Zamonaviy geosiyosiy maktablar va yo‘nalishlar - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	4.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Zamonaviy geosiyosiy maktablar va yo‘nalishlar

Купить

ZAMONAVIY GEOSIYOSIY MAKTABLAR VA
YO‘NALISHLAR

RE JA

1 . D.U. Meynixning “Evrosiyo tarixida Heartland va Rimland” asari. U.Kirk “Tarixning jug‘rofiy
mag‘zi”. Sol Koen “Bo‘lingan dunyoda jug‘rofiya va siyosat”.

2. Sivilizatsiyalar to‘qnashuvi Xantington neoatlantizmi

3. Frensis Fukuyama “Tarix poyoni”. Jak Attali “Geoiqtisodiyot”.

4. Iv Lakost ma k tabi. Andre Zigfred elektoral geosiyosat

D.U. MEYNIXNING “EVROSIYO TARIXIDA
HEARTLAND VA RIMLAND” ASARI

Atlantizm yo‘nalishining 1945 yildan keyingi
rivoji ko‘p jihatdan Nikolas Spaykmen yaratgan
asarlarining suzsiz ta’siri ostida kechdi, desak xato
bo‘lmaydi. 1956 yilda Spaykmenning shogirdi
D.Meynix “Evrosiyo tarixida Heartland va
Rimland” maqolasini chop etdi. Meynix e’tiborga
molik mulohazani keltirib o‘tadi: “Geosiyosiy
mezonlar nafaqat tub hududning Dengizga yoki
Quruqlik unsuriga jug‘rofiy jihatdan taalluqliligini,
balki, davlat va aholi o‘z oldiga qo‘ygan afzal
funksional yo‘nalishlarni ham albatta hisobga
olishlari kerak”. Esingizda bo‘lsa, biz De la
Blanshning nazariyalarida shunga o‘xshash
nazariyalarni uchratamiz.


Meynixning nazarida Yevrosiyo rimland’i fazosi funksional-madaniy
jihatdan uchga bo‘linadi.

1. Xitoy, Mo‘g‘uliston, Shimoliy Vetnam, Bangladesh, Afg‘oniston, Sharqiy
Yevropa (Prussiya bilan birga), Boltiqbo‘yi va Kareliya kabi makonlar
organik ravishda Heartland’ga intiladi.

2. Janubiy Koreya, Birma, Hindiston, Iroq, Suriya, Yugoslaviya davlatlari
geosiyosiy jihatdan neytral davlatlardir.

3. G‘arbiy Yevropa, Gresiya, Turkiya, Eron, Pokiston, Tailand singari
davlatlarlar ko‘proq talassokratiya, atlantizm yo‘nalishiga moyildir.

U.KIRK “TARIXNING
JUG‘ROFIY MAG‘ZI”.

1965 yilda Spaykmenning boshqa bir izdoshi U.Kirk X.Makkinder yaratgan
“Tarixning jug‘rofiy mag‘zi” ishi nomlanishiga aynan mos keluvchi ishni taqdim
etdi.

U.Kirk N.Spaykmenning Rimland markaziyligi to‘g‘risidagi g‘oyalariga yanada
sayqal berdi. Maynixning madaniy-funksional tahlillariga va sohilliklarning
tellurokratiyaga yoki talassokratiyaga moyilligi tamoyiliga asoslanib, Kirk–
sohilbo‘yi sivilizatsiyalar asosiy rolni o‘ynaydigan tarixiy modelni ishlab chiqdi.
Uning ta’kidlashicha, bu sivilizatsiyalardan yuqori yoki past darajadagi madaniy
impulslar qit’a ichkarisiga o‘tadi. Uning fikricha aynan “talassokratik ruhdagi ichki
yarimoy” mamlakatlari bu madaniyat shakllari va tarixiy tashabbuslar muallifidir.

SOL KOEN “BO‘LINGAN DUNYODA
JUG‘ROFIYA VA SIYOSAT

Amerikalik Sol Koen o‘zining “Bo‘lingan dunyoda jug‘rofiya va siyosat” kitobida asosiy geosiyosiy voqeliklarni
“yadro” (nucleus) va “diskontinual kamar(poyas)”larga ajratishga asoslangan geosiyosiy yo‘riqni taqdim etdi. Uning
fikricha, dunyoning har bir geosiyosiy mintaqasini 4 geosiyosiy tarkibiy qismga bo‘lish mumkin:
Savdo floti va portlariga bog‘liq bo‘lgan tashqi dengiz (suv) muhiti.
“ Hinterland”, qit’aviy yadro (nucleus).
Diskontinual kamarlar
Geosiyosiy jarayonlarga dahlsiz va ulardan mustaqil mintaqalar.

“ Hinterland” – геосиёсий атама бўлиб, қирғоқдан узоқда жойлашган ички минтақалар, деган маънони
билдиради.

Дисконтинуал камар (пояс)лар – ёки қитъа ичкарисига ёки ундан ташқарига мойиллиги бор соҳилликлар.

SIVILIZATSIYALAR TO‘QNASHUVI XANTINGTON
NEOATLANTIZMI
Garvard universiteti qoshidagi Jon Olin nomli Strategik
tadqiqotlar institutining direktori Samuil P.Xantington
nazariyasining mohiyati uning “Sivilizatsiyalar to‘qnashuvi”
maqolasida ifoda etilgan va quyidagilarga kelib taqaladi:
Sovuq urushning tugashi butun borliqda barqarorlikning bor
yo‘g‘i eng ustki qirralariga barham berilganligini bildiradi.
Mafkuraviy tizimlarning qulashi inson qalbining eng tubida
joylashgan sivilizatsion qatlamlarning yemirilganini bildirmaydi.
Aksincha, Fukuyamadan farqli o‘laroq, Xantingtonning fikricha,
strategik g‘alaba, hali sivilizatsion g‘alaba degani emas; g‘arb
mafkurasi, ya’ni liberal-demokratiya vaqtincha butun dunyo
bo‘ylab hukmronlik qilyapti, chunki nog‘arbiy xalqlarda endi
sivilizatsion va geosiyosiy xususiyatlar (Saviskiy gapirib o‘tgan
“jug‘rofiy individuum”) paydo bo‘la boshlaydi.

SIVILIZATSIYALAR TO‘QNASHUVI
XANTINGTON NEOATLANTIZMI

Xantington Shimoliy Amerika va G‘arbiy Yevropani o‘z ichiga oluvchi G‘arb sivilizatsiyasidan tashqari yana 7
sivilizatsiyani sanab o‘tadi:

slavyan-pravoslav

konfutsian (Xitoy)

yapon

islom

induist

lotin amerikasi

va ehtimol afrika.


Bu bilan Xantington har bir makonda sivilizatsion xususiyatlarni iloji boricha cheklashni tavsiya etadi. Xususan u quyidagi mulohazalarni G‘arbga
maslahat beradi:

“ G‘arb:

o‘z sivilizatsiyasi doirasida, ayniqsa uning Shimoliy Amerika va Yevropa tarkibiy qismlari o‘rtasida o‘zaro
uyg‘unlashish va jips hamkorlikni ta’minlashi;

G‘arb sivilizatsiyasini maslak jihatdan yaqin Sharqiy Yevropa va Lotin Amerika madaniyatlariga singdirishi;

Yaponiya hamda Rossiya bilan bo‘lgan munosabatlarni yanada mustahkamlashi;

Sivilizatsiyalar o‘rtasidagi mahalliy mojarolar global urushga aylanishiga yo‘l qo‘ymasligi;

Konfutsiylik va islom davlatlarining harbiy ekspansiyasini mumkin qadar cheklab qo‘yishi;

G‘arb harbiy qudratining qotib qolishini to‘xtatish va Uzoq Sharq hamda Janubiy g‘arbiy Osiyoda qudratli harbiy
kuchlarning ustunligini ta’minlashi;

islom va konfutsiylik mamlakatlari o‘rtasidagi mojarolar va qiyinchiliklardan keng qamrovli foydalanib qolishi;

boshqa sivilizatsiyalarda G‘arb qadriyatlari va manfaatlariga moyillik ko‘rsatayotgan guruhlarni qo‘llab-quvvatlashi;

G‘arb manfaatlari va qadriyatlarini ifoda etadigan va ularni o‘ziga singdirayotgan xalqaro institutlarning ahamiyatini
kuchaytirish, nog‘arbiy davlatlarni bu institutlarga mumkin qadar chorlashi lozim.”

F.FUKUYAMA GEOSIYOSIY
QARASHLARI
Frensis Fukuyama tarixiy jarayonning quyidagicha
o‘zgarishini taxmin etadi. Insoniyat har doim
“kuch qonuni”, “jaholatparastlik”, “ijtimoiy
voqelikni noratsional ravishda boshqarish” zulmat
davridan kapitalizm, hozirgi G‘arb sivilizatsiyasi,
bozor iqtisodiyoti va liberal-demokratik
mafkuralarda o‘z aksini topgan eng aqliy va
mantiqiy tuzum tomon harakat qilar edi. .
SSSRning yemirilishi “irratsionallik”ning oxirgi
bastionining barham topishidir”. Bu tarix
tugaganini hamda Bozor va Demokratiya shiori
ostida butun dunyoning bir ratsional mashinaga
birlashgan ajoyib sayyoraviy umummavjudlikni
bildiradi.

J.ATTALI GEOSIYOSIY KONSEPTSIYASI
Fukuyamaning g‘oyalariga uyqash mulohazalar bir qancha
yevropalik mualliflarning asarlarida ham uchraydi. Bir necha
yillar Fransiya prezidenti Fransua Mitteranning shaxsiy
maslahatchisi hamda Yevropa Rivojlanish va rekonstruksiya
bankining diretori bo‘lib ishlagan Jak Attali “Yotiq
chiziqlar”, degan nazariyani yaratdi.
Attalining fikricha, hozirgi kunda qadriyatlarning umumiy
ekvivalenti bo‘lgan “pullar erasi” qaror topmoqda, chunki
hamma narsani son qiymatiga o‘girish ularni boshqarishni
juda oson qiladi. Jak Attali “allaqachon kirib kelgan”
kelajakni o‘z nigohiga asoslanib, taklif etadi. Butun
sayyorada bitta liberal-demokratik mafkura va bozor
tizimining hukmronligi bilan axborotga oid
texnologiyalarning rivojlanishi dunyoning bir butun va bir xil
tarkibli bo‘lishiga olib keladi, butun tarix davomida
hukmronlik qilgan geosiyosiy voqeliklar “uchinchi era”da
keyingi darajali narsalarga aylanadi. Geosiyosiy dualizm
barham topadi.

J.ATTALI GEOSIYOSIY
KONSEPTSIYASI

Attali geoiqtisodiy yondashuvga asoslanib, bir butun dunyoda uch yangi iqtisodiy
markazlari vujudga kelishini ta’kidlaydi:
1) Har ikki Amerikaning bir moliya-sanoat birlashgan amerika fazosi;
2) Yevropaning iqtisodiy birlashuvi amalga oshgandan keyingi Yevropa makoni;
3) Tinch okeani mintaqasi, ya’ni bir necha o‘zaro raqobatda bo‘lgan markazlar – Tokio,
Tayvan, Singapur kabilarni o‘z ichiga olgan “yangi gullab-yashnash” mintaqasi.

Bu uch markaz o‘rtasida, Attalining fikricha, hech qanaqa kelishmovchiliklar yuzaga
kelmaydi, chunki har uchchala markazning iqtisodiy va mafkuraviy tuzulishi bir xil bo‘ladi.

IV LAKOST MA K TABI
Iv Lakost ( 07.09.1929 yil) Yevropada geosiyosatga nisbatan munosabatning kuchayishi “Gerodot” jurnaliga
asoschisi Iv Lakostning faoliyati bilan bog‘liq . Iv Lakost geosiyosiy tamoyillarni
hozirgi zamondagi voqealarga moslashtirishga intiladi. Bu olim o‘z ishlarida
nemis fransuz yoki anglosakson geosiyosiy maktabi nuqtai nazaridan emas, balki
xolis tadqiqotchi nazaridan yondashadi. Uning fikricha, geosiyosiy mulohazalar
bor yo‘g‘i ”hokimiyat instansiyalarining muayyan hududlar va ulardagi aholiga
nisbatan raqobatona intilishida o‘zlarini oqlashga” xizmat qiladi. Bu geosiyosatga
mutlaqo yangi ta’rif berdi. Endilikda bu fundamental sivilizatsion-jug‘rofiy
ikkiboshlikka asoslangan va global mafkuraviy tizimlarga bog‘langan fazoviy
yoki qit’aviy fikrlash emas, balki bir necha an’anaviy geosiyosatchi olimlar
sarmoyasida bo‘lgan, mustaqil hisoblangan metodologik modellardan
foydalanishdan iborat. Bu amalda geosiyosatning ahamiyatini kichik tahliliy
yo‘riq darajasiga tushirish edi. Bu “ichki geosiyosat” (la politique interne) nomini
oldi, chunki u faqat mahalliy muammolarni hal qilishda ishga qo‘shiladi.
Iv Lakost geosiyosatga axborot jamiyatiga xos yangi mezonlar kiritishni maqsad
qilib qo‘ydi. Axborot tizimlari ichida geosiyosatga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir
ko‘rsatishda ommaviy axborot vositalari, ayniqsa, televidenie eng katta
ahamiyatga ega.

ANDRE ZIGFRED ELEKTORAL
GEOSIYOSAT
Bunday ichki geosiyosatning boshqa bir ko‘rinishi
aholining siyosiy mayllari va u yashayotgan hudud
o‘rtasidagi bog‘liqlikni tadqiq qilishga qaratilgan maxsus
yo‘riqnomadir. Bunday yondashuvni birinchi bora ifoda
etgan kishi siyosat arbobi va jug‘rofiyshunos Andre
Zigfred (1875-1959) edi. “Ichki geosiyosat”ni u yoki bu
mintaqaning siyosiy mayllariga tatbiqan tadqiq qilishga u
birinchi bor urinadi. Iv Lakost yangi maktabining
“elektoral geosiyosat”iga asos qilib olingan
qonuniyatlarning ifodasi ham Zigfredga taalluqli.

FOYDALANILGAN ADABIYOT
RUYHATI
1. Дугин А. Основы геополитики. М., 1997 г.
2. Классики геополитики. XIX в. М., 1997 г.
3. Классики геополитики. XX в. М., 1997 г.
4. Нартов Н.А. Геополитика. Учебник. М., 2000 г.
5. Тажибоев А.С, Геосиёсатга кириш. Ўқув қўлланма. Т., 2001 й.

Zamonaviy geosiyosiy maktablar va yo‘nalishlar

Купить

Похожие документы
Absalyut qora jism
A2 Tizimda axborotlarni ochiq va yopiq kalitlar bilan shifrlash
Buxoro xonligida harbiy soha
De Broyl to‘lqinlarih
Eksperimental tadqiqotlar