Zamonaviy ta’lim jarayonining tizimlilik xususiyatlari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	25.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Zamonaviy ta’lim jarayonining tizimlilik xususiyatlari

Купить

Zamonaviy ta’lim jarayonining tizimlilik xususiyatlari
1. Zamonaviy ta lim tushunchasining falsafiy mohiyati. ʼ
2. Zamonaviy ta limning tizimlilik xususiyatlari.
ʼ
3. T a lim jarayoniga tizimli yondashuv
ʼ .

Bizga ma lumki, butun jahonda bugungi globallashuv davrida, taraqqiyotʼ
tezkor sur atda davom etar ekan, fan va ta limda ham konstruktiv jihatga ega
ʼ ʼ
bo‘lgan islohotlar amalga oshirilmoqda. Bu esa ta limdagi sifat va miqdor
ʼ
jihatdan yuksalish tendensiyasini belgilab beradi. Ko‘pgina adabiyotlarda
zamonaviy ta lim tushunchasi faqatgina zamonaviy ta lim texnologiyalari,
ʼ ʼ
zamonaviy o‘qitish usullari, innovatsion ta lim metodlari kabi tushunchalar
ʼ
bilan bog‘lab tushuntiriladi. To‘g‘ri, bu tushuntirishlar ham zamonaviy
ta limning ko‘pgina tomonlarini ochib beradi, ammo zamonaviy ta limning
ʼ ʼ
butunlay yaxlit bir falsafiy ta rifini qamrab olmagan.
ʼ
Bizningcha, zamonaviy ta lim bu zamon talabiga javob bera oladigan
ʼ
ta limdir. “
ʼ Zamonaviy ta lim ʼ deyilganda har bir yangi davr (zamon)
talabidan kelib chiqadigan, jamiyatdagi ta lim islohotlarini nazariy va
ʼ
amaliy mexanizmlarini qamrab olgan, taraqqiyotga xizmat qiladigan, ta lim
ʼ
oluvchilar va ta lim beruvchilar manfaatini uyg‘unlashtiradigan, innovatsion
ʼ
g‘oyalarga nisbatan tahliliy (analitik )va tanqidiy (refleksiv) munosabatni
shakllantira oladigan zamonaviy, integratsion (o‘zaro hamkorlikdagi),
ratsional (aql va tafakkurga asoslangan) ta lim jarayonini tushunish
ʼ
mumkin”. Bu o‘rinda zamonaviy ta limning evrestik jihatlarini sinergetik
ʼ
tafakkur orqali anglashimiz mumkin. Zamonaviy ta lim ma lum bir ehtiyoj
ʼ ʼ
va talabdan kelib chiqadi. Jamiyatda zamonaviy ta limga bo‘lgan talab va
ʼ
ehtiyoj oshib borgandagina, u kirib keladi hamda ta lim taraqqiyotiga ta sir
ʼ ʼ
etadi. Bugun zamonaviy ta limsiz taraqqiyotga erishish juda mushkuldir. O‘z
ʼ
davrida buyuk ma rifatparvar, zamonaviy ta lim tarafdorlaridan biri, jadidlar
ʼ ʼ
yo‘lboshchisi Maxmudxo‘ja Behbudiyning “Zamon ilm va fanidan bebahra
millat boshqa millatlarga paymol bo‘lur” hamda “Mumkin qadar ko‘proq
yaxshi maktablar ochish, shuningdek, maorif va xalq saodatini ta minlash
ʼ
sohasida tinmay ishlash bizga eng yaxshi haykal bo‘ladi”, degan

mulohazalari bugun ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmaganligini anglash
mumkin.
Hozirda O‘zbekiston ta limi rivojlangan mamlakatlar ta lim tizimidan birʼ ʼ
qancha farqli ekanligini tan olishimiz kerak bo‘lgan achchiq haqiqatdir.
“Yuksalish” umummilliy harakatini O‘zbekistonning jahon reytinglaridagi
o‘rni haqida umumiy ma lumotiga ko‘ra mamlakatimiz jahondagi 203 davlat
ʼ
orasida 2019 yilgi ta lim tizimining ta sirini o‘lchash va baholash bo‘yicha
ʼ ʼ
xalqaro ma lumotlar bazasida
ʼ 79-o‘rin, Farovonlik va barqaror iqtisodiy
rivojlanish indeksi bo‘yicha 101-o‘rin, Inson taraqqiyoti indeksi bo‘yicha
105-o‘rinda qayd etiladi. Bugungi kunda (2021) ta lim darajasi bo‘yicha
ʼ
71 - o‘rinda turganligi ta lim sifati va samaradorligini oshirish uchun
ʼ
yana-da katta kuch, mehnat, yangicha yondashuvlar zarurat ekanligini
anglatadi. Bugun dunyoda deyarli barcha sohalarni bilim va aql
boshqarmoqda. Zamonaviy ta lim jarayoni ezgulikka xizmat qilish bilan bir
ʼ
qatorda salbiy oqibatlarga olib keladigan jihatlarni ham shakllantirmoqda.
Hozirgi vaqtda dunyoni egallash uchun, mamlakatlarni bo‘yso‘ndirish,
ergashtirish, ta sir doirasini kengaytirish yoki o‘zligidan ayirish uchun hech
ʼ
bir harbiy vositalar shart emas. Ta lim shunday sinergetik tizimki, u ham
ʼ
konstruktiv, ham destruktiv oqibatlarga olib kelishi mumkin. Ta lim jarayoni
ʼ
orqaligina ilmiy tafakkur shakllanadi, fanda ijod qilinadi. Fandagi ijod
mahsullari hamma vaqt ham yaxshilikka, bunyodkorlikka xizmat qilmasligi
mumkin. Jumladan, insoniyatni qiruvchi qurollar ham, turli bombardimon
vositalar yoki labaratoriyalarda kashf etilgan biologik qurollar (viruslar,
bakteriyalar) ham ilmiy tadqiqotlar natijasi sanaladi. Bugun ta lim jarayoni
ʼ
orqali berilayotgan bilim va aqlning kuchi hattoki yovuz amaliyotlarda ham
qo‘l kelmoqda. Bizningcha, mamlakatimizda “2021/2022 o‘quv yilidan
boshlab oliy ta lim tizimining tegishli ta lim yo‘nalishlari o‘quv rejalariga
ʼ ʼ
bakalavriat bosqichida “Ma naviyatshunoslik”, magistratura bosqichida
ʼ

“Kasbiy ma naviyat” fanlari kiritilishi, ʼ falsafiy fanlar negizida amalga
oshirilishi nazarda tutilayotgan “Kasb etikasi” masalalari aynan bugungi
ilmiy tadqiqotlarning natijasi ezgulikka, jamiyat taraqqiyotiga xizmat qilishi
lozimligini ko‘zlab amalga oshirilgan harakatlardan biridir.
Globallashuv davrida informasfera (axborot qobig‘i), noosfera (aql va
tafakkur qobig‘i)ning kengayishi tufayli fan va ta lim taraqqiyoti insoniyat
ʼ
jamiyatini postindustrial bosqichga o‘tishini jadallashtirdi. Ya ni fanning
ʼ
ishlab chiqarishga kirib borishiga, xizmat ko‘rsatish sohalarining yana-da
kengayishiga, yangi texnologiyalar imkoniyatlaridan samarali foydalanish
hisobidan iqtisodiy resurslarni tejash va oqilona foydalanishga urg‘u berildi.
Bu esa fan va ta limda ham sezilarli o‘zgarishlar olib kirdi.
ʼ
Ayniqsa, axborotlashgan asrda intellektual kasblar nufuzi tobora ortib
bormoqda. Gen injeneriyasi, robototexnika, nanotexnologiyalar,
kosmologiya, biotexnologiya, agrotexnologiya va boshqa ko‘plab sohalarda
shu qadar katta yutuqlar qo‘lga kiritilyaptiki, insonning aqli va tafakkuri shu
qadar keng imkoniyatga egaligi o‘z isbotini topib boryapti. Insonni bu
salohiyatga olib kelish, uning aql imkoniyatlarini ro‘yobga chiqarish ta lim
ʼ
tizimining eng muhim vazifasidir. Vaholanki, ta limi taraqqiy etmagan
ʼ
mamlakatlar iqtisodiyoti ham taraqqiy etmaganligini butun dunyo
mamlakatlari ko‘rib turibdi. Bugungi kunda zamonaviy ta lim tizimini joriy
ʼ
etmasdan turib, zamon talabiga mos kadrlarni yetishtirib bo‘lmaydi.
Ta lim sistemasini tizimlilik xususiyati deyilganda, uning o‘z tarkibiga
ʼ
kiruvchi bir necha qismlarning birgalikdagi faoliyati orqali dinamik
rivojlanish jarayonini tushunish mumkin. Tizimli yondashuv masalasi
sinergetik, nochiziqli, mantiqiy va tanqidiy tafakkur tarzi bilan bog‘liq
bo‘lganligi uchun ham bugungi davrning eng dolzarb masalalari sarasiga
kiradi.

Ta lim texnologiyalari, zamonaviy ta lim metodlari, zamonaviy ta limʼ ʼ ʼ
berish usullari, innovatsion ta lim jarayoni, integratsion, defferensial,
ʼ
masofaviy, vebinar, dual ta lim va hokazo barcha shu kabi yangicha terminlar
ʼ
zamonaviy ta limning tarkibiga kiruvchi asosiy tushunchalar hisoblanadi.
ʼ
Avvalo shuni ta kidlash o‘rinliki ta lim, shu jumladan, zamonaviy ta lim
ʼ ʼ ʼ
jarayoni ham yaxlit bir sistema sifatida tizimli tahlil obyekti bo‘la oladi.
Tizim nima ekanligi xususida to‘xtaladigan bo‘lsak, quyidagi konteksda
sinergetik ma noda tizimning mohiyati va xususiyatlari ochib beriladi.
ʼ
Tizim tushunchasiga ko‘plab ilmiy, falsafiy adabiyotlarda ta rif berilgan
ʼ
va barchasining mohiyati o‘zaro umumiy xarakterga ega. Tizim – bu
elementlardan tashkil topgan obyekt yoki obyektlar yig‘indisi hisoblanadi.
Tizim – bu o‘zaro bog‘liq va tartiblashtirilgan elementlardan tashkil topgan,
yagona maqsad sari intiluvchi obyekt yoki obyektlar yig‘indisidir. “Tizim –
har biri alohida vazifalarni bajaruvchi, yagona maqsadga yo‘naltirilgan,
o‘zaro bog‘langan, boshqariluvchi elementlarning muayyan tuzilmaga ega
bo‘lgan majmuasi. Bu ta rif murakkab tizimlarga xos ta rifdir. Bizga aynan
ʼ ʼ
mana shu ta rif ko‘proq mos keladi va jamiyatda o‘rganishni talab qiladigan
ʼ
obyektlar aynan murakkab tizimlardir”. Yuqorida ta kid etganimizdek, tizim
ʼ
tushunchasiga berilgan mazkur ta riflar ko‘plab adabiyotlarda bir-biriga
ʼ
yaqin ma noda berilgan. Tizim faqatgina elementlar yig‘indisi emas, balki,
ʼ
elementlarning o‘zaro aloqadorligidan tashkil topgan butunlik va
bog‘lanishdir. Ta lim jarayonini sinergetik qonuniyatlarga ega bo‘lgan
ʼ
murakkab tizim sifatida talqin eta olamiz. “Ta lim jarayoni – bu murakkab
ʼ
tizimdir, chunki u o‘zaro bog‘liq va o‘zaro tuzilmalashtirilgan elementlardan
tashkil topadi: maktabgacha ta lim, umumiy o‘rta ta lim, o‘rta maxsus kasb-
ʼ ʼ
hunar ta limi, oliy ta lim, ta lim beruvchi, ta lim oluvchi va h.k”. Bu
ʼ ʼ ʼ ʼ
elementlar o‘zaro iyerarxik (pog‘onama-pog‘ona) tartibda birlashgan va
yagona maqsad sari intiladi, shu maqsadni amalga oshirish uchun attraktor

omili ularni bir makonga to‘plab, zaruriy funksiyalarni bajaradi. Ammo shuni
ham inobatga olish lozimki, bugungi kunda ta lim jarayoniga haqiqatdan hamʼ
bir butunlikda rivojlanadigan, undagi har bir elementning rivoji butun bir
tizim rivoji uchun muhim hisoblanadigan tizim sifatida yondashilyaptimi?
Yoki bu tizimdagi har bir element o‘zicha (xaotik, dissipativ)
harakatlanyaptimi? Ta limda haqiqatdan ham uning tarkibiga kiruvchi har bir
ʼ
element birgalikda isloh etilyaptimi? Ta lim darajasini oshirishda hamda
ʼ
sifatini ta minlashda ta lim jarayonining har bir bug‘ini birgalikda,
ʼ ʼ
hamkorlikda harakat qilyaptimi? Bu kabi savollar juda ko‘p va bu savollar
javobini topish ham o‘z tafakkurimizda, deb hisoblaymiz. Ta limda birgina
ʼ
oliy ta limni yoki o‘rta ta limni, yoxud maktabgacha, kasbiy ta limni isloh
ʼ ʼ ʼ
etib natijaga erishib bo‘lmaydi. Bunda o‘z-o‘zini tashkillashtirish mexanizmi
ta limdagi ichki va tashqi elementlarning korporativ hamda hamkorlikdagi
ʼ
aloqadorligi, rivojlanishida namoyon bo‘ladi. Har qanday islohot
qo‘llanilganda ta limning quyi bosqichidan yuqoriga qadar o‘z bosqichiga
ʼ
mos tarzda qo‘llanilsagina samaradorlikka erishish mumkin.
Misol uchun, oliy ta lim tizimida keyingi yillarda bir qancha zamonaviy
ʼ
islohotlar kirib keldi. Modulli o‘qitish, masofaviy o‘qitish, vebinar ta lim,
ʼ
baholashdagi o‘zgarishlar va hokazo. Bu innovatsiyalar jahon talabi, juda
yaxshi, ammo bu innovatsiyalardan umuman xabardor bo‘lmagan talaba to
tushunib olgunicha kamida bir yil vaqt o‘tib ketmoqda, sirtqi ta limda
ʼ
o‘qiyotgan talabalar butunlay tushuna olmasdan, hattoki, o‘qishni tugallab
qo‘yishi holatlariga guvoh bo‘lmoqdamiz, buni tan olishimiz, yechim
topishimiz lozim. Bizningcha, innovatsiyani qo‘llashda yuqorida
aytganimizdek, har bir ta lim bosqichida o‘ziga moslashtirib, elementar
ʼ
tarzda birvarakayiga qo‘llansa, u integratsion ta lim bo‘ladi, oliy ta limga
ʼ ʼ
kirib kelgan talaba metodni o‘zlashtirishga yoki innovatsiyani tushunib
olishga vaqt sarflamasdan o‘z mutaxassiligini o‘rganishga ko‘proq e tibor
ʼ

qaratadi. Maqsad, ta lim jarayoniga haqiqiy butunlik, ya ni bir butun sistemaʼ ʼ
sifatida qarash. Masalan, oddiygina kasbga yo‘naltirish masalasini oladigan
bo‘lsak, rivojlangan mamlakatlarda, jumladan, AQSH da bu masala maktab
ta limining 6, 7-sinflaridan boshlab har bir bolaning qiziqishi, qobiliyati,
ʼ
salohiyatidan kelib chiqib alohida ta lim beruvchi ilmiy rahbarlar orqali
ʼ
amalga oshiriladi. Bu ilmiy rahbarlar bo‘lajak mutaxassisni o‘z qiziqqan
sohasi bo‘yicha dars jarayonini tashkillashtirib, har bir o‘quvchiga o‘ziga
mos keladigan, kelajakda egallamoqchi bo‘lgan kasbi bo‘yicha nazariy
fanlarni chuqurlashtirilgan holda amalga oshirishiga ko‘maklashadi. Kasbiy
maktabda tayyor o‘z maqsadini belgilab olgan, o‘rta ta lim davrinanoq
ʼ
bo‘lajak kasb-hunar ta limi yoki mutaxassisligining
ʼ asosiy nazariy
masalalarini anglab yetgan, kelajagini mazkur sohada tasavvur eta olgan
ta lim oluvchilarga asosan amaliy mashg‘ulotlar orqali o‘z sohasining yetuk
ʼ
mutaxassisi bo‘lishga o‘qitiladi. Yoki Yaponiya, Xitoy kabi mamlakatlarda
maktabgacha ta limdan boshlab guruhlarga bo‘lib ta lim berish (xan),
ʼ ʼ
muammoga jamoaviy yechim topish kabi masalalar o‘rgatiladiki, keyingi
ta lim jarayoniga ta lim oluvchilar ta limning mohiyati va texnologiyalarini
ʼ ʼ ʼ
qisman bo‘lsada anglab yetgan holda o‘tib boraveradi. Tan olib aytishimiz
lozimki, ta limga tizim sifatida yondashish masalasida mamlakatimizda bir
ʼ
qancha yechimini kutayotgan muammolar mavjud va mazkur muammolar
yechimi uchun bizningcha, har bir ta lim sohasi vakili mas uliyatlidir. Oddiy
ʼ ʼ
misol, oliy ta limdagi turli yillardagi xilma-xil o‘zgarishlarni oladigan
ʼ
bo‘lsak, birgina baholash sistemasining juda ko‘p marotaba almashinishi,
maktab, litsey, yoki kasbiy maktabdan kelgan ta lim oluvchilarning bu
ʼ
baholash sistemasidan umuman xabarsizligi, uni tushunib olguncha bir
qancha muammolarga uchrayotgani barchamizga ma lum. Ammo keyingi
ʼ
islohotlar nazarimizda mazkur muammolar yechimiga qaratilgan. Ya ni oliy
ʼ
ta limda joriy etilayotgan kredit sistemasining ilk tamal toshlari maktab
ʼ

bosqichidayoq qo‘llanilmoqda. Elektron jurnal, elektron kundalik, elektron
davomat va nazorat kabi innovatsiyalar maktab bosqichidanoq
qo‘llanilayotgani kasbiy maktab yoxud oliy ta limdagi o‘quv jarayoniga hamʼ
bir muncha bog‘liqdir. Bu esa ta lim jarayonini bir qator elementlarning
ʼ
o‘zaro bog‘lanishidan tashkil topgan bir butun sistema, butunlik ekanligining
yana bir dalili hisoblanadi. Shuning uchun ham zamonaviy ta limga tizimli
ʼ
yondashuv deganda ta limning barcha bosqichlarida o‘ziga mos ravishda, har
ʼ
bir qism uchun bir-birini takrorlamaydigan, lekin bir-birini to‘ldiradigan
innovatsiyalarni joriy etilishi juda muhimdir.
Tizimli tahlil deb, murakkab hisoblangan ijtimoiy, siyosiy, harbiy,
iqtisodiy, ilmiy xarakterga ega bo‘lgan masalalarni o‘rganish uchun
qo‘llaniladigan tahliliy vositalar (usullar) yordamida amalga oshiriladigan
tahlil turiga aytiladi”. Tizimli tahlil tizimdagi mavjud muammolar yechimida
turli alternativ yo‘llar (qarorlar)ni shakllantirish hamda ular asosida optimal
variantni tanlashga yordam beruvchi bilimlarni o‘z ichiga jamlovchi tahlil
turi hisoblanadi. Xususan, ta limga nisbatan tizimli taxlil uning yangi evristik
ʼ
imkoniyatlarini ochib beradi.
Bizning fikrimizga ko‘ra, “ zamonaviy ta lim jarayonining tizimli tahlili
ʼ
deyilganda, murakkab tuzilmaviy asosga ega bo‘lgan ta lim sistemasining
ʼ
nazariy, metodologik, ilmiy, falsafiy, iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy, ma naviy,
ʼ
huquqiy tarkibga ega bo‘lgan masalalarini, muammo va kamchiliklarini
o‘rganish uchun qo‘llaniladigan tahliliy usullarga aytiladi”. Biz mazkur
tadqiqot ishimizda ta lim jarayoniga tizimli yondashuvga asoslangan
ʼ
sinergetik usullarni qo‘llashni tavsiya etmoqdamiz. Bunday usullarga tartib
va tartibsizlikning doimiy o‘rin almashinuvi, o‘z-o‘zini tashkillashtirish,
nochiziqli yondashuv va h.k. usullarni kiritish mumkin.
Zamonaviy ta limga tizimli yondashuv deyilganda,
ʼ murakkab tuzilish va
strukturaga ega bo‘lgan zamonaviy ta lim tizimini tashkil etuvchi
ʼ

elementlarning har birini muayyan o‘ziga xos usullar, yo‘llar orqali tadqiq
etilishini tushunish mumkin. Tizimli yondashuv, bu ma lum bir obyektʼ
(sistema)ni yaxlit majmua (butunlik) sifatida tahlil etishga asoslangan
metodologik yondashuvdir.
Tizimli tahlil mustaqil tadqiqot yo‘nalishi sifatida 1950-1960 yillarda
AQSHda qurolli kuchlarni texnik jihatdan rivojlantirish, kosmosni
o‘zlashtirish, davlat boshqaruvi apparatini takomillashtirish, ishlab chiqarish
quvvatlarini taqsimot qilish, ishchi kuchi va uskunalarga bo‘lgan talabni
belgilash, turli mahsulotlarga ehtiyojlarni aniqlash kabi yirik biznes
vazifalarini bajarishda qo‘llanilgan. “Zamonaviy ma nodagi tushuncha
ʼ
shaklida tizimli yondashuv rivoji ikki yo‘nalishda – nazariy va amaliy
shaklda parallel ravishda olib borilmoqda. Nazariy yo‘nalishda turli
konsepsiyalar izchillik bilan jiddiy o‘rganiladigan tizimga birlashib, mustaqil
ilmiy soha – tizim nazariyasi paydo bo‘ladi”. Tizimli tahlil, tizimlarning
nazariy masalalarini yoritib berishda avstriyalik olim Lyudvig Fon Bertalanfi
(1901-1972) va uning davomchilari asarlarini kiritish mumkin. Ushbu
sohaning eng ko‘zga ko‘ringan vakillari sifatida A.J.Puankare,
A.A.Bogdanov, A.N.Kolmogorov, V.Arnold, I.R.Prigojin, R.L.Akofflarni
kiritish mumkin
“Ta lim jarayoniga tizimli yondashuv bizningcha,
ʼ bu – muayyan bir
ta lim sistemasini
ʼ va mazkur sistemaga asoslangan jarayonni yaxlit bir butun
tizim sifatida tahlil etish, uni tashkil etgan elementlarni, bo‘g‘inlarni, qism va
butun dialektikasini ochib berish, ularni o‘zaro bog‘liqlikda hamda
aloqadorlikda mazkur sistemani tashkil etganligini aniqlash, epistemologik va
metodologik xulosaga kelishdir”. Masalan, mamlakatimizdagi oliy ta lim
ʼ
jarayonini tizimli yondashuv obyekti sifatida oladigan bo‘lsak, bu tizimni
mamlakat ijtimoy hayotining asosiy qismi, malakali kadrlarni tayyorlovchi
muhim bo‘g‘ini sifatida uning tarkibiga kiruvchi har bir elementni chuqur

tahlil etilishi nazarda tutiladiki, bunda mazkur tizimning birgina
funksiyasining buzilishi ham butun tizim tanazzuliga sabab bo‘lishi doim
diqqat-markazida turishi lozim. Oliy ta limdagi keyingi islohotlar shuniʼ
ko‘rsatmoqdaki, bugungi kunga kelib bosqichma-bosqich oliy ta lim
ʼ
muassasalari faoliyatiga akademik mustaqillik berish masalasi kun tartibiga
aylandi. Birgina misol, endilikda OTMlar hattoki o‘z mutaxassliklari,
yo‘nalishlarini ham belgilay olishi nazarda tutilmoqda. Bu kabi bir qancha
vazifalarni oqilona tashkil etish, kelajakni oldindan prognoz qila olishni talab
etadi. Bu minglab, milionlab insonlar taqdiri bilan bog‘liq qarorlarni qabul
qilish demakdir. Bu oliy ta lim muassasasining o‘z-o‘zini boshqara olish
ʼ
qobiliyatining qay darajada to‘g‘ri tashkil etganligi bilan belgilanadi.
Zamonaviy ta lim jarayoniga tizimli yondashuvning umumiy
ʼ
vazifalariga tizim ichidagi har bir tizimlarni tahlil qilishda namoyon bo‘ladi.
Mazkur tahlil jarayonida muayyan tahlil etiluvchi tizim atrof-muhitdan
ajratilib olinadi, uning tarkibi aniqlanadi, tuzilmalar, funksiyalar, integral
xususiyatlar, shuningdek, tizimni tashkil etuvchi omillar va atrof-muhit bilan
munosabatlar tahlil etiladi. Tizimli yondashuv obyektlar to‘plamlariga,
alohida obyektlar va ularning tarkibiy qismlariga, shuningdek, obyektlarning
xususiyatlari va ajralmas xususiyatlariga nisbatan qo‘llaniladi. Masalan, oliy
ta limda beriladigan zamonaviy ta lim jarayoni yoki umumiy o‘rta ta lim
ʼ ʼ ʼ
tizimi tadqiqot obyekti sifatida ajratib olinib undagi muammolar, yutuqlar va
kamchiliklar, tizimni tashkil etgan elementlar faoliyati va hokazo barcha
qismlari alohida o‘rganiladi, mukammal tahlil etiladi va tahlil natijasida
umumiy, nazariy, amaliy xulosaga kelinadi. Misol uchun, oliy ta limda
ʼ
samaradorlikka erishishdagi muammoni hal etishda tizimli yondashuv
asosida yondashilganda oliy ta limni tizim sifatida qaralib, uni tashkil etgan
ʼ
har bir element holati tahlil etiladi va muammoning asl sababi kelib chiqib,
bartaraf etishda aniq yechim topiladi. Ya ni oliy ta limda samaradorlikni
ʼ ʼ

oshirish uchun yetarli moddiy ta minot masalasi, yaxshi sharoitni ta minlashʼ ʼ
masalasi, qabul masalasi, korrupsion jinoyatlarni oldini olish masalasi,
talabalarni turar joyi masalasi va hokazo bir qancha oliy ta limdagi masalalar
ʼ
birgalikda tahlil etilganda muammo tezroq hal etiladi.

Foydalaniladigan adabiyotlar ruyxati

1. Mirziyoyev Sh.M. Milliy taraqqiyot yo limizni qat iyat bilan davom yettirib,ʼ ʼ
yangi bosqichga ko taramiz. 1-jild, Toshkent,”O zbekiston”, 2017 yil.
ʼ ʼ
2. Mirziyoyev Sh.M. Erkin va farovon demokratik O zbekiston davlatini birgalikda
ʼ
barpo yetamiz. Toshkent, “O zbekiston”, 2017 yil.
ʼ
3. Mirziyoyev Sh.M. O zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning
ʼ
Oliy Majlisga murojaatnomasi. “Xalq so zi” gazetasi, 2017 yil, 23-dekabr, 2-bet.
ʼ
4. Mirziyoyev Sh.M. Konstitutsiya – erkin va farovon hayotimiz, mamlakatimizni
yanada taraqqiy ettirishning mustahkam poydevoridir. “Xalq so zi” gazetasi, 2017
ʼ
yil, 8-dekabr, 1-3 betlar.
5. Mirziyoyev Sh.M. O zbekiston Respublikasi Prezidentining “O zbekiston
ʼ ʼ
Respublikasini yanada rivojlantirish bo yicha harakatlar strategiyasi to g risida”gi
ʼ ʼ ʼ
farmoni. Toshkent, “Аdolat”, 2018 yil.
6. Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan birga
quramiz. T., O zbekiston, 2017 yil.
ʼ
7. Mirziyoyev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta minlash yurt
ʼ
taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. T., O zbekiston, 2017 yil.
ʼ
8. Karimov I.А. Аsarlar to plami. 1-23 jildlar. -T.:“O zbekiston”, 1996-2015 y.y.
ʼ ʼ
9. Karimov I.А. Yuksak ma naviyat – yengilmas kuch. –T.:“Ma naviyat”, 2008.
ʼ ʼ
10. Karimov I.А. Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish
va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi. –T.:“O zbekiston”, 2010.
ʼ
11.Karimov I.А. O zbekiston mustaqillikka yerishish ostonasida. -T.:“O zbekiston”,
ʼ ʼ
2011.
12. Karimov I.А. Bosh maqsadimiz – keng ko lamli islohotlar va modernizasiya
ʼ
yo lini qat iyat bilan davom yettirish. T.:O zbekiston, 2013.
ʼ ʼ ʼ

Zamonaviy ta’lim jarayonining tizimlilik xususiyatlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish