Zamonaviy operasion tizimlar to‘g‘risida umumiy ma’lumotlar - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	53.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Zamonaviy operasion tizimlar to‘g‘risida umumiy ma’lumotlar

Купить

Mav zu: Zamonav iy operasion t izimlar t o’g’risida umumiy
ma’lumot lar.
Fay lli sist ema.
Reja:
1. Dasturiy ta’minoti va uning tarkibiy qismlari.
2. Operasion sistema va uning turlari.
3. Fayl va katalog tushunchasi.
4. Faylli sistema.

Hozirgi kunda kompyuterlarning to’liq imkoniyatlaridan
foydalanish uchun bir necha minglab turli xil dasturlar yaratilgan
bo’lib, ular kompyuterning dasturiy ta’minotini tashkil qiladi. Bu
dasturlar bajaradigan funksiyalariga qarab operasion sist emalar,
dast urlash sist emalari v a amaliy dast urlar sist emasi kabi
guruhlarga bo’linadi. Dasturli ta’minotni eng asosiy qismini operasion
sistemalar tashkil qiladi.
Ope rasion sist e ma kompyuterning dasturiy ta’minotiga
kiruvchi, uning ishini ta’minlovchi, masalalarni bajarilishini
rejalashtiruvchi, foydalanuvchi bilan kompyuter o’rtasida muloqot
o’rnatuvchi, uning barcha imkoniyatlarini boshqaruvchi dasturlar
tizimidir.
Boshqacha aytganda, kompyuterlarning operasion sistemasi
quyidagi asosiy v azifalarni bajaradi:
- k ompy ut erning t urli ichk i qurilmalari orasida ma’lumot lar
almashinuv chi amalga oshiradi;
- foy dalanuv chi y ok i sist emali dast urni bajarilishini t a’min-
lay di;
- k lav iat ura, displey , disk y urit uv chi, chop et ish v a boshqa
qurilmalar ishini y engillasht iradi;
- masalalarni t art ib bilan k et ma-k et bajarilishini rejalasht iradi;
- foy dalanuv chi k ompy ut erdan t o’liq foy dalanishi uchun barcha
imk oniy at larini y arat adi;

- operasion sist ema mashina t ilida y ozilgan dast urlar
t o’plamidan iborat bo’lib, uning element larini y arat ishda av t ok od
v a hat t o y uqori darajali dast urlash t illari ishlat ilishi mumk in.
Dasturlar yaratilib bo’lingach, translyasiya qilinishi, ya’ni kompyuter
tiliga o’tkazilishi kerak. Operasion sistemaning asosiy qismi doimiy
xotirada, qolgan qismlari esa tezkor va tashqi xotirada hamda maxsus
magnitli disklarda saqlanadi.
Hozirgi kunda kompyuterlar uchun o’nlab turli xil operasion
sistemalar yaratilgan bo’lib, ular asosan uchta asosiy guruhga
bo’linadi:
1. 8-razry adli mik roprosessorli k ompy ut erlar uchun SR/M
operasion sist emasi. Bu operasion sistemaning yaratilishi
kompyuterlar uchun boshqa operasion sistemalarning yaratilishiga
asos soldi. SR/M operasion sistemasi 1974 yilda yaratilgan va ko’plab 8
razryadli mikroprosessorli shaxsiy kompyuterlarga o’rnatilgan. Uning
asosiy yutug’i juda soddaligida va turli xil kompyuterlar uchun tezroq
moslash-tirilishidan iborat.
2. 16-razry adli mik roprosessorli k ompy ut erlar uchun
operasion sist emalar. Hozirgi vaqtda MS DOS operasion sistemasi
16-razryadli mikroprosessorli kompyuterlar uchun eng ko’p
qo’llaniladigan operasion sistemasi hisoblanadi. U o’zining
imkoniyatlarining kengligi bilan SR/M operasion sistemadan farq
qiladi. Bu turdagi operasion sistemadan farq qiladi. Bu turdagi
operasion sistemalar asosiy ustunligi quyidagidan iborat: buy ruqlar
t ilining k engay ganligi; fay lli sist emaning iy erarxik k o’rinishga

egaligi; t ashqi qurilmalar bilan ishlash imk oniy at ini mav judligi va
hokazo. MS DOS operasion sistemasida ishlash uchun 60 Kbaytga
yaqin xotira hajmi kerak bo’ladi.
3. 16-32 razry adli mik roprosessorli k ompy ut erla uchun
UN IX operasion sist emasi. Bu sistema 70 yillardan boshlab
imkoniyatga ega ekanligi uchun 16 va 32 razryadli mikroprosessorli
kompyuterlarda qo’lla-nila boshlandi.
UN IX sist emasi k eng imk oniy at li fay lli sist ema v a
buy ruqlar t ili prosessoriga ega. Bu sistema o’zining imkoniyatliligi,
boshqa kompyuterga tez va samarali sozlanishi hamda foydalanuvchi
bilan mulo-qotni soddaligi bilan farq qiladi.
Bundan tashqari, yuqorida sanab o’tilgan operasion sistemalar
asosida aniq kompyuterga va ma’lum bir sohada qo’llanish uchun
ko’plab boshqa operasion sistemalar ham yaratilmoqda. Bu
sistemalarga MSX DOS, mikro DOS, CP/M-80, PAFOS forth, mikros –
80, XENIX, OC DBK va boshqa shu kabi sistemalarni keltirish mumkin.
Operasion sistemalarni qo’llanish sohalarini quyidagicha berish
mumkin:
Qo’llanish
sohasi Kompy ut er
8-razry adli 16-razry adli 32-razry adli
O’quv jarayoni CP/M-80, Mikro
DOS, Foth, MS
DOS MS DOS, DAFOS,
INFOS, OSDVK UNIX , MNOS
INFOS

Iqtisodiy-
rejalashtirish
hisoblashlar CP / M -80,
Mikros-80 MS DOS , RAFOS,
Mikros-86 UNIX, XENIX
CP/M-68 K
Injenerlik
hisoblashlar CP / M -80,
Mikros-80 MS DOS, INFOS,
RAFOS, OSDVK UNIX , DEMOS
Ilmiy
izlanishlar Maxsus
operasion
sistemasi INFOS, DEMOS,
MS DOS UNIX , DEMOS
Operasion sist emalar quyidagi asosiy komponentalardan
iborat bo’ladi: fay llar sist emasi, t ashqi qurilmalar dray v eri v a
buy ruqlar t ili prosessori.
F ay llar sist e masi. Fayl kompyuterlar xotira qurilmasida
saqlanadigan ma’lumotlarning turi. Har bir fayl biror ko’rinishdagi
ma’lumotni saqlash uchun ishlatiladi. Fayl-biror dasturdan, matndan,
hujjatdan, grafik tasvirdan va hokazolardan iborat bo’lishi mumkin.
Kompyuter xotirasida saqlanayotgan fayllar fay llar
sist emasini tashkil qiladi. F ay llar sist e masi kompyuterlarning
operasion sistemasining eng asosiy tarkibiy qismi bo’lib,
foydalanuvchilar kom-pyuter bilan muloqot qilishi, kerakli axborotlarni
izlab topishi va samarali ma’lumotlar bazasini yaratish uchun qulay
imkoniyatlarni yaratadi.
F ay llar operasion sistema tomonidan xotira qurilmalarida
ajratilgan maxsus joylarda saqlanadi. Har bir fayl foydalanuvchi tomo-
nidan berilgan o’z nomiga ega bo’ladi.
F ay l nomi 2 qismdan iborat bo’ladi, ya’ni fay l nomi v a
k engay t masi. Faylni belgilash uchun unga nom va uning turini

bildiruvchi k engay t ma beriladi. Nom sakkiztagacha lotin harflaridan,
belgilardan va raqamlardan iborat bo’lishi mumkin. K engay t ma esa
uchtagacha belgidan iborat bo’ladi va u f ayl t urini ko’rsatadi. Nom va
kengaytma bir-biridan (.) nuqt a bilan ajratiladi. Nom kengaytmasi
mavjud fayllar turidan, shu bilan birga ixtiyoriy nom kengaytmasidan
ham iborat bo’lishi mumkin.
Operasion sistemalarda ishlatiladigan nom kengaytmalari
quyidagicha:
- .t xt - matnli fayllar;
- .doc - hujjatli fayllar;
- .bas - Beysik tilidagi dastur;
- .c - SI tilidagi dastur;
-. pas - Paskal tilidagi dastur;
- .exe - bajariluvchi fayl;
- .com - bajariluvchi buyruqli fayl;
- .bat - buyruqli fayl;
- .bak - matnli fayl nusxasi;
- .dat - ma’lumotli fayl;
- .dbf - ma’lumotlar bazasining tezkor fayli.
- .xls – Excel dasturidagi fayl.
Xotira qurilmasida saqlanayotgan barcha fayllar ro’yxati
k at alog da joylashgan bo’ladi.
K at alog – yunoncha k at ologos - so’zidan olingan bo’lib, ro’y xat
degan ma’noni bildiradi. K at alog –fayl nomlari va turlari joylashgan
xotira qurilmasidagi maxsus joy.

Har bir katalogda bir necha fayllar joylashishi mumkin, ammo
diskdagi fayllarning har biri yagona katalogda qayd etilgan bo’ladi.
Kataloglar fayllar haqidagi axborotlarni saqlash uchungina
emas, balki diskdagi yuzlab, ba’zan esa minglab fayllarni tartib bilan
saqlash, saralash, ularni izlash va foydalanishda qulaylik yaratish
uchun ham zarurdir. Kataloglar o’z nomiga ega bo’ladi. K at alog nomi 8
tagacha belgidan iborat bo’lishi mumkin. Kataloglar ichma-ich
joylashgan bo’lishi mumkin. Agar bir katalog boshqa bir katalog ichida
joylashgan bo’lsa, boshqa katalog ichida joylashgan katalog ichida
joylashgan katalog unga nisbatan qism k at alog deb yuritiladi. Bunday
holda faylli sistema iy e rarxik ko’rinishga ega bo’ladi, ya’ni turli
darajadagi kataloglar saqlanadi.
Diskdagi barcha katalog va fayllar ro’yxati saqlanadigan katalog
asosiy y ok i ona k at aloglar deb yuritiladi. Unda birinchi darajali
kataloglar va alohida fayllar saqlanadi. Birinchi darajali katalogda esa
ikkinchi darajali katalog va alohida fayllar saqlanishi mumkin. Har bir
katalog darajalari bo’yicha joylashgan kataloglar uchun ona k at alog
bo’lishi mumkin:
asosiy k at alog
__245 qism k at alog fay l qism k at alog
fay l

qism k at alog fay l qism k at alog fay l
qism k at alog fay l
Bitta katalogda bir xil nomdagi bitta fayl saqlanishi mumkin. Lekin, bir xil
nomdagi fayllar turli xil darajadagi kataloglarda saqlanilishi mumkin.
Tashqi qurilmalar dray ve ri. Qurilmalar drayveri – kompyuter-
ning tashqi qurilmalar bilan aloqasini ta’minlaydi. Dray v er so’zi
inglizcha so’zdan olingan bo’lib “ driv er” - hay dov chi y ok i
boshqaruv chi degan ma’noni bildiradi.
Kompyuterlar katta hajmdagi tashqi qurilmalarga ega bo’ladi.
Bular displey , k lav iat ura, disk y urit uv chi, disk lar v a chop et ish
qurilma-laridir . Bundan tashqari kompyuterga qo’shimcha kiritish-
chiqarish qurilmalari: sichqoncha, t elefon, manipuly at or, modem,
lok al v a global t armoq, sk aner va boshqalarni ulash mumkin
Tashqi qurilmalar to’plami ishini to’liq ta’minlash opearasion
sistemaning asosiy funksiyalaridan biridir. Bu funksiyani bajarish
uchun tashqi qurilmalarni boshqarish dasturlari – dray v er lar
ishlatiladi.
Standart tashqi qurilmalar drayveri kiritish-chiqarishning
bazaviy sistemasini hosil qiladi va kompyuterning doimiy xotira
qurilmasiga joylashgan bo’ladi. Kompyuter ishga tushirilgan paytda,
bu qurilmalar kompyuterga qo’shilgan yoki qo’shilmaganligidan qat’iy
nazar, ular kompyuter xotirasiga yuklanadi. Qo’shimcha qurilmalar

drayverlari esa o’zlarining doimiy xotirasida saqlanadi va ular
kompyuterga qo’shilgandan keyin ishga tushiriladi.
Buy ruqlar t ili prose ssori. Har qanday operasion sistema
o’zining buyruqlar tiliga ega bo’lib, ular yordamida foydalanuvchi u
yoki bu turdagi amallarni ifoda qiladi. Foydalanuvchi buyruqlar tilida
tuzilgan dasturini tahlil qilishni va bajarishni uchun operasion sistema
tarkibiga kirgan maxsus dasturlar – buyruqlar tili prosessori orqali
amalga oshiradi.
Buy ruqlar t ili prose ssori – foydalanuvchi bilan kompyuter
o’rtasida muloqot o’rnatuvchi maxsus dasturdir. Buyruqlar tili
prosessori alohida buyruqlardan tashqari, foydalanuvchi tomonidan
ilgari tuzilgan ancha murakkab ko’rinishdagi buyruqlar ketma-ketligini
ham tahlil qiladi va bajaradi.

Zamonaviy operasion tizimlar to‘g‘risida umumiy ma’lumotlar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish