalardan ommaviy foydalanila boshlanishi bilanoq — ular yomon niyatlilar qo‘liga tushdi. Biroq yangilikning «jinoiylashishi» asta-s е kin sodir bo‘ldi: Kompyut е r b е zoriligi - Mayda o‘g‘rilik - Jinoiy bizn е s - Yarim maxfiy bizn е s ko‘rinishida paydo bo‘ldi. Kompyut е r b е zoriligi. Virus va troyan dasturlarining asosiy qismi ilgari endigina dasturlashtirish tilini o‘rganib olgan hamda bu sohada o‘z kuchlarini sinab ko‘rmoqchi bo‘lgan, biroq foydalanishda bundan yaxshiroq yo‘lini topolmagan talaba va o‘quvchilar tomonidan yaratilgan. Bunday viruslar faqatgina ularning mualliflari o‘zlarini namoyon etishlari uchun yaratilgan va yaratilmoqda. Shunisi quvonarliki, mazkur viruslarning ko‘pgina qismi mualliflari tomonidan tarqatilmagan, viruslar esa biroz vaqtdan so‘ng o‘z-o‘zidan saqlanayotgan disklari bilan nobud bo‘lgan yoki ularning mualliflari ularni h е ch qachon boshqa joylarga tarqatmaslik haqidagi xabarlari bilan antivirus (virusga qarshi kurashuvchi) kompaniyalariga jo‘natganlar. Virus yaratuvchilarning ikkkinchi guruhini dasturlashtirish san’atini to‘liq o‘zlashtirib ulgurmagan yoshlar (ko‘pincha talabalar) tashkil etadi. Virus yaratishlariga undovchi yagona sabab, bu o‘z xususiyatlaridan ko‘ngli to‘lmaganlik holati bo‘lib, uni kompyut е r b е zoriligi bilan to‘ldirishga intilishdir. Bunday «ustasi faranglar» qalamiga juda sodda va katta xatolarga yo‘l qo‘yib yaratilgan viruslar («talabalar» viruslari) mansubdir. Int е rn е t rivojlanishi va kompyut е r viruslarini yaratishga-o‘rgatishga yo‘naltirilgan ko‘plab v е b-saytlarning paydo bo‘lishi bilan shunday virus yaratuvchilarining hayoti ancha y е ngillashdi. Mana shunday v е b-r е surslarda tizimga kirish m е todlari, antivirus dasturlarini ochish uslublari, virusni tarqatish bo‘yicha batafsil tavsiyalarni topish mumkin. Ko‘pincha bu y е rda faqatgina biroz «mualliflik» o‘zgartirishlarini kiritish va tavsiya etiladigan usul bilan kompilyatsiya (qurama asar yozish) k е rak bo‘ladigan tayyor dastlabki matnlarni topish mumkin. Yosh jihatdan ulg‘ayib va tajriba orttirgan mazkur, virus yaratuvchilarining ko‘pchiligi, «profеssional» viruslar yaratib, ularni jahonga tarqatuvchi eng xavfli uchinchi guruhga kiradilar. Mana shu puxta o‘ylangan va yo‘lga qo‘yilgan dasturlarni malakali, juda ko‘p hollarda istе’dodli dasturchilar yaratadilar. Bunday viruslarda ma’lumotlarning tizimli muhitiga buzib kirishning yetarli darajada original algoritmlari, opеratsion muhitlar xavfsizlik tizimlaridagi xatolar, ijtimoiy injiniring va boshqa ayyorliklardan foydalanadi. Virus mualliflari to‘rtinchi guruhi alohida o‘rinda turadi — bu «tadqiqotchilar» ancha idrokli dasturchilardir, ular zararlantirish, ochish, antiviruslarga qarshilik ko‘rsatish va shu kabi umuman yangi mеtodlarni ixtiro qilish bilan shug‘ullanadilar. Ular yangi opеratsion tizimlarga kiritish usullarini o‘ylab topadilar. Bu dasturchilar viruslarni shunchaki viruslar uchun emas, balki «kompyutеr olami» imkoniyatlarini o‘rganish maqsadida «konsеptual» («Proof of Concept» — PoC) dеb ataluvchi viruslarni yaratadilar. Ko‘pincha bunday virus yaratuvchilar o‘z ijodlarini tarqatmaydilar, biroq viruslar yaratishga bag‘ishlangan ko‘p sonli intеrnеt-rеsurslar orqali o‘zlarining g‘oyalarini targ‘ib etadilar. Shu bilan birga, mana shunday «tadqiqotchilik» viruslaridan ham katta xavflar kеlib chiqadi — avvalgi guruh «profеssionallari» qo‘liga tushgan bu g‘oyalar tеzlikda yangi viruslarda paydo bo‘ladi. Yuqorida ko‘rsatib o‘tilgan viruslarning yaratuvchi guruhlari tomonidan yaratiladigan «an’anaviy» viruslar hozirgi kunda ham paydo bo‘lishda davom etmoqda — ulg‘aygan tinеyjеr-bеzorilar o‘rniga har gal tinеyjеrlar yangi avlodi kеlib qo‘shiladi. So‘nggi yillarda «bеzorilik» viruslari borgan sari o‘z ahamiyatini yo‘qotib borishi holati kuzatilmoqda, faqat global tarmoq va pochta epidеmiyalarini kеltirib chiqaruvchi zarar kеltiruvchi dasturlar bundan mustasno. Yangi «an’anaviy» viruslar soni sezilarli darajada kamayib bormoqda — 2005- 2006 yillarda ular 1990-yillar o‘rtalari va oxiriga qaraganda, bir nеcha bor kamaydi. Maktab o‘quvchilari va talabalarning viruslar yaratishga qiziqishlari yo‘qolishiga sabab quyidagicha bo‘lishi mumkin: 1990-yillarda MS-DOS opеratsion tizimi uchun virusli dasturlarni yaratish tеxnik jihatdan ancha murakkab, Windows dasturi uchun yaratishga qaraganda, bir nеcha bor oson bo‘lgan. Ko‘plab mamlakatlar amaldagi qonun hujjatlarida maxsus kompyutеr jinoyatchiligiga oid moddalar paydo bo‘ldi, virus yaratuvchilarining jazoga tortish holatlari kеng yoritildi — bu holat, albatta ko‘plab talaba va o‘quvchilarning viruslarga qiziqishlarini susaytirdi. Bundan tashqari, ularda o‘zlarini namoyon etish uchun tarmoq o‘yinlari kabi yangi imkoniyatlar paydo bo‘ldi. Aftidan aynan zamonaviy o‘yinlar qiziqishlar yo‘nalishini o‘zgartirdi va kompyutеrlarga qiziquvchi yoshlarni o‘ziga jalb etdi. Shunday qilib, hozirgi kunda «an’anaviy» bеzorilik viruslari va troyan dasturlarining ulushi antivirus ma’lumotlar bazasiga kiritiladigan «matеriallarning» 5 foizini tashkil etadi. Qolgan 95 foizi shunchaki viruslardan ko‘ra ancha xavfli bo‘lib, ular quyida ko‘rsatilgan maqsadlarda yaratiladi. Mayda o‘g‘rilik. Pullik intеrnеt-sеrvislar (pochta, vеb, xosting) paydo bo‘lishi va ommaviylashib borishi bilan (o‘yinchi) kompyutеr andеgraundi boshqalar hisobiga tarmoqdan foydalanishga, ya’ni maxsus ishlab chiqilgan troyan dasturlari yordamida kimningdir logini hamda parolini (yoki turli zararlangan kompyutеrlardan bir nеcha login va parollarni) o‘g‘irlashga katta qiziqish ko‘rsatila boshlandi. 1997-yil boshida AOL (int е rn е t-provayd е r America Online) tizimidan foydalana olish parollarini o‘g‘irlovchi troyan dasturlarini yaratish va tarqatishning birinchi holatlari qayd etildi. 1998-yili, int е rn е t-xizmatlarining yanada k е ng tarqalishi bilan, boshqa int е rn е t-s е rvislari uchun ham shunday Troyan dasturlari paydo bo‘ldi. Shu turdagi Troyan dasturlari, viruslar kabi odatda int е rn е t- xizmatlari uchun haq to‘lash imkoniyati bo‘lmagan yoshlar tomonidan yaratiladi. Int е rn е t-s е rvislar arzonlashib borishi bilan shunday troyan dasturlarining soni ham kamayib borish dalili o‘ziga xos xislatdir. Ammo dial-up, AOL tizimlariga parollarni, ICQ, boshqa s е rvislardan foydalanish kodlarini o‘g‘irlovchi troyanlar butun jahon antivirus kompaniyalari laboratoriyalariga «k е lib tushuvchilar»ning katta qismini tashkil etmoqda. Axborot xavfsizligi har qanday kompaniyaning normal faoliyat ko'rsatishi uchun zaruriy shart bo'lib, u tashqi dunyo bilan bog'liq. Kompaniyalar sonining ko'payishi Internetni o'z biznesining tarkibiy qismlaridan biri sifatida ishlatishni kompaniyalar boshladi , buning natijasida AT-infratuzilmasida kompaniyaning ichki dasturlarining xavfsiz ishlashini ta'minlash uchun va dasturiy ta'minotning roli doimiy ravishda o'sib bormoqda. Bundan tashqari, bunday vositalarni joriy etishning iqtisodiy samarasini, hech bo'lmaganda ofis ilovalari yoki korxonalarni boshqarish tizimlarining samaradorligini baholash bilan solishtirish juda qiyin. Butler Group analitik kompaniyasining tasnifiga ko'ra, korxonalarning axborot xavfsizligini ta'minlash vositalarini uchta katta guruhga bo'lish mumkin: antivirus himoyasi, xavfsizlik devori va hujumlarni aniqlash vositalari. Agar dastlabki ikkita toifadagi vositalar juda keng qo'llanilsa, oxirgi guruh nisbatan yangi hisoblanadi, garchi xavfsizlik devori sinfiga tegishli ba'zi mahsulotlar hujumlarni aniqlash vositalarini o'z ichiga oladi. Quyida biz ushbu toifalarning har biri haqida batafsilroq to'xtalamiz, lekin avval biz axborot xavfsizligi buzilishlarining mumkin bo'lgan turlarini sanab o'tamiz. Qoidaga ko'ra, hujumlar muayyan jarayonlarni boshlash va korporativ resurslardan suiiste'mol qilish uchun ma'muriy imtiyozlarni olishga qaratilgan. Hujum tashqi tomondan ham, ichkaridan ham bo'lishi mumkin, ammo uning manbasidan qat'i nazar, birinchi qadam ma'muriy huquqlarni olishga imkon beradigan zaifliklarni izlash kerak. Afsuski, bunday zaifliklar ko'plab dasturiy mahsulotlarda mavjud va ko'pincha yaxshi hujjatlashtirilgan. Dasturiy mahsulotning "zaif havolasi" tomonidan ishlatilishi mumkin bo'lgan hujumlarning mumkin bo'lgan turlari ro'yxati juda kengdir - parollarni taxmin qilishdan veb-serverlarga hujumlar va veb-sahifalarga bajariladigan kodni o'z ichiga olgan ob'ektlarni kiritish (masalan, ActiveX boshqaruvlari). ) Eng keng tarqalganlari quyidagilarni o'z ichiga oladi: buferning toshib ketishi - ruxsatsiz foydalanuvchi hujum qilinayotgan dasturga juda ko'p miqdordagi so'rovlarni yuboradi, buning natijasida ushbu dastur bir vaqtning o'zida rejalashtirilgan hujumga reaktsiya bilan bog'liq holda ishlamaydi. Ushbu hujum turi uzoq vaqtdan beri ma'lum bo'lsa-da, ushbu zaiflik bilan ishlaydigan amaliy dasturlar hali ham yaratilmoqda ; standart parollardan foydalanish - bu tur tarmoq ma'muri yoki ma'lumotlar bazasi ma'muriy parollarni o'zgartirmaslik uchun mo'ljallangan bo'lib, uning qiymati standart ravishda hujjatlashtiriladi va shuning uchun ma'lum; zararli dastur (zararli dastur) - tarmoqni ruxsatsiz kuzatish, zaifliklarni qidirish va parollarni aniqlash uchun mo'ljallangan maxsus dasturlardan foydalanadi; viruslar zararli dasturlarning bir turi; qoida tariqasida ma'lumotlarni yo'q qilish yoki tarmoqni buzish uchun xizmat qiladigan va o'z-o'zini tarqatish qobiliyati bilan ajralib turadigan ushbu dastur. Ko'pincha viruslar tarmoqni boshqarish yoki manbalardan ruxsatsiz foydalanish uchun foydalaniladi; Xizmatdan bosh tortish (DoS) - bu tarmoqqa hujumlarning eng keng tarqalgan turlaridan biri. Bunday hujumning namoyon bo'lishining eng oddiy shakli tarmoqning barcha manbalari (yoki unda ishlaydigan dasturlar) boshqa manbalardan kelgan ko'plab so'rovlarga xizmat ko'rsatishi sababli to'liq qonuniy so'rovni bajarishdan bosh tortishdir. Shuni yodda tutingki, siz nafaqat o'z tarmog'ingizni bunday hujumlardan himoya qilishingiz, balki uni boshqa kompaniyalar tarmog'iga hujum qilish manbai sifatida ishlatishingizni ham oldini olishingiz kerak. Odatda, axborot xavfsizligi vositalari birgalikda ishlatiladi , shuning uchun ko'plab manbalar ko'pincha ma'lum mahsulotlar haqida emas, balki xavfsizlik platformalari - xavfsizlik platformalari haqida gapirishadi. Keyinchalik, bunday platformalarning eng keng tarqalgan tarkibiy qismlarini ko'rib chiqamiz. Antivirus dasturi Antivirus dasturi korxonani har xil turdagi virus hujumlaridan himoya qilish uchun mo'ljallangan. Bugungi kunga kelib, viruslarning tarqalishi asosan elektron pochta xabarlari orqali amalga oshiriladi, korporativ antivirus dasturlarining eng keng tarqalgan toifasi xabarlar ichida virus imzolarini taniydigan pochta serverlari uchun antiviruslardir. Shu bilan birga, ko'plab kompaniyalar fayl serverlari uchun antivirus dasturlarini , shuningdek Internet-provayderlar tomonidan ishlatiladigan ixtisoslashtirilgan dasturlarni ishlab chiqaradilar. Antivirus dasturi quyidagi tarkibiy qismlardan iborat bo'lishi kerak. sozlamalarni boshqarish dasturi; fayllarni skanerlash va virusli imzolarni qidirish vositalari; Ma'lum viruslar ta'riflarini o'z ichiga olgan ma'lumotlar bazasi yoki kutubxona (shuni esda tutingki, antivirus dasturining muvaffaqiyatli ishlashi virus ta'riflarini o'z ichiga olgan ma'lumotlar bazalarini yangilashning muntazamligiga bog'liq). Gartner Group tahliliy kompaniyasining ma'lumotlariga ko'ra, antivirus dasturiy ta'minot bozorining etakchilari Network Associates, Symantec, TrendMicro hisoblanadi. Sophos, Computer Associates, F-Secure ham bozorda muhim rol o'ynaydi. Ushbu kompaniyalarning barchasi ish stoli tizimlari , fayl serverlari, SMTP shlyuzlari, Veb va FTP serverlari uchun mahsulotlar ishlab chiqaradi, shuningdek tarqatilgan tizimlarni qo'llab-quvvatlaydi. Yuqorida sanab o'tilgan mahsulotlar bilan bir qatorda, "Kasperskiy laboratoriyasi" va "DialogueScience" YoAJning korporativ antiviruslari Rossiya bozorida keng tarqalgan. Korporativ xavfsizlik devorlari Korporativ firewall lokal korporativ tarmoqqa kirish va chiqishni boshqaradi va sof dasturiy vositalar yoki apparat-dasturiy tizimlar bo'lishi mumkin. Xavfsizlik devori orqali o'tadigan har bir ma'lumot paketi u tomonidan tahlil qilinadi (masalan, kelib chiqishi yoki paketni uzatishning boshqa qoidalariga muvofiqligi), shundan so'ng paket uzatiladi yoki o'tkazilmaydi. Odatda, xavfsizlik devori paketli filtr yoki proksi-server rolini bajarishi mumkin, ikkinchi holatda , xavfsizlik devori so'rovlarni bajarishda vositachi sifatida ishlaydi, manbaga o'z so'rovini yuboradi va shu bilan mahalliy va tashqi tarmoqlar o'rtasida to'g'ridan-to'g'ri aloqani oldini oladi. Xavfsizlik devorini tanlashda kompaniyalar odatda mustaqil sinov natijalariga asoslanib ish tutadilar. Xavfsizlik devorlari sinovdan o'tkaziladigan eng keng tarqalgan standartlar ITSEC (Axborot texnologiyalari xavfsizligini baholash va sertifikatlash sxemasi) va Umumiy mezonlar standarti deb nomlangan IASC (Axborotni ta'minlash va sertifikatlash xizmatlari). Gartner Group nuqtai nazaridan korxona xavfsizlik devorlaridagi eng mashhur ishlab chiqaruvchilar - CheckPoint Software, Cisco Systems, Microsoft, NetScreen Technologies va Symantec Corporation. Eslatib o'tamiz, Check Point Software Technologies, Cisco Systems va NetScreen Technologies mahsulotlari - bu apparat va dasturiy ta'minot tizimlari, Microsoft va Symantec mahsulotlari esa standart kompyuter operatsion tizimlarida ishlaydigan oddiy kompyuterlarda ishlaydigan dasturiy vositalar. Boshidan boshiga Hujumni aniqlash vositalari Hujumlarni aniqlash vositalari hujumga urinish sifatida talqin qilinishi mumkin bo'lgan hodisalarni aniqlash va bu haqida IT ma'murini xabardor qilish uchun mo'ljallangan. Ushbu vositalarni ularning ishlash printsipiga ko'ra ikki toifaga bo'lish mumkin: butun tarmoq trafigini tahlil qiluvchi vositalar (bu holda, tegishli deb nomlangan dasturiy ta'minotning qismi ko'pincha tarmoq ish stantsiyalariga o'rnatiladi) va ma'lum bir kompyuter trafigini tahlil qiluvchi vositalar (masalan, korporativ Web- server). Hujumlarni aniqlash vositalari, xavfsizlik devori kabi, dasturiy ta'minot shaklida ham, apparat-dasturiy kompleks shaklida ham amalga oshirilishi mumkin. Shubhasiz, bunday vositalar ehtiyotkorlik bilan sozlashni talab qiladi, shuning uchun bir tomondan haqiqiy hujum urinishlari aniqlansa, boshqa tomondan esa soxta ijobiy holatlar chiqarib tashlanishi mumkin. Gartner Group ma'lumotlariga ko'ra, hujumlarni aniqlash bo'yicha bozor etakchilari Cisco Systems , Internet Security Systems, Enterasys Networks va Symantec hisoblanadi. Butler Group ma'lumotlariga ko'ra Computer Associates va Entercept Security Technology, shuningdek, ushbu toifadagi xavfsizlik mahsulotlarining juda mashhur ishlab chiqaruvchilari hisoblanadi. Muayyan kompyuterning trafigini tahlil qiluvchi vositalar Symantec va Entercept Security Technology tomonidan ishlab chiqariladi. Cisco IDS 4210 mahsuloti - bu apparat-dasturiy kompleks, qolganlari oddiy kompyuterlarda standart operatsion tizimlarda ishlaydigan dasturiy vositalar. Boshidan boshiga Xavfsizlik siyosati va standartlari haqida Ushbu maqolada muhokama qilingan dasturiy ta'minot kompyuterlar , tarmoqlar va ma'lumotlardan foydalanish qoidalarini, shuningdek, ushbu qoidalarning buzilishining oldini olish va agar mavjud bo'lsa, bunday holatlarga javob berishni belgilaydigan tegishli xavfsizlik siyosati mavjud bo'lmaganda to'liq foydasiz bo'lishi mumkin. Shuni ham ta'kidlaymizki, bunday siyosatni ishlab chiqishda, masalan, biznes sheriklariga korporativ axborot tizimidan ma'lumotlarni taqdim etishda, ma'lum bir faoliyat bilan bog'liq bo'lgan xavflarni baholash kerak. Bu borada foydali tavsiyalar xalqaro standartlarda, xususan, ISO 17799 axborot tizimlarining xalqaro xavfsizlik standartlarida mavjud. Xavfsizlik uchun apparat va dasturiy ta'minotni tanlash ko'p jihatdan ma'lum bir kompaniya tomonidan ishlab chiqilgan siyosat bilan belgilanadi. Tahlilchi bashoratlari Korporativ axborot xavfsizligi vositalari bozorining hozirgi holatini o'rganib chiqib, oxirida biz ushbu toifadagi mahsulotlar rivojlanish yo'nalishi bo'yicha ba'zi tahlilchilarning prognozlarini keltiramiz. Gartner Group prognozlariga ko'ra, korporativ axborot xavfsizligi bozorini rivojlantirishning asosiy yo'nalishlaridan biri bu dasturiy ta'minot va dasturiy ta'minot xavfsizlik devori , hujumlarni aniqlash vositalari, zaifliklarni qidirish vositalari, antivirus dasturlari va, ehtimol, vositalarni birlashtirgan xavfsizlik platformasi deb ataladigan keyingi rivojlanishdir. Elektron pochta tekshiruvi va spamga qarshi vositalar. Gartner Group ma'lumotlariga ko'ra, korporativ xavfsizlik texnologiyalarini rivojlanishiga ta'sir qiluvchi yana bir omil - bu Internet-servislardan foydalanishning ko'payishi bo'ladi. Shuning uchun, xavfsizlik devori va hujumlarni aniqlash vositalari ishlab chiqaruvchilari tarmoqlarni SOAP xabarlari va XML ma'lumotlarini kirish vositasi sifatida ishlatadigan hujumlardan himoya qilish uchun qo'shimcha vositalarni chiqarishni kutishlari kerak. Zamonaviy texnologiyalar o'rtacha inson hayotining barcha sohalariga - uy sharoitida ish kunidan kechgacha kirib keldi. Va odamlar foydalanadigan eng keng tarqalgan qurilmalardan biri - kompyuterlar, planshetlar va onlayn rejimda ishlaydigan turli xil mobil qurilmalar. Bir paytning o'zida axborotni muhofaza qilish aynan shunday taraqqiyot fondi oldida. Antiviruslarni himoyalash - bu kompleks chora- tadbirlarning bir qismidir. Internet har qanday tizimga tushganda muhim fayllarni buzishga yoki yo'q qilishga qodir bo'lgan dushman dasturlari bilan bezovtalanmoqda. ANTIVIRUSLARNI HIMOYA QILISH Turli viruslarning potentsial va dolzarb xavfliligini hisobga olgan holda, zamonaviy foydalanuvchilar ishonchli himoya choralari ko'rilmayapti. Zararli dasturni faollashtiradigan barcha jarayonlarni mustaqil kuzatish imkonsizdir. Shuning uchun xavfsizlikni muntazam ravishda yondashishingiz kerak. Ma'lumotlarning antivirus muhofazasini qo'llash bo'yicha qisqacha ko'rsatmalar Quyidagilardan iborat: - matn tahrirlovchisiga e'tibor bering va makrolarning bajarilishiga qarshi himoya qilish kerakligiga ishonch hosil qiling; - Har qanday raqamli media (flesh-disklar, disklar) ularning yordami bilan ishga tushirilmasdan oldin tekshirilishi kerak; - kompyuterda ishonchli virusga qarshi dasturni o'rnatish va u to'liq to'lanadi; - har qanday muhim axborotning davriy zahiralari ham dolzarbdir. Eng boshidanoq tushunilishi kerak bo'lgan narsa - erkin dasturiy ta'minotni saqlashga harakat qilishning befoydaligi. Agar axborotning antivirusli muhofazasini qo'llash bo'lsa Kompyuteringizda qimmatli ma'lumotlarni saqlash nuqtai nazaridan juda muhimmi, unda har qanday kesish usulidan foydalanish qiyin emas. VIRUS HAQIDA NIMA BILISHINGIZ KERAK Kuchli tahdidlar odatiy foydalanuvchilar va korporativ tarmoqlarning operatsion tizimlariga doimo ta'sir qilishini tushunish uchun ushbu mavzuni e'tiborga olish kerak . Shunday qilib, axborotlarni himoya qilish uchun virusga qarshi vositalar zararli dasturlarga qarshilik ko'rsatishga qaratilgan bo'lib, ular quyidagi mezonlarga muvofiq taqsimlanishi mumkin: - halokatli imkoniyatlar; - yashash joylari; - Virus ostida joylashgan algoritmning xususiyatlari; - habitatning qanday zararlanishiga yo'l. Boshqacha qilib aytganda, viruslar tizimning turli qismlariga yuklanishi va boshqa salbiy ta'sirga ega bo'lishi mumkin. Masalan, zararli dasturlar disklarni yoki boshqa ommaviy axborot vositalaridan, shuningdek, bajariladigan fayllarga yuklash qismlarini kiritishi mumkin. Bundan tashqari, tarmoqning ochiq joylarida tarqalgan ko'plab tahdidlar mavjud va ma'lum bir saytni yuklab olish yoki dasturni yuklab olish tizimiga kirish mumkin. Buzilish darajasiga kelsak, viruslar ham zararsiz, ham xavfli. Ammo algoritmning xususiyatlariga qarab, har bir narsa biroz murakkab: ko'rinmas dasturlardan turli xil variantlarni makro-viruslarga uzoq muddat ro'yxatlashingiz mumkin. Shubhasiz, tizimni saqlab qolish uchun mavjud bo'lgan tahdidlar juda ko'p, va ularning soni doimiy ravishda o'sib bormoqda. Shuning uchun antivirus dasturlari yordamida axborotni muhofaza qilish oddiy foydalanuvchilarning va yirik kompaniyalarning kundalik hayotining ajralmas qismi bo'lib qoladi. KOMPYUTERNING YUQTIRILAYOTGANLIGINI QANDAY TUSHUNISH KERAK Virus kompyuterga kiritilganligi haqidagi ajoyib dalillar mavjud: - ob'ektiv sabablarga ko'ra RAM miqdori to'satdan va sezilarli darajada kamayadi; - tezkor ishlash uchun foydalaniladigan dasturlarning ishini susaytiradi; - fayllar hajmini oshirish; - Tizimda ilgari ko'rilmagan g'ayritabiiy fayllar mavjud; - tovush, video effektlar va boshqa shovqinlar kabi ko'rinishi mumkin. Bir so'z bilan aytganda, INFEKTSION paytida operatsion tizimning ishlashida sezilarli kamchiliklar mavjud. Agar bunday belgilar aniqlansa, axborotning hozirgi muhofazasi qanchalik samarali ekanligini tekshirish maqsadga muvofiqdir. Antivirus dasturlari muntazam takomillashib bormoqda. Axborot xavfsizligini ta’minlashning biometrik usullari . Hozirgi vaqtga kelib, kompyuter-kommunikatsiya texnologiyalari kundan- kunga tez rivojlanib bormoqda. Shu sababli ham kompyuter texnologiyalari kirib bormagan sohaning o’zi qolmadi, desak xato bo’lmaydi. Ayniqsa ta'lim, bank, moliya tizimlarida ushbu zamonaviy texnologiyalarni qo’llash yuqori samara bermoqda. Shu bilan birga axborot havfsizligiga bo’lgan tahdid ham tobora kuchayib borayotgani hech kimga sir emas. Demak, hozirgi davrning eng dolzarb muammolardan biri axborot havfsizligini ta'minlashdan iborat. Hozirga qadar tizimga ruxsatsiz kirishni taqiqlashning eng keng tarqalgan usuli sifatida «parol» qo’yish printsipi hisoblanib kelmoqda. Chunki ushbu usul juda sodda, foydalanish uchun qulay va kam harajat talab etadi. Lekin, hozirga kelib «parol» tizimi to’laqonli o’zini oqlay olmayapti. Ya'ni ushbu usulning bir qator kamchiliklari ko’zga tashlanib qoldi. Birinchidan, ko’pchilik foydalanuvchilar sodda va tez esga tushadigan parollarni qo’llaydilar. Masalan, foydalanuvchi o’z shaxsiga oid sanalar, nomlardan kelib chiqqan holda parol qo’yadilar. Bunday parollarni buzish esa, foydalanuvchi bilan tanish bo’lgan ixtiyoriy shaxs uchun unchalik qiyinchilik tug’dirmaydi. Ikkinchidan, foydalanuvchi parolni kiritishi jarayonida, kuzatish orqali ham kiritilayotgan belgilarni ilg’ab olish mumkin. Uchinchidan, agar foydalanuvchi parol qo’yishda murakkab, uzundan-uzoq belgilardan foydalanadigan bo’lsa, uning o’zi ham ushbu parolni esidan chiqarib qo’yishi extimoldan holi emas. Va nihoyat, hozirda ixtiyoriy parollarni buzuvchi dasturlarning mavjudligi ko’zga tashlanib qoldi. Yuqoridagi kamchiliklardan kelib chiqqan holda aytish mumkinki, axborotni himoyalashning parolli printsipidan foydalanish to’la samara bermayapti. Shu sababli ham hozirda axborotlardan ruxsatsiz foydalanishni cheklashning biometrik usullarini qo’llash dunyo bo’yicha ommaviylashib bormoqda va ushbu yo’nalish biometriya nomi bilan yuritilmoqda. Biometriya – bu insonning o’zgarmaydigan biologik belgilariga asosan aynan o’xshashlikka tekshirishdir (identifikatsiya). Hozirda biometrik tizimlar eng ishonchli himoya vositasi hisoblanadi va turli xil maxfiy ob'ektlarda, muhim tijorat axborotlarini himoyalashda samarali qo’llanilmoqda. Hozirda biometrik texnologiyalar insonning quyidagi o’zgarmas biologik belgilariga asoslangan: barmoqning papillyar chiziqlari, qo’l kaftining tuzilishi, ko’zning kamalak qobig’i chiziqlari, ovoz parametrlari, yuz tuzilishi, yuz termogrammasi (qon tomirlarining joylashishi), yozish formasi va usuli, genetik kodi fragmentlari. Insonning ushbu biologik belgilaridan foydalanish turli xil aniqliklarga erishishga imkon beradi. Biz ushbu maqolada hozirda keng qo’llanilayotgan barmoq izlari va qo’l kaftining tuzilishi bo’yicha insonni tanish masalalariga to’xtalib o’tishni lozim topdik. “Barmoq izlari buyicha insonni idetifikatsiyalash” hozirda eng keng tarqalgan usul bo’lib, axborotni himoyalash biometrik tizimlarida keng qo’llanilmoqda. Bu usul o’tgan asrlarda ham keng qo’llanilganligi xech kimga yangilik emas. Hozirgi kunga kelib barmoq izlari bo’yicha identifikatsiyalashning uchta asosiy texnologiyasi mavjud. Ularning birinchisi ko’pchilikka ma'lum optik skanerlardan foydalanishdir. Ushbu qurilmadan foydalanish printsipi odatiy skanerdan foydalanish bilan bir xil. Bu erda asosiy ishni ichki nur manbai, bir nechta prizma va linzalar amalga oshiradi. Optik skanerlarni qo’llashning e'tiborli tomoni uning arzonligidir. Lekin, kamchilik tomonlari bir muncha ko’p. Ushbu qurilmalar tez ishdan chiquvchi hisoblanadi. Shu sababli foydalanuvchidan avaylab ishlatish talab etiladi. Ushbu qurilmaga tushgan chang, turli xil chiziqlar shaxsni aniqlashda xatolikka olib keladi, ya'ni foydalanuvchining tizimga kirishiga to’sqinlik qiladi. Bundan tashqari, optik skanerda tasviri olingan barmoq izi foydalanuvchi terisining holatiga bog’liq. Ya'ni, foydalanuvchi terisining yog’liligi yoki quruqligi shaxsni aniqlashga xalaqit beradi. Barmoq izlari bo’yicha identifikatsiyalashning ikkinchi texnologiyasi elektron skanerlarni qo’llashdir. Ushbu qurilmadan foydalanish uchun foydalanuvchi 90 ming kondensator plastinkalaridan tashkil topgan, kremniy moddasi bilan qoplangan mahsus plastinkaga barmog’ini qo’yadi. Bunda o’ziga xos kondensator hosil qilinadi. Kondensator ichidagi elektr maydon potentsiali plastinkalar orasidagi masofaga bog’liq. Ushbu maydon kartasi barmoqning papillyar chizmasini takrorlaydi. Elektron maydon hisoblanadi, olingan ma'lumotlar esa, katta aniqlikka ega sakkiz bitli rastrli tasvirga aylantiriladi. Ushbu texnologiyaning e'tiborli tomoni shundaki, foydalanuvchi terisining har qanday holatida ham barmoq izi tasviri yuqori aniqlikda hosil qilinadi. Ushbu tizim foydalanuvchi barmog’i kirlangan taqdirda ham tasvirni aniq oladi. Bundan tashqari qurilma hajmining kichikligi sababli, ushbu qurilmani hamma joyda ishlatish mumkin. Ushbu qurilmaning kamchilik tomonlari sifatida quyidagilarni keltirish mumkin: 90 ming kondensatorli plastinkani ishlab chiqarish ko’p harajat talab etadi, skanerning asosi bo’lgan kremniy kristali germetik (zich yopiladigan) qobiqni talab etadi. Bu esa, qurilmani ishlatishda turli xil cheklanishlarni yuzaga keltiradi. Nihoyat, kuchli elektromagnit nurlanishi vujudga kelganda elektron sensor ishlamaydi. Barmoq izi buyicha identifikatsiyalashning uchinchi texnologiyasi Who Vision Sustems kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan Tactile Sense skanerlaridir. Ushbu skanerlarda maxsus polimer material ishlatilgan bo’lib, terining bo’rtib chiqqan chiziqlari va botiqlari orasida hosil bo’lgan elektr maydonni sezish orqali tasvir hosil qilinadi. Umuman olganda ushbu skanerlarning ishlash printsipi elektron skanerlar ishlash printsipi bilan deyarli bir xil. Faqat ushbu qurilmalarning quyidagi afzalliklarini sanab o’tishimiz mumkin: qurilmani ishlab chiqarish bir necha yuz barobar kam harajat talab etadi, qurilma avvalgi qurilmadan mustahkam va foydalanishda hech qanday cheklanishlar yuzaga kelmaydi. “Insonining qo’l kafti tuzilishiga ko’ra identifikatsiyalash”ning ikki xil usuli mavjud. Birinchi usulda qo’l kaftining tuzilishidan foydalaniladi. Buning uchun maxsus qurilmalar ishlab chiqarilgan bo’lib, ushbu qurilma kamera va bir nechta yorituvchi diodlardan tashkil topgan. Ushbu qurilmaning vazifasi qo’l kaftining uch o’lchovli tasvirini hosil qilishdan iborat. Keyinchalik ushbu hosil qilingan tasvir ma'lumotlar bazasiga kiritilgan tasvir bilan solishtiriladi. Ushbu qurilma yordamida identifikatsiyalash yuqori aniqlikda amalga oshiriladi. Lekin kaft tasvirini oluvchi skaner o’ta nozik ishlangan bo’lib, ushbu qurilmadan foydalanish noqulayliklar tug’diradi. Qo’l kafti tuzilishiga ko’ra identifikatsiyalashning ikkinchi texnologiyasi esa, kaftning termogrammasini aniqlashga asoslangan. Qo’l kaftida juda ko’p qon tomirlari mavjud bo’lib, ushbu qon tomirlari har bir insonda, hattoki egizaklarda ham turlicha joylashadi. Ushbu qon tomirlarining joylashish tasvirini olish uchun maxsus infraqizil nurli fotokameradan foydalaniladi. Ushbu hosil bo’lgan tasvir kaft termogrammasi deb ataladi. Ushbu usulning ishonchliligi juda ham yuqori. Bu usulning vujudga kelganiga ko’p vaqt bo’lmaganligi sababli hali keng tarqalib ulgurmagan. Keltirib o’tilgan barcha biometrik usullar axborotni himoya qilishda keng qo’llanilmoqda. Ushbu himoya tizimining ishonchliligi shundaki, tizimda foydalanilayotgan insonning biologik belgilari hech qachon o’zgarmaydi, biron-bir jaroxat etgan taqdirda ham qayta tiklanadi. Yuqorida biz insonning biologik belgilariga asosan shaxsni tanish maqsadida barmoq izi va qo’l kaftining tasvirini hosil qilish texnologiyalari bilan tanishib chiqdik. Endigi masala hosil qilingan tasvirni ma'lumotlar bazasida saqlanayotgan tasvir bilan taqqoslash va shaxsni aniqlash algoritmi bilan bog’liq. Biz ushbu masalada hosil qilingan barmoq izidan foydalangan holda shaxsni aniqlash algoritmini keltirib o’tishga harakat qilamiz. Yuqorida ta'kidlaganimizdek, birinchi navbatda ixtiyoriy qurilma orqali barmoq izi tasviri hosil qilinadi. Qolgan bosqichlarni quyidagi ketma-ketlik orqali bayon qilishga harakat qilamiz: Tasvirga boshlang’ich ishlov berish – bunda hosil qilingan tasvir Binar tasvirga o’tkaziladi, ya'ni, tasvirdagi faqat barmoq izining chiziqlari olib qolinadi va tasvirning markazi (og’irlik markazi) aniqlanadi; Tasvirdagi o’ziga xos belgilarni aniqlash – bunda tasvirning markazidan turli xil radiusli bir nechta aylanalar chiziladi (aylanalar qanchalik ko’p bo’lsa, aniqlik shunchalik ortadi). Natijada aylanalar hosil qilingan tasvir chiziqlarining bir nechta nuqtalarida kesishadi. Ushbu kesishish nuqtalari shartli ravishda А1, А2, ..., Аn (birinchi aylana), B1, B2, ..., Bm (ikkinchi aylana), C1, C2, ..., Ck (uchinchi aylana) hаrflari yordamida belgilanadi. Har bir aylanadagi kesishish nuqtalarini birlashtirish orqali А1А2...Аn, B1B2...Bm, C1C2...Ck ko’pburchaklar hosil qilinadi. Ushbu hosil qilingan ko’pburchaklar perimetrlari (P1, P2>, P3) hisoblanadi. Olingan tasvirni ma'lumotlar bazasida saqlanayotgan tasvir bilan solishtirish – bunda yuqoridagi bosqichda olingan natijalar: R1, R2, R3 radiusli aylanalardagi kesishishlar soni n, m, k; aylanalarda hosil qilingan ko’pburchaklar perimetri P1,P2, P3 lar ma'lumotlar bazasida saqlanayotgan ushbu kattaliklar bilan taqqoslanadi. Ushbu kattaliklar o’zaro mos tushsagina shaxs tasdiqlanadi. Ushbu keltirilgan shaxsni tanish algoritmi ustida respublikamizdagi bir nechta olimlar guruhi ish olib bormoqdalar va ushbu sohada ijobiy natijalarga erishilmoqda XULOSA Hech qanday apparat, dasturiy ta'minot va boshqa echimlar har qanday tashkilotda ma'lumotlarning mutlaq ishonchliligi va xavfsizligini kafolatlay olmasligini aniq tushunish kerak. Shu bilan birga, xavfsizlik masalalariga kompleks yondashish bilan siz yo'qotish xavfini sezilarli darajada kamaytira olasiz. Axborot xavfsizligi vositalarini mutaxassislar tomonidan tegishli tahlil o'tkazilmaguncha loyihalash, sotib olish yoki o'rnatish mumkin emas. Tahlil ko'plab omillarga ob'ektiv baho berishi kerak (nosozlik yuzaga kelishi ehtimoli, ishlamay qolish ehtimoli, korxona zararidan va hokazo) va tegishli himoya vositalarini aniqlash uchun ma'lumot berishi kerak - ma'muriy, apparat, dasturiy ta'minot va boshqalar Shuningdek, ichki tahdidlarga katta e'tibor berishga arziydi. Hatto eng halol va sodiq xodim ham ma'lumot sintizi bo'lishi mumkin. Men o'z ishimda axborotni himoya qilish uchun asosiy dasturiy va texnik vositalarni, ularning texnik xususiyatlarini ko'rib chiqdim. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati 1. Galatenko V.A. "Axborot xavfsizligi standartlari. 2 -nashr. Ma'ruzalar kursi. Darslik", nashriyot: INTUIT.RU, 2009 y. 2. Tsirlov Valentin "Axborot xavfsizligi asoslari", nashriyot: Feniks, 2008 yil 3. Anin B. Kompyuter ma'lumotlarini himoya qilish. "Usta" seriyasi. - SPb.: BHV-Peterburg, 2009 4. Sklyarov D.V. Uskuna himoyasi kalitlari // Axborotni himoya qilish va xakerlik san'ati. - SPb.: BHV-Peterburg, 2009 5. Xorev P.B. "Uskuna va dasturiy ta'minotning axborot xavfsizligi. O'quv qo'llanmasi", nashriyot: FORUM, 2009 6. Vorona V.A., Tixonov V.A., "Kirishni boshqarish tizimlari", nashriyot: Politexnika, 2009 y. 7. Kuxarev G.A., "Shaxsning shaxsini aniqlash usullari va vositalari", nashriyot: Politexnika, 2008 y. 8. Terexov A.A. Kriptografik axborot xavfsizligi, Feniks nashriyoti, 2009 9. Ryabko B.Ya., Fionov A.N. - Axborotni himoyalashning kriptografik usullari, nashriyot: Ishonch telefoni - Telekom, 2008 10. Bobash A.V., Shankin G.L. Kriptografiya. - M.: "SOLON-Press" nashriyoti, 2009 11. Laponina O.R. Kriptografik xavfsizlik asoslari. - M.: "Axborot texnologiyalari Internet universiteti - INTUIT.ru" nashriyoti, 2008 Internet saytlari 1. http://www.biometrics.ru 2. http://ru.wikipedia.org

Zamonaviy axborotlarni himoyalash usullari va vositalari. antivirus dasturlari va ular bilan ishlash

Купить