Zamonaviy telekommunikatsion vositalar va xalqaro kompyuter tarmoqlari. Internet tarmog‘i va uning xizmat turlari. WWW, Electron pochta. Qidiruv tizimlari va ulardan foydalanish asoslari
![uz – O’ zbekiston
us – AQSh
ua – Ukraina
uk – Buyuk Britaniya
ru – Rossiya
au – Avstraliya kr – Koreya
jp – Yaponiya
cn – Xitoy
br – Braziliya
de – Germaniya
it - Italiya
Lekin domen mamlakatni ko’rsatmasligi ham mumkin va u uchta harfdan iborat bo’lib , quyidagicha bo’lishi mumkin :
com – kompaniya yoki firma,
net – tarmoq sistemalari,
org – nodavlat korxona,
int – jahon miqyosidagi korxona,
edu – ta’lim muassasa
Qidiruv tizimlari va ulardan foydalanish asoslari.
Axborot texnologiyalari tez suratlarda rivojlanib borayotgan ayni bir
paytda bizni qiziqtirayotgan ma’lumotlarimizni tez topish ehtiyoji tug’ilmoqda.
Bunda albatta axborot qidiruv tizimlaridan foydalanish eng maqbul tanlovdir.
Qidiruv tizimlari yordamida turli veb-saytlardan bizga kerak bo’lgan
ma’lumotlarni sanoqli soniyalar ichida qidirishimiz va ulardan foydalanishimiz
mumkin bo’ladi. Albatta Internet tarmog’ida turli xil ko’rinishda axborotlar
ko’plab topiladi. Shunday ekan bu axborotlar ichidan bizga kerakli bo’lgan
ma’lumotlarni topish muammosi kelib chiqadi. Bunda bizga kerak bo’lgan
ma’lumotni to’g’ri tavsiflashimiz muhim ahamiyatga ega. Bu tavsif bir yoki bir
necha so’zlar birikmasidan tashkil topishi mumkin. Ushbu tavsifni qidiruv tizimiga
to’g’ri va aniq keltirishimiz kerak bo’ladi. Keyin qidiruv tizimi foydalanuvchi
kiritgan ma’lumotni tahlil qilib shu ma’lumotlar asosida shunday kalit so’zlarga
ega bo’lgan ma’lumotlarni topib beradi. Bunda biz qidirayotgan axborotimiz
ixtiyoriy formatda bo’lishi mumkin. Ya’ni biz qidirayotgan ma’lumot rasm, video,
musiqa va boshqa ko’rinishlarda ham bo’lishi mumkin. Bunday ma’lumotlarni
qidirayotda qidiruv tizimlariga formatini ko’rsatib o’tish yoki belgilab qo’yish
tavsiya etiladi. [1] Internet tarmog’ida bunga o’xshash ma’lumotlar turli tillarda bir
qancha bo’lishi mumkin. Bunda bizga kerak ma’lumotni qanday tilda bo’lishi
mumkinligini kiritib o’tishimiz, bizga kerak ma’lumotni tez va aniq topishimizga
yordam beradi. Ma’lumotlar vaqt o’tishi bilan eskirib qolishi ham mumkin. Bizga
kerak ma’lumotning joylashtirilgan sanasi bo’yicha qidirish imoniyati ham bor.
Xozirgi kundagi eng ommabop qidiruv tizimlari. https://searchenginewatch.com](https://docx.uz/documents/f0b74c1a-ff46-4d7d-bec1-f4bd66647614/page_10.png?v=1)
![saytning tahliliga ko’ra quyidagi qidiruv tizimlari eng ommabop hisoblanadi. 1)
www.google.com — oyiga 1,6 milliard har xil foydalanuvchilar tomonidan tashrif
buyurilgan. 2) www.bing.com — oyiga 400 million har xil foydalanuvchilar
tomonidan tashrif buyurilgan. 3) www.yahoo.com — oyiga 300 million har xil
foydalanuvchilar tomonidan tashrif buyurilgan. 4) www.ask.com — oyiga 245
million har xil foydalanuvchilar tomonidan tashrif buyurilgan. [2] Shu qatorda
o’zimizning www.uz Milliy axborot-tizimimizni aytib o’tishimiz mumkin.
www.uz — bu bizning internet tarmog’imizdagi ma’lumotlardan qulay tarzda
foydalanish imkonini beruvchi milliy tizimimizdir. Milliy axborot qidiruv tizimi
rivojlantirish ishlari UZINFOCOM markazi tomonidan amalga oshirilib boriladi.
[3,4] Google axborot qidiruv tizimi qo’shimcha imkoniyatlari. Eng ommabop
hisoblangan google qidiruv tizimidan foydalanishdagi qo’shimcha afzalliklarini va
imkoniyatlari: - Google qidiruv tizimi yordamida qidiruv kalitida imlo xatolik
mavjud bo’lsa uni to’girlab beradi; - Agar qidirilayotgan kalit so’zimizdan keyin
shu saytdan qidir deb ham aytib o’tishimiz mumkin. “kalit” site:url ko’rinishida
bo’ladi; - Agar qidirilayot ma’lumotimiz formati aniq bo’lsa uni ham kiritib
o’tishimiz mumkin. “key” filetype: “fayl kengaytmasi” ko’rinishida yozishimiz
kerak bo’ladi; - Agar biz kiritayotgan kalit so’zimiz nimani anglatishini bilmoqchi
bo’lsangiz. Bunda define: “kalit” ko’rinishda bo’lishi mumkin; - Google qidiruv
tizimi yordamida ixtiyoriy matematik amallarni bajarishimiz mumkin bo’ladi; -
Qidirayotgan ma’lumotimizni qanday title ichida bo’lishi kerakligini kiritib o’tish
imoniyati ham mavjud. Bunda biz “kalit” intitle:”title” ko’rinishida yozish kifoya.
Yuqorida keltirilgan qidiruv tizimlari qatorida yana ko’plab qidiruv tizimlari
mavjud va ushbu qidiruv tizimlari orqali ulardan oqilona foydalangan holda
istalgan ma’lumotimizga ega bo’lishimiz mumkin](https://docx.uz/documents/f0b74c1a-ff46-4d7d-bec1-f4bd66647614/page_11.png?v=1)
![Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
1. Aripov M. Informatika asoslari. O’quv qo’llanma. –Toshkent: 2002.
2. M.Aripov. Internet va elektron pochta asoslari. T., Universitet, 2000
3. Ayupov R.X. Xususiy komputerda ishlash. MS Word matn muharriri. –T.:
TMI, 2002, 124 bet.
4. Ayupov R.X., Ilxomova E. Komputer tarmoqlari va Internet tizimi.–T.: TMI,
2002.
5. Microsoft Assess 2002. Russkaya versiya. Shag za shagom. Prakticheskoe
posobie. [Per. s angl. L.V. Sazonova]. – M.: EKOM, 2002. – 352 s.
6. Microsoft Windows XP: Shag za shagom . Russkaya versiya: [Prakt. posob.]. –
M.: EKOM, 2002. – 352 s.: il., pril.
7. Microsoft Word. Versiya 2002. Shag za shagom: [Per. s angl. L.V. Sazonova].
– M.:EKOM, 2002. – 336 s.: il.
8. Bondarenko S., Bondarenko M. Word 2003. – SPb.: Piter, 2005. – 380. (4) s.:
il. –(Populyarnыy samouchitel).
9. Bott, Ed. Windows XP. B ы stro i effektivno: per s angl. – SPb.: Piter, 2005. –
320 s.
10. Ye vseev, Georgiy Aleksandrovich. Noveyshiy samouchitel rabot ы na
kompyutere: Effektivn ы y kurs / G. Yevseev, V. Muraxovskiy, S. Simonovich;
Pod red. S.
11. Nasreddinova Sh. Excel 7.0 da jadval hisoblagichlar. – T.: TMI, 2002.
12. Sagman Stiv. MS Power Point 7.0. dlya Windows.- Sankt-Peterburg,
Izdatelstvo «Piter», 1997](https://docx.uz/documents/f0b74c1a-ff46-4d7d-bec1-f4bd66647614/page_12.png?v=1)
Zamonaviy telekommunikatsion vositalar va xalqaro kompyuter tarmoqlari. Internet tarmog‘i va uning xizmat turlari. WWW, Electron pochta. Qidiruv tizimlari va ulardan foydalanish asoslari