Zamonaviy shifrlash algoritmlari klassifikatsiyasi

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	82.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Информатика и ИТ

Zamonaviy shifrlash algoritmlari klassifikatsiyasi

Купить

Shifrlash algoritmlarining klassifikatsiyasi
Axborot jamiyatining shakllanishi bilan yirik davlatlar millionlab
odamlarning umumiy nazoratining texnik vositalariga aylandi. Shu sababli,
kriptografiya maxfiylik, ishonch, avtorizatsiya, elektron to lovlar, korporativʻ
xavfsizlik va boshqa muhim narsalarni ta'minlaydigan asosiy vositalardan biriga
aylanmoqda.
Axborotni uning aylanishi orqali himoya qilish muammosi bilan
shug’ullanadi kriptologiya , u ikki yo nalishga bo lingan:
ʻ ʻ kriptografiya va
kriptovalyuta . Ushbu sohalarning maqsadlari to g’ridan-to g’ri qarama-qarshi.
ʻ ʻ
Kriptografiya axborotni o zgartirishning matematik usullarini qidirish va
ʻ
tahqiq qilish bilan shug’ullanadi. Qiziqish doirasi kriptovalyuta -kalitlarni
bilmasdan ma'lumotlarning shifrlanishi mumkinligini o rganish.
ʻ
Zamonaviy kriptografiya 4 ta asosiy qismni o z ichiga oladi
ʻ :
1. Simmetrik kriptosistemalar;
2. Ochiq kalitlarning kriptotizimlari; 3. Elektron imzo tizimlari;
4. Kalitlarni boshqarish.
Maxfiy ma'lumotlarni aloqa kanallari orqali uzatish, uzatilayotgan
xabarlarning autentifikatsiyasi va axborotni shifrlangan shaklda saqlash bu
kriptografik usullardan foydalanishning asosiy yo nalishlari hisoblanadi.
ʻ
Kriptografiya ma'lumotlarni o qishni (qayta tiklashni) faqat kalitni bilgan
ʻ
holda amalga oshiriladigan tarzda o zgartiradi. Shifrlash va shifrlash zarur bo lgan
ʻ ʻ
ma'lumot sifatida ba'zi alifboga asoslangan matnlar ko rib chiqiladi.
ʻ
Alifbo - axborotni kodlash uchun ishlatiladigan cheklangan belgilar to plami.
ʻ
Misollar:
- alphabet Z33 - rus alifbosining 32 harfini va bo sh joyni o z ichiga oladi;
ʻ ʻ
- alifbo Z256 - ASCII va KOI-8 standart kodlariga kiritilgan belgilar; - ikkilik
alfavit Z2 - ikkita belgi (0 va 1); - sakkiz qirrali yoki o n oltilik harflar.
ʻ
Matn - Alfavit elementlarining buyurtma to plami.
ʻ
Shifrlash - Asl (ochiq) matnni shifr matniga almashtirish jarayoni.

Shifrni ochish (shifrlashga teskari) - shifr tekstining kalitini manba matniga
almashtirish jarayoni.
Kalit - matnlarning uzluksiz shifrlanishi va dekodlanishi uchun zarur bo lganʻ
ma'lumotlar.
Kriptografik tizim T [T 1, T 2, ..., T to] oddiy matnli o zgarishlar oilasini
ʻ
anglatadi.
Ushbu oila a'zolari indekslangan yoki ular bilan ko rsatilgan.
ʻ ga ; parametr ga
kaliti. K tugmachasining maydoni - bu mumkin bo lgan kalit qiymatlari
ʻ
to plamidir. Odatda, kalit alifbo ichidagi belgilar ketma-ketligidir.
ʻ
Kriptotizimlar ikkiga bo linadi
ʻ nosimmetrik va assimetrik . Nosimmetrik
kriptotizimlar shifrlash va shifrlash uchun ham bir xil kalitdan foydalaniladi.
Assimetrik tizimlar (ochiq kalit) ikkita kalit ishlatiladi - ommaviy va xususiy, ular
bir-biri bilan matematik bog’liq. Ma'lumotlar hamma uchun ochiq bo lgan ochiq
ʻ
kalit yordamida shifrlangan va shifrlangan - faqat xabar oluvchiga ma'lum bo lgan
ʻ
shaxsiy kalit yordamida.
Shartlar kalitlarni taqsimlash va kalitlarni boshqarish tarkibi kalitlarni
yig’ish va ularni foydalanuvchilar o rtasida taqsimlashdan iborat bo lgan axborotni
ʻ ʻ
qayta ishlash jarayonlariga taalluqlidir.
Elektron (raqamli) imzo . U matnga biriktirilgan uning kriptografik
o zgartirilishi deb nomlanadi, bu esa boshqa foydalanuvchidan matnni olganida
ʻ
xabarning muallifligi va haqiqiyligini tekshirishga imkon beradi.
Kriptografik qarshilik shifrning xarakteristikasi deyiladi, bu uning kalitni
bilmasdan (masalan, kriptovalyutaga qarshilik) uning shifrni ochishga nisbatan
qarshiligini aniqlaydi. Kriptografik kuchning bir nechta ko rsatkichlari mavjud:
ʻ
- mumkin bo lgan barcha kalitlarning soni;
ʻ
- kriptovalyutani o tkazish uchun zarur bo lgan o rtacha vaqt.
ʻ ʻ ʻ

Kriptotizimga qo yiladigan talablar
ʻ
Kriptografik ma'lumotlarni yopish jarayoni dasturiy va apparat vositalarida
ham amalga oshirilishi mumkin. Uskunani amalga oshirish ancha qimmatga

tushadi, ammo u yuqori ishlash, soddaligi va xavfsizligiga ega. Dasturiy ta'minotni
qo llash yanada amaliy, foydalanishda ma'lum bir moslashuvchanlikka imkonʻ
beradi.
Kriptografik tizimlarga umumiy qabul qilingan talablar:
- Shifrlangan xabarni faqat kalit mavjud bo lganda o qish mumkin;
ʻ ʻ
- Shifrlangan xabarning parchasi va tegishli oddiy matn tomonidan
ishlatiladigan kalitni aniqlash uchun zarur bo lgan operatsiyalar soni kamida bitta
ʻ
mumkin bo lgan kalitlarning umumiy sonidan iborat bo lishi kerak;
ʻ ʻ
- Mumkin bo lgan kalitlarni saralash orqali ma'lumotlarni shifrlash uchun
ʻ
talab qilinadigan operatsiyalar soni qat'iy ravishda past chegaraga ega bo lishi va
ʻ
zamonaviy kompyuterlarning imkoniyatlaridan oshib ketishi kerak (tarmoq
hisoblash imkoniyatlarini hisobga olgan holda);
- Shifrlash algoritmini bilish himoya ishonchliligiga ta'sir qilmasligi kerak;
- Kalitning ozgina o zgarishi shifrlangan xabar turida sezilarli o zgarishlarga
ʻ ʻ
olib kelishi kerak;
- Shifrlash algoritmining tarkibiy elementlari o zgarmasligi kerak;
ʻ
- Shifrlash paytida xabarga kiritilgan qo shimcha qismlar to liq va ishonchli
ʻ ʻ
tarzda shifrlangan matnda yashirin bo lishi kerak;
ʻ
- Shifr matnining uzunligi boshlang’ich matn uzunligiga teng bo lishi kerak;
ʻ
- Shifrlash jarayonida doimiy ravishda ishlatiladigan kalitlar o rtasida sodda
ʻ
va osongina o rnatiladigan bog’liqliklar bo lmasligi kerak;
ʻ ʻ
- Ko p mumkin bo lgan kalitlarning har biri ishonchli ma'lumotlarni himoya
ʻ ʻ
qilishni ta'minlashi kerak;
- Algoritm ikkala dasturiy va apparat vositalarini amalga oshirishga imkon
berishi kerak, shu bilan birga kalit uzunligini o zgartirish shifrlash algoritmining
ʻ
sifat jihatidan yomonlashishiga olib kelmasligi kerak.

Asosiy shifrlash algoritmlari
Shifrlash-parolni ochish usuli deyiladi. Shifrni ochishda ishlatiladigan kalit
shifrlash uchun ishlatiladigan kalit bilan mos kelmasligi mumkin, ammo ko pginaʻ
algoritmlarda kalitlar bir xil.
Kalitlarga asoslangan algoritmlar ikki sinfga bo lingan:
ʻ nosimmetrik (maxfiy
kalit bilan) va assimetrik (ochiq kalit bilan). Simmetrik algoritmlar shifrlash va
shifrlash uchun bir xil kalitdan foydalanadilar yoki shifrlash kaliti yordamida
shifrlash kaliti shunchaki hisoblanadi. Asimmetrik algoritmlar turli xil
tugmachalardan foydalanadi va shifrlash kalitidan foydalanib, shifrlash kalitini
hisoblash mumkin emas.
Simmetrik algoritmlar oqim shifrlari va blokli shifrlarga bo linadi. Oqimli
ʻ
uzatish ma'lumotni bit bilan shifrlashga imkon beradi, bloklar esa ba'zi ma'lumotlar
to plamlari bilan ishlaydi (
ʻ odatda 64 bitdan iborat blok hajmi ) va ushbu to plamni ʻ
to liq shifrlash.
ʻ
Odatda, shifrlash kaliti bu fayl yoki ma'lumotlar to plami bo lib, shaxsiy kalit
ʻ ʻ
vositasida saqlanadi (masalan, USB flesh-disk yoki smart-karta); shaxsiy kalit
tashuvchisi egasidan boshqa hech kimga ochiq bo lmasligi uchun choralar ko rish
ʻ ʻ
zarur.
Dastlabki shifrlashsiz, semantik modifikatsiyani va kriptografik yopiq xabarni
soxtalashtirishni amalga oshirish imkonsizligi sababli, haqiqiylik ta'minlanadi.
Soxta xabarni maxfiy kalitni bilmasdan to g’ri shifrlash mumkin emas.
ʻ
Ma'lumotlar yaxlitligi uzatilayotgan ma'lumotlarga maxsus kodni biriktirish
orqali ta'minlanadi ( taqlid ) maxfiy kalit tomonidan ishlab chiqarilgan. Imitatsiya -
bu cheklashning bir turi, ya'ni. xatning yaxlitligi tekshiriladigan xabarning ba'zi bir
ma'lumot xarakteristikasi. Imitatsiya qo shimchasini shakllantirish algoritmi uning
ʻ
har bir bitikdagi ba'zi murakkab kriptografik qonunlarga bog’liqligini ta'minlashi
kerak. Xabarning yaxlitligini tekshirish xabarni oluvchi tomonidan qabul qilingan
xabarga mos keladigan maxfiy kalitni yaratish va uni xabarning olingan qiymati
bilan taqqoslash orqali amalga oshiriladi. Agar mos keladigan bo lsa, ma'lumot
ʻ
yuboruvchidan oluvchiga yo lda o zgartirilmagan degan xulosaga kelish mumkin.
ʻ ʻ

$Simmetrik shifrlash "o zingiz uchun" ma'lumotni shifrlash uchun juda mosʻ keladi, masalan, egasining yo qligida unga ruxsatsiz kirishni oldini olish uchun. ʻ Menda yuqori shifrlash tezligi bor, bitta kalitli kriptosistemalar axborot xavfsizligining ko plab muhim vazifalarini hal qila oladi. Biroq, kompyuter ʻ tarmoqlarida nosimmetrik kriptotizimlardan avtonom foydalanish foydalanuvchilar o rtasida shifrlash kalitlarini tarqatish muammosini keltirib chiqaradi. ʻ Shifrlangan ma'lumotlarni almashishni boshlashdan oldin, siz barcha qabul qiluvchilar bilan maxfiy kalitlarni almashishingiz kerak. Simmetrik kriptotizimning maxfiy kalitini uzatish umumiy aloqa kanallari orqali amalga oshirilmaydi, maxfiy kalit yuboruvchi va oluvchiga xavfsiz kanal (yoki kuryer) orqali uzatilishi kerak. Tarmoq ichida aylanayotgan xabarlarning samarali himoyasini ta'minlash uchun juda ko p tez-tez o zgartiriladigan kalitlarga ehtiyoj ʻ ʻ bor (har bir juftlik uchun bitta kalit). Shaxsiy kalitlarni ko p sonli foydalanuvchilar ʻ bilan tarqatish muammosi juda mashaqqatli va qiyin vazifadir. Tarmoqda N foydalanuvchilariga N (N-1) / 2 maxfiy kalitlari berilishi kerak. Asimmetrik shifrlar ochiq kalit hammaga ochiq bo lishi uchun ruxsat bering ʻ (masalan, gazetada e'lon qilingan). Bu har kimga xabarni shifrlashga imkon beradi. Biroq, faqat shifrni ochish kalitiga ega bo lgan foydalanuvchi ushbu xabarni ʻ shifrlay oladi. Shifrlash kaliti chaqiriladi ochiq kalit , va shifrni ochish kaliti shaxsiy kalit yoki maxfiy kalit . Maxfiy va ochiq kalitlar juft shaklda yaratiladi. Maxfiy kalit uning egasida qolishi va ruxsatsiz kirishdan ishonchli himoyalangan bo lishi kerak (nosimmetrik ʻ algoritmlardagi shifrlash kalitiga o xshash). Ochiq kalitning nusxasi maxfiy kalit ʻ egasi bilan ma'lumot almashadigan kriptografik tarmoqning har bir abonentida joylashgan bo lishi kerak. Ochiq kalitli kriptografik tizimlar qaytarib bo lmaydigan ʻ ʻ yoki bir tomonlama funksiyalardan foydalanadi, ular quyidagi xususiyatlarga ega: berilgan qiymat uchun x qiymatni hisoblash uchun nisbatan soda f (x) ammo, agar yM \u003d j (x) , keyin qiymatni hisoblashning oson usuli yo q ʻ x . Qaytarilmaydigan funksiyalar sinflari juda ko p va turli xil ochiq kalit tizimlarini ʻ yaratadi.$

Shifrlangan ma'lumotlarni assimetrik kriptosistemada uzatish jarayoni
quyidagicha:
Tayyorgarlik bosqichi: V abonenti bir nechta kalitlarni ishlab chiqaradi:
maxfiy kalit k va ochiq kalit K;
K-ning ochiq kaliti A abonentiga va boshqa obunachilarga yuboriladi (yoki,
masalan, umumiy manbada mavjud).
Foydalanish ( A va B o rtasida ma'lumot almashinuvi ʻ )
- Abonent B xabaridagi K ochiq kaliti yordamida xabarni shifrlaydi va
shifrlangan matnni B abonentiga yuboradi;
- B abonenti o z shaxsiy kalitidan foydalanib xabarni hal qiladi; boshqa hech
ʻ
kim ushbu xabarni shifrlay olmaydi, chunki B abonentining maxfiy kalitiga ega
emas.
Asimmetrik kriptosistemada axborot xavfsizligi xabarni oluvchidagi k
kalitining maxfiyligiga asoslangan.
Nosimmetrik kriptografik tizimlar oldida assimetrik kriptografik
tizimlardan foydalanish:
- asimmetrik kriptotizimlarda foydalanuvchilar o rtasida kalitlarni
ʻ
tarqatishning murakkab muammosi hal qilindi, chunki har bir foydalanuvchi
o zo zidan kalit juftligini yaratishi mumkin va foydalanuvchilarning ochiq kalitlari
ʻ ʻ
erkin nashr qilinishi va tarmoq aloqalari orqali tarqatilishi mumkin;
- kalitlar sonining foydalanuvchilar soniga bog’liqligi yo qoladi; assimetrik
ʻ
kriptotizimda ishlatiladigan kalitlarning soni simmetrik tizimlarda bo lgani kabi
ʻ
kvadratik emas, chiziqli munosabatlar bo yicha abonentlar soniga bog’liq (N
ʻ
foydalanuvchilari tizimida 2N tugmachalari ishlatiladi);
- assimetrik kriptotizimlar bir-biriga ishonmaydigan tomonlarning o zaro ta'sir
ʻ
protokollarini amalga oshirishga imkon beradi, chunki asimmetrik
kriptotizimlardan foydalanganda shaxsiy kalit faqat uning egasiga ma'lum bo lishi
ʻ
kerak.
Assimetrik kriptotizimlar kamchiliklari :

- Hozirgi vaqtda assimetrik algoritmlarda ishlatiladigan funksiyalarning
qaytarib bo lmasligini matematik isbot yo q; ʻ ʻ
- Assimetrik shifrlash nosimmetriklikka qaraganda ancha sekin, chunki
shifrlash va shifrlash juda ko p resurs talab qiladigan ishlardan foydalanadi; Xuddi
ʻ
shu sabablarga ko ra, assimetrik algoritmga ega bo lgan kodlovchi dasturni amalga
ʻ ʻ
oshirish apparat-simmetrik algoritmni amalga oshirishdan ko ra ancha qiyin; -
ʻ
Ochiq kalitlarni buzib kirishdan himoya qilish zaruriyati.
Zamonaviy shifrlash-shifrlash algoritmlari juda murakkab va qo lda bajarib
ʻ
bo lmaydi. Ushbu kriptografik algoritmlar kompyuterlar yoki maxsus apparat
ʻ
vositalaridan foydalanish uchun mo ljallangan. Ko pgina dasturlarda kriptografiya
ʻ ʻ
dasturiy ta'minot tomonidan ishlab chiqariladi va ko plab kriptografik paketlar
ʻ
mavjud.
Simmetrik algoritmlar asimmetriklarga qaraganda tezroq. Amalda,
algoritmlarning ikkala turi ham tez-tez birgalikda ishlatiladi: ochiq kalit algoritmi
tasodifiy yaratilgan maxfiy kalitni uzatish uchun ishlatiladi, undan keyin xabarni
shifrlash uchun foydalaniladi.
Ko pgina yuqori sifatli kriptografik algoritmlar keng tarqalgan. Eng taniqli
ʻ
nosimmetrik algoritmlar DES va IDEA; eng yaxshi assimetrik algoritm - bu RSA.
Ma'lum bo lgan barcha shifrlash usullarini besh guruhga bo lish mumkin:
ʻ ʻ
almashtirish, analitik transformatsiya, gamming va kombinatsiyalangan shifrlash.
Ushbu usullarning har biri bir nechta navlarga ega bo lishi mumkin.
ʻ
Almashtirish usullari
Oddiy (bitta alifbo tartibida) - shifr matnining belgilari bir xil alifboning
boshqa belgilariga almashtiriladi. Agar shifrlangan matn hajmi katta bo lsa, unda
ʻ
shifr matnidagi harflarning chastotasi alfavitdagi harflarning chastotasiga yaqinroq
bo ladi (matn yozilgan til) va shifrlash juda oson bo ladi. Ushbu usul hozirgi
ʻ ʻ
kunda kamdan-kam qo llaniladi va shifrlangan matn qisqa bo lgan hollarda
ʻ ʻ
qo llaniladi.
ʻ
Ko p alifbo
ʻ almashtirish - bu oddiy yoki sodda tarzda, o zgartirilgan ʻ
matnning belgilarini boshqa alifbo belgilarining belgilariga ko proq yoki kamroq
ʻ

murakkab qoidaga muvofiq almashtirish. Yuqori kriptografik quvvatni ta'minlash
uchun katta kalitlardan foydalanish talab etiladi.
Oddiy kontur polialfavitli. Dastlabki matn belgilarini almashtirish uchun bir
nechta alifbolardan foydalaniladi va alfavit ketma-ket va siklli ravishda
o zgartiriladi, ya'ni. birinchi belgi birinchi alfavitning mos keladigan belgisi bilan,ʻ
ikkinchi belgi ikkinchi alfavitning belgisi va boshqalar bilan almashtiriladi. barcha
tanlangan alfavitlar ishlatilmaguncha. Shundan so ng, alifbolardan foydalanish
ʻ
takrorlanadi.
Ko p alifboli bitta halqa monofonik
ʻ almashtirish shundan iboratki,
alifbolarning soni va tarkibi shifr matnida barcha belgilar paydo bo lish chastotasi
ʻ
bir xil bo lishi uchun tanlangan. Bunday vaziyatda shifrlangan matnni statistik
ʻ
qayta ishlash yordamida kriptovalyutatsiya qilish qiyin. Belgilarning paydo bo lish
ʻ
chastotalarini tenglashtirishga asosiy matnning tez-tez uchraydigan belgilari uchun
kamdan-kam uchraydigan elementlarga qaraganda ko proq almashtirish
ʻ
elementlaridan foydalanish nazarda tutilganligi tufayli erishiladi.
Ko p alifbo tartibidagi ko p kontur
ʻ ʻ o zgartirish ʻ alifboning bir nechta
to plamlari (konturlari) shifrlash uchun ishlatilganligi, tsiklik ravishda
ʻ
ishlatilganligi va umumiy holatda har bir davraning o ziga xos individual
ʻ
foydalanish davri mavjudligi. Ushbu davr odatda belgilar soniga qarab hisoblab
chiqiladi, shifrlashdan keyin alifboning konturlari o zgaradi.
ʻ
Yo l
ʻ almashtirishlar - Kriptografik aylantirishning oddiy usuli. Qoida
tariqasida, boshqa usullar bilan birgalikda ishlatiladi. Ushbu usul shifrlangan
matnning belgilari kodlangan belgilar bloklari ichidagi muayyan qoidalarga
muvofiq qayta joylashtirilganligidan iborat. Permutatsiya bo yicha barcha shifrlash
ʻ
va shifrlash protseduralari yetarlicha rasmiylashtirilgan va algoritmik tarzda
amalga oshirilishi mumkin.

Oddiy almashtirish orqali shifrlash quyidagicha:
- Takrorlanmaydigan belgilar bilan kalit so z tanlandi;
ʻ
- Shifrlangan matn kalit so zning belgilari ostida ketma-ket yoziladi;
ʻ

- Shifrlangan matn kalitning harflari alfavitda joylashgan ketma-ketlikda
ustunlar bilan yoziladi (yoki raqamlar tabiiy tartibda, agar ular raqamli bo lsa). ʻ
Masalan:
aniq matn: ehtiyot bo ling
ʻ kalit: 5 8 1 3 7 4 6 2 shifrlash sxemasi:
B D T E O (bu erda bo sh joy)
ʻ
S T O R O F I N
AKSESSUARLAR matnini 2 ta belgi bo yicha guruhlang va shifrlangan
ʻ
matnni oling:
Oddiy permutatsiya bilan shifrlashning kamchiliklari shundaki, shifrlangan
matnda shifrlangan matnning katta uzunligi bilan kalit belgilarning naqshlari
paydo bo lishi mumkin. Ushbu kamchilikni bartaraf etish uchun siz ma'lum
ʻ
miqdordagi belgilar shifrlanganidan keyin kalitni o zgartirishingiz mumkin.
ʻ
Kalitlarning teztez o zgarishi bilan shifrlash kuchini sezilarli darajada oshirish
ʻ
mumkin. Biroq, bu holda shifrlash va shifrni ochish jarayonini tashkil etish
murakkablashadi.

Murakkab jadvalni almashtirish Shifrlangan matnning belgilarini yozish
uchun ba'zi murakkablashtiruvchi elementlar kiritilgan maxsus jadvaldan
foydalanish kerak. Jadval matritsadir, uning o lchamlari o zboshimchalik bilan
ʻ ʻ
tanlanishi mumkin. Unda, oddiy qayta tartiblashda bo lgani kabi, shifrlangan
ʻ
matnning belgilari yozilgan. Asorat shundaki, ma'lum miqdordagi stol hujayralari
ishlatilmaydi. Ishlatilmagan narsalarning soni va joylashuvi qo shimcha shifrlash
ʻ
kalitidir. Shifrlangan matn bloklari ichida ( m x n – S elementlar jadvalga yoziladi
( m x n- stol o lchamlari
ʻ S - ishlatilmagan narsalar soni). Bundan tashqari, shifrlash
jarayoni oddiy almashtirishga o xshaydi.
ʻ
Jadval kattaligiga, kalit belgilarning ketma-ketligiga, ishlatilmagan
elementlarning soni va joylashishiga qarab siz shifrlangan matnning kerakli
kuchini olishingiz mumkin.
Kengaytirilgan marshrutni o zgartirish
ʻ . U yuqori shifrlash kuchiga ega,
Gamilton uslubidagi marshrutlar bo yicha murakkab almashtirish usulidan
ʻ

$foydalanadi. Bunday holda, ma'lum bir giperkubtaning uchlari shifrlangan matnning belgilarini yozish uchun ishlatiladi va shifrlangan matnning belgilari Gamiltonning yo nalishlari bo yicha hisobga olinadi va bir nechta turliʻ ʻ yo nalishlardan foydalaniladi. ʻ Shifrlash usuli analitik o zgarishlardan foydalangan holda ʻ ma'lumotlarning ishonchli tarzda yopilishini ta'minlaydi. Buning uchun matritsa algebra usullarini qo llashingiz mumkin, masalan, matritsani vektorga ko paytirish. Agar matritsa ʻ ʻ kalit sifatida ishlatilsa va vektor komponenti o rniga asosiy matnning belgilarini ʻ almashtirsa, natijada paydo bo lgan vektorning tarkibiy qismlari shifr matnining ʻ belgilari bo ladi. Shifrni ochish xuddi matritsani vektorga ko paytirish qoidasi ʻ ʻ yordamida amalga oshiriladi, faqat matritsa tayanch sifatida qabul qilinadi, yopilish amalga oshirilayotganning teskari tomoni va omil vektori sifatida yopiq matnning tegishli belgilar soni. Natija vektorining qiymatlari oddiy matn belgilarining raqamli ekvivalentidir. O yin-kulgi ʻ - bu usul asosiy matnga kalit asosida hosil qilingan ba'zi soxta tasodifiy ketma-ketlikni qo shishdan iborat. Gamma-ni dastlabki matnga qo llash ʻ ʻ tartibi ikki usulda amalga oshirilishi mumkin. V birinchi yo l ʻ Matn va gamma belgilarining belgilari raqamli ekvivalentlar bilan almashtiriladi, ular keyinchalik modulga qo shiladi ʻ T bu erda K - alfavitdagi harflar soni, ya'ni. tc\ u003d(tp+tg)modK qayerda tv , tp , tg - tegishli ravishda shifr matnlari, manba matnlar va gamma-belgilar. Ikkinchi usulda boshlang’ich matn va gamma belgilari ikkilik kod sifatida taqdim etiladi va keyin mos keladigan raqamlar modul 2 qo shiladi, modul 2 ʻ qo shilish o rniga, gamming paytida boshqa mantiqiy operatsiyalardan ʻ ʻ foydalanishingiz mumkin, masalan, mantiqiy ekvivalentsiya yoki mantiqiy nomuvofiqlik qoidasiga binoan o zgartirish. Bunday almashtirish boshqa kalitni ʻ kiritishga teng keladi, bu shifrlangan xabarning belgilarini dastlabki matn va gamma belgilaridan yaratish qoidasini tanlashdir. Gamma usulidan foydalangan holda shifrlashning kuchi asosan gamma xususiyatlari bilan belgilanadi - davr uzunligi va statistik tavsiflarning bir xilligi.$

Ikkinchi xususiyat, ma'lum vaqt ichida turli xil belgilar paydo bo lishidaʻ
naqshlarning yo qligini ta'minlaydi.
ʻ
Gammaning yaxshi statistik xususiyatlari bilan shifrlash kuchi faqat uning
davrining uzunligi bilan belgilanadi. Bundan tashqari, agar gamma davrining
uzunligi shifrlangan matn uzunligidan kattaroq bo lsa, unda bunday shifr nazariy
ʻ
jihatdan mutlaqo barqaror. Cheksiz gamma sifatida tasodifiy belgilarning har
qanday ketma-ketligidan, masalan, PI sonlarining raqamlar ketma-ketligidan
foydalanish mumkin. Kompyuter bilan shifrlashda soxta tasodifiy sonlar sensori
yordamida gamma ketma-ketligi hosil bo ladi.
ʻ
Birlashtirilgan shifrlash usullari bir vaqtning o zida bir nechta turli xil
ʻ
usullardan foydalaning, ya'ni ikki yoki undan ko p usullardan foydalangan holda
ʻ
dastlabki matnni ketma-ket shifrlash. Bu juda samarali usul shifrlash kuchini
oshirish.
Birlashtirilgan shifrning odatiy misoli - bu ma'lumotlarning kriptografik
yopilishining AQSh milliy standarti (DES).
Kodlash. Himoyalangan ma'lumotlarning ba'zi elementlari (bu alohida
bo lishi shart emas) oldindan tanlangan kodlar (raqamli, alifbo, alfavit-raqamli
ʻ
kombinatsiyalar va boshqalar) bilan almashtirilganda bunday kriptografik yopilish
tushuniladi.
Ushbu usul ikki xil: semantik va ramziy kodlash. S emantik kodlash
kodlangan elementlar juda aniq ma'noga ega (so zlar, jumlalar, jumlalar guruhlari).
ʻ
B elgilarni kodlash himoyalangan xabarning har bir belgisi kodlangan. Belgilarni
kodlash asosan almashtirish shifrlash bilan bir xil.
To g’ri ishlatilganda kodlarni boshqa klassik tizimlarga qaraganda ochish
ʻ
ancha qiyin. Buning uchta sababi bor.
- Birinchidan , ishlatiladigan kodning katta uzunligi (shifrlash uchun - bir
necha yuz bit; kodlar kitobi - yuz minglab - bir million bit).
- Ikkinchidan , kodlar ortiqcha miqdorni olib tashlaydi.

- Uchinchidan , kodlar nisbatan katta hajmdagi aniq matn bloklari (so zlar vaʻ
iboralar) bilan ishlaydi va shuning uchun mahalliy ma'lumotni yashiradi, aks holda
kriptovalyutaga qimmatli maslahatlar berishi mumkin.
Kamchiliklari kodlash paytida kalit yaxshi ishlatilmasligi faktini o z ichiga
ʻ
olishi kerak, chunki bitta so z va iborani kodlashda kodlar kitobining juda oz qismi
ʻ
ishlatiladi. Natijada, kod juda ko p ishlatilganda qisman tahlilga yordam beradi va
ʻ
ayniqsa ma'lum bo lgan oddiy matnni buzishda sezgir. Shu sabablarga ko ra,
ʻ ʻ
ishonchlilikni oshirish uchun kodlarni tez-tez o zgartirish kerak.
ʻ

Shifrlash usullarining kombinatsiyasi
Yuqorida muhokama qilinganidek, ushbu uchta shifrlash usullarining har biri
ba'zi bir noqulayliklarga duch kelmoqda. Biroq, ushbu usullarning kombinatsiyasi
ishlatilganda, ular ishonchli va yuqori samarali shifrlash tizimini hosil qiladi.
Ko pincha maxfiy va ochiq kalitlar texnikalari birlashtirilib, birgalikda
ʻ
qo llaniladi. Xususiy kalit usuli tez shifrni ochishga imkon beradi, ochiq kalit usuli
ʻ
esa shaxsiy kalitni uzatishning xavfsiz va qulay usulini taklif etadi. Ushbu
usullarning kombinatsiyasi "raqamli konvert" sifatida tanilgan. PGP elektron
pochtasini shifrlash raqamli konvert usuliga asoslangan.
Hashing parolning mustahkamligini tekshirish uchun ishlatiladi. Agar tizim
parolning o rniga, parol xeshini saqlasa, u yanada xavfsizroq bo ladi, chunki
ʻ ʻ
hacker ushbu hashning qo liga tushib qolsa ham, uni tushunolmaydi (o qiy
ʻ ʻ
olmaydi). Tekshirish paytida tizim kiruvchi parolning xeshini tekshiradi va natija
saqlangan narsaga mos keladimi yo qmi. Shunday qilib, haqiqiy parol faqat
ʻ
o zgartirilishi yoki tasdiqlanishi kerak bo lganda qisqa vaqtlarda ko rinadi, bu
ʻ ʻ ʻ
uning noto g’ri qo llarga tushib qolish ehtimolini sezilarli darajada kamaytiradi.
ʻ ʻ
Hashing shaxsiy kalit yordamida ma'lumotlarning haqiqiyligini tekshirish
uchun ham ishlatiladi. Ma'lumotlar va ushbu kalit yordamida hash hosil bo ladi.
ʻ
Shuning uchun faqat ma'lumotlar va xeshlar ko rinadi va kalitning o zi
ʻ ʻ
uzatilmaydi. Shunday qilib, agar biron bir ma'lumot yoki xesh bilan o zgartirishlar
ʻ
kiritilsa, ular osongina aniqlanadi.

Xulosa qilib shuni aytishimiz mumkinki, ushbu usullar ma'lumotlarni
o qimaydigan formatda samarali kodlash uchun ishlatilishi mumkin va bu ularningʻ
xavfsizligini ta'minlashi mumkin. Ko pgina zamonaviy tizimlar, odatda,
ʻ
xavfsizlikni oshirish uchun ushbu shifrlash usullarining kombinatsiyasidan
foydalanadilar va algoritmlarni kuchli amalga oshiradilar. Xavfsizlikka qo shimcha
ʻ
ravishda, ushbu tizimlar foydalanuvchi identifikatorini tekshirish va olingan
ma'lumotlarning buzilishiga yo l qo ymaslik kabi ko plab qo shimcha imtiyozlarni
ʻ ʻ ʻ ʻ
ham beradi.
Shifrlangan algoritmlarning ayrim turlari uchun shifrlangan xabarni ushlashda
ma'lum belgilarning paydo bo lish chastotasini hisoblash va ularni ma'lum belgilar
ʻ
yoki ularning kombinatsiyalari (bigramlar, trigramlar va boshqalar) paydo bo lish
ʻ
ehtimoli bilan solishtirish mumkin. Bu, o z navbatida, shifrlangan xabarning
ʻ
alohida bo limlarining birma-bir ochilishini olib kelishi mumkin.
ʻ
Ehtimol so zlarning mavjudligi. Bu paydo bo lishi mumkin bo lgan xabarni
ʻ ʻ ʻ
kutish mumkin bo lgan so zlar yoki iboralar (masalan, inglizcha matn uchun -
ʻ ʻ
"va", "the", "are" va boshqalar).
Shifrlangan xabarlarni ehtimol statistik tahlil va tahlil qilish uchun yaroqsiz
holga keltiradigan usullar mavjud, ehtimol so zlar yordamida. Bularga quyidagilar
ʻ
kiradi.
Diffuziya . Ochiq xabarning bitta belgi ta'siri shifrlangan xabarning ko plab
ʻ
belgilariga ta'sir qiladi. Ushbu usul dekodlashda xatolar sonining ko payishiga olib
ʻ
kelsa ham, undan ochiq xabarning statistik tuzilishini yashirish uchun foydalanish
mumkin.
Yutish. Dispersion tamoyilining rivojlanishi. Unda kalitning bitta belgilarining
ta'siri shifrlangan ko plab belgilarga ta'sir qiladi.
ʻ
Aralashtirish . U asl xabarning maxsus o zgartirilishlaridan foydalanishga
ʻ
asoslanadi, buning natijasida mumkin bo lgan ketma-ketliklar mumkin bo lgan
ʻ ʻ
ochiq xabarlarning butun doirasiga tarqalib ketganga o xshaydi. Ushbu usulning
ʻ
rivojlanishi permutatsiya va almashtirishning oddiy operatsiyalarining
ketmaketligidan iborat kompozit shifrlash algoritmlaridan foydalanish edi.

$Ta'riflangan usullarning namunalari DES shifrlash standartlari va GOST 28147-89. Shifrlash algoritmlarining ikkita asosiy turi mavjud: - nosimmetrik shifrlash algoritmlari; - assimetrik shifrlash algoritmlari. Playfer Shifrlash usuli. (Eng. "Adolatli o yin").ʻ 1850 yillarning boshlarida Charlz Uitstoun "to rtburchaklar shifr" deb nomlangan ixtiro qildi. Uitstounning ʻ yaqin do sti Leon Playfer ushbu kod haqida 1854 yilda uy kotibi lord Palmerston ʻ va shahzoda Albert bilan rasmiy ziyofatda gapirdi. Playfer harbiy va diplomatik doiralarda taniqli bo lganligi sababli, "Playfer kodi" nomi Uitstonning yaratilishida ʻ abadiy kiritilgan. Ushbu shifr birinchi alfanumerik-shifrli shifrga aylandi (portlarda sigram jadvalidagi belgilar harflar bilan emas, balki belgilar bilan ishlatilgan). U telegraf aloqalarining maxfiyligini ta'minlash maqsadida ishlab chiqilgan va Britaniya harbiylari tomonidan Boer va Birinchi jahon urushida ishlatilgan. U shuningdek, Ikkinchi Jahon urushi paytida Avstraliya orollari qirg’oq qo riqchilari tomonidan ʻ ishlatilgan. Shifr juft belgilarni (bigram) shifrlashni ta'minlaydi. Shunday qilib, ushbu shifr oddiy almashtirish shifriga nisbatan buzg’unchilikka nisbatan ancha chidamli, chunki chastotani tahlil qilish qiyin. Buni amalga oshirish mumkin, ammo 26 ta mumkin bo lgan belgilar (Lotin alifbosi) uchun emas, balki 26 x 26 \u003d 676 ʻ mumkin bo lgan qadam uchun. Bigramramlarning chastotasini tahlil qilish ʻ mumkin, ammo bu ancha qiyin va juda katta hajmdagi shifr matnini talab qiladi.Xabarni shifrlash uchun uni bigramlarga (ikki belgidan iborat guruhlarga) bo lish kerak, agar bu holda, agar ikkita o xshash belgilar Bigramda bo lsa, ular ʻ ʻ ʻ orasida oldindan kelishilgan yordamchi belgi qo shiladi (asl nusxada - ʻ X , rus alifbosi uchun - Menman ) Masalan, "shifrlangan xabar" "uchun" bo ladi ʻ Menman umumiy Menman ". Kalit jadvalni yaratish uchun shior tanlanadi va keyin u Trisemus shifrlash tizimining qoidalariga muvofiq to ldiriladi. Masalan, ʻ "DYADINA" shiori uchun asosiy jadval quyidagicha. 2.4.3-Playfair shifri uchun asosiy jadval$

Keyin, quyidagi qoidalarga amal qilgan holda, boshlang’ich matnda juft juft
belgilarni shifrlash amalga oshiriladi:
1. Agar boshlang’ich matnning belgilar bir satrda paydo bo lsa, u holdaʻ
bu belgilar tegishli belgilarning o ng tomonidagi eng yaqin ustunlarda joylashgan
ʻ
belgilar bilan almashtiriladi. Agar belgi satrda oxirgi bo lsa, unda u o sha
ʻ ʻ
chiziqning birinchi belgisi bilan almashtiriladi.
2. Agar boshlang’ich matnning kattaramramining belgilari bitta ustunda
bo lsa, ular darhol o sha ustunning belgilariga o zgartiriladi. Agar belgi ustunning
ʻ ʻ ʻ
pastki qismida bo lsa, u o sha ustunning birinchi belgisi bilan almashtiriladi.
ʻ ʻ
3. Agar boshlang’ich matnning belgilar turli xil ustunlar va turli xil
satrlarda bo lsa, unda ular bir xil satrlarda joylashgan, ammo to rtburchaklar
ʻ ʻ
boshqa burchaklariga mos keladigan belgilar bilan almashtiriladi.
Shifrlashga misol.
"For" bigram to rtburchaklar hosil qiladi - uning o rniga "zhb";
ʻ ʻ
Biggr ―shi bitta ustunda - ―yue bilan almashtirildi;
‖ ‖
"Fr" Bigram bitta satrda - "xc" bilan almashtirildi;
Bigram "o" to rtburchaklar hosil qiladi - "yd" bilan almashtiriladi;
ʻ
Bigram "en" bir xil satrda - "ba" bilan almashtirilgan;
Bigram "lekin" to rtburchaklar hosil qiladi - uning o rniga "am";
ʻ ʻ
Bigram "ec" to rtburchaklar hosil qiladi - "gt" bilan almashtiriladi;
ʻ
"Oya" bigram to rtburchaklar hosil qiladi - uning o rniga "ka";
ʻ ʻ
"About" bigram to rtburchaklar hosil qiladi - uning o rniga "pa" qo yiladi;
ʻ ʻ ʻ
"Shche" bigram to rtburchaklar hosil qiladi - u "sh" bilan almashtiriladi;
ʻ
Bigi "ni" to rtburchaklar hosil qiladi - u "an" bilan almashtiriladi; "Uning"
ʻ
bigrami to rtburchaklar hosil qiladi - uning o rnini "gi" egallaydi.
ʻ ʻ

Shifr dasturi ―jb yue xs yzh ba am gt ka pa she gig . ‖
Shifrni ochish uchun siz belgilarga ushbu qoidalarning teskari tartibini
ishlatishingiz kerak Menman (yoki X ) agar ular asl xabarda ma'nosiz bo lsa. U
ʻ
ikkita diskdan iborat edi - tashqi sobit va alifbo harflari qo llaniladigan ichki
ʻ
harakatlanadigan disk. Shifrlash jarayoni tashqi drayvdagi oddiy matnni topib, uni
ichki diskdagi harf bilan almashtirish kerak edi. Shundan so ng, ichki disk bitta
ʻ
pozitsiyaga o tkazildi va ikkinchi harf yangi shifr alifbosi yordamida shifrlandi.
ʻ
Ushbu shifrning kaliti disklardagi harflarning tartibi va tashqi diskka nisbatan ichki
diskning dastlabki holati edi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO YXATI ʻ

1. G’aniyev S.K., Karimov M.M., Toshev K.A. Axborot xavfsizligi. Darslik.
Toshkent. - 2016.
2. Sh.A.Abduraxmonova Axborot xavfsizligi. O quv qo llanm. –
ʻ ʻ
Toshkent, ―Navro z nashriyoti. - 2018.
ʻ ‖
3. S.K.G’aniev, M.M. Karimov, K.A. Toshev «Axborot xavfsizligi. Axborot -
kommunikatsion tizimlari xavfsizligi», «Aloqachi» 2008 yil 4. Richard E.Smith.
Elementary information security. 2nd Edition. USA, 2014.
5. Kamilov Sh.M., Masharipov A.K., Zakirova T.A., Ermatov Sh.T., Musayeva
M.A. Kompyuter tizimlarida axborotni ximoyalash. O quv qo llanma. –T.: TDIU,
ʻ ʻ
2005.
6. Paul van Oorschot, Computer Security and the Internet: Tools and
Jewels (2020, Springer). Personal use copy freely available on author's web site.
7. Wenliang Du, Computer Security: A Hands-on Approach (2017, self-
published). Updated May 2019 .
8. Stallings and Brown, Computer Security: Principles and Practice, 3/e (2014,
Prentice Hall).

Zamonaviy shifrlash algoritmlari klassifikatsiyasi

Купить

Похожие документы
3d-max dasturida obektlarni yaratish
Algoritm va ma’lumotlar strukturasi
3D-MAX dasturi haqida
3D Studio MAX dasturiga kirish. 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha
Adobe photoshop dasturida tasvirlarda ishlov berish,taqdimot yaratish

Информация о документе

Продавец

Zamonaviy shifrlash algoritmlari klassifikatsiyasi

Похожие документы