Dokument ma'lumotlari

Narxi 30000UZS
Hajmi 239.7KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 01 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Testlar
Fan Huquqshunoslik

Sotuvchi

DocX Seller

Ro'yxatga olish sanasi 31 Oktyabr 2026

1 Sotish

Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari. Tayyorgarlik to‘plami: 1020 ta mashq testi (javoblari va izohlari bilan) + 30 ta suhbat bileti namunaviy javoblari bilan, 2026

Sotib olish
ADLIYA ORGANLARIGA ISHGA KIRISH: TEST VA SUHBAT SAVOLLARI Tayyorgarlik to'plami: 1020 ta mashq testi (javoblari va izohlari bilan) + 30 ta suhbat bileti namunaviy javoblari bilan, 2026 64 ta variant • 1170 ta topshiriq • javoblari bilan Mashq to'plami • 2026–2027 o'quv yili Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 1 Imtihon tuzilishi va yo'riqnoma • Adliya organlariga (adliya boshqarmalari va bo'limlari, FHDYO organlari, davlat xizmatlari markazlari, majburiy ijro va boshqa tizim tashkilotlari) ishga qabul odatda tanlov asosida: hujjatlar, test sinovi va suhbat orqali o'tkaziladi. Aniq tartib har bir tanlov e'lonida ko'rsatiladi. • Ushbu tayyorgarlik to'plamining birinchi qismida 1020 ta mashq testi bor: Konstitutsiya va davlat hokimiyati, inson huquqlari, fuqarolik, oila va mehnat huquqi, FHDYO, ma'muriy tartib- taomillar, normativ-huquqiy hujjatlar, davlat xizmatlari, notariat va sud tizimi, korrupsiyaga qarshi kurash, fuqarolar murojaatlari. Har bir savolga to'g'ri javob va izoh berilgan. • Ikkinchi qismda 30 ta suhbat bileti (har birida 5 ta savol) va namunaviy javoblar bor: motivatsiya, huquqiy bilim, etika, umumiy bilim va amaliy vaziyat (keys). • Tavsiya: testlarni variantlar bo'yicha vaqt belgilab ishlang; suhbat savollariga avval o'zingiz og'zaki javob berib, so'ng namunaviy javob bilan solishtiring. • Muhim: bu mashq testlari — rasmiy tanlov savollari yoki ularning javoblari emas. Qonunchilik tez-tez yangilanadi: modda raqamlari, muddat va miqdorlarni lex.uz dagi amaldagi tahrirdan tekshiring. Bo'limlar Bo'lim Variantlar Izoh Test savollari 34 ta variant × 30 ta savol Har bir savolga izoh berilgan Suhbat biletlari 30 ta bilet × 5 ta savol Namunaviy javoblar bilan Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 2 Mundarija № Variant Topshiriqlar 1 1-variant 1–30 2 2-variant 31–60 3 3-variant 61–90 4 4-variant 91–120 5 5-variant 121–150 6 6-variant 151–180 7 7-variant 181–210 8 8-variant 211–240 9 9-variant 241–270 10 10-variant 271–300 11 11-variant 301–330 12 12-variant 331–360 13 13-variant 361–390 14 14-variant 391–420 15 15-variant 421–450 16 16-variant 451–480 17 17-variant 481–510 18 18-variant 511–540 19 19-variant 541–570 20 20-variant 571–600 21 21-variant 601–630 22 22-variant 631–660 23 23-variant 661–690 24 24-variant 691–720 25 25-variant 721–750 26 26-variant 751–780 27 27-variant 781–810 28 28-variant 811–840 29 29-variant 841–870 30 30-variant 871–900 31 31-variant 901–930 32 32-variant 931–960 33 33-variant 961–990 34 34-variant 991–1020 35 Suhbat bileti 1 1021–1025 36 Suhbat bileti 2 1026–1030 Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 3 № Variant Topshiriqlar 37 Suhbat bileti 3 1031–1035 38 Suhbat bileti 4 1036–1040 39 Suhbat bileti 5 1041–1045 40 Suhbat bileti 6 1046–1050 41 Suhbat bileti 7 1051–1055 42 Suhbat bileti 8 1056–1060 43 Suhbat bileti 9 1061–1065 44 Suhbat bileti 10 1066–1070 45 Suhbat bileti 11 1071–1075 46 Suhbat bileti 12 1076–1080 47 Suhbat bileti 13 1081–1085 48 Suhbat bileti 14 1086–1090 49 Suhbat bileti 15 1091–1095 50 Suhbat bileti 16 1096–1100 51 Suhbat bileti 17 1101–1105 52 Suhbat bileti 18 1106–1110 53 Suhbat bileti 19 1111–1115 54 Suhbat bileti 20 1116–1120 55 Suhbat bileti 21 1121–1125 56 Suhbat bileti 22 1126–1130 57 Suhbat bileti 23 1131–1135 58 Suhbat bileti 24 1136–1140 59 Suhbat bileti 25 1141–1145 60 Suhbat bileti 26 1146–1150 61 Suhbat bileti 27 1151–1155 62 Suhbat bileti 28 1156–1160 63 Suhbat bileti 29 1161–1165 64 Suhbat bileti 30 1166–1170 Jami topshiriqlar 1170 Javoblar kaliti (hujjat oxirida) Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 4 1-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Idoralararo normativ-huquqiy hujjat qanday hujjat? A) Ikki fuqaro o'rtasidagi shartnoma B) Faqat bir idora ichida ishlatiladigan xizmat yozishmasi C) Bir necha vazirlik yoki idora tomonidan birgalikda qabul qilinadigan hujjat D) Sud tomonidan chiqarilgan ajrim To'g'ri javob: C) Bir necha vazirlik yoki idora tomonidan birgalikda qabul qilinadigan hujjat✔ Izoh: Bir necha idoraning vakolatiga taalluqli masalalar bo'yicha hujjatlar ular tomonidan birgalikda qabul qilinadi. 2. Er-xotinning bir-birini moddiy ta'minlash majburiyati qanday? A) Faqat xotin erni ta'minlaydi B) Er-xotin bir-birini ta'minlash majburiyatiga ega emas C) Er-xotin bir-birini moddiy jihatdan qo'llab-quvvatlashi, mehnatga layoqatsiz muhtoj er (xotin) esa ikkinchisidan ta'minot olishga haqli D) Faqat er xotinni ta'minlaydi To'g'ri javob: C) Er-xotin bir-birini moddiy jihatdan qo'llab-quvvatlashi, mehnatga layoqatsiz ✔ muhtoj er (xotin) esa ikkinchisidan ta'minot olishga haqli Izoh: Er-xotin bir-birini moddiy jihatdan qo'llab-quvvatlashi shart; mehnatga layoqatsiz, muhtoj er (xotin) ikkinchisidan aliment olishga haqli. 3. O'zbekiston Respublikasi davlat bayrog'ida nechta yulduz tasvirlangan? A) 10 ta B) 14 ta C) 7 ta D) 12 ta To'g'ri javob: D) 12 ta ✔ Izoh: Davlat bayrog'ida yarim oy va 12 ta yulduz tasvirlangan. 4. Viloyatda ijro hokimiyatiga kim rahbarlik qiladi? A) Viloyat adliya boshqarmasi boshlig'i B) Viloyat hokimi C) Viloyat sudi raisi D) Viloyat prokurori To'g'ri javob: B) Viloyat hokimi ✔ Izoh: Hokim tegishli hududda ijro hokimiyatiga rahbarlik qiladi va hokimlik ishini tashkil etadi. 5. Prezidentning normativ-huquqiy hujjatlari qanday shakllarda qabul qilinadi? A) Kodekslar va qonunlar B) Farmonlar va qarorlar C) Hukmlar va ajrimlar D) Buyruqlar va yo'riqnomalar To'g'ri javob: B) Farmonlar va qarorlar ✔ Izoh: Prezident o'z vakolatlari doirasida farmonlar va qarorlar qabul qiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 5 6. Konstitutsiyaga ko'ra davlat hokimiyati qaysi tarmoqlarga bo'linadi? A) Qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga B) Siyosiy, iqtisodiy va ma'naviy hokimiyatga C) Markaziy, mahalliy va jamoat hokimiyatiga D) Prezident, hukumat va prokuratura hokimiyatiga To'g'ri javob: A) Qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga✔ Izoh: Davlat hokimiyati tizimi hokimiyatning qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga bo'linishi prinsipiga asoslanadi. 7. O'zbekiston hududida tuziladigan nikohning shakli va tartibi qaysi qonunchilik bilan belgilanadi? A) Nikohlanuvchilar tanlagan istalgan davlat qonunchiligi bilan B) O'zbekiston Respublikasi qonunchiligi bilan C) Faqat xalqaro odatlar bilan D) Faqat diniy qoidalar bilan To'g'ri javob: B) O'zbekiston Respublikasi qonunchiligi bilan ✔ Izoh: O'zbekiston hududida, shu jumladan chet el fuqarolari ishtirokida tuziladigan nikohning shakli va tartibi O'zbekiston qonunchiligi bilan belgilanadi. 8. Topshiriq shartnomasi bo'yicha vakil qanday harakat qiladi? A) Topshiriq beruvchining mulkini sotib oladi B) O'z nomidan va o'z hisobidan tovar ishlab chiqaradi C) Topshiriq beruvchining nomidan va hisobidan muayyan yuridik harakatlarni bajaradi D) Topshiriq beruvchi bilan mehnat shartnomasi tuzadi To'g'ri javob: C) Topshiriq beruvchining nomidan va hisobidan muayyan yuridik harakatlarni ✔ bajaradi Izoh: Topshiriq shartnomasi bo'yicha vakil topshiriq beruvchining nomidan va uning hisobidan muayyan yuridik harakatlarni bajaradi. 9. Huquq normasining qaysi elementi uning qo'llanish shartlarini ko'rsatadi? A) Dispozitsiya B) Sanksiya C) Preambula D) Gipoteza To'g'ri javob: D) Gipoteza ✔ Izoh: Gipoteza normaning qanday holatlarda amal qilishini belgilaydi. 10. Bola huquqlari to'g'risidagi konvensiya qaysi tashkilot tomonidan qabul qilingan? A) Yevropa Kengashi B) Islom hamkorlik tashkiloti C) Jahon savdo tashkiloti D) BMT Bosh Assambleyasi To'g'ri javob: D) BMT Bosh Assambleyasi ✔ Izoh: Bola huquqlari to'g'risidagi konvensiya 1989-yilda BMT Bosh Assambleyasi tomonidan qabul qilingan; O'zbekiston unga qo'shilgan. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 6 11. Fikr, so'z va e'tiqod erkinligi qanday cheklanishi mumkin? A) Mansabdor shaxs xohishiga ko'ra B) Faqat qonunda belgilangan hollarda, boshqalarning huquqlari va jamoat xavfsizligini himoya qilish uchun C) Faqat mahalla qarori bilan D) Hech qanday asossiz istalgan vaqtda To'g'ri javob: B) Faqat qonunda belgilangan hollarda, boshqalarning huquqlari va jamoat ✔ xavfsizligini himoya qilish uchun Izoh: Har kim fikrlash, so'z va e'tiqod erkinligiga ega; axborotni izlash va tarqatish huquqi faqat qonunda belgilangan hollarda cheklanishi mumkin. 12. Quyidagi shaxslardan qaysi biri farzandlikka oluvchi bo'la olmaydi? A) Turmushga chiqmagan voyaga yetgan ayol B) Bolaning tug'ishgan buvisi C) Farzandi bor er-xotin D) Sud tomonidan ota-onalik huquqidan mahrum qilingan shaxs To'g'ri javob: D) Sud tomonidan ota-onalik huquqidan mahrum qilingan shaxs ✔ Izoh: Muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan, ota-onalik huquqidan mahrum qilingan shaxslar farzandlikka oluvchi bo'la olmaydi. 13. Davlat organlarida korrupsiyaga qarshi ichki nazorat bo'linmalarining vazifasi nima? A) Faqat tashkilotning xo'jalik va ta'minot ishlarini yuritish B) Ichki korrupsiyaviy xavflarni aniqlash, profilaktika va xodimlarga maslahat berish C) Tashkilotning reklama kampaniyalarini rejalashtirish va olib borish D) Faqat xodimlar uchun bayram va madaniy tadbirlarni tashkil qilish To'g'ri javob: B) Ichki korrupsiyaviy xavflarni aniqlash, profilaktika va xodimlarga maslahat berish ✔ Izoh: Ichki nazorat bo'linmalari korrupsiyaning oldini olish va komplayens tizimini yuritishga mas'ul. 14. Muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxs nomidan bitimni kim tuzadi? A) Notariusning o'zi B) Har qanday tanishi C) Uning qo'shnisi D) Uning vasiysi To'g'ri javob: D) Uning vasiysi ✔ Izoh: Muomalaga layoqatsiz shaxs nomidan bitimlarni qonun bilan belgilangan tartibda vasiy tuzadi. 15. Fuqarolik holati dalolatnomasi to'g'risidagi guvohnoma yo'qolganda nima qilinadi? A) Dalolatnoma qaytadan qayd etiladi B) Takroriy guvohnoma olish uchun murojaat qilinadi C) Hech narsa qilib bo'lmaydi D) Shaxs fuqarolikdan mahrum bo'ladi To'g'ri javob: B) Takroriy guvohnoma olish uchun murojaat qilinadi ✔ Izoh: Yo'qolgan guvohnoma o'rniga belgilangan tartibda takroriy guvohnoma beriladi. 16. Uchinchi shaxs foydasiga shartnoma nima? A) Qarzdor majburiyatni kreditorga emas, shartnomada ko'rsatilgan uchinchi shaxsga bajarishi lozim bo'lgan shartnoma B) Davlat foydasiga tuziladigan soliq shartnomasi C) Uch kishi imzolagan har qanday shartnoma D) Notarius foydasiga tuzilgan shartnoma To'g'ri javob: A) Qarzdor majburiyatni kreditorga emas, shartnomada ko'rsatilgan uchinchi shaxsga ✔ bajarishi lozim bo'lgan shartnoma Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 7 Izoh: Uchinchi shaxs foydasiga shartnomada qarzdor ijroni shartnomada ko'rsatilgan yoki ko'rsatilmagan uchinchi shaxsga bajarishi lozim. 17. Korrupsiyaga qarshi kurashda ommaviy axborot vositalarining roli nima? A) Davlat xizmatchilarini lavozimlarga tayinlash va ozod qilish B) Korrupsiya holatlarini jamoatchilikdan yashirib, sir saqlash C) Korrupsiya holatlarini yoritish va jamoatchilikni xabardor qilish D) Korrupsiyaga oid ishlar bo'yicha sud hukmlarini chiqarish To'g'ri javob: C) Korrupsiya holatlarini yoritish va jamoatchilikni xabardor qilish✔ Izoh: OAV jamoatchilik nazoratining muhim vositasi bo'lib, korrupsiyani fosh etishga yordam beradi. 18. Tadbirkorlik faoliyati erkinligi bilan bog'liq qanday konstitutsiyaviy kafolat mavjud? A) Tadbirkorlik faqat davlat korxonalariga ruxsat etiladi B) Har kim qonun bilan taqiqlanmagan tadbirkorlik faoliyati bilan shug'ullanish huquqiga ega C) Tadbirkorlik faqat chet el fuqarolariga ruxsat etiladi D) Tadbirkorlik faqat davlat ruxsatnomasi bilan har qanday sohada taqiqlangan To'g'ri javob: B) Har kim qonun bilan taqiqlanmagan tadbirkorlik faoliyati bilan shug'ullanish ✔ huquqiga ega Izoh: Har kim qonunda taqiqlanmagan har qanday tadbirkorlik faoliyati bilan shug'ullanish huquqiga ega; raqobat erkinligi kafolatlanadi. 19. O'zbekiston Respublikasining Hukumati qaysi organ hisoblanadi? A) Konstitutsiyaviy sud B) Oliy Majlis Senati C) Hisob palatasi D) Vazirlar Mahkamasi To'g'ri javob: D) Vazirlar Mahkamasi ✔ Izoh: Vazirlar Mahkamasi ijro hokimiyatini amalga oshiruvchi va davlat boshqaruvi organlariga rahbarlik qiluvchi hukumatdir. 20. Advokatlik faoliyati bilan shug'ullanish huquqini olish uchun asosiy shartlardan biri nima? A) Faqat tadbirkorlik tajribasiga ega bo'lish B) Oliy yuridik ma'lumotga ega bo'lish va malaka imtihonini topshirish C) Faqat sport mukofotiga ega bo'lish D) Faqat mahalla tavsiyasiga ega bo'lish To'g'ri javob: B) Oliy yuridik ma'lumotga ega bo'lish va malaka imtihonini topshirish ✔ Izoh: Advokat bo'lish uchun oliy yuridik ma'lumot, belgilangan amaliy tajriba va malaka imtihonidan o'tish talab etiladi. 21. Dastlabki shartnoma nima? A) Taraflarning kelajakda asosiy shartnoma tuzish majburiyatini belgilovchi shartnoma B) Muddatsiz amal qiladigan shartnoma C) Og'zaki tuzilgan har qanday shartnoma D) Bajarilib bo'lgan shartnoma To'g'ri javob: A) Taraflarning kelajakda asosiy shartnoma tuzish majburiyatini belgilovchi ✔ shartnoma Izoh: Dastlabki shartnoma bo'yicha taraflar kelajakda shu shartnomada nazarda tutilgan shartlarda asosiy shartnoma tuzish majburiyatini oladi. 22. Erkaklar va ayollar huquqlari masalasida Konstitutsiya qanday qoidani belgilaydi? A) Teng huquqlilik faqat oila doirasida amal qiladi B) Erkaklar ko'proq siyosiy huquqqa ega C) Ayollar faqat ijtimoiy huquqlarga ega Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 8 D) Xotin-qizlar va erkaklar teng huquqlidir To'g'ri javob: D) Xotin-qizlar va erkaklar teng huquqlidir✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra xotin-qizlar va erkaklar teng huquqlidir; davlat ularning teng imkoniyatlarini ta'minlaydi. 23. Ma'muriy hujjatning asoslantirilganligi talabi nimani anglatadi? A) Hujjat kamida ikki tilda rasmiylashtirilishini B) Hujjat faqat organ rahbarining muhri bilan tasdiqlanishini C) Hujjat matbuotda albatta e'lon qilinishini D) Hujjatda uni qabul qilishga asos bo'lgan faktik va huquqiy sabablar ko'rsatilishini To'g'ri javob: D) Hujjatda uni qabul qilishga asos bo'lgan faktik va huquqiy sabablar ko'rsatilishini ✔ Izoh: Asoslantirish manfaatdor shaxsga qaror sabablarini tushunish va zarur bo'lsa, unga shikoyat qilish imkonini beradi. 24. Meros qanday asoslarda o'tadi? A) Faqat sud qarori bo'yicha B) Faqat davlat organining buyrug'i bo'yicha C) Vasiyatnoma bo'yicha va qonun bo'yicha D) Faqat mahalla qarori bo'yicha To'g'ri javob: C) Vasiyatnoma bo'yicha va qonun bo'yicha ✔ Izoh: Meros vasiyatnoma va qonun bo'yicha amalga oshiriladi; vasiyatnoma bo'lmasa yoki u merosning bir qismini qamrasa, qonun bo'yicha meros qo'llanadi. 25. Er xotinining roziligisiz qaysi davrda nikohdan ajratish to'g'risida da'vo qo'zg'atishga haqli emas? A) Nikohning birinchi oyida B) Xotinining homiladorligi davrida va bola tug'ilganidan keyin bir yil davomida C) Xotini ishga kirganidan keyin bir yil davomida D) Har qanday vaqtda haqli To'g'ri javob: B) Xotinining homiladorligi davrida va bola tug'ilganidan keyin bir yil davomida ✔ Izoh: Er xotinining homiladorligi davrida va bola tug'ilganidan keyin bir yil davomida xotinining roziligisiz nikohdan ajratish haqida da'vo qo'zg'atishga haqli emas. 26. Ijtimoiy davlat tamoyili nimani nazarda tutadi? A) Davlat iqtisodiyotdagi har bir korxonani o'z mulkiga oladi B) Ijtimoiy masalalar faqat xususiy tashkilotlar zimmasida bo'ladi C) Davlat faqat mudofaa va xavfsizlik bilan shug'ullanadi D) Davlat fuqarolarning munosib turmush darajasi va ijtimoiy himoyasiga g'amxo'rlik qiladi To'g'ri javob: D) Davlat fuqarolarning munosib turmush darajasi va ijtimoiy himoyasiga g'amxo'rlik ✔ qiladi Izoh: Ijtimoiy davlat inson qadr-qimmatiga munosib turmush, ijtimoiy adolat va ijtimoiy himoyani ta'minlashga intiladi. 27. Hech bir davlat fuqaroligiga ega bo'lmagan shaxs qanday ataladi? A) Rezident B) Emigrant C) Bipatrid D) Fuqaroligi bo'lmagan shaxs (apatrid) To'g'ri javob: D) Fuqaroligi bo'lmagan shaxs (apatrid) ✔ Izoh: Hech qaysi davlat fuqaroligiga ega bo'lmagan va buni isbotlay oladigan shaxs fuqaroligi bo'lmagan shaxs (apatrid) deb ataladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 9 28. Mansab vakolatini suiiste'mol qilish nima? A) Mansabdor shaxsning ish beruvchi yo'llanmasi bilan malaka oshirish kursida o'qishi B) Mansabdor shaxsning o'z vakolati doirasida qonuniy va asosli qaror qabul qilishi C) Mansabdor shaxsning belgilangan tartibda navbatdagi yillik ta'tilga chiqishi D) Mansabdor shaxsning vakolatlaridan xizmat manfaatlariga zid ravishda shaxsiy maqsadda foydalanishi To'g'ri javob: D) Mansabdor shaxsning vakolatlaridan xizmat manfaatlariga zid ravishda shaxsiy ✔ maqsadda foydalanishi Izoh: Suiiste'mol vakolatni qonuniy maqsaddan chetga burib, shaxsiy manfaat uchun ishlatishdir. 29. Quyidagilardan qaysi biri ma'muriy javobgarlikni og'irlashtiruvchi holat hisoblanadi? A) Huquqbuzarlikni o'z ixtiyori bilan to'xtatish B) Yetkazilgan zararni ixtiyoriy ravishda qoplash C) Aybdorning chin ko'ngildan pushaymon bo'lishi D) Huquqbuzarlikni voyaga yetmaganni jalb qilgan holda sodir etish To'g'ri javob: D) Huquqbuzarlikni voyaga yetmaganni jalb qilgan holda sodir etish ✔ Izoh: Voyaga yetmaganni huquqbuzarlikka jalb qilish og'irlashtiruvchi holatdir; boshqa variantlar yengillashtiruvchi hisoblanadi. 30. Kreditorning talab huquqini boshqa shaxsga o'tkazishi qanday ataladi? A) Novatsiya B) Talabdan voz kechish (sessiya) C) Aksept D) Restitutsiya To'g'ri javob: B) Talabdan voz kechish (sessiya) ✔ Izoh: Kreditorga tegishli talab huquqi bitim asosida boshqa shaxsga o'tkazilishi mumkin; bu talabdan voz kechish (sessiya) deyiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 10 2-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Tijoratchi tashkilotning asosiy maqsadi nima? A) Faqat siyosiy faoliyat yuritish B) Faqat xayriya faoliyati C) Faqat diniy marosimlar o'tkazish D) Foyda olish To'g'ri javob: D) Foyda olish✔ Izoh: Tijoratchi tashkilotlar o'z faoliyatining asosiy maqsadi sifatida foyda olishni ko'zlaydi. 2. Notarius o'zi va yaqin qarindoshlari nomidan yoki ularga nisbatan notarial harakat bajarishi mumkinmi? A) Ha, istalgan holatda mumkin B) Ha, agar harakat bepul bo'lsa C) Yo'q, bunga yo'l qo'yilmaydi D) Ha, faqat dam olish kunlari To'g'ri javob: C) Yo'q, bunga yo'l qo'yilmaydi ✔ Izoh: Manfaatlar to'qnashuvining oldini olish uchun notarius o'zi va yaqin qarindoshlariga oid notarial harakatlarni bajara olmaydi. 3. Murojaat bo'yicha javobda nima ko'rsatilishi kerak? A) Ko'rib chiqish natijalari, qabul qilingan qaror va uning asoslari B) Faqat davlat organining tashkil etilish tarixi va tuzilmasi C) Faqat murojaatchining murojaat yozishda yo'l qo'ygan kamchiliklari D) Faqat murojaatni ko'rgan xodimning shaxsiy fikri va kayfiyati To'g'ri javob: A) Ko'rib chiqish natijalari, qabul qilingan qaror va uning asoslari ✔ Izoh: Javob aniq, tushunarli va asoslantirilgan bo'lib, murojaatda qo'yilgan barcha masalalarga javob berishi kerak. 4. Mehnat sohasida kamsitish qanday baholanadi? A) Faqat sinov muddatida ruxsat etiladi B) Ish beruvchi ixtiyorida qoladi C) Faqat xususiy sektorda ruxsat etiladi D) Taqiqlanadi To'g'ri javob: D) Taqiqlanadi ✔ Izoh: Jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi va boshqa asoslarda mehnat huquqlarini cheklash taqiqlanadi. 5. Otalik belgilanganda qanday hujjat beriladi? A) Nikoh tuzilganligi haqida guvohnoma B) Otalik belgilanganligi haqida guvohnoma C) O'lim haqida guvohnoma D) Ajralish haqida guvohnoma To'g'ri javob: B) Otalik belgilanganligi haqida guvohnoma ✔ Izoh: Otalikni belgilash davlat ro'yxatidan o'tkazilgach, otalik belgilanganligi haqida guvohnoma beriladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 11 6. Murojaatlarni qabul qilishning elektron vositalariga misol keltiring. A) Faqat shaxsiy qabul jurnallari B) Davlat organlarining virtual qabulxonalari va rasmiy veb-saytlari C) Faqat telegraf orqali yuboriladigan xabarlar D) Faqat qog'oz pochta qutilari To'g'ri javob: B) Davlat organlarining virtual qabulxonalari va rasmiy veb-saytlari✔ Izoh: Virtual qabulxonalar va rasmiy saytlar orqali fuqarolar murojaatlarini masofadan yuborishi mumkin. 7. Quyidagilardan qaysi biri fuqarolik holati dalolatnomasi hisoblanadi? A) Yer uchastkasini ijaraga berish B) Avtomobilni ro'yxatdan o'tkazish C) Bola tug'ilishini qayd etish D) Korxonani ro'yxatdan o'tkazish To'g'ri javob: C) Bola tug'ilishini qayd etish ✔ Izoh: Tug'ilish, nikoh, ajrim, farzandlikka olish, otalikni belgilash, ism o'zgartirish va o'lim fuqarolik holati dalolatnomalaridir. 8. Vazirlar Mahkamasi qanday hujjatlar qabul qiladi? A) Qonunlar va kodekslar B) Hukmlar va ajrimlar C) Qarorlar va farmoyishlar D) Farmonlar va konstitutsiyaviy qonunlar To'g'ri javob: C) Qarorlar va farmoyishlar ✔ Izoh: Vazirlar Mahkamasi qonunlar asosida va ularni ijro etish yuzasidan qarorlar va farmoyishlar chiqaradi. 9. Fuqarolik huquqida «zarar» tushunchasi nimalarni o'z ichiga oladi? A) Real zarar va boy berilgan foydani B) Faqat davlat bojini C) Faqat ma'naviy azoblarni D) Faqat sud xarajatlarini To'g'ri javob: A) Real zarar va boy berilgan foydani ✔ Izoh: Zarar huquqi buzilgan shaxs qilgan yoki qilishi lozim bo'lgan xarajatlar, mol-mulkning yo'qolishi (real zarar) va olinmay qolgan daromadlar (boy berilgan foyda)dan iborat. 10. 18 yoshga to'lmasdan qonunga muvofiq nikohdan o'tgan fuqaro qanday muomala layoqatiga ega bo'ladi? A) Faqat qisman muomala layoqatiga B) Faqat ota-onasi roziligi bilan muomala layoqatiga C) Nikohdan o'tgan paytdan boshlab to'liq muomala layoqatiga D) Muomala layoqatiga umuman ega bo'lmaydi To'g'ri javob: C) Nikohdan o'tgan paytdan boshlab to'liq muomala layoqatiga ✔ Izoh: Qonunga muvofiq voyaga yetmasdan nikohdan o'tgan fuqaro nikohdan o'tgan paytdan boshlab to'liq muomala layoqatiga ega bo'ladi. 11. Ishga qabul qilishda ish beruvchi qonunda nazarda tutilmagan hujjatlarni talab qilishi mumkinmi? A) Yo'q, faqat qonunda nazarda tutilgan hujjatlarni talab qilishi mumkin B) Ha, agar nomzod yosh bo'lsa C) Ha, faqat nomzodning qarindoshlari haqida D) Ha, istalgan hujjatni talab qilishi mumkin To'g'ri javob: A) Yo'q, faqat qonunda nazarda tutilgan hujjatlarni talab qilishi mumkin ✔ Izoh: Qonunda ko'rsatilmagan hujjatlarni talab qilish ishga qabul qilishda ortiqcha to'siq va kamsitishga olib kelishi mumkin, shu sababli taqiqlanadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 12 12. Davlat ijrochisining harakatlari ustidan qayerga shikoyat qilish mumkin? A) Faqat harakatni amalga oshirgan ijrochining o'ziga B) Yuqori turuvchi mansabdor shaxsga yoki sudga C) Hech qayerga, chunki ijro harakatlari shikoyat qilinmaydi D) Faqat qarzdor yashaydigan hududdagi notariusga To'g'ri javob: B) Yuqori turuvchi mansabdor shaxsga yoki sudga✔ Izoh: Ijro harakatlari qonunga zid bo'lsa, ular ustidan ma'muriy yoki sud tartibida shikoyat qilish mumkin. 13. Sud hujjati qonuniy kuchga kirmasdan oldin uni ijro etish mumkinmi? A) Ha, har doim B) Yo'q, hech qachon C) Faqat taraflardan biri xohlasa D) Faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda (darhol ijro) To'g'ri javob: D) Faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda (darhol ijro) ✔ Izoh: Umumiy qoidaga ko'ra sud hujjati kuchga kirgach ijro etiladi; darhol ijro faqat qonunda belgilangan hollarda mumkin. 14. Davr bilan belgilangan muddat qachondan boshlab o'ta boshlaydi? A) Keyingi oyning birinchi kunidan B) Shu kunning o'zidan C) Bir hafta o'tgach D) Muddat boshlanishini belgilovchi kalendar sana yoki voqeadan keyingi kundan To'g'ri javob: D) Muddat boshlanishini belgilovchi kalendar sana yoki voqeadan keyingi kundan ✔ Izoh: Davr bilan belgilangan muddat uning boshlanishini belgilovchi kalendar sanadan yoki voqea yuz bergandan keyingi kundan boshlanadi. 15. Farzandlikka olish qayd etilganda bolaning tug'ilish yozuviga qanday o'zgartirish kiritilishi mumkin? A) Farzandlikka oluvchilar bolaning ota-onasi sifatida yozilishi mumkin B) Bolaning jinsi o'zgartiriladi C) Bolaning tug'ilgan sanasi o'zgartirilishi shart D) Hech qanday o'zgartirish kiritilmaydi To'g'ri javob: A) Farzandlikka oluvchilar bolaning ota-onasi sifatida yozilishi mumkin ✔ Izoh: Farzandlikka oluvchilarning iltimosiga ko'ra ular tug'ilish yozuvida bolaning ota-onasi sifatida yozilishi mumkin; bu farzandlikka olish sirini ta'minlaydi. 16. Davlat organlari va mansabdor shaxslarning faoliyati qaysi tamoyil asosida amalga oshirilishi lozim? A) Qonuniylik tamoyili asosida B) Mansabdor shaxsning shaxsiy ixtiyori asosida C) Siyosiy maqsadga muvofiqlik asosida D) Odat va an'analar asosida To'g'ri javob: A) Qonuniylik tamoyili asosida ✔ Izoh: Davlat organlari va mansabdor shaxslar faqat qonunda belgilangan vakolatlar doirasida va tartibida harakat qilishi shart. 17. Qonunlar qanday tartibda qabul qilinadi? A) Vazirlar Mahkamasi qabul qiladi, Prezident ma'qullaydi B) Qonunchilik palatasi qabul qiladi, Senat ma'qullaydi, Prezident imzolaydi C) Senat qabul qiladi, Konstitutsiyaviy sud imzolaydi D) Prezident qabul qiladi, Senat imzolaydi To'g'ri javob: B) Qonunchilik palatasi qabul qiladi, Senat ma'qullaydi, Prezident imzolaydi ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 13 Izoh: Qonun Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilinadi, Senat tomonidan ma'qullanadi va Prezident imzolab e'lon qilgach kuchga kiradi. 18. Chet elda yashovchi O'zbekiston fuqarolarining fuqarolik holati dalolatnomalarini qaysi organlar qayd etadi? A) Chet eldagi diniy tashkilotlar B) O'zbekiston Respublikasining diplomatik vakolatxonalari va konsullik muassasalari C) Chet eldagi har qanday tijorat kompaniyasi D) Faqat Toshkentdagi FHDYO organi To'g'ri javob: B) O'zbekiston Respublikasining diplomatik vakolatxonalari va konsullik muassasalari✔ Izoh: Chet elda yashovchi fuqarolarning fuqarolik holati dalolatnomalari O'zbekistonning diplomatik vakolatxonalari va konsullik muassasalarida qayd etilishi mumkin. 19. Farzandlikka olish FHDYO organida qanday hujjat asosida qayd etiladi? A) Qo'shnilarning guvohligi asosida B) Farzandlikka olish to'g'risidagi vakolatli organ (sud) qarori asosida C) Farzandlikka oluvchining og'zaki arizasi asosida D) Maktab direktorining ma'lumotnomasi asosida To'g'ri javob: B) Farzandlikka olish to'g'risidagi vakolatli organ (sud) qarori asosida ✔ Izoh: Farzandlikka olish uni belgilagan vakolatli organning qarori asosida FHDYO organida davlat ro'yxatidan o'tkaziladi. 20. Sudlarda ishlarni ko'rish qanday tamoyil asosida o'tkaziladi? A) Faqat taraflar roziligi bilan ochiq B) Faqat prokuror ruxsati bilan ochiq C) Har doim yopiq tarzda D) Ochiq tarzda; yopiq ko'rish faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda To'g'ri javob: D) Ochiq tarzda; yopiq ko'rish faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda ✔ Izoh: Barcha sudlarda ishlar ochiq ko'riladi; yopiq majlisda eshitishga faqat qonunda belgilangan hollarda yo'l qo'yiladi. 21. Mulkdor o'z mol-mulkiga nisbatan qanday harakatlarni amalga oshirishga haqli? A) Faqat davlat ruxsat bergan harakatlarni B) Faqat mahalla ruxsat bergan harakatlarni C) Qonunga va boshqa shaxslar huquqlariga zid bo'lmagan har qanday harakatlarni D) Hech qanday harakat qilishga haqli emas To'g'ri javob: C) Qonunga va boshqa shaxslar huquqlariga zid bo'lmagan har qanday harakatlarni ✔ Izoh: Mulkdor o'z mol-mulkiga nisbatan qonunga zid bo'lmagan va boshqa shaxslarning huquq va qonuniy manfaatlarini buzmaydigan har qanday harakatlarni amalga oshirishga haqli. 22. Umumiy mulk qanday turlarga bo'linadi? A) Davlat va xususiy mulkka B) Ulushli va birgalikdagi mulkka C) Moddiy va nomoddiy mulkka D) Ko'char va ko'chmas mulkka To'g'ri javob: B) Ulushli va birgalikdagi mulkka ✔ Izoh: Ikki yoki bir necha shaxsning mulki ularga umumiy mulk huquqi asosida tegishli bo'ladi; u ulushli yoki birgalikdagi bo'lishi mumkin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 14 23. Davlat xizmatlari ko'rsatishdagi «yagona darcha» tamoyili nimani anglatadi? A) Har bir xizmat uchun alohida idoraga borish shartligini B) Xizmatlar faqat poytaxtda ko'rsatilishini C) Arizachi turli xizmatlarni bitta joyda, bir murojaat orqali olishi mumkinligini D) Xizmat faqat bitta kunda ko'rsatilishini To'g'ri javob: C) Arizachi turli xizmatlarni bitta joyda, bir murojaat orqali olishi mumkinligini✔ Izoh: Yagona darcha arizachining davlat organlari bilan bevosita aloqasini qisqartirib, xizmatlarni bir joyda olish imkonini beradi. 24. Bola tug'ilganligini qayd etish nimani tasdiqlaydi? A) Bolaning ta'lim muassasasiga qabul qilinganini B) Bolaning harbiy hisobga olinganini C) Bolaning tug'ilish faktini va uning kelib chiqishini D) Bolaning mulk egasi ekanligini To'g'ri javob: C) Bolaning tug'ilish faktini va uning kelib chiqishini ✔ Izoh: Tug'ilishni qayd etish bolaning shaxsini va ota-onasi bilan huquqiy bog'liqligini rasmiy tasdiqlaydi. 25. Bolani parvarishlash ta'tili bola necha yoshga to'lgunga qadar berilishi mumkin? A) Yetti yoshga to'lgunga qadar B) Bir yoshga to'lgunga qadar C) Besh yoshga to'lgunga qadar D) Uch yoshga to'lgunga qadar To'g'ri javob: D) Uch yoshga to'lgunga qadar ✔ Izoh: Ona (yoki boshqa parvarishlovchi) ariza bilan bola uch yoshga to'lgunga qadar parvarish ta'tilidan foydalanishi mumkin. 26. Jamoaviy murojaatga javob kimga yuboriladi? A) Faqat murojaatchilar yashaydigan mahalla raisiga B) Murojaatda ko'rsatilgan vakilga yoki murojaatni imzolagan shaxslarga C) Hech kimga, chunki jamoaviy murojaatga javob berilmaydi D) Faqat ommaviy axborot vositalariga e'lon qilish uchun To'g'ri javob: B) Murojaatda ko'rsatilgan vakilga yoki murojaatni imzolagan shaxslarga ✔ Izoh: Jamoaviy murojaatga javob murojaatchilar ko'rsatgan vakilga yoki imzo qo'ygan shaxslarga beriladi. 27. Iqtisodiy sud ishlari asosan qanday nizolarni qamraydi? A) Tadbirkorlik va boshqa iqtisodiy faoliyat bilan bog'liq nizolarni B) Er-xotin o'rtasidagi ajrim va aliment bo'yicha nizolarni C) Saylov natijalari va referendum bo'yicha nizolarni D) Og'ir va o'ta og'ir jinoyatlar bo'yicha ishlarni To'g'ri javob: A) Tadbirkorlik va boshqa iqtisodiy faoliyat bilan bog'liq nizolarni ✔ Izoh: Iqtisodiy sudlov tadbirkorlik subyektlari o'rtasidagi va iqtisodiy faoliyatga oid nizolarni ko'radi. 28. Muassasa mulkdor biriktirgan mol-mulkka qanday huquqqa ega bo'ladi? A) Mulk huquqiga B) Meros huquqiga C) Operativ boshqaruv huquqiga D) Xo'jalik yuritish huquqiga To'g'ri javob: C) Operativ boshqaruv huquqiga ✔ Izoh: Muassasa unga biriktirilgan mol-mulkka operativ boshqaruv huquqi asosida, faoliyati maqsadlari va mulkdor topshiriqlari doirasida egalik qiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 15 29. Xodim ish beruvchiga yetkazgan zarar uchun moddiy javobgarlikda nima undiriladi? A) Faqat ma'naviy zarar, moddiy zarar esa undirilmaydi B) Faqat ish beruvchi o'zi belgilagan miqdordagi jarima C) To'g'ridan-to'g'ri haqiqiy zarar; olinmay qolgan daromad undirilmaydi D) Haqiqiy zarar bilan birga boy berilgan foyda ham to'liq undiriladi To'g'ri javob: C) To'g'ridan-to'g'ri haqiqiy zarar; olinmay qolgan daromad undirilmaydi✔ Izoh: Mehnat huquqida xodim faqat bevosita haqiqiy zarar uchun javob beradi; boy berilgan foyda undirilmaydi. 30. Merosxo'rlar bo'lmagan taqdirda meros qanday hal etiladi? A) Meros mol-mulki yo'q qilinadi B) Meros mol-mulki qo'shnilarga o'tadi C) Meros mol-mulki davlat mulkiga o'tadi D) Meros mol-mulki mahallaga o'tadi To'g'ri javob: C) Meros mol-mulki davlat mulkiga o'tadi ✔ Izoh: Qonun va vasiyat bo'yicha merosxo'rlar bo'lmasa yoki ularning hammasi merosdan mahrum etilsa yoxud voz kechsa, meros davlat mulkiga o'tadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 16 3-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Sifatsiz tovar sotilganda iste'molchi qanday talablarni qo'yishga haqli? A) Faqat do'konni yopishni B) Tovarni almashtirish, narxni kamaytirish, kamchiliklarni tuzatish yoki pulni qaytarishni C) Faqat sotuvchini jinoiy javobgarlikka tortishni D) Hech qanday talab qo'ya olmaydi To'g'ri javob: B) Tovarni almashtirish, narxni kamaytirish, kamchiliklarni tuzatish yoki pulni ✔ qaytarishni Izoh: Iste'molchi sifatsiz tovar uchun uni almashtirish, narxni mutanosib kamaytirish, kamchiliklarni bepul bartaraf etish yoki shartnomani bekor qilib pulni qaytarishni talab qilishi mumkin. 2. Davlat organlari faoliyatining ochiqligi korrupsiyaga qarshi kurashda qanday ahamiyatga ega? A) Jamoatchilik nazoratini kuchaytirib, korrupsiya uchun sharoitni kamaytiradi B) Korrupsiya holatlarini ko'paytiradi va nazoratni zaiflashtiradi C) Korrupsiyaga hech qanday ijobiy yoki salbiy ta'sir qilmaydi D) Faqat xorijiy investorlarni jalb qilish uchun ahamiyatga ega To'g'ri javob: A) Jamoatchilik nazoratini kuchaytirib, korrupsiya uchun sharoitni kamaytiradi ✔ Izoh: Shaffoflik va axborot ochiqligi qarorlar ustidan jamoatchilik nazoratini ta'minlaydi. 3. Subsidiar javobgarlik nima? A) Faqat jinoiy javobgarlik B) Har bir qarzdorning teng ulushdagi javobgarligi C) Faqat davlatning javobgarligi D) Asosiy qarzdor talabni qanoatlantirmagan taqdirda boshqa shaxsning qo'shimcha javobgarligi To'g'ri javob: D) Asosiy qarzdor talabni qanoatlantirmagan taqdirda boshqa shaxsning qo'shimcha ✔ javobgarligi Izoh: Subsidiar javobgarlikda talab avval asosiy qarzdorga qo'yiladi, u qanoatlantirmasa qo'shimcha javobgar shaxsga qo'yiladi. 4. Nikohdagi ayoldan tug'ilgan bolaning otasi kim deb hisoblanadi? A) Bolaning bobosi B) Faqat sud ko'rsatgan shaxs C) Onaning eri, agar boshqacha isbotlanmagan bo'lsa D) Faqat onaning arizasida ko'rsatilgan istalgan shaxs To'g'ri javob: C) Onaning eri, agar boshqacha isbotlanmagan bo'lsa ✔ Izoh: Nikohdagi ayoldan tug'ilgan bolaning otasi onaning eri deb hisoblanadi (otalik prezumpsiyasi). 5. O'zbekiston tarkibidagi suveren respublika qaysi? A) Qoraqalpog'iston Respublikasi B) Toshkent shahri C) Navoiy viloyati D) Xorazm viloyati To'g'ri javob: A) Qoraqalpog'iston Respublikasi ✔ Izoh: Qoraqalpog'iston Respublikasi O'zbekiston Respublikasi tarkibiga kiradi va o'z Konstitutsiyasiga ega. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 17 6. Nikohdan ajratish ishini ko'rishda sud qanday choralar ko'rishi mumkin? A) Er-xotinni fuqarolikdan mahrum qilishi B) Er-xotinni yarashtirish choralarini ko'rishi va ishni ko'rishni keyinga qoldirib, yarashish uchun muddat belgilashi mumkin C) Bolalarni davlat muassasasiga topshirishi D) Er-xotinni darhol jarimaga tortishi To'g'ri javob: B) Er-xotinni yarashtirish choralarini ko'rishi va ishni ko'rishni keyinga qoldirib, ✔ yarashish uchun muddat belgilashi mumkin Izoh: Sud er-xotinni yarashtirish choralarini ko'radi va ishni ko'rishni keyinga qoldirib, ularga yarashish uchun muddat belgilashi mumkin. 7. Qonun qabul qilish jarayonida Oliy Majlis Senati qanday vakolatni amalga oshiradi? A) Qonunni yakuniy imzolab, rasmiy e'lon qiladi B) Qonunni davlat ro'yxatidan o'tkazadi C) Qonunning Konstitutsiyaga muvofiqligi to'g'risida hukm chiqaradi D) Qonunchilik palatasi qabul qilgan qonunni ma'qullaydi yoki rad etadi To'g'ri javob: D) Qonunchilik palatasi qabul qilgan qonunni ma'qullaydi yoki rad etadi ✔ Izoh: Qonunlar Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilinib, Senat tomonidan ma'qullanadi, so'ngra Prezident imzolaydi. 8. Quyidagilardan qaysi biri ijro hokimiyati organlari tizimiga kiradi? A) Oliy sud B) Qonunchilik palatasi C) Vazirlik D) Konstitutsiyaviy sud To'g'ri javob: C) Vazirlik ✔ Izoh: Vazirliklar, qo'mitalar va agentliklar ijro hokimiyati organlari hisoblanadi; sudlar va parlament esa boshqa hokimiyat tarmoqlariga kiradi. 9. Merosxo'rlar meros qoldiruvchining qarzlari bo'yicha qanday javob beradi? A) Ularga o'tgan meros mulki qiymati doirasida B) O'z shaxsiy mol-mulki bilan cheklanmagan holda C) Umuman javob bermaydi D) Faqat qarzning ikki baravari miqdorida To'g'ri javob: A) Ularga o'tgan meros mulki qiymati doirasida ✔ Izoh: Merosxo'rlar meros qoldiruvchining qarzlari bo'yicha o'zlariga o'tgan meros qiymati doirasida javob beradi. 10. Fuqarolik, jinoyat, iqtisodiy va ma'muriy sud ishlarini yuritish sohasida sud hokimiyatining oliy organi qaysi? A) Bosh prokuratura B) Oliy sud C) Adliya vazirligi D) Konstitutsiyaviy sud To'g'ri javob: B) Oliy sud ✔ Izoh: Oliy sud tegishli sohalarda oliy sud organi bo'lib, quyi sudlar faoliyatini nazorat qiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 18 11. Ayblov bo'yicha bartaraf etib bo'lmaydigan shubhalar qanday hal qilinadi? A) Ayblov tomonining foydasiga B) Qo'shimcha tergov tugaguncha hal qilinmaydi C) Ayblanuvchining foydasiga D) Jabrlanuvchining foydasiga To'g'ri javob: C) Ayblanuvchining foydasiga✔ Izoh: Aybdorlik to'g'risidagi bartaraf etib bo'lmaydigan shubhalar gumon qilinuvchi va ayblanuvchining foydasiga hal qilinadi. 12. Quyidagilardan qaysi biri qonunchilik tashabbusi huquqiga ega? A) Tijorat banki B) Viloyat adliya boshqarmasi C) Xususiy korxona D) Vazirlar Mahkamasi To'g'ri javob: D) Vazirlar Mahkamasi ✔ Izoh: Qonunchilik tashabbusi huquqi Konstitutsiyada belgilangan subyektlarga, jumladan Vazirlar Mahkamasiga tegishli. 13. Yashash huquqi qanday huquq hisoblanadi? A) Har bir insonning ajralmas huquqi B) Faqat voyaga yetganlarga tegishli huquq C) Davlat tomonidan cheklanishi mumkin bo'lgan imtiyoz D) Faqat fuqarolarga tegishli huquq To'g'ri javob: A) Har bir insonning ajralmas huquqi ✔ Izoh: Yashash huquqi har bir insonning ajralmas huquqi bo'lib, unga suiqasd qilish eng og'ir jinoyatdir. 14. Pora berish va pora olishda vositachilik qilish qanday harakat hisoblanadi? A) Faqat axloqiy nuqson B) Jinoiy javobgarlikka sabab bo'luvchi harakat C) Qonuniy xizmat turi D) Tadbirkorlik faoliyatining bir turi To'g'ri javob: B) Jinoiy javobgarlikka sabab bo'luvchi harakat ✔ Izoh: Pora olish, berish va ularda vositachilik qilish qonun bilan taqiqlangan va jinoiy javobgarlikka sabab bo'ladi. 15. Inson huquqlarining ajralmasligi tamoyili nimani anglatadi? A) Huquqlarni pul evaziga sotish mumkinligini B) Huquqlar istalgan vaqtda bekor qilinishini C) Huquqlar faqat meros bo'yicha o'tishini D) Inson huquqlaridan uni o'zboshimchalik bilan mahrum etish yoki ularni boshqaga berish mumkin emasligini To'g'ri javob: D) Inson huquqlaridan uni o'zboshimchalik bilan mahrum etish yoki ularni boshqaga ✔ berish mumkin emasligini Izoh: Asosiy huquqlar ajralmas: ulardan shaxsni o'zboshimchalik bilan mahrum etib bo'lmaydi va ular boshqa shaxsga berilmaydi. 16. Ma'muriy tartib-taomillarning ochiqligi manfaatdor shaxsga qanday imkoniyat beradi? A) Boshqa arizachilarning shaxsiy ma'lumotlarini olish B) Organning ichki xizmat yozishmalarini o'zgartirish C) Ma'muriy organ xodimlarining shaxsiy ishlari bilan tanishish D) Ish materiallari bilan tanishish va ishning borishi haqida ma'lumot olish To'g'ri javob: D) Ish materiallari bilan tanishish va ishning borishi haqida ma'lumot olish ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 19 Izoh: Ochiqlik shaxsning o'z ishiga oid materiallardan xabardor bo'lishini ta'minlaydi, ammo boshqalarning qonun bilan qo'riqlanadigan ma'lumotlariga taalluqli emas. 17. Qonunosti hujjatlarga nisbatan qanday asosiy talab qo'yiladi? A) Ular qonunlarni bekor qilish yoki to'xtatib turish huquqiga ega bo'lishi B) Ular faqat og'zaki shaklda qabul qilinib, e'lon qilinmasligi C) Ular qonunlardan ustun turishi va ziddiyatda ustuvor qo'llanishi D) Ular qonunlar asosida, ularni ijro etish uchun qabul qilinib, qonunlarga zid bo'lmasligi To'g'ri javob: D) Ular qonunlar asosida, ularni ijro etish uchun qabul qilinib, qonunlarga zid ✔ bo'lmasligi Izoh: Qonunosti hujjatlar qonunlarni ijro etish maqsadida qabul qilinadi va qonunlarga muvofiq bo'lishi shart. 18. Ota-onalar ixtiyoriy ravishda bolani ta'minlamasa, aliment qanday undiriladi? A) FHDYO organining qarori bilan B) Mahalla qarori bilan C) Ish beruvchining xohishiga ko'ra D) Sud tartibida To'g'ri javob: D) Sud tartibida ✔ Izoh: Aliment to'lash haqida kelishuv bo'lmasa, voyaga yetmagan bolalar uchun aliment sud tartibida undiriladi. 19. Ma'muriy huquqbuzarlik sodir etilganligi odatda qaysi hujjat bilan rasmiylashtiriladi? A) Sud tomonidan beriladigan ijro varaqasi B) Ish beruvchi bilan tuzilgan mehnat shartnomasi C) Ma'muriy huquqbuzarlik to'g'risidagi bayonnoma D) Notarial tasdiqlangan dalolatnoma To'g'ri javob: C) Ma'muriy huquqbuzarlik to'g'risidagi bayonnoma ✔ Izoh: Bayonnomada huquqbuzarlik holatlari, shaxs haqidagi ma'lumotlar va uning tushuntirishlari qayd etiladi. 20. Xalq hokimiyatini bevosita amalga oshirish shakli qaysi? A) Hokim qarori B) Sud hukmi C) Vazirlik buyrug'i D) Referendum To'g'ri javob: D) Referendum ✔ Izoh: Xalq davlat hokimiyatini bevosita referendum va saylovlar orqali, shuningdek vakillik organlari orqali amalga oshiradi. 21. Ma'muriy organ arizani rad etganda arizachiga nimani ma'lum qilishi kerak? A) Faqat organ rahbarining telefon raqamini B) Faqat rad etish faktini, sabablarsiz C) Faqat qayta ariza berish taqiqlanganini D) Rad etish sabablari va qarorga shikoyat qilish tartibini To'g'ri javob: D) Rad etish sabablari va qarorga shikoyat qilish tartibini ✔ Izoh: Rad etish asoslantirilgan bo'lishi va shaxsga shikoyat qilish yo'llari tushuntirilishi kerak. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 20 22. Advokat yuridik yordam ko'rsatish uchun ma'lumot olish maqsadida tashkilotlarga nima yuboradi? A) Ma'muriy bayonnomani B) Ijro varaqasini C) Advokat so'rovini D) Sud buyrug'ini To'g'ri javob: C) Advokat so'rovini✔ Izoh: Advokat so'rovi orqali davlat organlari va tashkilotlardan yuridik yordam uchun zarur ma'lumot va hujjatlar so'raladi. 23. Oldi-sotdi shartnomasi bo'yicha sotuvchining asosiy majburiyati nima? A) Tovarni tekinga hadya qilish B) Tovarni vaqtincha foydalanishga berish C) Tovarni xaridorning mulkiga topshirish D) Tovarni saqlab berish To'g'ri javob: C) Tovarni xaridorning mulkiga topshirish ✔ Izoh: Oldi-sotdi shartnomasi bo'yicha sotuvchi tovarni xaridorning mulkiga topshirish, xaridor esa uni qabul qilish va haqini to'lash majburiyatini oladi. 24. Shaxsiy hayot daxlsizligi huquqi nimani o'z ichiga oladi? A) Shaxsiy va oilaviy sirni, sha'n va obro'ni himoya qilishni B) Davlat organlari faoliyati sirini C) Siyosiy partiyalar sirini D) Tijorat banklari sirini To'g'ri javob: A) Shaxsiy va oilaviy sirni, sha'n va obro'ni himoya qilishni ✔ Izoh: Har kim shaxsiy hayoti daxlsizligi, shaxsiy va oilaviy sirga, sha'ni va qadr-qimmati himoyasiga ega. 25. Neustoyka nima? A) Sudga to'lanadigan xizmat haqi B) Majburiyat bajarilmaganda yoki lozim darajada bajarilmaganda qarzdor to'lashi lozim bo'lgan pul summasi C) Shartnoma tuzishda beriladigan sovg'a D) Davlatga to'lanadigan soliq turi To'g'ri javob: B) Majburiyat bajarilmaganda yoki lozim darajada bajarilmaganda qarzdor to'lashi ✔ lozim bo'lgan pul summasi Izoh: Neustoyka — qonun yoki shartnomada belgilangan, majburiyat bajarilmaganda qarzdor kreditorga to'lashi shart bo'lgan pul summasi (jarima yoki penya). 26. Normativ-huquqiy hujjatning vaqt bo'yicha amal qilishi umumiy qoidaga ko'ra qanday munosabatlarga tatbiq etiladi? A) Faqat u qabul qilinishidan oldin tugagan munosabatlarga B) U kuchga kirgandan keyin vujudga kelgan munosabatlarga C) Faqat kelgusi yilda vujudga keladigan munosabatlarga D) Faqat xorijda vujudga kelgan munosabatlarga To'g'ri javob: B) U kuchga kirgandan keyin vujudga kelgan munosabatlarga ✔ Izoh: Hujjat odatda kuchga kirgandan keyingi munosabatlarni tartibga soladi; bu huquqiy barqarorlikni ta'minlaydi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 21 27. Davlat xizmatchisining xizmat vazifalarini vijdonan bajarishi nimani anglatadi? A) Ishni boshqalarga topshirishni B) Faqat shaxsiy manfaat bo'lsa ishlashni C) O'z vazifalarini halol, sifatli va qonunga muvofiq bajarishni D) Faqat rahbar ko'rgan paytda ishlashni To'g'ri javob: C) O'z vazifalarini halol, sifatli va qonunga muvofiq bajarishni✔ Izoh: Vijdonlilik davlat xizmatchisining asosiy axloqiy fazilatlaridan biridir. 28. Yuridik faktlar irodaga bog'liqligiga ko'ra qanday turlarga bo'linadi? A) Sanksiyalar va gipotezalar B) Huquqlar va burchlar C) Hodisalar va harakatlar D) Qonunlar va farmonlar To'g'ri javob: C) Hodisalar va harakatlar ✔ Izoh: Insonning irodasiga bog'liq bo'lmagan yuridik faktlar hodisalar, irodaviy faktlar esa harakatlar deyiladi. 29. Quyidagilardan qaysi biri notarial harakat hisoblanadi? A) Sud hukmini chiqarish B) Jinoyat ishini qo'zg'atish C) Ishonchnomani tasdiqlash D) Ma'muriy jarima solish To'g'ri javob: C) Ishonchnomani tasdiqlash ✔ Izoh: Ishonchnoma, vasiyatnoma, bitimlarni tasdiqlash, hujjat nusxalari va imzolarning haqiqiyligini tasdiqlash notarial harakatlardir. 30. Oilada er va xotinning huquqlari qanday? A) Erning huquqlari ko'proq B) Er va xotin oilaviy munosabatlarda teng huquqlarga ega C) Xotinning huquqlari ko'proq D) Huquqlar oila daromadiga qarab belgilanadi To'g'ri javob: B) Er va xotin oilaviy munosabatlarda teng huquqlarga ega ✔ Izoh: Er va xotin oilaviy munosabatlarda teng huquqlarga ega; oila masalalari ular tomonidan birgalikda hal qilinadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 22 4-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Emansipatsiya nima? A) Fuqaroni bedarak yo'qolgan deb topish B) Voyaga yetgan shaxsni muomalaga layoqatsiz deb topish C) Bolani farzandlikka olish D) 16 yoshga to'lgan, mehnat shartnomasi bo'yicha ishlayotgan yoki tadbirkorlik bilan shug'ullanayotgan voyaga yetmaganni to'liq muomalaga layoqatli deb e'lon qilish To'g'ri javob: D) 16 yoshga to'lgan, mehnat shartnomasi bo'yicha ishlayotgan yoki tadbirkorlik ✔ bilan shug'ullanayotgan voyaga yetmaganni to'liq muomalaga layoqatli deb e'lon qilish Izoh: Emansipatsiya — qonunda belgilangan shartlarda 16 yoshga to'lgan voyaga yetmaganni to'liq muomalaga layoqatli deb e'lon qilish. 2. Muomalaga layoqatsiz deb topilgan fuqaroga nisbatan nima belgilanadi? A) Patronaj B) Ishonchli boshqaruv C) Homiylik D) Vasiylik To'g'ri javob: D) Vasiylik ✔ Izoh: Muomalaga layoqatsiz deb topilgan fuqaroga vasiylik belgilanadi va uning nomidan bitimlarni vasiy tuzadi. 3. Murojaatchining shaxsiy ma'lumotlarini uning roziligisiz oshkor qilish mumkinmi? A) Ha, istalgan holda B) Yo'q, qonunda belgilangan hollardan tashqari mumkin emas C) Ha, agar murojaat shikoyat bo'lsa D) Ha, faqat ijtimoiy tarmoqlarda To'g'ri javob: B) Yo'q, qonunda belgilangan hollardan tashqari mumkin emas ✔ Izoh: Murojaatchi haqidagi ma'lumotlar maxfiy saqlanadi; ularni roziligisiz oshkor qilish taqiqlanadi. 4. Davlat xizmatini ko'rsatish to'xtatib turilganda arizachi nimadan xabardor qilinishi kerak? A) Faqat xizmat ko'rsatiladigan binoning yangi manzili haqida B) To'xtatib turish sabablari va uni bartaraf etish yo'llari haqida C) Hech narsadan, chunki bu organning ichki masalasi hisoblanadi D) Faqat xizmat ko'rsatuvchi xodimning ish vaqti jadvali haqida To'g'ri javob: B) To'xtatib turish sabablari va uni bartaraf etish yo'llari haqida ✔ Izoh: Arizachiga kamchilikni qanday bartaraf etish tushuntirilishi uning huquqlarini to'liq amalga oshirishga yordam beradi. 5. Majburiy mehnatga nisbatan qanday qoida amal qiladi? A) Ish beruvchi xohlagan paytda majburiy mehnatni joriy qilishi mumkin B) Majburiy mehnat xodim yozma rozilik bermasa ham qo'llanadi C) Majburiy mehnat taqiqlanadi, qonunda belgilangan istisnolardan tashqari D) Majburiy mehnat faqat dam olish kunlarida ruxsat etiladi To'g'ri javob: C) Majburiy mehnat taqiqlanadi, qonunda belgilangan istisnolardan tashqari ✔ Izoh: Konstitutsiya majburiy mehnatni taqiqlaydi; istisnolar faqat qonunda belgilangan (masalan, sud hukmi bilan jazoni o'tash) hollardir. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 23 6. Pora olish deganda nima tushuniladi? A) Fuqaroning qonunda belgilangan tartibda davlatdan ijtimoiy nafaqa olishi B) Xodimning mehnat shartnomasiga muvofiq qonuniy ish haqi va mukofot olishi C) Mansabdor shaxsning xizmat harakatini bajarish yoki bajarmaslik evaziga moddiy naf olishi D) Tadbirkorning shartnoma asosida tijorat bankidan kredit olishi To'g'ri javob: C) Mansabdor shaxsning xizmat harakatini bajarish yoki bajarmaslik evaziga moddiy ✔ naf olishi Izoh: Pora olish mansabdor shaxsning xizmat harakati evaziga g'ayriqonuniy naf olishidir va jinoyat hisoblanadi. 7. Murojaatchi murojaatni ko'rib chiqish natijasidan norozi bo'lsa, nima qilishi mumkin? A) Faqat xorijiy tashkilotga murojaat qilishi mumkin B) Faqat bir yildan keyin yana murojaat qilishi mumkin C) Yuqori turuvchi organga yoki sudga shikoyat qilishi mumkin D) Hech narsa qila olmaydi To'g'ri javob: C) Yuqori turuvchi organga yoki sudga shikoyat qilishi mumkin ✔ Izoh: Murojaat bo'yicha qaror ustidan yuqori turuvchi organga yoki sudga shikoyat qilish huquqi kafolatlangan. 8. Takroriy guvohnoma kimga beriladi? A) Faqat ish beruvchiga B) Har qanday iltimos qilgan begona shaxsga C) Dalolatnoma yozuvi tegishli bo'lgan shaxsga, u vafot etgan bo'lsa qarindoshlari yoki qonunda belgilangan boshqa manfaatdor shaxslarga D) Faqat jurnalistlarga To'g'ri javob: C) Dalolatnoma yozuvi tegishli bo'lgan shaxsga, u vafot etgan bo'lsa qarindoshlari ✔ yoki qonunda belgilangan boshqa manfaatdor shaxslarga Izoh: Takroriy guvohnoma yozuv tegishli bo'lgan shaxsga, voyaga yetmaganlar uchun ota-onasiga, vafot etganlar uchun qarindoshlari yoki boshqa manfaatdor shaxslarga beriladi. 9. Xususiy mulk qanday maqomga ega? A) Davlat istalgan vaqtda tekinga olib qo'yishi mumkin B) Faqat mahalla nazoratida C) Daxlsiz va davlat himoyasida D) Himoya qilinmaydi To'g'ri javob: C) Daxlsiz va davlat himoyasida ✔ Izoh: Xususiy mulk boshqa mulk shakllari kabi daxlsiz va davlat himoyasidadir; mulkdor undan faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda mahrum etilishi mumkin. 10. Xodimni boshqa doimiy ishga o'tkazish uchun umumiy qoidaga ko'ra nima talab qilinadi? A) Mahalla raisining tavsiyanomasi B) Xodimning roziligi C) Xodimning oila a'zolari roziligi D) Faqat ish beruvchining og'zaki ko'rsatmasi To'g'ri javob: B) Xodimning roziligi ✔ Izoh: Mehnat shartnomasining shartlarini o'zgartiruvchi boshqa ishga o'tkazish, qonundagi istisnolardan tashqari, xodimning roziligi bilan amalga oshiriladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 24 11. Davlat xizmatlari ko'rsatishda arizachining shaxsga doir ma'lumotlari bilan qanday munosabatda bo'linadi? A) Ular qonunga muvofiq himoya qilinadi va faqat xizmat maqsadida ishlatiladi B) Ular tijorat tashkilotlariga reklama maqsadida sotiladi C) Ular shaffoflik uchun rasmiy saytda ochiq e'lon qilinadi D) Ular so'rov bergan istalgan shaxsga cheklovsiz beriladi To'g'ri javob: A) Ular qonunga muvofiq himoya qilinadi va faqat xizmat maqsadida ishlatiladi✔ Izoh: Shaxsga doir ma'lumotlarni qayta ishlash qonun bilan tartibga solinadi; ularni noqonuniy oshkor qilish taqiqlanadi. 12. Murojaatlar bilan ishlash tartibini buzgan mansabdor shaxs qanday javobgarlikka tortilishi mumkin? A) Hech qanday javobgarlikka tortilmaydi B) Qonunda belgilangan javobgarlikka C) Javobgarlik faqat murojaatchiga yuklanadi D) Faqat maqtovga sazovor bo'ladi To'g'ri javob: B) Qonunda belgilangan javobgarlikka ✔ Izoh: Murojaatlarni o'z vaqtida va to'g'ri ko'rib chiqmaslik qonunda belgilangan javobgarlikka sabab bo'ladi. 13. Davlat xizmatlari sifatini baholashda fuqarolar qanday imkoniyatga ega? A) Ko'rsatilgan xizmat sifatini baholash va fikr bildirish B) Xizmat narxini o'zi belgilash C) Xodimni o'zi ishdan bo'shatish D) Xizmat reglamentini o'zi o'zgartirish To'g'ri javob: A) Ko'rsatilgan xizmat sifatini baholash va fikr bildirish ✔ Izoh: Fuqarolarning baholashi xizmatlar sifatini nazorat qilish va yaxshilash uchun muhim manba hisoblanadi. 14. Qoraqalpog'iston Respublikasining hukumati qanday ataladi? A) Qoraqalpog'iston Respublikasi Senati B) Qoraqalpog'iston Respublikasi Hokimligi C) Qoraqalpog'iston Respublikasi Jo'qorg'i Kenges D) Qoraqalpog'iston Respublikasi Vazirlar Kengashi To'g'ri javob: D) Qoraqalpog'iston Respublikasi Vazirlar Kengashi ✔ Izoh: Qoraqalpog'iston Respublikasida ijro hokimiyatini Vazirlar Kengashi amalga oshiradi. 15. Prezident lavozimiga kirishishda qanday tadbir o'tkaziladi? A) Konstitutsiyaviy sudda imtihon topshiradi B) Vazirlar Mahkamasida hisobot beradi C) Oliy Majlis palatalarining qo'shma majlisida qasamyod qiladi D) Markaziy bankda deklaratsiya topshiradi To'g'ri javob: C) Oliy Majlis palatalarining qo'shma majlisida qasamyod qiladi ✔ Izoh: Saylangan Prezident Oliy Majlis palatalarining qo'shma majlisida qasamyod qilib, lavozimiga kirishadi. 16. Meros qachon ochiladi? A) Fuqaro chet elga ketganda B) Fuqaro vafot etganda yoki sud uni vafot etgan deb e'lon qilganda C) Fuqaro vasiyatnoma tuzganda D) Fuqaro pensiyaga chiqqanda To'g'ri javob: B) Fuqaro vafot etganda yoki sud uni vafot etgan deb e'lon qilganda ✔ Izoh: Meros fuqaroning vafoti yoki sud tomonidan vafot etgan deb e'lon qilinishi oqibatida ochiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 25 17. Rekvizitsiya nima? A) Tabiiy ofat, avariya va boshqa favqulodda holatlarda mol-mulkni qiymatini to'lagan holda mulkdordan olib qo'yish B) Mol-mulkni ijaraga berish C) Mol-mulkni meros qilib berish D) Huquqbuzarlik uchun mol-mulkni tekinga olib qo'yish To'g'ri javob: A) Tabiiy ofat, avariya va boshqa favqulodda holatlarda mol-mulkni qiymatini ✔ to'lagan holda mulkdordan olib qo'yish Izoh: Rekvizitsiya — favqulodda holatlarda jamiyat manfaatlarini ko'zlab, qonunda belgilangan tartibda, mol- mulk qiymatini to'lagan holda uni olib qo'yish. 18. Yuridik shaxsning filiali va vakolatxonasi qanday maqomga ega? A) Ular davlat organi hisoblanadi B) Ular jismoniy shaxs hisoblanadi C) Ular mustaqil yuridik shaxs hisoblanadi D) Ular yuridik shaxs hisoblanmaydi To'g'ri javob: D) Ular yuridik shaxs hisoblanmaydi ✔ Izoh: Filial va vakolatxona yuridik shaxsning alohida bo'linmalari bo'lib, mustaqil yuridik shaxs hisoblanmaydi. 19. Davlat xizmatini ko'rsatishni rad etish qanday bo'lishi kerak? A) Arizachining tashqi ko'rinishiga qarab B) Sababsiz va og'zaki C) Faqat xodimning shaxsiy fikriga asoslangan D) Qonunda belgilangan asoslarga tayangan va asoslantirilgan To'g'ri javob: D) Qonunda belgilangan asoslarga tayangan va asoslantirilgan ✔ Izoh: Rad etish faqat qonunchilikda nazarda tutilgan asoslar bo'yicha va sabablari ko'rsatilgan holda amalga oshiriladi. 20. Sudya ish natijasidan shaxsan manfaatdor bo'lsa, u qanday yo'l tutishi kerak? A) Ishni yopiq majlisda ko'rishi kerak B) Taraflardan biriga maslahat berishi kerak C) O'zini o'zi rad etishi kerak D) Ishni tezroq hal qilishi kerak To'g'ri javob: C) O'zini o'zi rad etishi kerak ✔ Izoh: Sudyaning xolisligiga shubha tug'diruvchi holatlarda u o'zini o'zi rad etishi shart. 21. Quyidagilardan qaysi biri ijro hujjati hisoblanadi? A) Sud tomonidan beriladigan ijro varaqasi B) Nikoh guvohnomasi C) Mehnat shartnomasi D) Tug'ilganlik to'g'risidagi guvohnoma To'g'ri javob: A) Sud tomonidan beriladigan ijro varaqasi ✔ Izoh: Ijro varaqasi, sud buyrug'i, notariusning ijro xati kabi hujjatlar ijro hujjatlari hisoblanadi. 22. Fuqaro umumiy qoidaga ko'ra qachon sud tomonidan vafot etgan deb e'lon qilinishi mumkin? A) Agar olti oy davomida ishga kelmasa B) Agar o'n yil davomida chet elda yashasa C) Agar bir yil davomida xat yozmasa D) Agar uch yil davomida yashash joyida uning qayerdaligi haqida ma'lumot bo'lmasa To'g'ri javob: D) Agar uch yil davomida yashash joyida uning qayerdaligi haqida ma'lumot ✔ bo'lmasa Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 26 Izoh: Umumiy qoidaga ko'ra uch yil davomida doimiy yashash joyida u haqda ma'lumot bo'lmagan fuqaro sud tomonidan vafot etgan deb e'lon qilinishi mumkin. 23. FHDYO organlari xodimlari farzandlikka olish to'g'risidagi ma'lumotlarga nisbatan qanday majburiyatga ega? A) Ma'lumotlarni ijtimoiy tarmoqlarga joylashtirishga B) Ma'lumotlarni qo'shnilarga yetkazishga C) Farzandlikka olish sirini saqlashga D) Ma'lumotlarni ommaviy e'lon qilishga To'g'ri javob: C) Farzandlikka olish sirini saqlashga✔ Izoh: FHDYO xodimlari farzandlikka olish sirini saqlashi shart; uni oshkor qilish qonunga muvofiq javobgarlikka sabab bo'ladi. 24. Prezident qanday hujjatlar chiqaradi? A) Buyruqlar va yo'riqnomalar B) Qonunlar va kodekslar C) Farmonlar, qarorlar va farmoyishlar D) Hukmlar va ajrimlar To'g'ri javob: C) Farmonlar, qarorlar va farmoyishlar ✔ Izoh: Prezident o'z vakolatlari doirasida farmonlar, qarorlar va farmoyishlar chiqaradi; ular butun hududda majburiy. 25. Nomunosib merosxo'rlar kimlar? A) Merosni qabul qilishni kechiktirgan shaxslar B) Meros qoldiruvchi bilan bir xil kasbdagi shaxslar C) Meros qoldiruvchidan uzoqda yashagan shaxslar D) Meros qoldiruvchiga yoki boshqa merosxo'rlarga qarshi qasddan g'ayriqonuniy harakatlar qilib, merosga ega bo'lishga intilgan shaxslar To'g'ri javob: D) Meros qoldiruvchiga yoki boshqa merosxo'rlarga qarshi qasddan g'ayriqonuniy ✔ harakatlar qilib, merosga ega bo'lishga intilgan shaxslar Izoh: Meros qoldiruvchi yoki merosxo'rlarga qarshi qasddan g'ayriqonuniy harakatlar qilgan, vasiyat irodasini amalga oshirishga to'sqinlik qilgan shaxslar merosdan chetlatiladi. 26. Fuqarolik holati dalolatnomasi yozuviga tuzatish va o'zgartirish kiritish masalasi, nizo bo'lmasa, qayerda hal qilinadi? A) Faqat prokuraturada B) Faqat mahalla yig'inida C) Faqat Konstitutsiyaviy sudda D) FHDYO organida To'g'ri javob: D) FHDYO organida ✔ Izoh: Yetarli asoslar mavjud bo'lsa va manfaatdor shaxslar o'rtasida nizo bo'lmasa, yozuvlarga tuzatish va o'zgartirish FHDYO organi tomonidan kiritiladi. 27. Individual mehnat nizosi nima? A) Kasaba uyushmasi va vazirlik o'rtasidagi tashkiliy-moliyaviy masala B) Ikki xodim o'rtasida ish joyida yuz bergan shaxsiy janjal va kelishmovchilik C) Ish beruvchi va tijorat banki o'rtasidagi kredit shartnomasi bo'yicha nizo D) Xodim va ish beruvchi o'rtasida mehnat huquqi normalarini qo'llash bo'yicha kelishmovchilik To'g'ri javob: D) Xodim va ish beruvchi o'rtasida mehnat huquqi normalarini qo'llash bo'yicha ✔ kelishmovchilik Izoh: Individual mehnat nizosi alohida xodimning mehnat huquqlari bilan bog'liq bo'lib, belgilangan tartibda, jumladan sudda hal qilinadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 27 28. Muayyan muddatga mehnat shartnomasi qachon tuziladi? A) Xodim kasaba uyushmasi a'zosi bo'lganda B) Ish beruvchi xodimni istalgan vaqtda bo'shatishni xohlaganda C) Ish beruvchi ish haqini kamaytirishni rejalashtirganda D) Ishning xususiyati yoki bajarilish shartlari munosabatlarni nomuayyan muddatga belgilashga imkon bermaganda To'g'ri javob: D) Ishning xususiyati yoki bajarilish shartlari munosabatlarni nomuayyan muddatga ✔ belgilashga imkon bermaganda Izoh: Muddatli shartnoma qonunda nazarda tutilgan asoslar bo'lgandagina tuziladi, uni asossiz qo'llash xodim huquqlarini cheklaydi. 29. Sud hujjati ustidan shikoyat berish huquqiga kimlar ega? A) Ish bilan bog'liq bo'lmagan har qanday shaxs B) Faqat sudya C) Faqat sud kotibi D) Ishda ishtirok etuvchi shaxslar va qonunda nazarda tutilgan boshqa shaxslar To'g'ri javob: D) Ishda ishtirok etuvchi shaxslar va qonunda nazarda tutilgan boshqa shaxslar ✔ Izoh: Shikoyat qilish huquqi ishda ishtirok etgan va qaror huquqlariga daxl qilgan shaxslarga tegishli. 30. Chet elda chet davlat qonunchiligiga rioya qilingan holda tuzilgan nikoh O'zbekistonda tan olinadimi? A) Faqat diniy marosim o'tkazilgan bo'lsa tan olinadi B) Faqat O'zbekistonda qaytadan tuzilsa tan olinadi C) Ha, O'zbekiston qonunchiligida belgilangan nikohga to'siqlar bo'lmasa tan olinadi D) Yo'q, hech qachon tan olinmaydi To'g'ri javob: C) Ha, O'zbekiston qonunchiligida belgilangan nikohga to'siqlar bo'lmasa tan olinadi ✔ Izoh: Chet elda o'sha davlat qonunchiligiga muvofiq tuzilgan nikoh, agar O'zbekiston qonunchiligida belgilangan to'siqlar bo'lmasa, O'zbekistonda haqiqiy deb tan olinadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 28 5-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. O'zbekistonda nikohlanuvchilar nikohdan oldin qanday tadbirdan o'tadi? A) Psixologik imtihondan B) Harbiy komissariat ko'rigidan C) Moliyaviy tekshiruvdan D) Tibbiy ko'rikdan To'g'ri javob: D) Tibbiy ko'rikdan✔ Izoh: O'zbekistonda nikohlanuvchilar nikoh qayd etilishidan oldin tibbiy ko'rikdan o'tadi va bu haqdagi ma'lumotnoma FHDYO organiga taqdim etiladi. 2. Majburiyat nima? A) Davlatning fuqaro oldidagi siyosiy va'dasi B) Sudning jazo tayinlashi C) Bir shaxs (qarzdor) boshqa shaxs (kreditor) foydasiga muayyan harakatni bajarishi yoki undan o'zini tiyishi lozim bo'lgan munosabat D) Fuqaroning axloqiy burchi To'g'ri javob: C) Bir shaxs (qarzdor) boshqa shaxs (kreditor) foydasiga muayyan harakatni bajarishi ✔ yoki undan o'zini tiyishi lozim bo'lgan munosabat Izoh: Majburiyatga ko'ra qarzdor kreditor foydasiga mol-mulk berish, ish bajarish, pul to'lash kabi harakatlarni bajarishi yoki muayyan harakatdan o'zini tiyishi shart. 3. Kafillik shartnomasi bo'yicha kafil qanday majburiyat oladi? A) Qarzdor nomidan shartnoma tuzish B) Qarzdor o'z majburiyatini bajarmasa, uning uchun kreditor oldida javob berish C) Qarzdorning mulkini saqlash D) Qarzdorga qarz berish To'g'ri javob: B) Qarzdor o'z majburiyatini bajarmasa, uning uchun kreditor oldida javob berish ✔ Izoh: Kafillik shartnomasi bo'yicha kafil boshqa shaxsning kreditori oldida o'sha shaxs majburiyatini to'liq yoki qisman bajarishi uchun javob berish majburiyatini oladi. 4. Fuqarolik — bu nima? A) Shaxsning muayyan shaharda vaqtincha turishi B) Shaxsning ota-onasi bilan qarindoshligi C) Shaxsning ish joyidagi lavozimi D) Shaxs va davlat o'rtasidagi barqaror siyosiy-huquqiy bog'liqlik To'g'ri javob: D) Shaxs va davlat o'rtasidagi barqaror siyosiy-huquqiy bog'liqlik ✔ Izoh: Fuqarolik shaxs va davlat o'rtasidagi o'zaro huquq va majburiyatlarda namoyon bo'luvchi barqaror huquqiy aloqadir. 5. Ma'muriy hujjat ustidan shikoyat qayerga berilishi mumkin? A) Yuqori turuvchi organga (mansabdor shaxsga) yoki sudga B) Faqat notarial idoraga C) Faqat Oliy Majlis Senatiga D) Faqat hujjatni imzolagan xodimning o'ziga To'g'ri javob: A) Yuqori turuvchi organga (mansabdor shaxsga) yoki sudga ✔ Izoh: Ma'muriy hujjat ma'muriy (yuqori turuvchi organga) yoki sud tartibida shikoyat qilinishi mumkin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 29 6. Malakali yuridik yordam olish huquqi qaysi hujjatda kafolatlangan? A) Konstitutsiyada B) Faqat hokim qarorida C) Faqat advokatlik firmasi ustavida D) Faqat vazirlik buyrug'ida To'g'ri javob: A) Konstitutsiyada✔ Izoh: Har kim malakali yuridik yordam olish huquqiga ega ekanligi Konstitutsiyada mustahkamlangan. 7. Nikoh shartnomasi nimani tartibga solmaydi? A) Umumiy mol-mulkka egalik qilish tartibini B) Ajralgan taqdirda mol-mulk taqsimotini C) Er-xotinning shaxsiy nomulkiy munosabatlarini va ularning bolalarga nisbatan huquqlarini D) Er-xotinning mulkiy huquq va majburiyatlarini To'g'ri javob: C) Er-xotinning shaxsiy nomulkiy munosabatlarini va ularning bolalarga nisbatan ✔ huquqlarini Izoh: Nikoh shartnomasi er-xotinning mulkiy munosabatlarini tartibga soladi; shaxsiy nomulkiy munosabatlar va bolalarga nisbatan huquqlarni cheklay olmaydi. 8. Davlat xizmatchisi davlat organiga zarar keltiruvchi qaror qabul qilib, buning evaziga naf olsa, bu nima? A) Xodimning kasbiy mahorati va tashabbuskorligi B) Korrupsiyaviy jinoyat yoki huquqbuzarlik C) Xizmat samaradorligining yuqori ko'rsatkichi D) Qonuniy asosda berilgan xizmat mukofoti To'g'ri javob: B) Korrupsiyaviy jinoyat yoki huquqbuzarlik ✔ Izoh: Davlat manfaatlariga zid qaror evaziga naf olish korrupsiyaning yaqqol ko'rinishidir. 9. Fuqarolarning huquq va erkinliklariga daxldor normativ-huquqiy hujjat rasmiy e'lon qilinmagan bo'lsa, u qo'llanilishi mumkinmi? A) Ha, agar uning mazmunini tegishli xodimlar bilsa B) Yo'q, rasmiy e'lon qilinmagan bunday hujjat qo'llanilmaydi C) Ha, agar u vakolatli shaxs tomonidan imzolangan bo'lsa D) Ha, faqat sudning alohida ruxsati bilan qo'llaniladi To'g'ri javob: B) Yo'q, rasmiy e'lon qilinmagan bunday hujjat qo'llanilmaydi ✔ Izoh: Shaxs huquq va majburiyatlariga taalluqli hujjatlar barcha uchun ochiq bo'lishi kerak; e'lon qilinmagan hujjat huquqiy oqibat keltirmaydi. 10. Murojaat bo'yicha qabul qilingan qarorning ijrosini kim nazorat qiladi? A) Hech kim nazorat qilmaydi B) Faqat xorijiy ekspertlar C) Qarorni qabul qilgan davlat organi D) Faqat murojaatchining o'zi To'g'ri javob: C) Qarorni qabul qilgan davlat organi ✔ Izoh: Murojaat bo'yicha qaror qabul qilgan organ uning to'liq va o'z vaqtida bajarilishini nazorat qilishi kerak. 11. Eskirgan va amalda qo'llanilmayotgan normativ-huquqiy hujjatlar bilan nima qilinadi? A) Ular cheksiz amal qilaveradi va hech qachon bekor qilinmaydi B) Ular faqat xodimlar o'rtasida taqsimlanadi C) Ular avtomatik ravishda qonunga aylanadi D) Ular belgilangan tartibda qayta ko'rib chiqilib, kuchini yo'qotgan deb topiladi To'g'ri javob: D) Ular belgilangan tartibda qayta ko'rib chiqilib, kuchini yo'qotgan deb topiladi ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 30 Izoh: Qonunchilikni tizimlashtirish doirasida eskirgan hujjatlar bekor qilinadi, bu huquqni qo'llashdagi chalkashliklarning oldini oladi. 12. Zarar yetkazishdan kelib chiqadigan majburiyatlarda umumiy qoidaga ko'ra zararni kim qoplaydi? A) Mahalla fuqarolar yig'ini B) Har doim davlat C) Zararni yetkazgan shaxs, to'liq hajmda D) Jabrlanuvchining o'zi To'g'ri javob: C) Zararni yetkazgan shaxs, to'liq hajmda✔ Izoh: Fuqaroning shaxsiga yoki mol-mulkiga, yuridik shaxsning mol-mulkiga yetkazilgan zarar uni yetkazgan shaxs tomonidan to'liq hajmda qoplanishi lozim. 13. Jismoniy va yuridik shaxslarning davlat organlariga murojaat qilish huquqi qanday shakllarda amalga oshiriladi? A) Ariza, taklif va shikoyat shaklida B) Faqat ommaviy namoyish shaklida C) Faqat sud da'vosi shaklida D) Faqat og'zaki shikoyat shaklida To'g'ri javob: A) Ariza, taklif va shikoyat shaklida ✔ Izoh: Murojaatlar ariza, taklif va shikoyat shaklida bo'lishi, og'zaki, yozma yoki elektron tarzda yuborilishi mumkin. 14. Turli yuridik kuchga ega hujjatlar o'rtasida ziddiyat bo'lsa, qaysi hujjat qo'llaniladi? A) Yuridik kuchi yuqoriroq bo'lgan hujjat B) Yuridik kuchi pastroq bo'lgan hujjat C) Ikkalasidan eng yangisi, darajasidan qat'i nazar D) Ikkalasidan qisqarog'i To'g'ri javob: A) Yuridik kuchi yuqoriroq bo'lgan hujjat ✔ Izoh: Normativ hujjatlar iyerarxiyasida yuqori turgan hujjat quyidagisiga nisbatan ustunlikka ega. 15. Ota-onalar alohida yashaganda bola kim bilan yashashi to'g'risida kelisha olmasa, nizo qanday hal etiladi? A) Bolaning bobosi tomonidan B) Sud tomonidan, bolaning manfaatlari va fikrini hisobga olgan holda C) Qur'a tashlash yo'li bilan D) Mahalla raisi tomonidan To'g'ri javob: B) Sud tomonidan, bolaning manfaatlari va fikrini hisobga olgan holda ✔ Izoh: Ota-onalar kelishuvga erishmasa, nizo bolaning manfaatlarini va fikrini hisobga olgan holda sud tomonidan hal etiladi. 16. Mahalla fuqarolar yig'ini qanday organ hisoblanadi? A) Vazirlikning hududiy bo'linmasi B) Fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organi C) Prokuratura organi D) Sud hokimiyati organi To'g'ri javob: B) Fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organi ✔ Izoh: Mahalla fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organi bo'lib, davlat hokimiyati organlari tizimiga kirmaydi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 31 17. Ma'muriy sud ariza asosli deb topsa, qanday qaror qabul qilishi mumkin? A) Hujjatni haqiqiy emas deb topadi yoki organga muayyan harakatni bajarish majburiyatini yuklaydi B) Organ rahbarini bevosita jinoiy javobgarlikka tortish to'g'risida hukm chiqaradi C) Arizachini davlat mukofotiga taqdim etish haqida ajrim chiqaradi D) Ma'muriy organni tugatish to'g'risida qaror qabul qiladi To'g'ri javob: A) Hujjatni haqiqiy emas deb topadi yoki organga muayyan harakatni bajarish ✔ majburiyatini yuklaydi Izoh: Sud buzilgan huquqni tiklash uchun noqonuniy hujjatni haqiqiy emas deb topadi yoki organni zarur harakatni bajarishga majbur qiladi. 18. Korrupsiya jamiyatga qanday zarar yetkazadi? A) Fuqarolarning huquq va erkinliklarini kuchaytiradi va kafolatlaydi B) Davlat institutlariga ishonchni pasaytiradi, adolat va iqtisodiy rivojlanishga to'sqinlik qiladi C) Iqtisodiyotning barqaror rivojlanishiga va investitsiyalar oqimiga yordam beradi D) Davlat boshqaruvini tezkor va samarali qilib, byurokratiyani kamaytiradi To'g'ri javob: B) Davlat institutlariga ishonchni pasaytiradi, adolat va iqtisodiy rivojlanishga ✔ to'sqinlik qiladi Izoh: Korrupsiya resurslarni noto'g'ri taqsimlaydi, tengsizlikni oshiradi va qonun ustuvorligini zaiflashtiradi. 19. Normativ-huquqiy hujjatni rasmiy sharhlash (talqin qilish) vakolati odatda kimga tegishli? A) Hujjatni o'qigan har qanday fuqaroga B) Hujjatni qabul qilgan organga C) Faqat ommaviy axborot vositalariga D) Faqat xorijiy ekspertlarga To'g'ri javob: B) Hujjatni qabul qilgan organga ✔ Izoh: Rasmiy sharh hujjatni qabul qilgan organ tomonidan beriladi va majburiy xususiyatga ega. 20. Nikoh shartnomasi qachon tuzilishi mumkin? A) Faqat nikohdan ajralgandan keyin B) Faqat nikoh qayd etilgan kuni C) Nikoh qayd etilgunga qadar ham, nikoh davomida istalgan vaqtda ham D) Faqat birinchi farzand tug'ilgandan keyin To'g'ri javob: C) Nikoh qayd etilgunga qadar ham, nikoh davomida istalgan vaqtda ham ✔ Izoh: Nikoh shartnomasi nikoh qayd etilgunga qadar ham, nikoh davomida istalgan vaqtda ham tuzilishi mumkin. 21. Qo'shilish shartnomasi nima? A) Faqat davlat bilan tuziladigan shartnoma B) Uch tomon o'rtasida tuziladigan shartnoma C) Sud tomonidan tuziladigan shartnoma D) Shartlari bir taraf tomonidan standart shaklda belgilangan va ikkinchi taraf faqat butunligicha qabul qilishi mumkin bo'lgan shartnoma To'g'ri javob: D) Shartlari bir taraf tomonidan standart shaklda belgilangan va ikkinchi taraf faqat ✔ butunligicha qabul qilishi mumkin bo'lgan shartnoma Izoh: Qo'shilish shartnomasi shartlari bir taraf tomonidan formulyar yoki boshqa standart shaklda belgilanadi va ikkinchi taraf unga yaxlit qo'shilish yo'li bilan qabul qiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 32 22. O'zbekistonda advokatlarning professional birlashmasi qanday nomlanadi? A) Advokatlar qo'mitasi B) Advokatlar inspeksiyasi C) Advokatlar palatasi D) Advokatlar vazirligi To'g'ri javob: C) Advokatlar palatasi✔ Izoh: Advokatlar palatasi advokatlarning o'zini o'zi boshqaruvchi professional birlashmasi hisoblanadi. 23. Majburiy mehnatga nisbatan qanday qoida amal qiladi? A) Majburiy mehnat talabalarga nisbatan ruxsat etiladi B) Majburiy mehnat taqiqlanadi, sud hukmi bilan tayinlangan jazoni o'tash bundan mustasno C) Majburiy mehnat faqat yoz oylarida ruxsat etiladi D) Majburiy mehnatni har qanday ish beruvchi joriy qila oladi To'g'ri javob: B) Majburiy mehnat taqiqlanadi, sud hukmi bilan tayinlangan jazoni o'tash bundan ✔ mustasno Izoh: Majburiy mehnat taqiqlanadi; sud hukmi bilan tayinlangan jazoni ijro etish yoki qonunda nazarda tutilgan boshqa hollar bundan mustasno. 24. Merosxo'rga meros huquqini tasdiqlovchi qanday hujjat beriladi? A) Meros qoldiruvchining mehnat shartnomasi B) Meros qoldiruvchining nikoh guvohnomasi C) Sud tomonidan beriladigan ijro varaqasi D) Meros huquqi to'g'risidagi guvohnoma To'g'ri javob: D) Meros huquqi to'g'risidagi guvohnoma ✔ Izoh: Meros huquqi to'g'risidagi guvohnoma notarius tomonidan beriladi va merosxo'rning meros mulkiga huquqini tasdiqlaydi. 25. Advokatning kasbiy faoliyatiga aralashish qanday baholanadi? A) Taqiqlanadi va qonun bilan himoya qilinadi B) Odatiy holat hisoblanadi C) Davlat organlari uchun ruxsat etiladi D) Mijoz roziligi bilan majburiy To'g'ri javob: A) Taqiqlanadi va qonun bilan himoya qilinadi ✔ Izoh: Advokatning mustaqilligi qonun bilan kafolatlangan; uning qonuniy faoliyatiga aralashish taqiqlanadi. 26. Ayblanuvchining o'z aybsizligini isbotlash majburiyati bormi? A) Ha, har doim isbotlashi shart B) Yo'q, ayblanuvchi o'z aybsizligini isbotlashi shart emas C) Faqat prokuror talab qilsa isbotlashi shart D) Faqat og'ir jinoyatlarda isbotlashi shart To'g'ri javob: B) Yo'q, ayblanuvchi o'z aybsizligini isbotlashi shart emas ✔ Izoh: Aybni isbotlash majburiyati ayblov tomonida; ayblanuvchi o'z aybsizligini isbotlashga majbur emas. 27. Davlat xizmatchisining xizmat faoliyatini baholashda qanday mezonlar muhim? A) Faqat ijtimoiy tarmoqdagi mashhurlik B) Faqat ish stajining uzunligi C) Faqat rahbarga yaqinlik D) Natijadorlik, kasbiy malaka va odob-axloq qoidalariga rioya To'g'ri javob: D) Natijadorlik, kasbiy malaka va odob-axloq qoidalariga rioya ✔ Izoh: Xolis baholash tizimi xizmatchilarni bilim va natijaga qarab rag'batlantiradi, bu korrupsiya xavfini kamaytiradi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 33 28. Ma'muriy tartib-taomillardagi mutanosiblik printsipi nimani talab qiladi? A) Qo'llanadigan chora ko'zlangan maqsadga erishish uchun zarur va yetarli bo'lishini B) Har bir arizachiga mazmunidan qat'i nazar bir xil javob berilishini C) Ma'muriy organ har doim eng qattiq choraga murojaat qilishini D) Ma'muriy hujjat albatta kollegial organ tomonidan qabul qilinishini To'g'ri javob: A) Qo'llanadigan chora ko'zlangan maqsadga erishish uchun zarur va yetarli bo'lishini✔ Izoh: Mutanosiblik shaxs huquqlarini cheklovchi chora maqsadga muvofiq, zarur va undan keladigan zarar kutilgan foydadan ortiq bo'lmasligini anglatadi. 29. Quyidagilardan qaysi biri davlatning belgisi hisoblanmaydi? A) Yagona diniy e'tiqod B) Hudud C) Suverenitet D) Ommaviy hokimiyat To'g'ri javob: A) Yagona diniy e'tiqod ✔ Izoh: Davlat belgilari — hudud, aholi, ommaviy hokimiyat, suverenitet, soliq va huquq tizimi; dunyoviy davlatda yagona majburiy din belgisi bo'lmaydi. 30. Ma'muriy huquqning manbalari orasida qaysi hujjat oliy yuridik kuchga ega? A) Vazirlik buyrug'i B) Hokim qarori C) Konstitutsiya D) Idoraviy yo'riqnoma To'g'ri javob: C) Konstitutsiya ✔ Izoh: Konstitutsiya oliy yuridik kuchga ega; barcha qonunlar va boshqa hujjatlar unga muvofiq bo'lishi kerak. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 34 6-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Qaysi toifadagi xodimlar uchun qisqartirilgan ish vaqti belgilanadi? A) 18 yoshga to'lmagan xodimlar uchun B) O'rindoshlik asosida ishlovchilar uchun C) Yangi qabul qilingan har qanday xodim uchun D) Tashkilot rahbarlari va ularning o'rinbosarlari uchun To'g'ri javob: A) 18 yoshga to'lmagan xodimlar uchun✔ Izoh: Voyaga yetmaganlar, nogironligi bo'lgan shaxslar va zararli sharoitda ishlovchilar uchun qisqartirilgan ish vaqti belgilanadi. 2. Davlat xizmatini ko'rsatishda arizachidan qonunda nazarda tutilmagan to'lovni undirish mumkinmi? A) Ha, xodim xohlagan miqdorda B) Ha, agar arizachi rozi bo'lsa ham, qonunda bo'lmasa ham C) Yo'q, faqat qonunda belgilangan to'lovlar undiriladi D) Ha, agar xizmat tezlashtirilsa To'g'ri javob: C) Yo'q, faqat qonunda belgilangan to'lovlar undiriladi ✔ Izoh: Davlat xizmati uchun faqat qonunchilikda belgilangan to'lovlar undiriladi; boshqa har qanday to'lov noqonuniy. 3. Ovqatlanish va dam olish uchun tanaffus odatda ish vaqtiga kiritiladimi? A) Faqat sinov muddatida kiritiladi B) Yo'q, odatda kiritilmaydi C) Ha, har doim kiritiladi D) Faqat rahbarlar uchun kiritiladi To'g'ri javob: B) Yo'q, odatda kiritilmaydi ✔ Izoh: Umumiy qoidaga ko'ra ovqatlanish tanaffusi ish vaqtiga kirmaydi, ishning xususiyatiga ko'ra istisnolar qonunda belgilanadi. 4. Davlat xizmatlari markazi xodimi arizachiga xizmat ko'rsatish uchun shaxsiy manfaat talab qilsa, bu qanday baholanadi? A) Arizachiga ko'rsatilgan yordam sifatida B) Korrupsiyaviy huquqbuzarlik sifatida C) Xizmat sifatini oshirish usuli sifatida D) Odatiy amaliyot sifatida To'g'ri javob: B) Korrupsiyaviy huquqbuzarlik sifatida ✔ Izoh: Xizmat ko'rsatish evaziga shaxsiy manfaat talab qilish korrupsiya hisoblanadi va qonun bilan jazolanadi. 5. Keyingi navbatdagi merosxo'rlar qachon merosga chaqiriladi? A) Oldingi navbatdagi merosxo'rlar bo'lmasa, ular merosdan voz kechsa yoki merosdan chetlatilsa B) Oldingi navbatdagilar bilan bir vaqtda har doim C) Faqat davlat talab qilsa D) Faqat notarius xohlasa To'g'ri javob: A) Oldingi navbatdagi merosxo'rlar bo'lmasa, ular merosdan voz kechsa yoki ✔ merosdan chetlatilsa Izoh: Har bir keyingi navbat merosxo'rlari oldingi navbat merosxo'rlari bo'lmaganda, ular merosni qabul qilmaganda yoki merosdan mahrum etilganda meros oladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 35 6. Er-xotinning umumiy mulkidagi tirik qolgan er (xotin)ning ulushi meros tarkibiga kiradimi? A) Ha, butun umumiy mulk meros tarkibiga kiradi B) Ha, tirik qolgan er (xotin)ning ulushi ham kiradi C) Umumiy mulk umuman meros tarkibiga kirmaydi D) Yo'q, faqat vafot etgan er (xotin)ning ulushi meros tarkibiga kiradi To'g'ri javob: D) Yo'q, faqat vafot etgan er (xotin)ning ulushi meros tarkibiga kiradi✔ Izoh: Er-xotinning umumiy mulkidan avval tirik qolgan er (xotin)ning ulushi ajratiladi, meros tarkibiga faqat vafot etgan er (xotin)ning ulushi kiradi. 7. Nikoh umumiy qoidaga ko'ra ariza berilgandan qancha vaqt o'tgach qayd etiladi? A) Bir yil o'tgach B) Uch oy o'tgach C) Bir oy o'tgach D) Shu kuniyoq To'g'ri javob: C) Bir oy o'tgach ✔ Izoh: Nikoh nikohlanuvchilar FHDYO organiga ariza berganidan keyin bir oy o'tgach tuziladi; uzrli sabablar bo'lsa, bu muddat qonunda belgilangan tartibda o'zgartirilishi mumkin. 8. Qonunlar va boshqa hujjatlarning Konstitutsiyaga muvofiqligi to'g'risidagi ishlarni qaysi organ ko'radi? A) Oliy sud B) Konstitutsiyaviy sud C) Oliy Majlis Senati D) Adliya vazirligi To'g'ri javob: B) Konstitutsiyaviy sud ✔ Izoh: Konstitutsiyaviy sud qonunlar, Prezident farmonlari, hukumat qarorlari va boshqa hujjatlarning Konstitutsiyaga muvofiqligini aniqlaydi. 9. Fuqarolik ishida da'vo arizasi bilan kim sudga murojaat qiladi? A) Huquqi buzilgan yoki nizolashilayotgan shaxs (da'vogar) yoki uning vakili B) Ishga hech qanday aloqasi bo'lmagan istalgan shaxs C) Faqat davlat ijrochisi undiruvchi nomidan D) Faqat ishni ko'rib chiqadigan sudya o'z tashabbusi bilan To'g'ri javob: A) Huquqi buzilgan yoki nizolashilayotgan shaxs (da'vogar) yoki uning vakili ✔ Izoh: Da'vo buzilgan huquqni himoya qilish vositasi bo'lib, uni manfaatdor shaxs yoki qonunda nazarda tutilgan hollarda boshqa vakolatli shaxs beradi. 10. Voyaga yetmagan shaxs davlat organiga murojaat qilishi mumkinmi? A) Faqat ota-onasi orqali va notarial ishonchnoma bilan B) Yo'q, faqat 18 yoshdan keyin C) Ha, voyaga yetmaganlar ham o'z huquqlarini himoya qilish uchun murojaat qilishi mumkin D) Faqat sud ruxsati bilan To'g'ri javob: C) Ha, voyaga yetmaganlar ham o'z huquqlarini himoya qilish uchun murojaat qilishi ✔ mumkin Izoh: Murojaat qilish huquqi har kimga tegishli; voyaga yetmaganlar ham o'z manfaatlari yuzasidan murojaat qila oladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 36 11. Mediatsiya nima? A) Sud tomonidan aybdor tarafga majburiy jazo tayinlash tartib-taomili B) Prokuror tomonidan o'tkaziladigan tergov harakatlarining bir turi C) Davlat ijrochisining qarzdor mol-mulkini xatlash bo'yicha harakati D) Taraflar nizosini betaraf vositachi yordamida ixtiyoriy kelishuv asosida hal qilish To'g'ri javob: D) Taraflar nizosini betaraf vositachi yordamida ixtiyoriy kelishuv asosida hal qilish✔ Izoh: Mediatsiya nizoni sudgacha yoki sud jarayonida taraflarning o'zaro kelishuvi bilan hal qilish usulidir. 12. Konstitutsiyaga zid bo'lgan qonun yoki boshqa normativ-huquqiy hujjat qanday maqomga ega? A) Prezident tasdiqlasa kuchga ega bo'ladi B) Yuridik kuchga ega bo'lmaydi C) Senat roziligi bilan qo'llaniladi D) Faqat bir yil davomida qo'llaniladi To'g'ri javob: B) Yuridik kuchga ega bo'lmaydi ✔ Izoh: Hech bir qonun yoki normativ-huquqiy hujjat Konstitutsiya normalari va qoidalariga zid bo'lishi mumkin emas. 13. Konstitutsiyaviy sud sudyalari kim tomonidan saylanadi? A) Vazirlar Mahkamasi tomonidan B) Prezidentning taqdimiga binoan Oliy Majlis Senati tomonidan C) Fuqarolar tomonidan umumiy saylovda D) Bosh prokuror taqdimiga binoan Qonunchilik palatasi tomonidan To'g'ri javob: B) Prezidentning taqdimiga binoan Oliy Majlis Senati tomonidan ✔ Izoh: Konstitutsiyaviy sud sudyalari Prezidentning taqdimiga binoan Senat tomonidan saylanadi. 14. Sudya qaysi faoliyat bilan shug'ullanishi mumkin emas? A) Ijodiy faoliyat bilan B) Pedagogik faoliyat bilan C) Ilmiy faoliyat bilan D) Tadbirkorlik faoliyati bilan To'g'ri javob: D) Tadbirkorlik faoliyati bilan ✔ Izoh: Sudyaga ilmiy, pedagogik va ijodiy faoliyatdan tashqari boshqa haq to'lanadigan faoliyat bilan shug'ullanish taqiqlanadi. 15. Merosni qabul qilish uchun umumiy muddat qancha? A) Muddatsiz B) Meros ochilgan kundan boshlab olti oy C) Meros ochilgan kundan boshlab bir oy D) Meros ochilgan kundan boshlab uch yil To'g'ri javob: B) Meros ochilgan kundan boshlab olti oy ✔ Izoh: Meros meros ochilgan kundan boshlab olti oy ichida qabul qilinishi mumkin. 16. Sud ishlarini yuritish tilini bilmaydigan shaxsning qanday huquqi kafolatlanadi? A) Ishni boshqa davlat sudiga o'tkazish huquqi B) Sud qarorini ijro etmaslik huquqi C) Sud majlisini kechiktirmasdan tark etish huquqi D) Tarjimon xizmatidan foydalanish va ona tilida so'zlash huquqi To'g'ri javob: D) Tarjimon xizmatidan foydalanish va ona tilida so'zlash huquqi ✔ Izoh: Sud ishini yuritish tilini bilmaydigan shaxslarga tarjimon orqali ish materiallari bilan tanishish va sudda ona tilida so'zlash huquqi ta'minlanadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 37 17. Mualliflik huquqi asarga nisbatan qachon vujudga keladi? A) Faqat asar sotilgandan keyin B) Asar yaratilgan paytdan, hech qanday ro'yxatdan o'tkazish talab qilinmaydi C) Faqat davlat ro'yxatidan o'tkazilgandan keyin D) Faqat asar nashr etilgandan keyin To'g'ri javob: B) Asar yaratilgan paytdan, hech qanday ro'yxatdan o'tkazish talab qilinmaydi✔ Izoh: Mualliflik huquqi asar yaratilishi faktining o'zi bilan vujudga keladi; uni ro'yxatdan o'tkazish yoki boshqa rasmiyatchilik talab qilinmaydi. 18. Ijtimoiy sheriklik deganda nima tushuniladi? A) Davlat, xodimlar va ish beruvchilar vakillarining ijtimoiy-mehnat masalalaridagi hamkorligi B) Xodimning bir vaqtning o'zida ikki turli joyda ishlashi C) Davlat organlarining o'zaro axborot tizimlari orqali ma'lumot almashuvi D) Ikki ish beruvchining birgalikda qo'shma korxona tashkil etishi va boshqarishi To'g'ri javob: A) Davlat, xodimlar va ish beruvchilar vakillarining ijtimoiy-mehnat masalalaridagi ✔ hamkorligi Izoh: Ijtimoiy sheriklik mehnat munosabatlarini kelishuvlar va jamoa shartnomalari orqali tartibga solish tizimidir. 19. Nikohdan ajralish qayd etilganda qanday hujjat beriladi? A) Nikoh tuzilganligi haqida guvohnoma B) O'lim haqida guvohnoma C) Farzandlikka olinganlik haqida guvohnoma D) Nikohdan ajralganlik haqida guvohnoma To'g'ri javob: D) Nikohdan ajralganlik haqida guvohnoma ✔ Izoh: Nikohdan ajralish davlat ro'yxatidan o'tkazilgach, sobiq er-xotinga nikohdan ajralganlik haqida guvohnoma beriladi. 20. Murojaatni ko'rib chiqish muddati uzaytirilsa, murojaatchi nimadan xabardor qilinishi kerak? A) Hech narsadan xabardor qilinmaydi B) Faqat xodimning ism-familiyasi haqida C) Faqat organ binosining manzili haqida D) Muddat uzaytirilganligi va uning sabablari haqida To'g'ri javob: D) Muddat uzaytirilganligi va uning sabablari haqida ✔ Izoh: Murojaatchi muddat uzaytirilgani va sabablari haqida xabardor qilinishi kerak. 21. Davlat ijrochisi qarzdorni chet elga chiqishini vaqtincha cheklash choralarini ko'rishi mumkinmi? A) Ha, qonunda belgilangan asoslar va tartibda B) Yo'q, bunday chora mavjud emas C) Ha, har qanday kichik qarz uchun o'z xohishiga ko'ra D) Ha, faqat undiruvchining og'zaki iltimosi bilan, asoslarsiz To'g'ri javob: A) Ha, qonunda belgilangan asoslar va tartibda ✔ Izoh: Qarzdor ijro hujjatini bajarishdan bo'yin tovlaganda qonunda nazarda tutilgan tartibda chiqishni cheklash qo'llanishi mumkin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 38 22. Qanday holatda fuqaroning muomala layoqati sud tomonidan cheklanishi mumkin? A) Ishsiz bo'lsa B) Ko'p farzandli bo'lsa C) Chet elda uzoq vaqt yashasa D) Spirtli ichimliklar yoki giyohvandlik vositalarini suiiste'mol qilib, oilasini og'ir moddiy ahvolga solib qo'ysa To'g'ri javob: D) Spirtli ichimliklar yoki giyohvandlik vositalarini suiiste'mol qilib, oilasini og'ir ✔ moddiy ahvolga solib qo'ysa Izoh: Spirtli ichimlik yoki giyohvandlik vositalarini suiiste'mol qilib oilasini og'ir moddiy ahvolga solgan fuqaroning muomala layoqati sud tomonidan cheklanishi mumkin. 23. Ishga qabul qilishni asossiz rad etish ustidan qayerga murojaat qilish mumkin? A) Sudga B) Faqat mahalla raisiga C) Faqat ish beruvchining qarindoshlariga D) Hech qayerga, bu ish beruvchining mutlaq huquqi To'g'ri javob: A) Sudga ✔ Izoh: Kamsituvchi yoki asossiz rad etish ustidan shaxs sudga murojaat qilishi mumkin. 24. Yozma murojaatda odatda qanday ma'lumotlar ko'rsatilishi kerak? A) Faqat murojaatchining oylik daromadi va mol-mulki B) Murojaatchining familiyasi, ismi, yashash joyi (manzili) va murojaat mazmuni C) Faqat murojaatchining telefon raqami va elektron pochtasi D) Faqat murojaatchining ish joyi va egallab turgan lavozimi To'g'ri javob: B) Murojaatchining familiyasi, ismi, yashash joyi (manzili) va murojaat mazmuni ✔ Izoh: Murojaatchi haqidagi ma'lumotlar va murojaat mazmuni javob berish va masalani hal qilish uchun zarur. 25. Nikohni qayd etish uchun ariza kim tomonidan beriladi? A) Faqat mahalla raisi tomonidan B) Faqat ularning ota-onalari tomonidan C) Faqat ish beruvchi tomonidan D) Nikohlanuvchi shaxslarning o'zlari tomonidan To'g'ri javob: D) Nikohlanuvchi shaxslarning o'zlari tomonidan ✔ Izoh: Nikoh ixtiyoriy bo'lib, nikohlanuvchilarning shaxsiy roziligi va o'zlarining arizasi talab qilinadi. 26. Dalolatnoma yozuvlaridagi shaxsga doir ma'lumotlarga nisbatan FHDYO organlari qanday tamoyilga amal qiladi? A) Ma'lumotlarni har qanday so'rovchiga berish B) Ma'lumotlarni internetda ochiq e'lon qilish C) Ma'lumotlarni saqlamaslik D) Ma'lumotlarning maxfiyligini saqlash va ularni faqat qonunda belgilangan hollarda berish To'g'ri javob: D) Ma'lumotlarning maxfiyligini saqlash va ularni faqat qonunda belgilangan ✔ hollarda berish Izoh: FHDYO organlari dalolatnoma yozuvlaridagi shaxsga doir ma'lumotlarni himoya qiladi va ularni faqat qonunda nazarda tutilgan shaxslar va organlarga beradi. 27. Faqat ko'rinish uchun, tegishli huquqiy oqibatlar yaratish niyatisiz tuzilgan bitim qanday ataladi? A) Real bitim B) Ommaviy bitim C) Shartli bitim D) Soxta (ko'rinish uchun tuzilgan) bitim To'g'ri javob: D) Soxta (ko'rinish uchun tuzilgan) bitim ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 39 Izoh: Huquqiy oqibat keltirib chiqarish niyatisiz, faqat ko'rinish uchun tuzilgan bitim o'z-o'zidan haqiqiy emas. 28. Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalida arizachi o'z arizasi holatini qanday bilishi mumkin? A) Faqat sudga murojaat qilib B) Shaxsiy kabinet orqali ariza holatini kuzatib C) Faqat xodimga shaxsan kelib so'rab D) Ariza holati haqida ma'lumot berilmaydi To'g'ri javob: B) Shaxsiy kabinet orqali ariza holatini kuzatib✔ Izoh: Portaldagi shaxsiy kabinet arizaning qabul qilinishi, ko'rib chiqilishi va natijasi haqida ma'lumot beradi. 29. Shartli bitimda «to'xtatuvchi shart» nimani anglatadi? A) Bitimning darhol bekor bo'lishini B) Huquq va burchlarning vujudga kelishi kelajakda yuz berishi noma'lum bo'lgan holatga bog'liq bo'lishini C) Bitimni faqat sud tasdiqlashini D) Bitimni og'zaki tuzish taqiqlanganini To'g'ri javob: B) Huquq va burchlarning vujudga kelishi kelajakda yuz berishi noma'lum bo'lgan ✔ holatga bog'liq bo'lishini Izoh: Agar taraflar huquq va burchlarning vujudga kelishini yuz berish-bermasligi noma'lum bo'lgan holatga bog'lagan bo'lsa, bitim to'xtatuvchi shart bilan tuzilgan hisoblanadi. 30. O'lim qayd etilganda qanday hujjat beriladi? A) O'lim haqida guvohnoma B) Tug'ilganlik haqida guvohnoma C) Meros huquqi haqida guvohnoma D) Ajralish haqida guvohnoma To'g'ri javob: A) O'lim haqida guvohnoma ✔ Izoh: O'lim davlat ro'yxatidan o'tkazilgach, o'lim haqida guvohnoma beriladi; u meros va boshqa masalalarni hal etishda zarur. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 40 7-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Farzandlikka olish uchun necha yoshdan boshlab bolaning roziligi talab qilinadi? A) 10 yoshdan B) 12 yoshdan C) 5 yoshdan D) 16 yoshdan To'g'ri javob: A) 10 yoshdan✔ Izoh: O'n yoshga to'lgan bolani farzandlikka olish uchun uning roziligi zarur. 2. Notarial harakatlar qanday tilda bajariladi? A) Davlat tilida, zarur hollarda tarjima ta'minlangan holda B) Tilga hech qanday talab qo'yilmaydi C) Faqat chet tilda D) Faqat murojaatchi istagan sun'iy tilda To'g'ri javob: A) Davlat tilida, zarur hollarda tarjima ta'minlangan holda ✔ Izoh: Notarial ish yuritish davlat tilida olib boriladi; tilni bilmaydigan shaxs uchun tarjima ta'minlanadi. 3. Quyidagilardan qaysi biri ijtimoiy huquq hisoblanadi? A) Ijtimoiy ta'minot olish huquqi B) Vijdon erkinligi C) So'z erkinligi D) Saylanish huquqi To'g'ri javob: A) Ijtimoiy ta'minot olish huquqi ✔ Izoh: Ijtimoiy ta'minot olish huquqi davlatning shaxsni ijtimoiy himoya qilish majburiyati bilan bog'liq ijtimoiy huquqdir. 4. Bir tarafning talabiga ko'ra shartnoma sud tomonidan qanday asosda o'zgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin? A) Taraflardan biri kayfiyati o'zgarganda B) Shartnoma tuzilganiga bir kun bo'lganda C) Taraflardan biri yashash joyini o'zgartirganda D) Ikkinchi taraf shartnomani jiddiy buzganda To'g'ri javob: D) Ikkinchi taraf shartnomani jiddiy buzganda ✔ Izoh: Bir tarafning talabi bilan shartnoma ikkinchi taraf uni jiddiy buzgan hollarda va qonun yoki shartnomada nazarda tutilgan boshqa hollarda sud qarori bilan o'zgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin. 5. Vasiyatnoma nima? A) Fuqaroning o'limi holatida mol-mulkini tasarruf etish to'g'risidagi shaxsiy farmoyishi B) Merosxo'rlar o'rtasida meros mulkini bo'lish to'g'risidagi kelishuv C) Ikki fuqaro o'rtasida tuzilgan va notarial tasdiqlangan oldi-sotdi shartnomasi D) Sudning meros mol-mulkini taqsimlash to'g'risidagi hal qiluv qarori To'g'ri javob: A) Fuqaroning o'limi holatida mol-mulkini tasarruf etish to'g'risidagi shaxsiy ✔ farmoyishi Izoh: Vasiyatnoma bir tomonlama bitim bo'lib, fuqaro o'z mol-mulkining kelgusi taqdirini belgilaydi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 41 6. Davlat xizmatchisi xizmat vaqtida shaxsiy ishlari bilan shug'ullanishi qanday baholanadi? A) Qonuniy dam olish sifatida B) Mehnat intizomini buzish sifatida C) Ish samaradorligini oshirish sifatida D) Rahbariyat tomonidan rag'batlantiriladigan holat sifatida To'g'ri javob: B) Mehnat intizomini buzish sifatida✔ Izoh: Ish vaqti xizmat vazifalarini bajarishga bag'ishlanishi kerak; shaxsiy ishlar bilan shug'ullanish intizomni buzadi. 7. Fuqarolarning tinch yig'ilishlar o'tkazish huquqi qanday amalga oshiriladi? A) Faqat qurollangan holda B) Faqat ish vaqtida C) Qonunda belgilangan tartibda, tinch va qurolsiz holda D) Faqat hokim taklifi bilan To'g'ri javob: C) Qonunda belgilangan tartibda, tinch va qurolsiz holda ✔ Izoh: Fuqarolar qonunga muvofiq yig'ilishlar, mitinglar va namoyishlar o'tkazish huquqiga ega; ular tinch va qurolsiz bo'lishi kerak. 8. Davlat xizmatchisi xizmat vazifalarini bajarish bilan bog'liq holda jismoniy yoki yuridik shaxslardan sovg'a olishi mumkinmi? A) Ha, har qanday qiymatdagi sovg'ani B) Yo'q, qonunchilikda belgilangan istisnolardan tashqari taqiqlanadi C) Ha, agar sovg'a ish vaqtidan tashqari berilsa D) Ha, agar sovg'a pul shaklida bo'lsa To'g'ri javob: B) Yo'q, qonunchilikda belgilangan istisnolardan tashqari taqiqlanadi ✔ Izoh: Xizmat bilan bog'liq sovg'alar xolislikka ta'sir qilishi mumkin, shuning uchun ular qat'iy cheklangan. 9. Normativ-huquqiy hujjat kuchini yo'qotgan deb topilishiga qaysi holat asos bo'ladi? A) Uni qabul qilgan yoki vakolatli yuqori organ tomonidan bekor qilinishi B) Hujjatni bir necha fuqaroning yoqtirmasligi C) Hujjat matnida imlo xatosi topilishi D) Hujjatning matbuotda tanqid qilinishi To'g'ri javob: A) Uni qabul qilgan yoki vakolatli yuqori organ tomonidan bekor qilinishi ✔ Izoh: Hujjat vakolatli organ tomonidan bekor qilinganda, amal muddati tugaganda yoki Konstitutsiyaga zid deb topilganda kuchini yo'qotadi. 10. O'zbekiston qonunchilik hujjatlarining rasmiy elektron manbai qaysi? A) Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi (lex.uz) B) Xalqaro ensiklopediyalar C) Xususiy yuridik forumlar D) Vazirliklarning ijtimoiy tarmoq sahifalari To'g'ri javob: A) Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi (lex.uz) ✔ Izoh: Normativ-huquqiy hujjatlar Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi — lex.uz da rasmiy e'lon qilinadi. 11. Ma'muriy organlarning qarorlari va harakatlari ustidan nizolar sudda qaysi tartibda ko'riladi? A) Mediatsiya tartibida B) Hakamlik sudi tartibida C) Ma'muriy sud ishlarini yuritish tartibida D) Jinoyat protsessual tartibida To'g'ri javob: C) Ma'muriy sud ishlarini yuritish tartibida ✔ Izoh: Ommaviy-huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizolar ma'muriy sud ishlarini yuritish tartibida ko'rib chiqiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 42 12. Advokat qanday odob-axloq talablariga rioya qilishi kerak? A) Faqat mijoz istagan har qanday usulni qo'llash B) Sudda istalgan dalilni soxtalashtirish C) Faqat yuqori haq to'lagan mijozga xizmat qilish D) Halollik, mijozga sodiqlik, sirni saqlash va sudga hurmat To'g'ri javob: D) Halollik, mijozga sodiqlik, sirni saqlash va sudga hurmat✔ Izoh: Advokatning kasbiy odobi qonun doirasida, halol va sodiq yuridik yordam ko'rsatishni talab qiladi. 13. Davlat xizmatchisi xizmat safari vaqtida tashkilot hisobidan qo'shimcha qimmatbaho xizmatlar taklif qilinsa, nima qilishi kerak? A) Qabul qilishi kerak B) Taklifni ko'paytirishni so'rashi kerak C) Rad etishi kerak, chunki bu xolislikka ta'sir qilishi mumkin D) Faqat hamkasblari bilan bo'lishishi kerak To'g'ri javob: C) Rad etishi kerak, chunki bu xolislikka ta'sir qilishi mumkin ✔ Izoh: Xizmat bilan bog'liq imtiyozlar va xizmatlarni qabul qilish manfaatlar to'qnashuviga olib kelishi mumkin. 14. Oilaviy munosabatlarni tartibga soluvchi asosiy qonun hujjati qaysi? A) Oila kodeksi B) Soliq kodeksi C) Mehnat kodeksi D) Jinoyat kodeksi To'g'ri javob: A) Oila kodeksi ✔ Izoh: Nikoh, ota-ona va bolalar, aliment, farzandlikka olish va boshqa oilaviy munosabatlar O'zbekiston Respublikasi Oila kodeksi bilan tartibga solinadi. 15. Vazirliklar va idoralar qanday shakldagi normativ-huquqiy hujjatlar qabul qiladi? A) Farmonlar B) Hukmlar C) Konstitutsiyaviy qonunlar D) Buyruqlar va qarorlar To'g'ri javob: D) Buyruqlar va qarorlar ✔ Izoh: Vazirlik, davlat qo'mitasi va idoralar idoraviy normativ hujjatlarni buyruq yoki qaror shaklida qabul qiladi. 16. Ma'muriy huquqbuzarlik uchun jazo qo'llash huquqiga kim ega? A) Mahalladagi jamoat birlashmasi a'zolari B) Har qanday xususiy korxona rahbari C) Huquqbuzarlikni ko'rgan har qanday fuqaro D) Qonunda vakolat berilgan organlar, mansabdor shaxslar va sudlar To'g'ri javob: D) Qonunda vakolat berilgan organlar, mansabdor shaxslar va sudlar ✔ Izoh: Ma'muriy jazo faqat qonun bilan aniq vakolat berilgan organ yoki sud tomonidan qo'llanishi mumkin. 17. Kredit shartnomasida kreditor sifatida odatda kim ishtirok etadi? A) Faqat notarius B) Har qanday jismoniy shaxs C) Bank yoki boshqa kredit tashkiloti D) Faqat davlat organi To'g'ri javob: C) Bank yoki boshqa kredit tashkiloti ✔ Izoh: Kredit shartnomasi bo'yicha bank yoki boshqa kredit tashkiloti qarz oluvchiga pul mablag'larini kredit tarzida beradi; shartnoma yozma shaklda tuziladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 43 18. Xalqaro inson huquqlari kuni qaysi sanada nishonlanadi? A) 10-dekabr B) 8-dekabr C) 24-oktabr D) 1-iyun To'g'ri javob: A) 10-dekabr✔ Izoh: Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi qabul qilingan sana — 10-dekabr Xalqaro inson huquqlari kuni hisoblanadi. 19. Davlat xizmatchisi xizmatdan tashqari vaqtda qanday xatti-harakatlardan saqlanishi kerak? A) Davlat organi obro'siga putur yetkazuvchi xatti-harakatlardan B) Bo'sh vaqtida badiiy va ilmiy kitoblar o'qishdan C) Dam olish kunlarida oilasi bilan birga hordiq chiqarishdan D) Bo'sh vaqtida sport va jismoniy tarbiya bilan shug'ullanishdan To'g'ri javob: A) Davlat organi obro'siga putur yetkazuvchi xatti-harakatlardan ✔ Izoh: Davlat xizmatchisining xulq-atvori xizmatdan tashqarida ham uning lavozimiga munosib bo'lishi kerak. 20. Quyidagi huquq sohalaridan qaysi biri ommaviy huquqqa kiradi? A) Konstitutsiyaviy huquq B) Oila huquqi C) Tijorat huquqi D) Fuqarolik huquqi To'g'ri javob: A) Konstitutsiyaviy huquq ✔ Izoh: Konstitutsiyaviy huquq davlat hokimiyati va shaxs-davlat munosabatlarini tartibga soladi, shuning uchun ommaviy huquqqa kiradi. 21. Ma'muriy ish yuritishda «tezkorlik» talabi nimani bildiradi? A) Ish qonunda belgilangan muddatlarda, asossiz kechiktirishlarsiz ko'rib chiqilishini B) Ish arizachi ishtirokisiz va uni xabardor qilmasdan ko'rilishini C) Ish dalillarni o'rganmasdan, tezroq hal qilinishini D) Ish har qanday holatda faqat bir kun ichida ko'rib chiqilishini To'g'ri javob: A) Ish qonunda belgilangan muddatlarda, asossiz kechiktirishlarsiz ko'rib chiqilishini ✔ Izoh: Ma'muriy organ ishni belgilangan muddatlarda hal qilishi kerak; asossiz kechiktirish arizachi huquqlarini buzadi. 22. Bolaning ismi qanday belgilanadi? A) Ota-onaning kelishuviga ko'ra B) Faqat mahalla raisi tomonidan C) Faqat FHDYO xodimi tomonidan D) Faqat bobosi tomonidan To'g'ri javob: A) Ota-onaning kelishuviga ko'ra ✔ Izoh: Bolaga ism ota-onaning kelishuviga ko'ra qo'yiladi. 23. Prezident o'z vazifalarini bajara olmaydigan hollarda uning vazifasi vaqtincha kimga yuklanadi? A) Bosh prokurorga B) Bosh vazirga C) Oliy Majlis Senati Raisiga D) Qonunchilik palatasi Spikeriga To'g'ri javob: C) Oliy Majlis Senati Raisiga ✔ Izoh: Prezident vazifalarini bajara olmaganda uning vazifa va vakolatlari vaqtincha Senat Raisiga yuklanadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 44 24. Quyidagilardan qaysi biri O'zbekiston tashqi siyosatining tamoyili hisoblanadi? A) Qo'shni davlatlar chegarasini qayta ko'rib chiqish B) Boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik C) Nizolarni kuch ishlatish yo'li bilan hal qilish D) Xalqaro shartnomalarni bir tomonlama bekor qilish To'g'ri javob: B) Boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik✔ Izoh: Tashqi siyosat davlatlarning suveren tengligi, kuch ishlatmaslik, chegaralar daxlsizligi, nizolarni tinch yo'l bilan hal etish va ichki ishlarga aralashmaslikka asoslanadi. 25. Vasiyat qiluvchi vasiyatnomani o'zgartirishi yoki bekor qilishi mumkinmi? A) Faqat merosxo'rlar roziligi bilan B) Yo'q, vasiyatnoma bir marta tuzilgach o'zgartirilmaydi C) Faqat sud qarori bilan D) Ha, istalgan vaqtda, sabablarini ko'rsatmasdan To'g'ri javob: D) Ha, istalgan vaqtda, sabablarini ko'rsatmasdan ✔ Izoh: Vasiyat qilish erkinligi vasiyat qiluvchiga vasiyatnomani istalgan vaqtda o'zgartirish yoki bekor qilish huquqini beradi. 26. Ota-onalik huquqini tiklash qanday tartibda amalga oshiriladi? A) Mahalla raisining qarori bilan B) FHDYO organiga oddiy ariza berish bilan C) Sud tartibida, bolaning manfaatlarini hisobga olgan holda D) Avtomatik ravishda bir yildan keyin To'g'ri javob: C) Sud tartibida, bolaning manfaatlarini hisobga olgan holda ✔ Izoh: Ota-onalik huquqini tiklash sud tartibida, bolaning manfaatlari va fikrini hisobga olgan holda amalga oshiriladi. 27. Saqlash shartnomasi bo'yicha saqlovchining majburiyati nima? A) Ashyoni sotish va pulini berish B) Ashyoni boshqa shaxsga hadya qilish C) Ashyodan o'z ehtiyojlari uchun foydalanish D) Ashyoni saqlash va uni butligicha qaytarish To'g'ri javob: D) Ashyoni saqlash va uni butligicha qaytarish ✔ Izoh: Saqlash shartnomasi bo'yicha saqlovchi topshirilgan ashyoni saqlash va uni saqlash muddati tugagach butligicha qaytarish majburiyatini oladi. 28. Konstitutsiyaviy qonun qanday qonun? A) Faqat davlat budjeti masalalari bo'yicha qabul qilinadigan hukumat qarori B) Vazirlik tomonidan Konstitutsiyani sharhlash uchun chiqariladigan buyruq C) Faqat xalqaro shartnomalarni ratifikatsiya qilish uchun qabul qilinadigan qonun D) Konstitutsiyada nazarda tutilgan masalalar bo'yicha alohida tartibda qabul qilinadigan qonun To'g'ri javob: D) Konstitutsiyada nazarda tutilgan masalalar bo'yicha alohida tartibda qabul ✔ qilinadigan qonun Izoh: Konstitutsiyaviy qonunlar Konstitutsiyada ko'rsatilgan eng muhim masalalarni tartibga soladi va oddiy qonunlardan yuqori turadi. 29. Normativ-huquqiy hujjatning rekvizitlariga nimalar kiradi? A) Hujjat turi, nomi, qabul qilingan sanasi va raqami B) Hujjat chop etilgan qog'oz turi C) Hujjat muallifining yashash manzili D) Hujjatni o'qigan shaxslar ro'yxati To'g'ri javob: A) Hujjat turi, nomi, qabul qilingan sanasi va raqami ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 45 Izoh: Rekvizitlar hujjatni aniqlashtirish va boshqa hujjatlardan farqlash uchun zarur. 30. Ma'muriy javobgarlikning asosi nima hisoblanadi? A) Shaxsning soliq qarzdorligi borligi B) Mansabdor shaxsda gumon paydo bo'lganligi C) Ma'muriy huquqbuzarlik sodir etilganligi D) Shaxs ustidan shikoyat berilganligi To'g'ri javob: C) Ma'muriy huquqbuzarlik sodir etilganligi✔ Izoh: Ma'muriy javobgarlikka faqat qonunda nazarda tutilgan huquqbuzarlik sodir etilganda tortish mumkin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 46 8-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Ishdan bo'shatilganda foydalanilmagan yillik ta'til uchun nima to'lanadi? A) Hech narsa to'lanmaydi B) Faqat yangi ish beruvchi to'laydi C) Foydalanilmagan ta'til uchun pul kompensatsiyasi D) Faqat kelgusi yilda ta'til beriladi To'g'ri javob: C) Foydalanilmagan ta'til uchun pul kompensatsiyasi✔ Izoh: Xodim ishdan bo'shatilayotganda foydalanmagan ta'til kunlari uchun pul kompensatsiyasi oladi. 2. Prokuratura organlari tizimiga kim rahbarlik qiladi? A) Adliya vaziri B) Oliy sud raisi C) Ichki ishlar vaziri D) Bosh prokuror To'g'ri javob: D) Bosh prokuror ✔ Izoh: Prokuratura organlarining yagona markazlashgan tizimiga Bosh prokuror rahbarlik qiladi. 3. Mulk huquqi qaysi vakolatlardan iborat? A) Ro'yxatga olish, baholash va soliq to'lash B) Sotish, sotib olish va ijara C) Egalik qilish, foydalanish va tasarruf etish D) Saqlash, ta'mirlash va sug'urtalash To'g'ri javob: C) Egalik qilish, foydalanish va tasarruf etish ✔ Izoh: Mulk huquqi shaxsning o'ziga qarashli mol-mulkka o'z xohishicha egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etish huquqidir. 4. Harbiy sudlar qanday ishlarni ko'radi? A) Qonunda belgilangan, asosan harbiy xizmatchilar bilan bog'liq ishlarni B) Faqat saylov va referendum natijalariga oid nizolarni C) Faqat tadbirkorlar va soliq organlari o'rtasidagi nizolarni D) Faqat fuqarolar o'rtasidagi oilaviy va meros nizolarini To'g'ri javob: A) Qonunda belgilangan, asosan harbiy xizmatchilar bilan bog'liq ishlarni ✔ Izoh: Harbiy sudlar qonun bilan ularning sudloviga berilgan, asosan harbiy xizmatchilarga oid ishlarni ko'radi. 5. Quyidagilardan qaysi biri FHDYO organlarida qayd etilmaydi? A) Fuqaroning vafoti B) Bolaning tug'ilishi C) Ko'chmas mulkni oldi-sotdi qilish D) Nikoh tuzish To'g'ri javob: C) Ko'chmas mulkni oldi-sotdi qilish ✔ Izoh: FHDYO organlari tug'ilish, nikoh tuzish, nikohdan ajralish, farzandlikka olish, otalikni belgilash, ism o'zgartirish va o'limni qayd etadi; mulk bitimlari boshqa tartibda rasmiylashtiriladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 47 6. Mol-mulkning tasodifan nobud bo'lishi yoki shikastlanishi xavfi umumiy qoidaga ko'ra kimning zimmasida bo'ladi? A) Davlatning zimmasida B) Sug'urta kompaniyasining zimmasida har doim C) Mulkdorning zimmasida D) Ijrochi organning zimmasida To'g'ri javob: C) Mulkdorning zimmasida✔ Izoh: Agar qonun yoki shartnomada boshqacha belgilanmagan bo'lsa, mol-mulkning tasodifan nobud bo'lishi yoki shikastlanishi xavfini mulkdor o'z zimmasiga oladi. 7. Davlat xizmatlari markazlarining asosiy vazifasi nima? A) Tadbirkorlik subyektlarida rejali soliq tekshiruvlarini o'tkazish B) Jismoniy va yuridik shaxslarga davlat xizmatlarini «yagona darcha» asosida ko'rsatish C) Jinoyat ishlarini qo'zg'atish va ular bo'yicha dastlabki tergov o'tkazish D) Fuqarolik va iqtisodiy ishlar bo'yicha sud hukmlarini chiqarish To'g'ri javob: B) Jismoniy va yuridik shaxslarga davlat xizmatlarini «yagona darcha» asosida ✔ ko'rsatish Izoh: Davlat xizmatlari markazlari arizalarni qabul qilib, natijani arizachiga yetkazadi; bu xizmatlarni qulay va tezkor qiladi. 8. Jamoa shartnomasi nima? A) Xodim bilan tuziladigan individual mehnat shartnomasi B) Ish beruvchi va xodimlar o'rtasidagi ijtimoiy-mehnat munosabatlarini tartibga soluvchi hujjat C) Davlat organlari o'rtasidagi hamkorlik memorandumi D) Ikki ish beruvchi o'rtasidagi tijorat shartnomasi To'g'ri javob: B) Ish beruvchi va xodimlar o'rtasidagi ijtimoiy-mehnat munosabatlarini tartibga ✔ soluvchi hujjat Izoh: Jamoa shartnomasi xodimlar vakillari va ish beruvchi o'rtasida tuzilib, mehnat va ijtimoiy kafolatlarni belgilaydi. 9. Murojaat vakolatiga kirmaydigan organga kelib tushsa, nima qilinadi? A) Murojaat ko'rib chiqilmasdan arxivga topshiriladi va saqlanadi B) Murojaat ko'rib chiqilmasdan yo'q qilinadi va murojaatchiga xabar berilmaydi C) Murojaatchi noto'g'ri organga murojaat qilgani uchun jarimaga tortiladi D) Belgilangan muddatda vakolatli organga yuboriladi va murojaatchi xabardor qilinadi To'g'ri javob: D) Belgilangan muddatda vakolatli organga yuboriladi va murojaatchi xabardor ✔ qilinadi Izoh: Murojaatchi vakolatli organni bilmasligi mumkin; murojaat tegishli organga yuboriladi va bu haqda unga xabar beriladi. 10. Murojaat qaysi tillarda berilishi mumkin? A) Faqat ingliz tilida B) Faqat rus tilida C) Davlat tilida va boshqa tillarda D) Faqat lotin alifbosida, davlat tilida To'g'ri javob: C) Davlat tilida va boshqa tillarda ✔ Izoh: Murojaatlar davlat tilida va boshqa tillarda berilishi mumkin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 48 11. Yuridik shaxsning asosiy belgilaridan biri qaysi? A) Kamida yuz nafar xodimga ega bo'lishi B) O'z mulkida, xo'jalik yuritishida yoki operativ boshqaruvida alohida mol-mulkka ega bo'lishi C) Faqat chet el investitsiyasiga ega bo'lishi D) Faqat davlat mulkiga asoslanishi To'g'ri javob: B) O'z mulkida, xo'jalik yuritishida yoki operativ boshqaruvida alohida mol-mulkka ✔ ega bo'lishi Izoh: Yuridik shaxs alohida mol-mulkka ega bo'ladi, o'z majburiyatlari bo'yicha shu mol-mulk bilan javob beradi, o'z nomidan huquq va majburiyatlarga ega bo'ladi, sudda da'vogar va javobgar bo'la oladi. 12. Fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etishni qaysi organlar amalga oshiradi? A) Davlat statistika qo'mitasining hududiy organlari B) Davlat soliq xizmatining hududiy organlari C) FHDYo (fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish) organlari D) Davlat bojxona xizmatining hududiy organlari To'g'ri javob: C) FHDYo (fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish) organlari ✔ Izoh: Tug'ilish, nikoh, ajrim, o'lim, ism o'zgartirish kabi fuqarolik holati dalolatnomalari FHDYo organlarida qayd etiladi. 13. Nomoddiy ne'matlarga qaysilar kiradi? A) Avtomobil, kvartira va mebel B) Naqd pul va valyuta C) Aksiyalar va obligatsiyalar D) Hayot, sog'liq, sha'n, qadr-qimmat, ishchanlik obro'si va shaxsiy sir To'g'ri javob: D) Hayot, sog'liq, sha'n, qadr-qimmat, ishchanlik obro'si va shaxsiy sir ✔ Izoh: Hayot, sog'liq, shaxsiy qadr-qimmat, sha'n, ishchanlik obro'si, shaxsiy va oilaviy sir kabi nomoddiy ne'matlar fuqarolik qonunchiligi bilan himoya qilinadi. 14. Murojaatchining iltimosiga ko'ra murojaat ko'rib chiqish materiallari bilan tanishishi mumkinmi? A) Ha, agar bu boshqalar huquqlarini va qonun bilan qo'riqlanadigan sirni buzmasa B) Faqat har safar alohida sud ruxsati olingandan keyin tanishishi mumkin C) Yo'q, murojaatchi hech qanday holatda materiallar bilan tanisha olmaydi D) Faqat qo'shimcha to'lov evaziga materiallar bilan tanishishi mumkin To'g'ri javob: A) Ha, agar bu boshqalar huquqlarini va qonun bilan qo'riqlanadigan sirni buzmasa ✔ Izoh: Murojaatchi o'z murojaatiga oid materiallar bilan qonun yo'l qo'ygan doirada tanishish huquqiga ega. 15. Familiya, ism yoki otasining ismi o'zgartirilganda nima amalga oshiriladi? A) Hech qanday hujjat o'zgartirilmaydi B) Fuqaroning fuqaroligi bekor qilinadi C) Ism o'zgartirilganligi qayd etiladi va tegishli dalolatnoma yozuvlariga o'zgartirishlar kiritilib, yangi guvohnomalar beriladi D) Fuqaroning nikohi bekor qilinadi To'g'ri javob: C) Ism o'zgartirilganligi qayd etiladi va tegishli dalolatnoma yozuvlariga o'zgartirishlar ✔ kiritilib, yangi guvohnomalar beriladi Izoh: Ism o'zgartirish qayd etilgach, fuqaroning tug'ilish va boshqa yozuvlariga o'zgartirishlar kiritiladi va yangi guvohnomalar beriladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 49 16. Hech kim o'ziga va yaqin qarindoshlariga qarshi ko'rsatma berishga majburmi? A) Faqat sud talab qilsa majbur B) Yo'q, majbur emas C) Faqat jinoyat og'ir bo'lsa majbur D) Ha, har doim majbur To'g'ri javob: B) Yo'q, majbur emas✔ Izoh: Hech kim o'ziga va yaqin qarindoshlariga qarshi guvohlik berishga majbur emas - bu konstitutsiyaviy kafolat. 17. Sud tomonidan nikohdan ajratilganda ajralish qanday qayd etiladi? A) Faqat mahalla daftariga yoziladi B) Hech qayerda qayd etilmaydi C) Sud qarori asosida FHDYO organida davlat ro'yxatidan o'tkaziladi D) Faqat ish joyida qayd etiladi To'g'ri javob: C) Sud qarori asosida FHDYO organida davlat ro'yxatidan o'tkaziladi ✔ Izoh: Sudning nikohdan ajratish haqidagi qonuniy kuchga kirgan qarori asosida nikohdan ajralish FHDYO organida qayd etiladi. 18. Murojaatchining murojaatidagi masalani hal qilish uchun boshqa organ ma'lumoti kerak bo'lsa, nima qilinadi? A) Murojaat muddatsiz to'xtatiladi B) Murojaatchi o'zi ma'lumot yig'ishi shart C) Murojaat rad etiladi D) Murojaatni ko'rib chiqayotgan organ o'zi so'rov yuborib, ma'lumot oladi To'g'ri javob: D) Murojaatni ko'rib chiqayotgan organ o'zi so'rov yuborib, ma'lumot oladi ✔ Izoh: Davlat organlari o'zaro hamkorlikda zarur ma'lumotlarni oladi; murojaatchiga bu yuk yuklanmaydi. 19. Xavfsiz va sog'lom mehnat sharoitlarini ta'minlash kimning majburiyati? A) Faqat kasaba uyushmasining B) Ish beruvchining C) Mahalla fuqarolar yig'inining D) Faqat xodimning o'zining To'g'ri javob: B) Ish beruvchining ✔ Izoh: Mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini ta'minlash ish beruvchining asosiy majburiyatlaridan biridir. 20. Yo'qolgan ashyoni topib olgan shaxs qanday harakat qilishi kerak? A) Uni yo'q qilishi kerak B) Uni darhol sotishi mumkin C) Uni o'zida qoldirib, hech kimga aytmasligi mumkin D) Egasini xabardor qilishi, egasi noma'lum bo'lsa, topilma haqida vakolatli organga ma'lum qilishi kerak To'g'ri javob: D) Egasini xabardor qilishi, egasi noma'lum bo'lsa, topilma haqida vakolatli organga ✔ ma'lum qilishi kerak Izoh: Topilmani topgan shaxs uni o'zlashtirishga haqli emas: egasini xabardor qilishi, egasi noma'lum bo'lsa, qonunda belgilangan vakolatli organga ma'lum qilishi shart. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 50 21. Davlat hokimiyati organlari faoliyatida «oshkoralik» tamoyili nimani anglatadi? A) Davlat sirlarining hammaga oshkor qilinishini B) Har bir qarorning referendumda qabul qilinishini C) Organlar faoliyati haqidagi ma'lumotlarning jamiyat uchun ochiqligini D) Mansabdor shaxslarning tayinlanmasligini To'g'ri javob: C) Organlar faoliyati haqidagi ma'lumotlarning jamiyat uchun ochiqligini✔ Izoh: Oshkoralik davlat organlari faoliyati, qarorlari va hisobotlari haqidagi axborotning qonunda belgilangan cheklovlardan tashqari ochiq bo'lishini bildiradi. 22. Homiladorlik va tug'ish ta'tilining odatdagi umumiy davomiyligi qancha? A) 60 kalendar kun B) 90 kalendar kun C) 180 kalendar kun D) 126 kalendar kun To'g'ri javob: D) 126 kalendar kun ✔ Izoh: Homiladorlik va tug'ish ta'tili tug'ruqdan oldin va keyin jami 126 kalendar kun miqdorida beriladi; murakkab hollarda uzaytiriladi. 23. Davlat xizmatini ko'rsatishda arizachi qanday huquqqa ega? A) Xizmat ko'rsatish tartibi va arizasi holati haqida ma'lumot olish B) Reglamentni o'z xohishiga ko'ra o'zgartirish C) Boshqa arizachilarning ma'lumotlarini olish D) Xizmatni ko'rsatuvchi xodimni o'zi tayinlash To'g'ri javob: A) Xizmat ko'rsatish tartibi va arizasi holati haqida ma'lumot olish ✔ Izoh: Arizachi o'z arizasining ko'rib chiqilish bosqichi va xizmat tartibi haqida ma'lumot olish huquqiga ega. 24. Sud tomonidan nikoh haqiqiy emas deb topilganda FHDYO organi qanday harakat qiladi? A) Yangi nikohni avtomatik qayd etadi B) Er-xotinga yangi nikoh guvohnomasi beradi C) Hech qanday harakat qilmaydi D) Sud qarori asosida nikoh dalolatnomasi yozuvini bekor qiladi (unga tegishli belgi qo'yadi) To'g'ri javob: D) Sud qarori asosida nikoh dalolatnomasi yozuvini bekor qiladi (unga tegishli belgi ✔ qo'yadi) Izoh: Nikohni haqiqiy emas deb topish haqidagi sud qarori asosida FHDYO organi tegishli dalolatnoma yozuviga o'zgartirish kiritadi yoki uni bekor qiladi. 25. Shaxsning sudga murojaat qilish huquqi qanday kafolatlangan? A) Faqat davlat xizmatchilari uchun B) Konstitutsiyada har kimning huquqlari sud orqali himoya qilinishi kafolatlangan C) Faqat yuridik shaxslar uchun D) Faqat voyaga yetganlar uchun va faqat bir marta To'g'ri javob: B) Konstitutsiyada har kimning huquqlari sud orqali himoya qilinishi kafolatlangan ✔ Izoh: Har kimga o'z huquq va erkinliklarini sud orqali himoya qilish kafolatlanadi. 26. Yuridik shaxs tugatilganda (likvidatsiya qilinganda) uning huquq va majburiyatlari qanday bo'ladi? A) Huquqiy vorislik tartibida boshqa shaxslarga o'tmasdan bekor bo'ladi B) Avtomatik ravishda davlatga o'tadi C) Avtomatik ravishda direktorga o'tadi D) Xodimlar o'rtasida taqsimlanadi To'g'ri javob: A) Huquqiy vorislik tartibida boshqa shaxslarga o'tmasdan bekor bo'ladi ✔ Izoh: Yuridik shaxsning tugatilishi uning huquq va majburiyatlari huquqiy vorislik tartibida boshqa shaxslarga o'tmagan holda faoliyatini bekor qiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 51 27. Sud hokimiyatining asosiy vazifasi nima? A) Tashqi siyosatni olib borish B) Qonunlar qabul qilish C) Davlat byudjetini ijro etish D) Odil sudlovni amalga oshirish To'g'ri javob: D) Odil sudlovni amalga oshirish✔ Izoh: Odil sudlov faqat sud tomonidan amalga oshiriladi; bu sud hokimiyatining asosiy vazifasidir. 28. Sud qarorini bajarmaslik qanday oqibatga olib kelishi mumkin? A) Hech qanday oqibatga olib kelmaydi B) Qarorning avtomatik bekor bo'lishiga C) Qonunda belgilangan javobgarlikka D) Qarzdorga mukofot berilishiga To'g'ri javob: C) Qonunda belgilangan javobgarlikka ✔ Izoh: Kuchga kirgan sud qarorini bajarmaslik qonun bilan belgilangan javobgarlikka sabab bo'ladi. 29. Fuqarolik huquqi qanday munosabatlarni tartibga soladi? A) Taraflar tengligiga asoslangan mulkiy va ular bilan bog'liq shaxsiy nomulkiy munosabatlarni B) Jinoyat va jazo bilan bog'liq munosabatlarni C) Davlat hokimiyatini tashkil etish munosabatlarini D) Soliq undirish bo'yicha hokimiyat munosabatlarini To'g'ri javob: A) Taraflar tengligiga asoslangan mulkiy va ular bilan bog'liq shaxsiy nomulkiy ✔ munosabatlarni Izoh: Fuqarolik qonunchiligi ishtirokchilarning tengligi, iroda muxtoriyati va mulkiy mustaqilligiga asoslangan mulkiy va shaxsiy nomulkiy munosabatlarni tartibga soladi. 30. Shaxsning vafot etganligi qaysi organda qayd etiladi? A) Notarial idorada B) FHDYo organlarida C) Mahalla fuqarolar yig'inida D) Sudda To'g'ri javob: B) FHDYo organlarida ✔ Izoh: O'limni qayd etish fuqarolik holati dalolatnomasi bo'lib, FHDYo organlari tomonidan amalga oshiriladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 52 9-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Quyidagi shaxslardan qaysilari o'rtasida nikoh tuzilishiga yo'l qo'yilmaydi? A) Biri boshqa ro'yxatdan o'tgan nikohda turgan shaxslar o'rtasida B) Turli viloyatlarda yashovchi shaxslar o'rtasida C) Turli dinga e'tiqod qiluvchi shaxslar o'rtasida D) Turli millatga mansub shaxslar o'rtasida To'g'ri javob: A) Biri boshqa ro'yxatdan o'tgan nikohda turgan shaxslar o'rtasida✔ Izoh: Hech bo'lmaganda biri boshqa qayd etilgan nikohda turgan shaxslar o'rtasida nikoh tuzishga yo'l qo'yilmaydi. 2. Davlat xizmatchisi korrupsiyaga undash holatiga duch kelsa, nima qilishi kerak? A) Bu haqda rahbariyatga yoki vakolatli organlarga xabar berishi kerak B) Taklif qilgan shaxs bilan kelishishi kerak C) Hech kimga aytmasligi kerak D) Taklifni qabul qilishi kerak To'g'ri javob: A) Bu haqda rahbariyatga yoki vakolatli organlarga xabar berishi kerak ✔ Izoh: Korrupsiyaga undash holatlari haqida xabar berish davlat xizmatchisining majburiyatidir. 3. Davlat xizmatchisi xizmat mavqeidan foydalanib, boshqa organ xodimiga tanishining ishini hal qilish uchun norasmiy bosim o'tkazsa, bu qanday baholanadi? A) Hamkasblar o'rtasidagi odatiy hamkorlik B) Fuqaroga qonuniy yordam ko'rsatish C) Xizmat mavqeini suiiste'mol qilish - korrupsiyaviy xatti-harakat D) Xizmat vazifasini vijdonan bajarish To'g'ri javob: C) Xizmat mavqeini suiiste'mol qilish - korrupsiyaviy xatti-harakat ✔ Izoh: Xizmat mavqeidan shaxsiy yoki boshqa shaxslar manfaati uchun norasmiy ta'sir o'tkazishda foydalanish korrupsiyaning ko'rinishidir. 4. Shaxs o'ziga va yaqin qarindoshlariga qarshi guvohlik berishga majburmi? A) Ha, har doim majbur B) Yo'q, hech kim o'ziga va yaqin qarindoshlariga qarshi guvohlik berishga majbur emas C) Faqat yaqin qarindoshlariga qarshi majbur D) Faqat sud talab qilsa majbur To'g'ri javob: B) Yo'q, hech kim o'ziga va yaqin qarindoshlariga qarshi guvohlik berishga majbur ✔ emas Izoh: Hech kim o'ziga qarshi va yaqin qarindoshlariga qarshi guvohlik berishga majbur emas. 5. Shaxsga doir ma'lumotlarni himoya qilish huquqi nimani anglatadi? A) Shaxs haqidagi ma'lumotlarni qonunga xilof ravishda yig'ish, tarqatish va ulardan foydalanishga yo'l qo'yilmasligini B) Ma'lumotlar faqat reklama uchun ishlatilishini C) Shaxs o'z ma'lumotlarini ko'ra olmasligini D) Har qanday shaxs boshqalarning ma'lumotlarini erkin tarqatishini To'g'ri javob: A) Shaxs haqidagi ma'lumotlarni qonunga xilof ravishda yig'ish, tarqatish va ulardan ✔ foydalanishga yo'l qo'yilmasligini Izoh: Har kim o'ziga doir ma'lumotlarning himoya qilinishi huquqiga ega; ularni qonunga xilof yig'ish va tarqatish taqiqlanadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 53 6. Notarius hujjat tarjimasining to'g'riligini tasdiqlashi mumkinmi? A) Yo'q, bu faqat elchixona vakolati B) Yo'q, bu faqat sud vakolati C) Ha, bu notarial harakatlardan biri D) Faqat hujjat ingliz tilida bo'lsa To'g'ri javob: C) Ha, bu notarial harakatlardan biri✔ Izoh: Notarius tarjimonning imzosini yoki hujjat tarjimasining to'g'riligini tasdiqlashi mumkin. 7. Davlat xizmatchisi manfaatlar to'qnashuvi yuzaga kelishi mumkinligini bilsa, nima qilishi kerak? A) Bu haqda rahbariyatga yozma xabar berishi va qaror qabul qilishda ishtirok etmasligi B) Topshiriqni o'zining yaqin qarindoshiga bajarish uchun berishi kerak C) Vaziyatdan foydalanib, shaxsiy foyda olishga harakat qilishi kerak D) Hech kimga aytmasdan ishni odatdagidek davom ettirishi kerak To'g'ri javob: A) Bu haqda rahbariyatga yozma xabar berishi va qaror qabul qilishda ishtirok ✔ etmasligi Izoh: Manfaatlar to'qnashuvini oshkor qilish va undan o'zini chetlatish uni hal qilishning asosiy usullaridir. 8. Huquq normasining qaysi elementi xulq-atvor qoidasining o'zini ifodalaydi? A) Sanksiya B) Gipoteza C) Dispozitsiya D) Rekvizit To'g'ri javob: C) Dispozitsiya ✔ Izoh: Dispozitsiya subyektlarning huquq va majburiyatlarini, ya'ni qanday harakat qilish kerakligini belgilaydi. 9. Normativ-huquqiy hujjat loyihasini jamoatchilik muhokamasiga qo'yishdan maqsad nima? A) Loyihani maxfiy saqlash B) Manfaatdor shaxslar fikri va takliflarini o'rganib, loyiha sifatini oshirish C) Loyihani qabul qilish muddatini cheksiz cho'zish D) Loyiha mualliflarini jazolash To'g'ri javob: B) Manfaatdor shaxslar fikri va takliflarini o'rganib, loyiha sifatini oshirish ✔ Izoh: Ochiq muhokama hujjat qo'llanadigan shaxslar fikrini hisobga olishga va xatolarning oldini olishga xizmat qiladi. 10. Oxirgi zarurat holatida sodir etilgan harakat ma'muriy huquqbuzarlik hisoblanadimi? A) Faqat zarar yetkazilmagan bo'lsa ham jazo qo'llanadi B) Yo'q, qonunda belgilangan shartlarga rioya qilingan bo'lsa, huquqbuzarlik hisoblanmaydi C) Ha, har qanday holatda huquqbuzarlik hisoblanadi D) Faqat prokuror roziligi bilan huquqbuzarlik deb topiladi To'g'ri javob: B) Yo'q, qonunda belgilangan shartlarga rioya qilingan bo'lsa, huquqbuzarlik ✔ hisoblanmaydi Izoh: Kattaroq xavfni bartaraf etish uchun boshqa iloj bo'lmagan holda qilingan harakat oxirgi zarurat sifatida javobgarlikka sabab bo'lmaydi. 11. Qonuniylik printsipi ma'muriy organdan nimani talab qiladi? A) Har bir masalani faqat amaliyotdagi odatga ko'ra hal qilishni B) Qonunda nazarda tutilmagan qo'shimcha hujjatlarni talab qilishni C) Faqat qonun bilan berilgan vakolat doirasida va belgilangan tartibda harakat qilishni D) Rahbarning har qanday og'zaki ko'rsatmasini so'zsiz bajarishni To'g'ri javob: C) Faqat qonun bilan berilgan vakolat doirasida va belgilangan tartibda harakat ✔ qilishni Izoh: Ma'muriy organ qonun bilan ruxsat etilgan narsanigina va qonunda belgilangan tartibda qilishi mumkin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 54 12. Nikoh qayd etilgunga qadar tuzilgan nikoh shartnomasi qachon kuchga kiradi? A) Bir yildan keyin B) Birinchi farzand tug'ilgan kundan C) Nikoh qayd etilgan kundan D) Notarius tasdiqlagan kundan To'g'ri javob: C) Nikoh qayd etilgan kundan✔ Izoh: Nikoh qayd etilgunga qadar tuzilgan nikoh shartnomasi nikoh qayd etilgan kundan boshlab kuchga kiradi. 13. Nikoh qanday asoslarda bekor bo'ladi? A) Er-xotindan birining vafoti, vafot etgan deb e'lon qilinishi yoki nikohdan ajratish natijasida B) Er-xotindan birining ishdan bo'shatilishi bilan C) Er-xotindan birining yashash joyini o'zgartirishi bilan D) Er-xotinning bir yil alohida ta'tilga chiqishi bilan To'g'ri javob: A) Er-xotindan birining vafoti, vafot etgan deb e'lon qilinishi yoki nikohdan ajratish ✔ natijasida Izoh: Nikoh er-xotindan birining vafoti, sud tomonidan vafot etgan deb e'lon qilinishi yoki nikohdan ajratish natijasida bekor bo'ladi. 14. Berilgan sanasi ko'rsatilmagan ishonchnoma qanday kuchga ega? A) U faqat sudda amal qiladi B) U cheksiz muddatga amal qiladi C) U haqiqiy emas D) U bir oy amal qiladi To'g'ri javob: C) U haqiqiy emas ✔ Izoh: Fuqarolik qonunchiligiga ko'ra berilgan sanasi ko'rsatilmagan ishonchnoma haqiqiy hisoblanmaydi. 15. Davlat xizmatchisi qarorlar qabul qilishda nimaga asoslanishi kerak? A) Mish-mishlarga B) Tanishlar tavsiyasiga C) Qonun va xolis faktlarga D) Shaxsiy hamdardlik va antipatiyaga To'g'ri javob: C) Qonun va xolis faktlarga ✔ Izoh: Xolis va qonuniy qarorlar qabul qilish davlat xizmatchisining asosiy majburiyatidir. 16. Ixtiyoriy vakolatni (diskretsiyani) amalga oshirishda ma'muriy organ nimaga rioya qilishi shart? A) Faqat ommaviy axborot vositalaridagi fikrlarga B) Faqat avvalgi yillardagi odatiy amaliyotga C) Vakolat berilgan maqsadga, qonun chegaralariga va mutanosiblikka D) Faqat organ rahbarining shaxsiy xohishiga To'g'ri javob: C) Vakolat berilgan maqsadga, qonun chegaralariga va mutanosiblikka ✔ Izoh: Diskretsiya o'zboshimchalik emas: tanlangan yechim qonuniy, maqsadga muvofiq va mutanosib bo'lishi kerak. 17. Novatsiya nima? A) Majburiyatni sud orqali undirish B) Taraflar o'rtasidagi dastlabki majburiyatni ijro predmeti yoki usuli boshqacha bo'lgan yangi majburiyat bilan almashtirish C) Shartnomani notarial tasdiqlash D) Qarzni to'liq kechib yuborish To'g'ri javob: B) Taraflar o'rtasidagi dastlabki majburiyatni ijro predmeti yoki usuli boshqacha ✔ bo'lgan yangi majburiyat bilan almashtirish Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 55 Izoh: Novatsiya — taraflarning kelishuviga binoan dastlabki majburiyatni ular o'rtasidagi boshqa majburiyat bilan almashtirish orqali bekor qilish. 18. Notariusda pul mablag'larini depozitga qabul qilish nima uchun kerak? A) Bank kreditini olish uchun B) Soliq to'lashdan qochish uchun C) Notariusning shaxsiy jamg'armasini ko'paytirish uchun D) Qarzdor majburiyatni kreditorga bevosita bajara olmaganda uni bajarilgan deb hisoblash uchun To'g'ri javob: D) Qarzdor majburiyatni kreditorga bevosita bajara olmaganda uni bajarilgan deb ✔ hisoblash uchun Izoh: Kreditor yo'q bo'lsa yoki qabul qilishdan bosh tortsa, qarzdor pulni notarius depozitiga topshirib, majburiyatini bajargan hisoblanadi. 19. Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekiston xalqi nomidan kim ish olib borishi mumkin? A) Har bir viloyat hokimi B) Har qanday ro'yxatdan o'tgan siyosiy partiya C) Har qanday jamoat birlashmasi D) Xalq tomonidan saylangan Oliy Majlis va Prezident To'g'ri javob: D) Xalq tomonidan saylangan Oliy Majlis va Prezident ✔ Izoh: O'zbekiston xalqi nomidan faqat u saylagan Oliy Majlis va Respublika Prezidenti ish olib borishi mumkin. 20. Notarius notarial harakatni bajarish uchun qanday hujjatni talab qilishi mumkin? A) Qonunda nazarda tutilgan va harakatni bajarish uchun zarur bo'lgan hujjatlarni B) Murojaatchining sport yutuqlarini C) Murojaatchining ish haqi miqdorini har doim D) Murojaatchining siyosiy partiyaga a'zoligini tasdiqlovchi hujjatni To'g'ri javob: A) Qonunda nazarda tutilgan va harakatni bajarish uchun zarur bo'lgan hujjatlarni ✔ Izoh: Notarius faqat notarial harakat uchun zarur va qonunda nazarda tutilgan hujjatlarni talab qiladi. 21. 14 yoshga to'lmagan voyaga yetmagan yetkazgan zarar uchun kim javob beradi? A) Bolaning maktabi har doim B) Uning ota-onasi (farzandlikka oluvchilari) yoki vasiylari, agar zarar ularning aybi bilan yetkazilmaganini isbotlamasalar C) Bolaning o'zi D) Davlat To'g'ri javob: B) Uning ota-onasi (farzandlikka oluvchilari) yoki vasiylari, agar zarar ularning aybi ✔ bilan yetkazilmaganini isbotlamasalar Izoh: 14 yoshga to'lmagan voyaga yetmagan yetkazgan zarar uchun, agar ular aybsizligini isbotlamasalar, ota- onalari yoki vasiylari javob beradi. 22. Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini jamoatchilik muhokamasiga qo'yish uchun qaysi portal ishlatiladi? A) Ochiq ma'lumotlar portali B) Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (my.gov.uz) C) Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini muhokama qilish portali (regulation.gov.uz) D) Davlat xaridlari portali To'g'ri javob: C) Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini muhokama qilish portali ✔ (regulation.gov.uz) Izoh: Loyihalar regulation.gov.uz portalida muhokama qilinadi; fuqarolar va tadbirkorlar o'z takliflarini bildirishi mumkin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 56 23. Majburiyatlar qanday asoslardan vujudga keladi? A) Faqat Prezident farmonlaridan B) Faqat og'zaki va'dalardan C) Faqat sud hukmlaridan D) Shartnoma, zarar yetkazish, asossiz boylik orttirish va qonunda ko'rsatilgan boshqa asoslardan To'g'ri javob: D) Shartnoma, zarar yetkazish, asossiz boylik orttirish va qonunda ko'rsatilgan ✔ boshqa asoslardan Izoh: Majburiyatlar shartnomadan, zarar yetkazish natijasida, asossiz boylik orttirish natijasida va qonunda ko'rsatilgan boshqa asoslardan kelib chiqadi. 24. Huquqiy davlatning asosiy belgisi qaysi? A) Qonun ustuvorligi va hokimiyatlar bo'linishi B) Butun hokimiyatning bir organda jamlanishi C) Mansabdor shaxslarning qonundan ustunligi D) Sudlarning ijro hokimiyatiga bo'ysunishi To'g'ri javob: A) Qonun ustuvorligi va hokimiyatlar bo'linishi ✔ Izoh: Huquqiy davlatda qonun ustuvor, hokimiyatlar bo'lingan, inson huquqlari kafolatlangan va davlat ham qonunga bo'ysunadi. 25. Gumon qilinuvchi va ayblanuvchi qanday huquqqa ega? A) Sudyani o'zi tayinlash huquqiga B) Tergovchini o'zi tanlash huquqiga C) Himoyachi (advokat) yordamidan foydalanish huquqiga D) Ishni ko'rishni muddatsiz kechiktirish huquqiga To'g'ri javob: C) Himoyachi (advokat) yordamidan foydalanish huquqiga ✔ Izoh: Gumon qilinuvchi va ayblanuvchiga himoyalanish huquqi, shu jumladan advokat yordamidan foydalanish huquqi ta'minlanadi. 26. Ma'muriy jazoning asosiy maqsadi nima? A) Huquqbuzarning mol-mulkini qayta taqsimlash B) Shaxsni jamiyatdan uzoq muddatga ajratib qo'yish C) Huquqbuzarni tarbiyalash va yangi huquqbuzarliklarning oldini olish D) Davlat byudjetiga qo'shimcha daromad tushishini ta'minlash To'g'ri javob: C) Huquqbuzarni tarbiyalash va yangi huquqbuzarliklarning oldini olish ✔ Izoh: Ma'muriy jazo javobgarlik chorasi bo'lib, huquqbuzarni qonunlarga rioya qilish ruhida tarbiyalash va profilaktikani ko'zlaydi. 27. Javobgarlikni belgilovchi yoki og'irlashtiruvchi qonunning vaqt bo'yicha amal qilishi qanday? A) U faqat davlat xizmatchilariga nisbatan orqaga qaytadi B) U faqat sudning ixtiyoriga ko'ra orqaga qaytadi C) U har doim orqaga qaytish kuchiga ega D) U orqaga qaytish kuchiga ega emas To'g'ri javob: D) U orqaga qaytish kuchiga ega emas ✔ Izoh: Javobgarlikni belgilovchi yoki og'irlashtiruvchi qonun orqaga qaytish kuchiga ega emas; shaxsning ahvolini yengillashtiruvchi qonun esa orqaga qaytadi. 28. Shartnoma erkinligi tamoyili nimani anglatadi? A) Shartnoma shartlarini faqat bir taraf belgilashini B) Shartnomani faqat davlat tuzishini C) Shartnomani bajarmaslik mumkinligini D) Taraflar shartnoma tuzishda va uning shartlarini belgilashda erkin ekanini To'g'ri javob: D) Taraflar shartnoma tuzishda va uning shartlarini belgilashda erkin ekanini ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 57 Izoh: Fuqarolar va yuridik shaxslar shartnoma tuzishda erkin; shartnoma tuzishga majburlashga faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda yo'l qo'yiladi. 29. Antikorrupsiya ekspertizasining maqsadi nima? A) Hujjat yoki loyihadagi korrupsiyaga sharoit yaratuvchi omillarni aniqlash va bartaraf etish B) Hujjat matnidagi imlo va tinish belgilari xatolarini tuzatish C) Hujjatni amalga oshirish uchun zarur moliyaviy xarajatlarni hisoblab chiqish D) Hujjatni xorijiy davlatlar qonunchiligi bilan solishtirib chiqish To'g'ri javob: A) Hujjat yoki loyihadagi korrupsiyaga sharoit yaratuvchi omillarni aniqlash va ✔ bartaraf etish Izoh: Antikorrupsiya ekspertizasi korrupsiyaviy xavf tug'diruvchi normalarni aniqlab, ularni bartaraf etishga qaratilgan. 30. Yuridik javobgarlikning umumiy tamoyillaridan biri qaysi? A) Huquqbuzarning qarindoshlarini ham javobgarlikka tortish B) Aybdorlikdan qat'i nazar har qanday holatda jazolash C) Qonunda nazarda tutilmagan jazolarni ham qo'llash D) Bir huquqbuzarlik uchun ikki marta bir xil javobgarlikka tortilmaslik To'g'ri javob: D) Bir huquqbuzarlik uchun ikki marta bir xil javobgarlikka tortilmaslik ✔ Izoh: Hech kim bitta huquqbuzarlik uchun ikki marta bir xil turdagi yuridik javobgarlikka tortilishi mumkin emas. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 58 10-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Sud ishlarini yuritishda tortishuv printsipi nimani anglatadi? A) Taraflardan biriga ustunlik berilishini B) Sudya taraflar bilan bahslashishini C) Taraflar o'z pozitsiyalarini dalillar bilan teng sharoitda asoslashini D) Ish faqat sudya fikriga ko'ra hal qilinishini To'g'ri javob: C) Taraflar o'z pozitsiyalarini dalillar bilan teng sharoitda asoslashini✔ Izoh: Tortishuv va taraflarning tengligi sud ishlarining asosiy printsiplaridir. 2. Favqulodda sudlar tuzishga yo'l qo'yiladimi? A) Ha, Prezident qarori bilan B) Ha, hokim qarori bilan C) Ha, urush holatida istalgan organ tomonidan D) Yo'q, favqulodda sudlar tuzish taqiqlanadi To'g'ri javob: D) Yo'q, favqulodda sudlar tuzish taqiqlanadi ✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra favqulodda sudlar tuzishga yo'l qo'yilmaydi. 3. Fuqaroning sha'ni va qadr-qimmatini obro'sizlantiruvchi, haqiqatga to'g'ri kelmaydigan ma'lumotlar tarqatilganda u nimani talab qilishga haqli? A) Tarqatuvchining mulkini musodara qilishni B) Ushbu ma'lumotlarni sud orqali rad etishni (raddiya berilishini) va zararni qoplashni C) Tarqatuvchini fuqarolikdan mahrum qilishni D) Tarqatuvchini darhol qamoqqa olishni To'g'ri javob: B) Ushbu ma'lumotlarni sud orqali rad etishni (raddiya berilishini) va zararni ✔ qoplashni Izoh: Fuqaro o'z sha'ni, qadr-qimmati yoki ishchanlik obro'sini bulg'ovchi ma'lumotlarni, agar tarqatgan shaxs ularning haqiqatligini isbotlamasa, sud orqali rad etishni talab qilishga haqli. 4. Farzandlikka olish siri qanday himoya qilinadi? A) Hech qanday himoya qilinmaydi B) Faqat bolaning o'zidan sir tutiladi C) Qonun bilan muhofaza qilinadi; uni oshkor qilish javobgarlikka sabab bo'ladi D) Faqat bir yil davomida himoya qilinadi To'g'ri javob: C) Qonun bilan muhofaza qilinadi; uni oshkor qilish javobgarlikka sabab bo'ladi ✔ Izoh: Farzandlikka olish siri qonun bilan qo'riqlanadi; farzandlikka oluvchilar xohishiga qarshi uni oshkor etgan shaxslar javobgarlikka tortiladi. 5. Murojaatlarni hisobga olish va ro'yxatga olish nima uchun zarur? A) Murojaatlar yo'qolmasligi va ko'rib chiqish muddatlari nazorat qilinishi uchun B) Murojaatlarni ko'rib chiqmasdan muntazam ravishda yo'q qilish uchun C) Murojaatchilarning shaxsiy hayotini kuzatib borish va nazorat qilish uchun D) Faqat arxiv javonlarini hujjatlar bilan to'ldirib borish uchun To'g'ri javob: A) Murojaatlar yo'qolmasligi va ko'rib chiqish muddatlari nazorat qilinishi uchun ✔ Izoh: Ro'yxatga olish har bir murojaatning taqdirini kuzatish va muddatlarga rioya qilinishini ta'minlaydi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 59 6. Davlat xizmatlari bo'yicha axborot-maslahat xizmatining vazifasi nima? A) Fuqarolarga xizmatlar tartibi, hujjatlar va muddatlar haqida tushuntirish berish B) Fuqarolarning arizalarini mazmunan ko'rib chiqib, rad etish to'g'risida qaror qilish C) Fuqarolarni yashash joyi bo'yicha ro'yxatdan chiqarish ishlarini yuritish D) Fuqarolardan xizmatlar uchun qo'shimcha maslahat to'lovlarini undirish To'g'ri javob: A) Fuqarolarga xizmatlar tartibi, hujjatlar va muddatlar haqida tushuntirish berish✔ Izoh: Axborot-maslahat xizmati fuqarolarning to'g'ri va to'liq hujjat topshirishiga yordam beradi. 7. FHDYO organi tomonidan berilgan guvohnoma qanday huquqiy ahamiyatga ega? A) U tegishli fuqarolik holati dalolatnomasi faktini tasdiqlovchi rasmiy hujjat hisoblanadi B) Faqat bir oy amal qiladigan vaqtinchalik hujjat C) Faqat chet elda amal qiladigan hujjat D) Faqat ma'lumot uchun beriladigan norasmiy qog'oz To'g'ri javob: A) U tegishli fuqarolik holati dalolatnomasi faktini tasdiqlovchi rasmiy hujjat ✔ hisoblanadi Izoh: FHDYO guvohnomasi tug'ilish, nikoh, o'lim va boshqa faktlarni tasdiqlovchi rasmiy hujjat bo'lib, huquqlarni amalga oshirishda dalil hisoblanadi. 8. Merosxo'r merosni qabul qilish muddatini uzrli sabab bilan o'tkazib yuborsa, nima qilishi mumkin? A) Hech qanday huquqqa ega bo'lmaydi B) Faqat mahalla raisiga ariza beradi C) Muddatni tiklash uchun sudga murojaat qilishi mumkin D) Merosni avtomatik ravishda oladi To'g'ri javob: C) Muddatni tiklash uchun sudga murojaat qilishi mumkin ✔ Izoh: Sud, agar merosxo'r muddatni uzrli sabablarga ko'ra o'tkazib yuborganini topsa, merosni qabul qilish muddatini tiklashi mumkin. 9. Mehnat shartnomasi qanday shaklda tuziladi? A) Yozma shaklda B) Faqat notarial tasdiqlangan shaklda C) Faqat og'zaki shaklda D) Faqat sud tasdig'i bilan To'g'ri javob: A) Yozma shaklda ✔ Izoh: Mehnat shartnomasi yozma shaklda tuziladi; bu taraflarning huquq va majburiyatlarini aniq qayd etish imkonini beradi. 10. Murojaatchi belgilangan muddatda javob olmagan bo'lsa, nima qilishi mumkin? A) Faqat imzosiz yangi anonim murojaat yuborishi mumkin B) Faqat bir yil kutib, shundan keyingina qayta murojaat qilishi shart C) Hech narsa qila olmaydi, chunki muddat faqat tavsiyaviy xususiyatga ega D) Organning harakatsizligi ustidan yuqori turuvchi organga yoki sudga shikoyat qilishi To'g'ri javob: D) Organning harakatsizligi ustidan yuqori turuvchi organga yoki sudga shikoyat ✔ qilishi Izoh: Murojaatni muddatida ko'rib chiqmaslik harakatsizlik bo'lib, u ustidan shikoyat qilish mumkin. 11. Davlat xizmatini ko'rsatish muddati buzilsa, mas'ul xodim qanday javobgarlikka tortilishi mumkin? A) Javobgarlik faqat arizachiga yuklanadi B) Qonunda belgilangan javobgarlikka C) Faqat og'zaki tanbeh beriladi va qayd etilmaydi D) Hech qanday javobgarlik yo'q To'g'ri javob: B) Qonunda belgilangan javobgarlikka ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 60 Izoh: Xizmat ko'rsatish tartibi va muddatlarini buzgan xodimlar qonunchilikda nazarda tutilgan javobgarlikka tortiladi. 12. Nikohni qayd etish nikohlanuvchilarning xohishiga ko'ra qanday tarzda o'tkazilishi mumkin? A) Tantanali marosim tarzida B) Faqat sud majlisida C) Faqat diniy marosimda D) Faqat yopiq, guvohlarsiz To'g'ri javob: A) Tantanali marosim tarzida✔ Izoh: Nikohlanuvchilarning xohishiga ko'ra nikoh tantanali vaziyatda qayd etilishi mumkin. 13. Fuqarolarning murojaatlari bilan ishlash qaysi tamoyilga asoslanadi? A) Faqat organ manfaatini ko'zlash B) Rasmiyatchilik va sansalorlik C) Murojaatchiga nisbatan shubhalanish D) Qonuniylik, xolislik, o'z vaqtidalik va ochiqlik To'g'ri javob: D) Qonuniylik, xolislik, o'z vaqtidalik va ochiqlik ✔ Izoh: Murojaatlar bilan ishlash qonuniy, xolis, tezkor va shaffof bo'lishi kerak. 14. Xavfsizlik kengashiga kim rahbarlik qiladi? A) Ichki ishlar vaziri B) Respublika Prezidenti C) Mudofaa vaziri D) Senat Raisi To'g'ri javob: B) Respublika Prezidenti ✔ Izoh: Xavfsizlik kengashi Prezident raisligida faoliyat yuritadi va davlat xavfsizligi masalalarini muhokama qiladi. 15. Agar intizomiy jazo qo'llangan kundan boshlab bir yil davomida xodimga yangi intizomiy jazo berilmasa, qanday oqibat yuzaga keladi? A) Xodim ishdan bo'shatiladi B) Jazo yana bir yilga uzaytiriladi C) Xodim intizomiy jazo olmagan hisoblanadi D) Jazo avtomatik ravishda og'irroq jazoga aylanadi To'g'ri javob: C) Xodim intizomiy jazo olmagan hisoblanadi ✔ Izoh: Intizomiy jazo cheklangan muddatga amal qiladi; muddat ichida yangi jazo bo'lmasa, xodim jazo olmagan hisoblanadi. 16. Ish vaqtidan tashqari ish deb nimaga aytiladi? A) Xodim ta'tilga chiqishdan oldingi oxirgi ish kuniga B) Xodim uchun belgilangan ish vaqti davomiyligidan ortiq bajariladigan ishga C) Xodimning o'z xohishi bilan uyda bajaradigan shaxsiy ishiga D) Xodimning o'rindoshlik asosidagi boshqa joydagi ishiga To'g'ri javob: B) Xodim uchun belgilangan ish vaqti davomiyligidan ortiq bajariladigan ishga ✔ Izoh: Ish vaqtidan tashqari ish - ish beruvchi tashabbusi bilan belgilangan ish vaqtidan ortiq bajariladigan ish; u qonunda belgilangan hollarda va tartibda yo'l qo'yiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 61 17. Viloyat, tuman va shaharlarda ijro hokimiyatiga kim rahbarlik qiladi? A) Hudud sudi raisi B) Mahalla raisi C) Tegishli hudud hokimi D) Hudud prokurori To'g'ri javob: C) Tegishli hudud hokimi✔ Izoh: Mahalliy ijro hokimiyatiga tegishli viloyat, tuman yoki shahar hokimi rahbarlik qiladi. 18. Foydalanish vakolati nimani anglatadi? A) Mol-mulkni faqat saqlash majburiyatini B) Mol-mulkning foydali xususiyatlarini olish va undan daromad olish imkoniyatini C) Mol-mulkni davlatga topshirish majburiyatini D) Mol-mulkning yuridik taqdirini belgilash imkoniyatini To'g'ri javob: B) Mol-mulkning foydali xususiyatlarini olish va undan daromad olish imkoniyatini ✔ Izoh: Foydalanish — mol-mulkdan uning foydali xususiyatlarini olish, undan naf ko'rish va daromad olish imkoniyati. 19. Oliy Majlisning qaysi palatasi hududiy vakillik palatasi hisoblanadi? A) Qonunchilik palatasi B) Vazirlar Mahkamasi C) Senat D) Markaziy saylov komissiyasi To'g'ri javob: C) Senat ✔ Izoh: Senat hududiy vakillik palatasi bo'lib, a'zolari asosan hududlardan saylanadi. 20. Davlat xizmati ko'rsatishning ma'muriy reglamentida nimalar belgilanadi? A) Xodimlar o'rtasidagi sport musobaqalari tartibi B) Xizmat ko'rsatish tartibi, muddatlari, zarur hujjatlar va rad etish asoslari C) Xodimlarning shaxsiy ma'lumotlari D) Binoning qurilish loyihasi To'g'ri javob: B) Xizmat ko'rsatish tartibi, muddatlari, zarur hujjatlar va rad etish asoslari ✔ Izoh: Reglament xizmat ko'rsatish jarayonini oshkora va bir xil qiladi. 21. Quyidagi dalolatnomalardan qaysi biri FHDYO organlarida davlat ro'yxatidan o'tkaziladi? A) Mehnat shartnomasini tuzish B) Otalikni belgilash C) Avtomobilni ro'yxatdan o'tkazish D) Yuridik shaxsni tashkil etish To'g'ri javob: B) Otalikni belgilash ✔ Izoh: Otalikni belgilash fuqarolik holati dalolatnomalaridan biri bo'lib, FHDYO organlarida qayd etiladi. 22. Fuqaro chet elda bo'lsa, ayrim davlat xizmatlarini qanday olishi mumkin? A) Faqat xorijiy davlat organlari orqali B) Elektron portal yoki diplomatik vakolatxonalar orqali C) Faqat O'zbekistonga qaytgandan keyin shaxsan D) Hech qanday usulda olish mumkin emas To'g'ri javob: B) Elektron portal yoki diplomatik vakolatxonalar orqali ✔ Izoh: Ko'plab xizmatlar elektron shaklda yoki xorijdagi diplomatik vakolatxonalar orqali ko'rsatiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 62 23. Sayyor qabul nima? A) Rahbarlarning faqat telefon orqali fuqarolarni qabul qilishi B) Rahbarlarning faqat xorijdagi fuqarolarni qabul qilishi C) Fuqaroning doimiy yashash uchun boshqa shaharga ko'chishi D) Rahbarlarning aholi yashash joylariga borib fuqarolarni qabul qilishi To'g'ri javob: D) Rahbarlarning aholi yashash joylariga borib fuqarolarni qabul qilishi✔ Izoh: Sayyor qabullar aholiga yaqinroq bo'lish va muammolarni joyida hal qilish uchun tashkil etiladi. 24. O'zbekiston fuqarolik qonunchiligiga ko'ra umumiy da'vo muddati qancha? A) Besh yil B) Uch yil C) Bir yil D) O'n yil To'g'ri javob: B) Uch yil ✔ Izoh: Fuqarolik kodeksiga ko'ra umumiy da'vo muddati uch yil. 25. Meros qoldiruvchining hayotligida homila holatida bo'lib, uning vafotidan keyin tirik tug'ilgan bola merosxo'r bo'la oladimi? A) Yo'q, hech qachon merosxo'r bo'la olmaydi B) Faqat 18 yoshga to'lgandan keyin C) Faqat vasiyatnomada ko'rsatilsa D) Ha, merosxo'r bo'la oladi To'g'ri javob: D) Ha, merosxo'r bo'la oladi ✔ Izoh: Meros qoldiruvchining hayotligida homila holatida bo'lgan va meros ochilgandan keyin tirik tug'ilgan shaxslar merosxo'r bo'lishi mumkin. 26. Vazirlar Mahkamasi faoliyatiga kim rahbarlik qiladi? A) Adliya vaziri B) Senat Raisi C) Bosh prokuror D) Bosh vazir To'g'ri javob: D) Bosh vazir ✔ Izoh: Vazirlar Mahkamasi faoliyatini Bosh vazir tashkil etadi va unga rahbarlik qiladi. 27. Sudya siyosiy partiyaga a'zo bo'lishi mumkinmi? A) Ha, lekin faqat saylov kampaniyasi davrida B) Yo'q, sudyalar siyosiy partiyalar a'zosi bo'la olmaydi C) Ha, istalgan siyosiy partiyaga a'zo bo'lishi mumkin D) Ha, lekin faqat parlamentdagi ko'pchilik partiyasiga To'g'ri javob: B) Yo'q, sudyalar siyosiy partiyalar a'zosi bo'la olmaydi ✔ Izoh: Sudyalarning siyosiy betarafligi ularning mustaqilligi va xolisligining kafolati hisoblanadi. 28. Ayblanuvchining aybi haqidagi barcha bartaraf etib bo'lmaydigan shubhalar qanday hal qilinadi? A) Ayblov tarafi foydasiga B) Sudyaning shaxsiy fikriga ko'ra C) Jabrlanuvchi foydasiga, har doim D) Ayblanuvchining foydasiga To'g'ri javob: D) Ayblanuvchining foydasiga ✔ Izoh: Bartaraf etib bo'lmaydigan shubhalar ayblanuvchi foydasiga hal qilinishi kerak. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 63 29. Mehnat erkinligi printsipi nimani anglatadi? A) Xodim ish vaqtini mutlaqo o'zi belgilashini B) Har kim mehnat qilish, kasb va faoliyat turini erkin tanlash huquqiga ega ekanligini C) Mehnat shartnomasi tuzish shart emasligini D) Ish beruvchi xodimni istalgan ishga majburlashi mumkinligini To'g'ri javob: B) Har kim mehnat qilish, kasb va faoliyat turini erkin tanlash huquqiga ega ✔ ekanligini Izoh: Mehnat erkinligi har kimning mehnat qilish, kasb tanlash va adolatli mehnat sharoitlariga bo'lgan huquqini anglatadi. 30. Fuqarolik huquqi tamoyillaridan biri «mulk daxlsizligi» nimani anglatadi? A) Mulkni sotish taqiqlanganini B) Mulkka soliq solinmasligini C) Hech kim qonunda belgilangan asoslar va tartibdan tashqari o'z mulkidan mahrum etilmasligini D) Mulkni faqat davlat boshqarishini To'g'ri javob: C) Hech kim qonunda belgilangan asoslar va tartibdan tashqari o'z mulkidan mahrum ✔ etilmasligini Izoh: Mulk daxlsizligi tamoyiliga ko'ra mulkdor o'z mulkidan faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda va tartibda mahrum etilishi mumkin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 64 11-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Davlat organlari va mansabdor shaxslarning jamiyat oldidagi mas'uliyati qanday belgilangan? A) Ular faqat yuqori turuvchi rahbar oldida mas'ul B) Ular hech kim oldida hisob bermaydi C) Ular jamiyat va fuqarolar oldida mas'uldir D) Ular faqat xalqaro tashkilotlar oldida mas'ul To'g'ri javob: C) Ular jamiyat va fuqarolar oldida mas'uldir✔ Izoh: Davlat xalq irodasini ifoda etadi, uning manfaatlariga xizmat qiladi; davlat organlari va mansabdor shaxslar jamiyat va fuqarolar oldida mas'uldir. 2. O'zbekistonda fuqarolik masalasida qanday qoida amal qiladi? A) Har bir viloyatning alohida fuqaroligi bor B) Respublika hududida yagona fuqarolik o'rnatilgan C) Har bir fuqaro ikki fuqarolikka ega bo'ladi D) Fuqarolik faqat tug'ilish joyiga qarab beriladi To'g'ri javob: B) Respublika hududida yagona fuqarolik o'rnatilgan ✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekiston Respublikasi hududida yagona fuqarolik o'rnatilgan. 3. Normativ-huquqiy hujjatning yuridik kuchi deganda nima tushuniladi? A) Hujjatdagi sahifalar, boblar va moddalarning umumiy soni B) Hujjatning iyerarxiyadagi o'rni va boshqa hujjatlarga nisbatan ustunlik darajasi C) Hujjatni tayyorlagan va imzolagan shaxslarning umumiy soni D) Hujjat qog'ozda chop etilgan va tarqatilgan nusxalar soni To'g'ri javob: B) Hujjatning iyerarxiyadagi o'rni va boshqa hujjatlarga nisbatan ustunlik darajasi ✔ Izoh: Yuridik kuch hujjatni qabul qilgan organning maqomiga bog'liq bo'lib, ziddiyatlarda qaysi hujjat ustun ekanini belgilaydi. 4. Davlat xizmatchisi xizmat faoliyati davomida olgan maxfiy ma'lumotlardan qanday foydalanishi mumkin? A) Ijtimoiy tarmoqlarda e'lon qilish uchun B) Faqat xizmat maqsadlarida, qonunda belgilangan tartibda C) Shaxsiy biznesi uchun D) Qarindoshlari manfaati uchun To'g'ri javob: B) Faqat xizmat maqsadlarida, qonunda belgilangan tartibda ✔ Izoh: Xizmat ma'lumotlaridan shaxsiy maqsadlarda foydalanish korrupsiyaviy xavf tug'diradi va taqiqlanadi. 5. Nogironligi bo'lgan shaxslarning huquqlari to'g'risidagi konvensiya qaysi tashkilot doirasida qabul qilingan? A) NATO B) Birlashgan Millatlar Tashkiloti C) Jahon banki D) Yevropa Ittifoqi To'g'ri javob: B) Birlashgan Millatlar Tashkiloti ✔ Izoh: Nogironligi bo'lgan shaxslarning huquqlari to'g'risidagi konvensiya BMT Bosh Assambleyasi tomonidan qabul qilingan; O'zbekiston uni ratifikatsiya qilgan. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 65 6. Ma'muriy javobgarlikka tortish mumkin bo'lgan yosh qaysi? A) Huquqbuzarlik sodir etgan paytda 16 yoshga to'lgan shaxslar B) Huquqbuzarlik sodir etgan paytda 18 yoshga to'lgan shaxslar C) Huquqbuzarlik sodir etgan paytda 21 yoshga to'lgan shaxslar D) Huquqbuzarlik sodir etgan paytda 14 yoshga to'lgan shaxslar To'g'ri javob: A) Huquqbuzarlik sodir etgan paytda 16 yoshga to'lgan shaxslar✔ Izoh: Ma'muriy javobgarlik huquqbuzarlik sodir etgan paytda o'n olti yoshga to'lgan shaxslarga nisbatan qo'llaniladi. 7. Normativ-huquqiy hujjatning asosiy belgisi nima? A) Faqat bir marta qo'llanib, so'ngra o'z-o'zidan kuchini yo'qotishi B) Faqat bitta aniq shaxsga taalluqli bo'lib, bir marta qo'llanishi C) Faqat tavsiyaviy xususiyatga ega bo'lib, bajarilishi shart emasligi D) Umummajburiyligi, ko'p marta qo'llanishi va noaniq doiradagi shaxslarga qaratilganligi To'g'ri javob: D) Umummajburiyligi, ko'p marta qo'llanishi va noaniq doiradagi shaxslarga ✔ qaratilganligi Izoh: Normativ hujjat umumiy xulq-atvor qoidalarini belgilaydi va cheklanmagan shaxslar doirasiga takroran qo'llanadi. 8. Ma'muriy tartib-taomillar to'g'risidagi qonunchilikda «ma'muriy organ» deganda kim tushuniladi? A) Faqat odil sudlovni amalga oshiruvchi sud B) Ommaviy-huquqiy vakolatlarni amalga oshiruvchi davlat organi yoki boshqa vakolatli tashkilot C) Faqat tijorat faoliyati bilan shug'ullanuvchi xususiy korxona D) Faqat a'zolik asosida tuzilgan jamoat birlashmasi To'g'ri javob: B) Ommaviy-huquqiy vakolatlarni amalga oshiruvchi davlat organi yoki boshqa ✔ vakolatli tashkilot Izoh: Ma'muriy organ mezoni uning ommaviy-huquqiy vakolatlarga ega bo'lishi va ularni amalga oshirishidir. 9. Advokat bir ishda manfaatlari bir-biriga zid bo'lgan ikki mijozga yuridik yordam ko'rsatishi mumkinmi? A) Yo'q, bu manfaatlar to'qnashuvi sababli taqiqlanadi B) Ha, agar ish fuqarolik ishi bo'lsa C) Ha, agar sudya ruxsat bersa D) Ha, agar ikkalasi ham haq to'lasa To'g'ri javob: A) Yo'q, bu manfaatlar to'qnashuvi sababli taqiqlanadi ✔ Izoh: Advokat mijozlar manfaatlari zid bo'lganda ikkalasini birga himoya qila olmaydi. 10. Huquqbuzarliklar orasida eng yuqori ijtimoiy xavflilikka ega bo'lgani qaysi? A) Intizomiy nojo'ya harakat B) Fuqarolik-huquqiy delikt C) Ma'muriy huquqbuzarlik D) Jinoyat To'g'ri javob: D) Jinoyat ✔ Izoh: Jinoyat — Jinoyat kodeksida taqiqlangan, jazo qo'llash tahdidi bilan man etilgan, eng ijtimoiy xavfli qilmish. 11. O'zbekiston Respublikasining davlat ramzlari qaysilar? A) Davlat gerbi, madhiyasi va Konstitutsiyasi B) Davlat bayrog'i, davlat gerbi va davlat madhiyasi C) Davlat bayrog'i, madhiyasi va poytaxti D) Davlat bayrog'i, gerbi va milliy valyutasi To'g'ri javob: B) Davlat bayrog'i, davlat gerbi va davlat madhiyasi ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 66 Izoh: Davlat ramzlari — bayroq, gerb va madhiya; ular qonun bilan tasdiqlanadi va muhofaza qilinadi. 12. Majburiyatni bajarishdan bir tomonlama bosh tortishga yo'l qo'yiladimi? A) Yo'q, qonun yoki shartnomada nazarda tutilgan hollardan tashqari yo'l qo'yilmaydi B) Faqat qarzdor kasal bo'lsa yo'l qo'yiladi C) Faqat bayram kunlari yo'l qo'yiladi D) Ha, har doim yo'l qo'yiladi To'g'ri javob: A) Yo'q, qonun yoki shartnomada nazarda tutilgan hollardan tashqari yo'l ✔ qo'yilmaydi Izoh: Majburiyatlar tegishli tarzda bajarilishi lozim; ularni bajarishdan bir tomonlama bosh tortish va shartlarini bir tomonlama o'zgartirishga yo'l qo'yilmaydi. 13. Ma'muriy organga uning vakolatiga kirmaydigan ariza kelib tushsa, u nima qilishi kerak? A) Arizachini ma'muriy javobgarlikka tortishi kerak B) Arizani o'zi hal qilib, qaror qabul qilishi kerak C) Arizani vakolatli organga yuborishi va bu haqda arizachini xabardor qilishi kerak D) Arizani ko'rmasdan yo'q qilib yuborishi kerak To'g'ri javob: C) Arizani vakolatli organga yuborishi va bu haqda arizachini xabardor qilishi kerak ✔ Izoh: Arizachi vakolatlarni bilishi shart emas; organ arizani tegishli joyga yo'naltirib, buni arizachiga ma'lum qiladi. 14. Davlat xizmatchisi xizmat vazifasini bajarishda boshqa davlat organi xodimidan noqonuniy iltimos olsa, nima qilishi kerak? A) Iltimosni hamkasblik yuzasidan bajarishi B) Iltimosni rad etishi va belgilangan tartibda xabar berishi C) Iltimosni yashirin bajarishi D) Iltimos uchun haq talab qilishi To'g'ri javob: B) Iltimosni rad etishi va belgilangan tartibda xabar berishi ✔ Izoh: Noqonuniy ta'sir o'tkazishga urinishlar rad etilishi va ular haqida xabar berilishi kerak. 15. Mol-mulkdan tekin foydalanish (ssuda) shartnomasining ijaradan asosiy farqi nimada? A) Mol-mulk tekinga foydalanishga beriladi B) Mol-mulk faqat davlatga beriladi C) Mol-mulk hech qachon qaytarilmaydi D) Mol-mulk mulk qilib beriladi To'g'ri javob: A) Mol-mulk tekinga foydalanishga beriladi ✔ Izoh: Tekin foydalanish shartnomasida bir taraf ashyoni boshqa tarafga tekin vaqtincha foydalanishga beradi, ikkinchisi uni qaytarish majburiyatini oladi. 16. Davlat xizmatchisi fuqarolar bilan muomalada qanday bo'lishi kerak? A) Xushmuomala, hurmatli va sabr-toqatli B) Faqat yuqori lavozimdagilarga hurmatli C) Faqat tanishlariga e'tiborli D) Qo'pol va befarq To'g'ri javob: A) Xushmuomala, hurmatli va sabr-toqatli ✔ Izoh: Odob-axloq qoidalari barcha fuqarolarga hurmat bilan munosabatda bo'lishni talab qiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 67 17. Er-xotinning umumiy mol-mulkiga qaysi mol-mulk kiradi? A) Nikoh davomida biri meros qilib olgan mol-mulk B) Nikoh davomida biriga hadya qilingan mol-mulk C) Nikohgacha birining o'ziga tegishli bo'lgan mol-mulk D) Nikoh davomida orttirilgan mol-mulk To'g'ri javob: D) Nikoh davomida orttirilgan mol-mulk✔ Izoh: Er-xotinning nikoh davomida orttirgan mol-mulki, agar nikoh shartnomasida boshqacha belgilanmagan bo'lsa, ularning birgalikdagi umumiy mulkidir. 18. Davlat xizmatchisi xizmat transporti va boshqa davlat mol-mulkidan qanday foydalanishi kerak? A) Oila a'zolari uchun B) Shaxsiy ishlari uchun erkin C) Faqat xizmat maqsadlarida D) Dam olish kunlari shaxsiy sayohat uchun To'g'ri javob: C) Faqat xizmat maqsadlarida ✔ Izoh: Davlat mol-mulkidan shaxsiy maqsadlarda foydalanish taqiqlanadi va korrupsiyaviy xatti-harakat hisoblanishi mumkin. 19. Ruhiy kasalligi sababli sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxs nikoh tuza oladimi? A) Ha, hech qanday cheklovsiz B) Yo'q, bunday shaxs bilan nikoh tuzishga yo'l qo'yilmaydi C) Ha, ota-onasining roziligi bilan D) Ha, vasiy roziligi bilan To'g'ri javob: B) Yo'q, bunday shaxs bilan nikoh tuzishga yo'l qo'yilmaydi ✔ Izoh: Hech bo'lmaganda biri ruhiy kasalligi sababli sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxslar o'rtasida nikoh tuzishga yo'l qo'yilmaydi. 20. Quyidagilardan qaysi biri shaxsiy (fuqarolik) huquq hisoblanadi? A) Referendumda ishtirok etish huquqi B) Shaxsiy daxlsizlik huquqi C) Kasaba uyushmasiga birlashish huquqi D) Ijtimoiy ta'minot huquqi To'g'ri javob: B) Shaxsiy daxlsizlik huquqi ✔ Izoh: Shaxsiy huquqlar inson hayoti, erkinligi, daxlsizligi va shaxsiy hayotini himoya qiladi. 21. Inkorporatsiya deganda nima tushuniladi? A) Eskirgan va qo'llanilmayotgan hujjatlarni bekor qilish B) Idoraviy hujjatlarni Adliya vazirligida davlat ro'yxatidan o'tkazish C) Amaldagi hujjatlarni mazmunini o'zgartirmasdan to'plamga birlashtirish D) Muayyan soha bo'yicha mutlaqo yangi kodeks ishlab chiqish va qabul qilish To'g'ri javob: C) Amaldagi hujjatlarni mazmunini o'zgartirmasdan to'plamga birlashtirish ✔ Izoh: Inkorporatsiyada hujjatlar mazmuni o'zgarmaydi, ular faqat tizimli tarzda bir to'plamga jamlanadi. 22. Notarius hujjatdagi imzoning haqiqiyligini tasdiqlaganda nimani tasdiqlaydi? A) Hujjatda bayon qilingan har bir faktning to'g'riligini B) Imzo muayyan shaxs tomonidan notarius huzurida qo'yilganligini C) Hujjat mazmunining qonunga to'liq muvofiqligini D) Hujjat oldin sud tomonidan ko'rib chiqilganligini To'g'ri javob: B) Imzo muayyan shaxs tomonidan notarius huzurida qo'yilganligini ✔ Izoh: Imzoni tasdiqlashda notarius hujjat mazmunini emas, balki imzo qo'ygan shaxsning shaxsini va imzo haqiqiyligini tasdiqlaydi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 68 23. Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasini qaysi xalqaro tashkilot qabul qilgan? A) Birlashgan Millatlar Tashkiloti B) Yevropa Ittifoqi C) Mustaqil Davlatlar Hamdo'stligi D) Shanxay hamkorlik tashkiloti To'g'ri javob: A) Birlashgan Millatlar Tashkiloti✔ Izoh: Deklaratsiya BMT Bosh Assambleyasining rezolyutsiyasi sifatida qabul qilingan. 24. Nikoh qachondan boshlab er-xotinning huquq va majburiyatlarini vujudga keltiradi? A) To'y marosimi o'tkazilgan kundan B) Birga yashay boshlagan kundan C) FHDYO organlarida nikoh qayd etilgan kundan D) Diniy nikoh o'qilgan kundan To'g'ri javob: C) FHDYO organlarida nikoh qayd etilgan kundan ✔ Izoh: Er-xotinning huquq va majburiyatlari nikoh FHDYO organlarida davlat ro'yxatidan o'tkazilgan kundan vujudga keladi. 25. Ishonchnoma nima? A) Boshqa shaxsga uchinchi shaxslar oldida vakillik qilish uchun beriladigan yozma vakolat B) Sudning ishda qatnashish uchun vakil tayinlash haqidagi hukmi C) Ikki shaxs o'rtasida tuzilgan va qaytarish sharti bilan berilgan qarz shartnomasi D) Davlat organining tadbirkorlik faoliyatiga bergan ruxsatnomasi To'g'ri javob: A) Boshqa shaxsga uchinchi shaxslar oldida vakillik qilish uchun beriladigan yozma ✔ vakolat Izoh: Ishonchnoma vakilning vakolatlarini belgilaydi va uchinchi shaxslar oldida tasdiqlaydi. 26. Diniy qarashlarni majburan singdirishga nisbatan qanday qoida mavjud? A) Diniy tashkilot qarori bilan ruxsat etiladi B) Davlat xizmatchilariga nisbatan ruxsat etiladi C) Diniy qarashlarni majburan singdirishga yo'l qo'yilmaydi D) Voyaga yetmaganlarga nisbatan ruxsat etiladi To'g'ri javob: C) Diniy qarashlarni majburan singdirishga yo'l qo'yilmaydi ✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra diniy qarashlarni majburan singdirishga yo'l qo'yilmaydi. 27. Normativ-huquqiy hujjatlarning orqaga qaytish kuchiga nisbatan umumiy qoida qanday? A) Faqat vazirlik buyruqlari orqaga qaytish kuchiga ega B) Har bir hujjat orqaga qaytish kuchiga ega C) Umumiy qoidaga ko'ra hujjat orqaga qaytish kuchiga ega emas D) Hujjatlar faqat besh yil orqaga amal qiladi To'g'ri javob: C) Umumiy qoidaga ko'ra hujjat orqaga qaytish kuchiga ega emas ✔ Izoh: Hujjat kuchga kirgandan keyin vujudga kelgan munosabatlarga qo'llanadi; orqaga qaytish faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda mumkin. 28. Ma'muriy huquqbuzarlik deb nimaga aytiladi? A) Ikki tadbirkor o'rtasidagi shartnoma majburiyatlarini bajarmaslikka B) Faqat Jinoyat kodeksida nazarda tutilgan og'ir ijtimoiy xavfli qilmishga C) Qonun bilan ma'muriy javobgarlik nazarda tutilgan g'ayriqonuniy, aybli harakat yoki harakatsizlikka D) Har qanday axloqiy me'yorlarni buzuvchi, lekin qonunda taqiqlanmagan xatti-harakatga To'g'ri javob: C) Qonun bilan ma'muriy javobgarlik nazarda tutilgan g'ayriqonuniy, aybli harakat ✔ yoki harakatsizlikka Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 69 Izoh: Ma'muriy huquqbuzarlik belgilari: g'ayriqonuniylik, aybliylik va qonunda ma'muriy javobgarlik nazarda tutilganligi. 29. Asossiz boylik orttirgan shaxsning majburiyati nima? A) Mol-mulkni xayriyaga berish B) Mol-mulkni davlatga topshirish C) Mol-mulkni o'zida qoldirish D) Asossiz orttirilgan yoki jamg'arilgan mol-mulkni jabrlanuvchiga qaytarish To'g'ri javob: D) Asossiz orttirilgan yoki jamg'arilgan mol-mulkni jabrlanuvchiga qaytarish✔ Izoh: Qonun yoki bitimga asoslanmagan holda boshqa shaxs hisobidan mol-mulk orttirgan shaxs uni jabrlanuvchiga qaytarishi shart. 30. Meros qayerda ochiladi? A) Meros qoldiruvchi tug'ilgan joyda B) Meros qoldiruvchining oxirgi doimiy yashash joyida C) Poytaxtdagi istalgan notarial idorada D) Merosxo'rlardan birining yashash joyida To'g'ri javob: B) Meros qoldiruvchining oxirgi doimiy yashash joyida ✔ Izoh: Meros ochilish joyi meros qoldiruvchining oxirgi doimiy yashash joyi hisoblanadi; meros ishi shu yerdagi notarius tomonidan yuritiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 70 12-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Fuqaro huquq va burchlarni qanday nom bilan amalga oshiradi? A) Faqat ota-onasining nomi bilan B) Faqat taxallusi bilan C) O'z nomi bilan — familiyasi, ismi va otasining ismi bilan D) Faqat raqamli identifikator bilan To'g'ri javob: C) O'z nomi bilan — familiyasi, ismi va otasining ismi bilan✔ Izoh: Fuqaro o'z nomi bilan huquq va burchlarga ega bo'ladi va ularni amalga oshiradi; nom familiya, ism va otasining ismini o'z ichiga oladi. 2. Davlat ro'yxatidan o'tkazilishi lozim bo'lgan ko'chmas mulkka mulk huquqi oluvchida qachon vujudga keladi? A) Shartnoma muhokama qilingan paytdan B) Pul to'langan paytdan C) Kalit topshirilgan paytdan D) Davlat ro'yxatidan o'tkazilgan paytdan To'g'ri javob: D) Davlat ro'yxatidan o'tkazilgan paytdan ✔ Izoh: Begonalashtirish davlat ro'yxatidan o'tkazilishi lozim bo'lgan hollarda oluvchida mulk huquqi ro'yxatdan o'tkazilgan paytdan vujudga keladi. 3. O'zbekiston Respublikasining davlat mukofotlari bilan kim taqdirlaydi? A) Senat Raisi B) Bosh vazir C) Madaniyat vaziri D) Respublika Prezidenti To'g'ri javob: D) Respublika Prezidenti ✔ Izoh: Orden, medal va faxriy unvonlar bilan taqdirlash Prezident vakolatiga kiradi. 4. O'rindoshlik deganda nima tushuniladi? A) Xodimning asosiy ishidan bo'sh vaqtda boshqa haq to'lanadigan ishni bajarishi B) Xodimning ta'til vaqtida asosiy ishini davom ettirishi C) Xodimning boshqa shaharga xizmat safariga borishi D) Ikki xodimning bitta lavozimni navbat bilan egallashi To'g'ri javob: A) Xodimning asosiy ishidan bo'sh vaqtda boshqa haq to'lanadigan ishni bajarishi ✔ Izoh: O'rindoshlik - asosiy ishdan bo'sh vaqtda mehnat shartnomasi asosida boshqa muntazam haq to'lanadigan ishni bajarish. 5. Xodim ishga mast holatda kelsa, ish beruvchi qanday chora ko'radi? A) Unga mukofot puli to'laydi B) Uni darhol yuqori lavozimga o'tkazadi C) Unga qo'shimcha ish topshiradi D) Uni o'sha kuni ishdan chetlashtiradi To'g'ri javob: D) Uni o'sha kuni ishdan chetlashtiradi ✔ Izoh: Mast holatda ishga kelgan xodim ishdan chetlashtiriladi; bu mehnat xavfsizligini ta'minlash uchun zarur. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 71 6. Bitim nima? A) Fuqarolik huquq va burchlarini vujudga keltirish, o'zgartirish yoki bekor qilishga qaratilgan harakatlar B) Faqat sud hukmlari C) Faqat davlat organlarining qarorlari D) Faqat ma'muriy jazolar To'g'ri javob: A) Fuqarolik huquq va burchlarini vujudga keltirish, o'zgartirish yoki bekor qilishga ✔ qaratilgan harakatlar Izoh: Fuqarolar va yuridik shaxslarning fuqarolik huquq va burchlarini belgilash, o'zgartirish yoki bekor qilishga qaratilgan harakatlari bitim deyiladi. 7. Quyidagilardan qaysi biri qonunchilik tashabbusi huquqiga ega emas? A) Vazirlar Mahkamasi B) Qonunchilik palatasi deputatlari C) Xususiy korxona rahbari D) Respublika Prezidenti To'g'ri javob: C) Xususiy korxona rahbari ✔ Izoh: Qonunchilik tashabbusi huquqi Konstitutsiyada aniq belgilangan subyektlarga tegishli; xususiy shaxslar bevosita qonun loyihasi kirita olmaydi. 8. Notijorat tashkilotning tijoratchi tashkilotdan asosiy farqi nimada? A) Notijorat tashkilot sudda ishtirok eta olmaydi B) Notijorat tashkilot hech qanday mol-mulkka ega bo'lmaydi C) Notijorat tashkilot davlat ro'yxatidan o'tmaydi D) Foyda olish asosiy maqsad emas va olingan foyda ishtirokchilar o'rtasida taqsimlanmaydi To'g'ri javob: D) Foyda olish asosiy maqsad emas va olingan foyda ishtirokchilar o'rtasida ✔ taqsimlanmaydi Izoh: Notijorat tashkilot foyda olishni asosiy maqsad qilib qo'ymaydi va olingan foydani ishtirokchilar o'rtasida taqsimlamaydi. 9. Nikoh tuzishga to'sqinlik qiluvchi holatlar aniqlansa, FHDYO organi qanday harakat qiladi? A) Nikohni qayd etishni rad etadi; rad etish ustidan sudga shikoyat qilish mumkin B) Baribir nikohni qayd etadi C) Ishni prokuraturaga avtomatik topshiradi D) Nikohlanuvchilarga jarima soladi To'g'ri javob: A) Nikohni qayd etishni rad etadi; rad etish ustidan sudga shikoyat qilish mumkin ✔ Izoh: Qonunda belgilangan to'siqlar mavjud bo'lsa, FHDYO organi nikohni qayd etishni rad etadi; manfaatdor shaxslar rad etish ustidan sudga shikoyat qilishi mumkin. 10. Murojaatni ko'rib chiqishda sansalorlik qilish nima? A) Murojaatni asossiz kechiktirish va rasmiyatchilik bilan ko'rib chiqish B) Murojaatchiga to'liq javob berish C) Murojaatni vakolatli organga yuborish D) Murojaatni tez va sifatli ko'rib chiqish To'g'ri javob: A) Murojaatni asossiz kechiktirish va rasmiyatchilik bilan ko'rib chiqish ✔ Izoh: Sansalorlik murojaatchi huquqlarini buzadi va javobgarlikka sabab bo'ladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 72 11. Xalqaro munosabatlarda O'zbekiston Respublikasi nomidan kim vakil sifatida ish ko'radi? A) Bosh prokuror B) Respublika Prezidenti C) Qonunchilik palatasi Spikeri D) Oliy sud raisi To'g'ri javob: B) Respublika Prezidenti✔ Izoh: Prezident ichki va xalqaro munosabatlarda O'zbekiston Respublikasi nomidan ish ko'radi, muzokaralar olib boradi va shartnomalar imzolaydi. 12. Davlat xizmatini ko'rsatuvchi xodim arizachidan reglamentda ko'rsatilmagan qo'shimcha hujjat talab qilishi mumkinmi? A) Ha, istalgan hujjatni talab qilishi mumkin B) Ha, agar ish kuni oxirida bo'lsa C) Yo'q, faqat reglamentda belgilangan hujjatlarni talab qilishi mumkin D) Ha, agar arizachi yosh bo'lsa To'g'ri javob: C) Yo'q, faqat reglamentda belgilangan hujjatlarni talab qilishi mumkin ✔ Izoh: Reglamentda ko'rsatilmagan hujjatlarni talab qilish arizachi huquqlarini buzadi va taqiqlanadi. 13. Murojaatchida yangi dalillar bo'lmasa va masala ilgari to'liq ko'rib chiqilgan bo'lsa, takroriy murojaat bo'yicha nima qilinishi mumkin? A) Murojaat murojaatchiga bildirilmasdan yashirincha yo'q qilinadi B) Uni mazmunan qayta ko'rmaslik haqida qaror qilinib, murojaatchi xabardor qilinishi mumkin C) Murojaatchiga murojaatni qayta ko'rish uchun to'lov yuklanadi D) Murojaatchi takroriy murojaat yuborgani uchun javobgarlikka tortiladi To'g'ri javob: B) Uni mazmunan qayta ko'rmaslik haqida qaror qilinib, murojaatchi xabardor ✔ qilinishi mumkin Izoh: Yangi holatlar bo'lmagan takroriy murojaatlar bo'yicha yozishma tugatilishi mumkin, bu haqda murojaatchi xabardor qilinadi. 14. Mulk huquqini olishning dastlabki usuliga qaysi misol bo'ladi? A) Meros bo'yicha olish B) Oldi-sotdi shartnomasi bo'yicha sotib olish C) O'zi uchun yangi ashyo yasash D) Hadya sifatida olish To'g'ri javob: C) O'zi uchun yangi ashyo yasash ✔ Izoh: Dastlabki usullarda mulk huquqi avvalgi mulkdor huquqiga bog'liq bo'lmagan holda vujudga keladi, masalan, yangi ashyo yasash. 15. Konstitutsiyaviy sud qarorlari ustidan shikoyat qilish mumkinmi? A) Yo'q, ular yakuniy va shikoyat qilinmaydi B) Ha, Bosh prokuraturaga protest uchun C) Ha, Oliy sudga kassatsiya tartibida D) Ha, Adliya vazirligiga ma'muriy tartibda To'g'ri javob: A) Yo'q, ular yakuniy va shikoyat qilinmaydi ✔ Izoh: Konstitutsiyaviy sud qarorlari yakuniy hisoblanadi. 16. Murojaat qilgani uchun shaxsni ta'qib qilish mumkinmi? A) Ha, agar murojaat tanqidiy bo'lsa B) Ha, agar murojaat takroriy bo'lsa C) Ha, agar murojaat rahbar haqida bo'lsa D) Yo'q, murojaat qilganlik uchun ta'qib qilish taqiqlanadi To'g'ri javob: D) Yo'q, murojaat qilganlik uchun ta'qib qilish taqiqlanadi ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 73 Izoh: Murojaatchini murojaat qilgani yoki undagi tanqid uchun ta'qib qilish qonun bilan taqiqlangan. 17. Davlat xizmatlari sohasida «bir marta murojaat» tamoyili nimani anglatadi? A) Xizmat faqat bir kishiga ko'rsatilishini B) Arizachi xizmat natijasini olish uchun imkon qadar bir marta murojaat qilishini C) Ariza faqat bir marta qabul qilinib, keyin rad etilishini D) Har bir fuqaro umrida faqat bir marta xizmat olishini To'g'ri javob: B) Arizachi xizmat natijasini olish uchun imkon qadar bir marta murojaat qilishini✔ Izoh: Arizachini ko'p martalik tashriflardan ozod qilish xizmatlar sifatini oshiradi. 18. Nikohni qayd etishda nikohlanuvchilarning ishtiroki qanday bo'lishi kerak? A) Ishonchnoma bo'yicha vakil orqali ham mumkin B) Faqat ota-onalari ishtirok etadi C) Faqat bir taraf ishtirok etishi kifoya D) Ikkala nikohlanuvchi shaxsan ishtirok etishi shart To'g'ri javob: D) Ikkala nikohlanuvchi shaxsan ishtirok etishi shart ✔ Izoh: Nikoh nikohlanuvchilarning shaxsan ishtirokida qayd etiladi; vakil orqali nikoh tuzishga yo'l qo'yilmaydi. 19. Mehnat shartnomasining taraflari kimlar? A) Xodim va kasaba uyushmasi B) Ish beruvchi va mehnat inspeksiyasi C) Xodim va ish beruvchi D) Xodim va davlat soliq organi To'g'ri javob: C) Xodim va ish beruvchi ✔ Izoh: Mehnat shartnomasi xodim bilan ish beruvchi o'rtasida tuziladigan kelishuvdir. 20. Oliy sud Plenumining sud amaliyoti masalalari bo'yicha qarorlari nimaga xizmat qiladi? A) Davlat budjeti va soliq stavkalarini o'zgartirishga B) Quyi sudlarning sudyalarini lavozimidan ozod qilishga C) Jinoiy javobgarlikka sabab bo'luvchi yangi qilmishlarni belgilashga D) Qonunlarning sudlar tomonidan bir xilda qo'llanishini ta'minlashga To'g'ri javob: D) Qonunlarning sudlar tomonidan bir xilda qo'llanishini ta'minlashga ✔ Izoh: Plenum tushuntirishlari sud amaliyotining bir xilligini ta'minlaydi. 21. Davlat xizmatlarini olish uchun yagona identifikatsiya tizimi nima uchun kerak? A) Foydalanuvchini turli elektron xizmatlarda bir hisob orqali xavfsiz tanib olish uchun B) Fuqarolarning shaxsiy yozishmalarini kuzatish uchun C) Faqat statistika yig'ish uchun D) Foydalanuvchilarni reklama bilan ta'minlash uchun To'g'ri javob: A) Foydalanuvchini turli elektron xizmatlarda bir hisob orqali xavfsiz tanib olish ✔ uchun Izoh: Yagona identifikatsiya tizimi (OneID) bitta login orqali ko'plab davlat xizmatlariga xavfsiz kirish imkonini beradi. 22. Davlat xizmatlarini ko'rsatishda qanday printsip arizachilarning teng huquqliligini ta'minlaydi? A) Faqat yuqori daromadlilarga xizmat printsipi B) Faqat poytaxt aholisiga xizmat printsipi C) Tanishlarga ustunlik berish printsipi D) Kamsitmaslik va hamma uchun bir xil talablar printsipi To'g'ri javob: D) Kamsitmaslik va hamma uchun bir xil talablar printsipi ✔ Izoh: Davlat xizmatlari barchaga bir xil shartlarda, kamsitishsiz ko'rsatilishi kerak. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 74 23. Fuqarolik ishi bo'yicha birinchi instansiya sudi ishni mazmunan hal qilganda qanday hujjat chiqaradi? A) Hal qiluv qarori B) Order C) Hukm D) Ijro xati To'g'ri javob: A) Hal qiluv qarori✔ Izoh: Fuqarolik ishlari mazmunan hal qiluv qarori bilan, jinoyat ishlari esa hukm bilan hal etiladi. 24. Merosni qabul qilgan merosxo'rlar meros qoldiruvchining qarzlari bo'yicha qanday javob beradi? A) O'zlariga o'tgan meros mol-mulkining haqiqiy qiymati doirasida B) Faqat eng katta merosxo'r javob beradi C) Umuman javob bermaydi D) O'zlarining butun shaxsiy mol-mulki bilan cheksiz To'g'ri javob: A) O'zlariga o'tgan meros mol-mulkining haqiqiy qiymati doirasida ✔ Izoh: Merosni qabul qilgan merosxo'rlar meros qoldiruvchining qarzlari bo'yicha har biri o'ziga o'tgan meros mol-mulkining qiymati doirasida javob beradi. 25. Davlat byudjeti qanday hujjat bilan tasdiqlanadi? A) Markaziy bank yo'riqnomasi bilan B) Moliya vazirining buyrug'i bilan C) Qonun bilan D) Hokim qarori bilan To'g'ri javob: C) Qonun bilan ✔ Izoh: Davlat byudjeti Oliy Majlis tomonidan qonun shaklida qabul qilinadi va tasdiqlanadi. 26. Haqiqiy bo'lmagan bitimlar qanday turlarga bo'linadi? A) Pullik va tekin bitimlarga B) Og'zaki va yozma bitimlarga C) O'z-o'zidan haqiqiy bo'lmagan va nizoli bitimlarga D) Muddatli va muddatsiz bitimlarga To'g'ri javob: C) O'z-o'zidan haqiqiy bo'lmagan va nizoli bitimlarga ✔ Izoh: Bitim sud tomonidan haqiqiy emas deb topilganligi sababli (nizoli bitim) yoki shunday deb topilishidan qat'i nazar (o'z-o'zidan haqiqiy bo'lmagan bitim) haqiqiy hisoblanmaydi. 27. Jamoaviy murojaat nima? A) Faqat bitta shaxsning bir nechta murojaati B) Xorijiy davlatning rasmiy notasi C) Ikki yoki undan ortiq shaxsning umumiy masala bo'yicha murojaati D) Davlat organlarining o'zaro yozishmasi To'g'ri javob: C) Ikki yoki undan ortiq shaxsning umumiy masala bo'yicha murojaati ✔ Izoh: Jamoaviy murojaat bir guruh shaxslarning umumiy masala yuzasidan qilgan murojaatidir. 28. Mehnat qonunchiligida qaysi vaqt tungi vaqt hisoblanadi? A) Soat 20:00 dan 04:00 gacha B) Soat 00:00 dan 08:00 gacha C) Soat 18:00 dan 02:00 gacha D) Soat 22:00 dan 06:00 gacha To'g'ri javob: D) Soat 22:00 dan 06:00 gacha ✔ Izoh: Kechki soat o'n ikkidan ertalab soat oltigacha bo'lgan vaqt tungi vaqt hisoblanadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 75 29. Da'vo muddati odatda qachondan boshlab hisoblanadi? A) Huquqi buzilgan shaxs tug'ilgan kundan boshlab B) Shaxs o'z huquqi buzilganligini bilgan yoki bilishi lozim bo'lgan kundan C) Shaxs sudga da'vo arizasi bilan murojaat qilgan kundan D) Shartnoma imzolangan kundan, huquq buzilishidan qat'i nazar To'g'ri javob: B) Shaxs o'z huquqi buzilganligini bilgan yoki bilishi lozim bo'lgan kundan✔ Izoh: Da'vo muddatining o'tishi shaxs huquqi buzilganini bilgan yoki bilishi kerak bo'lgan kundan boshlanadi. 30. Nikohni qayd etish uchun FHDYO organiga qanday tibbiy hujjat taqdim etiladi? A) Nikohlanuvchilarning tibbiy ko'rikdan o'tganligi haqidagi ma'lumotnoma B) Qon guruhini aniqlovchi pasport C) Ish joyidan tavsifnoma D) Sport musobaqasi diplomi To'g'ri javob: A) Nikohlanuvchilarning tibbiy ko'rikdan o'tganligi haqidagi ma'lumotnoma ✔ Izoh: Nikohni qayd etish uchun nikohlanuvchilar tibbiy ko'rikdan o'tganligini tasdiqlovchi hujjatni taqdim etadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 76 13-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Yangi tahrirdagi Konstitutsiya bo'yicha referendum qaysi yilda o'tkazilgan? A) 2017-yilda B) 2021-yilda C) 2019-yilda D) 2023-yilda To'g'ri javob: D) 2023-yilda✔ Izoh: Yangi tahrirdagi Konstitutsiya bo'yicha referendum 2023-yil 30-aprelda bo'lib o'tgan. 2. 14 yoshga to'lmagan bolalarga nisbatan qanday himoya shakli belgilanadi? A) Ishonchli boshqaruv B) Homiylik C) Ma'muriy nazorat D) Vasiylik To'g'ri javob: D) Vasiylik ✔ Izoh: Ota-ona qaramog'idan mahrum bo'lgan 14 yoshga to'lmagan bolalarga vasiylik belgilanadi. 3. Konstitutsiyaga ko'ra mafkura masalasida qanday qoida belgilangan? A) Davlat mafkurasini hukmron partiya belgilaydi B) Davlat mafkurasi har besh yilda qayta tasdiqlanadi C) Hech qaysi mafkura davlat mafkurasi sifatida o'rnatilishi mumkin emas D) Davlat mafkurasini Oliy Majlis belgilaydi To'g'ri javob: C) Hech qaysi mafkura davlat mafkurasi sifatida o'rnatilishi mumkin emas ✔ Izoh: Ijtimoiy hayot siyosiy institutlar, mafkuralar va fikrlarning xilma-xilligi asosida rivojlanadi; birorta mafkura davlat mafkurasi sifatida o'rnatilmaydi. 4. Vatanni himoya qilish qanday baholanadi? A) O'zbekiston Respublikasining har bir fuqarosining burchi B) Faqat davlat xizmatchilarining huquqi C) Faqat harbiylarning ixtiyoriy ishi D) Faqat chet el fuqarolarining burchi To'g'ri javob: A) O'zbekiston Respublikasining har bir fuqarosining burchi ✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekiston Respublikasini himoya qilish har bir fuqaroning burchidir. 5. Pudrat shartnomasi bo'yicha pudratchining majburiyati nima? A) Tovarni saqlab berish B) Pul qarz berish C) Buyurtmachining topshirig'i bo'yicha muayyan ishni bajarish va uning natijasini topshirish D) Mol-mulkni ijaraga berish To'g'ri javob: C) Buyurtmachining topshirig'i bo'yicha muayyan ishni bajarish va uning natijasini ✔ topshirish Izoh: Pudrat shartnomasi bo'yicha pudratchi buyurtmachining topshirig'iga binoan muayyan ishni bajarib, natijasini topshiradi, buyurtmachi esa uni qabul qilib haq to'laydi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 77 6. Qonunga xilof ravishda olingan dalillar qanday maqomga ega? A) Faqat prokuror roziligi bilan qo'llaniladi B) Agar haqiqat bo'lsa, dalil sifatida qo'llaniladi C) Yuridik kuchga ega emas va ayblovga asos qilib olinishi mumkin emas D) Faqat fuqarolik ishlarida qo'llaniladi To'g'ri javob: C) Yuridik kuchga ega emas va ayblovga asos qilib olinishi mumkin emas✔ Izoh: Qonunni buzgan holda olingan dalillar yuridik kuchga ega emas va ulardan foydalanish taqiqlanadi. 7. Ushlangan shaxsga ushlash vaqtida nima tushuntirilishi kerak? A) Faqat ushlagan xodimning ismi B) Faqat jazo muddati C) Faqat sud majlisi sanasi D) Uning huquqlari va ushlash asoslari To'g'ri javob: D) Uning huquqlari va ushlash asoslari ✔ Izoh: Ushlangan shaxsga ushlash vaqtida tushunarli tilda uning huquqlari va ushlash asoslari tushuntirilishi lozim. 8. Advokatni yuridik yordam ko'rsatish munosabati bilan unga ma'lum bo'lgan holatlar yuzasidan guvoh sifatida so'roq qilish mumkinmi? A) Ha, istalgan vaqtda B) Ha, agar mijoz hibsga olingan bo'lsa C) Ha, agar tergovchi talab qilsa D) Yo'q, mumkin emas To'g'ri javob: D) Yo'q, mumkin emas ✔ Izoh: Advokat kasbiy faoliyati munosabati bilan bilgan holatlar bo'yicha guvoh sifatida so'roq qilinmaydi - bu advokatlik sirining kafolatidir. 9. Er-xotin har birining shaxsiy mol-mulkiga qaysi mol-mulk kiradi? A) Nikoh davomida umumiy daromadga sotib olingan uy B) Nikohgacha o'ziga tegishli bo'lgan, shuningdek nikoh davomida hadya yoki meros tariqasida olgan mol-mulk C) Nikoh davomida umumiy pulga olingan avtomobil D) Nikoh davomida er-xotinning ish haqidan jamg'arilgan mablag' To'g'ri javob: B) Nikohgacha o'ziga tegishli bo'lgan, shuningdek nikoh davomida hadya yoki meros ✔ tariqasida olgan mol-mulk Izoh: Nikohgacha har biriga tegishli bo'lgan, nikoh davomida hadya yoki meros tariqasida olingan mol-mulk shaxsiy mulk hisoblanadi. 10. Chakana oldi-sotdi shartnomasining xususiyati nima? A) Tovar faqat qayta sotish uchun sotiladi B) Tovar faqat davlat ehtiyojlari uchun sotiladi C) Tovar shaxsiy, oilaviy, uy-ro'zg'or ehtiyojlari uchun, tadbirkorlik bilan bog'liq bo'lmagan maqsadda sotiladi D) Tovar faqat eksport uchun sotiladi To'g'ri javob: C) Tovar shaxsiy, oilaviy, uy-ro'zg'or ehtiyojlari uchun, tadbirkorlik bilan bog'liq ✔ bo'lmagan maqsadda sotiladi Izoh: Chakana oldi-sotdi shartnomasida tadbirkor sotuvchi tovarni xaridorga shaxsiy yoki oilaviy foydalanish uchun sotadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 78 11. Fuqarolik jamiyati institutlarining korrupsiyaga qarshi kurashdagi roli nima? A) Jamoatchilik nazoratini amalga oshirish va korrupsiyaga qarshi madaniyatni shakllantirish B) Davlat xizmatchilarini lavozimlarga tayinlash va ozod qilish C) Korrupsiyaga oid jinoyat ishlarini qo'zg'atish va tergov qilish D) Korrupsiyaga oid ishlar bo'yicha sud hukmlarini chiqarish To'g'ri javob: A) Jamoatchilik nazoratini amalga oshirish va korrupsiyaga qarshi madaniyatni ✔ shakllantirish Izoh: Nodavlat notijorat tashkilotlari va OAV jamoatchilik nazoratini amalga oshirib, korrupsiyaning oldini olishga hissa qo'shadi. 12. Hujjatning o'zida kuchga kirish muddati ko'rsatilgan bo'lsa, u qachon kuchga kiradi? A) Hujjatda ko'rsatilgan muddatda B) Imzolangan zahoti, ko'rsatilgan muddatdan qat'i nazar C) Faqat parlament qayta tasdiqlaganidan keyin D) Faqat bir yildan so'ng To'g'ri javob: A) Hujjatda ko'rsatilgan muddatda ✔ Izoh: Hujjat matnida kuchga kirish sanasi belgilangan bo'lsa, shu sana hal qiluvchi hisoblanadi. 13. Davlat xaridlarida korrupsiyaning oldini olishning samarali vositasi nima? A) Faqat tanish yetkazib beruvchilardan xarid B) Yopiq va yashirin muzokaralar C) Elektron va ochiq raqobatli xarid tartib-taomillari D) Xaridlar haqidagi ma'lumotlarni sir saqlash To'g'ri javob: C) Elektron va ochiq raqobatli xarid tartib-taomillari ✔ Izoh: Elektron va ochiq xaridlar shaffoflikni oshirib, korrupsiyaviy kelishuvlar imkonini kamaytiradi. 14. Davlat xizmatchisining odob-axloq qoidalaridan biri nima? A) Fuqarolarga qo'pol munosabatda bo'lish B) Xizmat ma'lumotlarini shaxsiy maqsadda ishlatish C) Xolislik va betaraflik D) Faqat tanishlarga yordam berish To'g'ri javob: C) Xolislik va betaraflik ✔ Izoh: Davlat xizmatchisi barcha fuqarolarga xolis va teng munosabatda bo'lishi kerak. 15. Konstitutsiyaga ko'ra davlat hokimiyatining yagona manbai kim? A) O'zbekiston xalqi B) Respublika Prezidenti C) Oliy Majlis palatalari D) Siyosiy partiyalar To'g'ri javob: A) O'zbekiston xalqi ✔ Izoh: Konstitutsiyada xalq davlat hokimiyatining birdan bir manbai ekani mustahkamlangan. 16. Inson huquq va erkinliklarini cheklashga qanday hollarda yo'l qo'yiladi? A) Faqat ijtimoiy tarmoqlardagi so'rov natijasida B) Faqat qonun asosida va konstitutsiyaviy tuzum, boshqalarning huquqlari, jamoat xavfsizligini himoya qilish uchun zarur darajada C) Har qanday mansabdor shaxsning xohishi bilan D) Hech qanday asos talab qilinmaydi To'g'ri javob: B) Faqat qonun asosida va konstitutsiyaviy tuzum, boshqalarning huquqlari, jamoat ✔ xavfsizligini himoya qilish uchun zarur darajada Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 79 Izoh: Huquq va erkinliklar faqat qonunga muvofiq va ko'zlangan maqsadga mutanosib ravishda cheklanishi mumkin. 17. Notarial tasdiqlangan hujjatning ahamiyati nimada? A) U hech qanday huquqiy ahamiyatga ega emas va dalil bo'la olmaydi B) U faqat xorijiy davlatlarda tan olinadi, ichkarida esa tan olinmaydi C) U faqat bir kun amal qiladi, keyin qayta tasdiqlanishi kerak D) U yuqori isbotlash kuchiga ega va undagi faktlar ishonchli hisoblanadi To'g'ri javob: D) U yuqori isbotlash kuchiga ega va undagi faktlar ishonchli hisoblanadi✔ Izoh: Notarial hujjatlar alohida isbotlash kuchiga ega; ular haqiqiy emas deb topilgunga qadar ishonchli hisoblanadi. 18. Davlat xizmatchisining yaqin qarindoshi uning bevosita bo'ysunuvida ishlashi qanday baholanadi? A) Har doim tavsiya etiladi B) Qonunda cheklangan, chunki manfaatlar to'qnashuviga olib keladi C) Faqat rahbar xohlasa ruxsat etiladi D) Hech qanday cheklov yo'q To'g'ri javob: B) Qonunda cheklangan, chunki manfaatlar to'qnashuviga olib keladi ✔ Izoh: Qarindoshlarning bevosita bo'ysunuvda ishlashi xolislikka putur yetkazadi va qonun bilan cheklanadi. 19. Ma'muriy ish yuritishda qonunni buzgan holda olingan ma'lumotlardan foydalanish mumkinmi? A) Ha, agar ular haqiqatga mos kelsa B) Ha, agar rahbar bunga ruxsat bersa C) Yo'q, ular dalil sifatida foydalanilishi mumkin emas D) Faqat ish yuqori organga yuborilganda mumkin To'g'ri javob: C) Yo'q, ular dalil sifatida foydalanilishi mumkin emas ✔ Izoh: Dalillar qonuniy yo'l bilan olinishi kerak; qonunni buzib olingan ma'lumotlarga qaror asoslanmaydi. 20. Ashyo qarshi majburiyat yoki qarshi berish evaziga berilsa, shartnoma hadya hisoblanadimi? A) Ha, har doim hadya hisoblanadi B) Yo'q, bunday shartnoma hadya deb tan olinmaydi C) Faqat notarial tasdiqlansa hadya hisoblanadi D) Faqat qarindoshlar o'rtasida hadya hisoblanadi To'g'ri javob: B) Yo'q, bunday shartnoma hadya deb tan olinmaydi ✔ Izoh: Qarshi berish yoki qarshi majburiyat mavjud bo'lsa, shartnoma hadya deb tan olinmaydi, chunki hadya tekin bo'lishi shart. 21. Nikoh shartnomasi qanday shaklda tuziladi? A) Yozma shaklda va notarial tasdiqlanadi B) Faqat mahalla raisi tasdig'i bilan C) Og'zaki shaklda D) Faqat diniy marosimda To'g'ri javob: A) Yozma shaklda va notarial tasdiqlanadi ✔ Izoh: Nikoh shartnomasi yozma shaklda tuziladi va notarial tasdiqlanishi lozim. 22. Huquq normasining dispozitsiyasi nimani belgilaydi? A) Normaning amal qilish hududini B) Normani bekor qilish tartibini C) Normani buzganlik uchun jazoni D) Subyektlarning huquq va majburiyatlarini, ya'ni xulq-atvor qoidasini To'g'ri javob: D) Subyektlarning huquq va majburiyatlarini, ya'ni xulq-atvor qoidasini ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 80 Izoh: Dispozitsiya normaning markaziy qismi bo'lib, qanday xulq-atvor ruxsat etilgan, majburiy yoki taqiqlanganini ko'rsatadi. 23. Ma'muriy huquqbuzarlik to'g'risidagi ish bo'yicha qaror ustidan kim shikoyat berishi mumkin? A) Javobgarlikka tortilgan shaxs, jabrlanuvchi yoki ularning vakillari B) Faqat ishni ko'rgan va qaror chiqargan mansabdor shaxsning o'zi C) Faqat ishda ishtirok etgan guvohlar va mutaxassislar D) Faqat hududiy hokimlik va mahalla xodimlari To'g'ri javob: A) Javobgarlikka tortilgan shaxs, jabrlanuvchi yoki ularning vakillari✔ Izoh: Qaror huquqlariga daxl qiladigan shaxslar - javobgarlikka tortilgan shaxs va jabrlanuvchi, shuningdek ularning vakillari shikoyat qilishga haqli. 24. Yuqori xavf manbai egasi yetkazilgan zarar uchun qanday javob beradi? A) Hech qachon javob bermaydi B) Faqat aybi isbotlansa javob beradi C) Aybidan qat'i nazar, yengib bo'lmaydigan kuch yoki jabrlanuvchining qasdi natijasida yetkazilganini isbotlamasa, javob beradi D) Faqat jinoyat ishi qo'zg'atilsa javob beradi To'g'ri javob: C) Aybidan qat'i nazar, yengib bo'lmaydigan kuch yoki jabrlanuvchining qasdi ✔ natijasida yetkazilganini isbotlamasa, javob beradi Izoh: Faoliyati atrofdagilar uchun yuqori xavf bilan bog'liq shaxslar (transport, mexanizmlar egalari va boshq.) yetkazgan zararni aybidan qat'i nazar qoplaydi. 25. Normativ-huquqiy hujjat loyihasini huquqiy ekspertizadan o'tkazishning asosiy maqsadi nima? A) Loyihani chet tillarga tarjima qilib, xorijiy hamkorlarga yuborish B) Loyihaning Konstitutsiya va qonunlarga hamda huquqiy texnika talablariga mosligini tekshirish C) Loyihaning matbaa sifatini, shriftlari va sahifalanishini baholash D) Loyiha mualliflarining kasbiy malakasi va ish tajribasini baholash To'g'ri javob: B) Loyihaning Konstitutsiya va qonunlarga hamda huquqiy texnika talablariga ✔ mosligini tekshirish Izoh: Huquqiy ekspertiza loyihadagi qonunga zid qoidalar, ziddiyatlar va texnik kamchiliklarni aniqlaydi. 26. Jinoyat ishida himoyachi ishtiroki qachon majburiy hisoblanadi? A) Gumon qilinuvchining daromadi yuqori bo'lsa B) Gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchi voyaga yetmagan bo'lsa C) Ish faqat bir kunda tugasa D) Gumon qilinuvchi oliy ma'lumotli bo'lsa To'g'ri javob: B) Gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchi voyaga yetmagan bo'lsa ✔ Izoh: Voyaga yetmaganlar, jismoniy yoki ruhiy nuqsoni borlar, ish yuritiladigan tilni bilmaydiganlar uchun himoyachi ishtiroki majburiydir. 27. Ma'muriy tartib-taomilda manfaatdor shaxs kimligi qanday aniqlanadi? A) Ma'muriy hujjat huquq va qonuniy manfaatlariga daxl qilishi mumkin bo'lgan shaxs B) Faqat ishni ko'rib chiqayotgan va qaror chiqaradigan mansabdor shaxs C) Ma'muriy organda ishlovchi va ishni yurituvchi har qanday xodim D) Ishga hech qanday aloqasi bo'lmagan har qanday fuqaro To'g'ri javob: A) Ma'muriy hujjat huquq va qonuniy manfaatlariga daxl qilishi mumkin bo'lgan ✔ shaxs Izoh: Manfaatdor shaxs - arizachi yoki hujjat qabul qilinishi uning huquqlariga ta'sir qiladigan boshqa shaxs. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 81 28. Vazirliklar va idoralarning normativ-huquqiy hujjatlarini davlat ro'yxatidan o'tkazishni qaysi organ amalga oshiradi? A) Iqtisodiyot va moliya vazirligi B) Bosh prokuratura C) Konstitutsiyaviy sud D) Adliya vazirligi To'g'ri javob: D) Adliya vazirligi✔ Izoh: Idoraviy normativ hujjatlar Adliya vazirligida davlat ro'yxatidan o'tkaziladi; bu ularning qonuniyligini ta'minlash vositasidir. 29. Notarius notarial harakatni bajarishni rad etsa, bu qaror ustidan qayerga shikoyat qilish mumkin? A) Shikoyat qilib bo'lmaydi B) Faqat mahalla fuqarolar yig'iniga C) Faqat notariusning o'ziga D) Sudga To'g'ri javob: D) Sudga ✔ Izoh: Notariusning harakatlari yoki notarial harakatni bajarishni rad etishi ustidan sudga shikoyat berilishi mumkin. 30. Qonunni imzolash va e'lon qilish kimning vakolatiga kiradi? A) O'zbekiston Respublikasi Bosh prokurorining B) O'zbekiston Respublikasi Adliya vazirining C) O'zbekiston Respublikasi Prezidentining D) O'zbekiston Respublikasi Oliy sudi raisining To'g'ri javob: C) O'zbekiston Respublikasi Prezidentining ✔ Izoh: Senat ma'qullagan qonun Prezidentga imzolash uchun yuboriladi; Prezident uni imzolaydi va e'lon qiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 82 14-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Sud buyrug'i qanday tartibda chiqariladi? A) Faqat ochiq sud majlisida uzoq muhokamadan keyin B) Nizosiz talablar bo'yicha soddalashtirilgan tartibda, taraflarni chaqirmasdan C) Faqat hakamlar hay'ati ishtirokida D) Faqat Konstitutsiyaviy sud tomonidan To'g'ri javob: B) Nizosiz talablar bo'yicha soddalashtirilgan tartibda, taraflarni chaqirmasdan✔ Izoh: Sud buyrug'i qonunda belgilangan nizosiz talablar bo'yicha tezkor undirish vositasidir. 2. Shartnoma bo'yicha mol-mulk oluvchining mulk huquqi umumiy qoidaga ko'ra qachon vujudga keladi? A) Soliq to'langan kundan B) Ashyo topshirilgan paytdan, agar qonun yoki shartnomada boshqacha belgilanmagan bo'lsa C) Shartnoma haqida og'zaki kelishilgan kundan D) Bir yil o'tgandan keyin To'g'ri javob: B) Ashyo topshirilgan paytdan, agar qonun yoki shartnomada boshqacha ✔ belgilanmagan bo'lsa Izoh: Shartnoma bo'yicha mol-mulk oluvchining mulk huquqi, qonun yoki shartnomada boshqacha nazarda tutilmagan bo'lsa, ashyo topshirilgan paytdan vujudga keladi. 3. Ariza nima? A) Buzilgan huquqlarni tiklash talabi B) Sud tomonidan chiqarilgan hujjat C) Huquq va erkinliklarni amalga oshirishda ko'maklashish to'g'risidagi iltimos bilan qilingan murojaat D) Davlat organi faoliyatini takomillashtirish bo'yicha tavsiyalar To'g'ri javob: C) Huquq va erkinliklarni amalga oshirishda ko'maklashish to'g'risidagi iltimos bilan ✔ qilingan murojaat Izoh: Ariza - shaxsning o'z huquqlarini amalga oshirishda yordam so'rab qilgan murojaati. 4. Bolaning otasining ismi, agar otaligi belgilanmagan bo'lsa, qanday yoziladi? A) Onasining ko'rsatmasiga ko'ra B) Bolaning bobosi ismi bo'yicha majburiy C) FHDYO xodimining xohishiga ko'ra D) Otasining ismi umuman yozilmaydi va bu qat'iy talab To'g'ri javob: A) Onasining ko'rsatmasiga ko'ra ✔ Izoh: Otaligi belgilanmagan bolaning otasining ismi onasining ko'rsatmasiga ko'ra yoziladi. 5. Umumiy voyaga yetmagan farzandi bo'lmagan er-xotin o'zaro rozilik bilan nikohdan qayerda ajralishi mumkin? A) Faqat notarial idorada B) Faqat Oliy sudda C) Faqat ish joyida D) FHDYo organlarida To'g'ri javob: D) FHDYo organlarida ✔ Izoh: Umumiy voyaga yetmagan bolasi bo'lmagan va o'zaro rozi bo'lgan er-xotinning nikohi FHDYo organlarida bekor qilinishi mumkin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 83 6. Qonunda notarial shakl talab qilingan bitimda bu talabga rioya qilinmasa, qanday oqibat yuzaga keladi? A) Bitim to'liq haqiqiy bo'ladi B) Bitim ma'muriy jarima bilan haqiqiy bo'ladi C) Bitim faqat bir yil haqiqiy bo'ladi D) Bitim haqiqiy emas deb hisoblanadi To'g'ri javob: D) Bitim haqiqiy emas deb hisoblanadi✔ Izoh: Bitimning notarial shakliga rioya qilmaslik uning haqiqiy emasligiga sabab bo'ladi. 7. O'zbekiston Respublikasida davlat boshlig'i kim? A) Bosh vazir B) Respublika Prezidenti C) Senat Raisi D) Qonunchilik palatasi Spikeri To'g'ri javob: B) Respublika Prezidenti ✔ Izoh: Prezident davlat boshlig'i bo'lib, davlat organlarining kelishilgan holda faoliyat yuritishini ta'minlaydi. 8. Davlat xizmatlarini ko'rsatishda arizachidan boshqa davlat organlarida mavjud bo'lgan ma'lumotlarni talab qilish mumkinmi? A) Ha, agar xizmat ko'rsatuvchi xodim buni zarur deb hisoblasa B) Yo'q, bunday ma'lumotlar idoralararo elektron hamkorlik orqali olinadi C) Ha, lekin faqat qog'oz shaklida va notarial tasdiqlangan holda D) Ha, arizachi har qanday ma'lumotnomani o'zi yig'ib kelishi shart To'g'ri javob: B) Yo'q, bunday ma'lumotlar idoralararo elektron hamkorlik orqali olinadi ✔ Izoh: Davlat organlari o'zaro ma'lumot almashadi; arizachini ularda mavjud hujjatlarni yig'ishga majburlash taqiqlanadi. 9. Sud qarorini ijro etish nima? A) Sud qarorini ommaviy axborot vositalarida muhokama qilish B) Sud qarorini arxivga topshirish C) Sud qarorini qayta ko'rib chiqish D) Sud hujjatida belgilangan talablarni ixtiyoriy yoki majburiy tartibda amalga oshirish To'g'ri javob: D) Sud hujjatida belgilangan talablarni ixtiyoriy yoki majburiy tartibda amalga ✔ oshirish Izoh: Ijro sud himoyasining yakuniy bosqichi bo'lib, buzilgan huquqni amalda tiklaydi. 10. Fuqarolik huquqlarini amalga oshirishda «huquqni suiiste'mol qilish» qanday baholanadi? A) Faqat shartnomada ko'rsatilsa ruxsat etiladi B) Har doim ruxsat etiladi C) Yo'l qo'yilmaydi D) Faqat tadbirkorlar uchun ruxsat etiladi To'g'ri javob: C) Yo'l qo'yilmaydi ✔ Izoh: Fuqarolarning va yuridik shaxslarning faqat boshqa shaxsga zarar yetkazish niyatida qilgan harakatlari, shuningdek huquqni boshqa shakllarda suiiste'mol qilish taqiqlanadi. 11. 14 yoshga to'lmagan voyaga yetmaganlar (yosh bolalar) qanday bitimlarni mustaqil tuzishi mumkin? A) Mayda maishiy bitimlarni B) Notarial tasdiqlanadigan bitimlarni C) Kredit shartnomalarini D) Ko'chmas mulk bilan bog'liq bitimlarni To'g'ri javob: A) Mayda maishiy bitimlarni ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 84 Izoh: 14 yoshga to'lmagan bolalar mayda maishiy bitimlarni mustaqil tuza oladi; boshqa bitimlarni ular nomidan ota-onalari yoki vasiylari tuzadi. 12. Ulushli mulk deganda nima tushuniladi? A) Faqat davlatga tegishli mulk B) Faqat bitta shaxsga tegishli mulk C) Har bir mulkdorning ulushi aniq belgilangan umumiy mulk D) Mulkdorlar ulushi belgilanmagan umumiy mulk To'g'ri javob: C) Har bir mulkdorning ulushi aniq belgilangan umumiy mulk✔ Izoh: Har bir mulkdorning mulk huquqidagi ulushi aniqlangan umumiy mulk ulushli mulk, ulushlar aniqlanmagani esa birgalikdagi mulk hisoblanadi. 13. Fuqaro ism yoki familiyasini o'zgartirishni qayerda rasmiylashtiradi? A) Sud ijrochisida B) FHDYo organlarida C) Soliq inspeksiyasida D) Bojxona organlarida To'g'ri javob: B) FHDYo organlarida ✔ Izoh: Ism, ota ismi va familiyani o'zgartirish fuqarolik holati dalolatnomasi sifatida FHDYo organlarida qayd etiladi. 14. Arizachi davlat xizmatini ko'rsatuvchi xodimning noqonuniy harakatlari ustidan qayerga shikoyat qilishi mumkin? A) Shikoyat qilish huquqi yo'q B) Yuqori turuvchi organga yoki sudga C) Faqat xorijiy elchixonaga D) Faqat o'sha xodimning o'ziga To'g'ri javob: B) Yuqori turuvchi organga yoki sudga ✔ Izoh: Davlat xizmati bilan bog'liq qaror va harakatlar ma'muriy yoki sud tartibida shikoyat qilinishi mumkin. 15. Sudyalar oliy kengashining asosiy vazifasi nima? A) Qonunlarni qabul qilish va ularni rasmiy sharhlash B) Kuchga kirgan sud qarorlarini majburiy ijro etish C) Sudyalikka nomzodlarni tanlash va sud mustaqilligini ta'minlashda ishtirok etish D) Jinoyat ishlarini qo'zg'atish va ular bo'yicha tergov o'tkazish To'g'ri javob: C) Sudyalikka nomzodlarni tanlash va sud mustaqilligini ta'minlashda ishtirok etish ✔ Izoh: Sudyalar oliy kengashi sudyalar korpusini shakllantirish va sudlar mustaqilligini ta'minlash bilan shug'ullanadi. 16. Mansabdor shaxs murojaatchini qabul qilishni asossiz rad etsa, bu qanday baholanadi? A) Ish samaradorligi sifatida B) Rahbariyat ko'rsatmasi sifatida C) Murojaatlar to'g'risidagi qonunchilikni buzish sifatida D) Qonuniy harakat sifatida To'g'ri javob: C) Murojaatlar to'g'risidagi qonunchilikni buzish sifatida ✔ Izoh: Belgilangan tartibda qabul qilishni asossiz rad etish murojaatchi huquqlarini buzish hisoblanadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 85 17. Fuqarolik holati dalolatnomasi yozuvi bilan guvohnoma o'rtasidagi farq nimada? A) Yozuv fuqaroga beriladi, guvohnoma organda qoladi B) Ular aynan bir xil hujjat C) Yozuv FHDYO organida saqlanadi, guvohnoma esa yozuv asosida fuqaroga beriladigan hujjat D) Guvohnoma faqat sudda saqlanadi To'g'ri javob: C) Yozuv FHDYO organida saqlanadi, guvohnoma esa yozuv asosida fuqaroga ✔ beriladigan hujjat Izoh: Dalolatnoma yozuvi FHDYO organida saqlanadigan asosiy hujjat; guvohnoma shu yozuv asosida manfaatdor shaxsga beriladi. 18. Quyidagilardan qaysi biri mehnat shartnomasining majburiy shartlaridan biri? A) Xodimning mehnat vazifasi (lavozimi, kasbi) B) Xodimning diniy e'tiqodi C) Xodimning oilaviy ahvoli D) Xodimning siyosiy qarashlari To'g'ri javob: A) Xodimning mehnat vazifasi (lavozimi, kasbi) ✔ Izoh: Mehnat vazifasi, ish joyi, mehnatga haq to'lash shartlari va ishni boshlash sanasi shartnomaning muhim shartlariga kiradi. 19. Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari qanday turlarga bo'linadi? A) Ariza, taklif va shikoyat B) Hukm, ajrim va qaror C) Shartnoma, ishonchnoma va vasiyatnoma D) Buyruq, farmoyish va yo'riqnoma To'g'ri javob: A) Ariza, taklif va shikoyat ✔ Izoh: Qonunchilikka ko'ra murojaatlar ariza, taklif va shikoyat shaklida bo'ladi. 20. Pul-kredit siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirish qaysi organning vazifasi? A) Moliya vazirligi B) Hisob palatasi C) Markaziy bank D) Iqtisodiyot vazirligi To'g'ri javob: C) Markaziy bank ✔ Izoh: O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki pul-kredit siyosatini ishlab chiqadi va amalga oshiradi, milliy valyuta barqarorligini ta'minlaydi. 21. Xodim ish beruvchining roziligi bilan amalda ishga kirishgan, lekin shartnoma yozma rasmiylashtirilmagan bo'lsa, nima bo'ladi? A) Mehnat shartnomasi tuzilgan hisoblanadi va ish beruvchi uni yozma rasmiylashtirishi shart B) Xodim bajargan ish uchun haq to'lanmaydi, chunki shartnoma yozilmagan C) Mehnat munosabatlari mavjud emas deb hisoblanadi va xodim huquqlardan mahrum bo'ladi D) Xodim yozma shartnomasiz ishlagani uchun ma'muriy javobgarlikka tortiladi To'g'ri javob: A) Mehnat shartnomasi tuzilgan hisoblanadi va ish beruvchi uni yozma ✔ rasmiylashtirishi shart Izoh: Ishga amalda qo'yilish mehnat munosabatlarini vujudga keltiradi; yozma rasmiylashtirish majburiyati ish beruvchida qoladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 86 22. Murojaatchi o'z murojaatini qaytarib olsa, nima bo'ladi? A) Murojaat boshqa organga yuboriladi B) Murojaatni ko'rib chiqish to'xtatiladi C) Murojaat baribir to'liq ko'rib chiqiladi D) Murojaatchi javobgarlikka tortiladi To'g'ri javob: B) Murojaatni ko'rib chiqish to'xtatiladi✔ Izoh: Murojaatchi murojaatini qaytarib olganda uni ko'rib chiqish to'xtatiladi. 23. Aksiyadorlik jamiyatining ustav kapitali (ustav fondi) nimaga bo'linadi? A) Ishtirokchilar ulushiga, aksiyalar chiqarilmaydi B) Pay badallariga C) Muayyan miqdordagi aksiyalarga D) Davlat obligatsiyalariga To'g'ri javob: C) Muayyan miqdordagi aksiyalarga ✔ Izoh: Aksiyadorlik jamiyatining ustav kapitali muayyan miqdordagi aksiyalarga bo'lingan bo'ladi. 24. Vijdonli egallovchi kim? A) Mol-mulkni o'g'irlagan shaxs B) Mol-mulkni majburan tortib olgan shaxs C) Mol-mulk qonunsiz ekanini bilgan shaxs D) Mol-mulkni begonalashtirishga haqli bo'lmagan shaxsdan olganini bilmagan va bilishi mumkin bo'lmagan shaxs To'g'ri javob: D) Mol-mulkni begonalashtirishga haqli bo'lmagan shaxsdan olganini bilmagan va ✔ bilishi mumkin bo'lmagan shaxs Izoh: Vijdonli egallovchi mol-mulkni uni begonalashtirishga haqli bo'lmagan shaxsdan olgan, lekin buni bilmagan va bilishi lozim bo'lmagan oluvchidir. 25. Bolaning tug'ilishi qanday hujjat asosida qayd etiladi? A) Bolaning bobosi xati asosida B) Tibbiyot muassasasi tomonidan berilgan tug'ilganlikni tasdiqlovchi hujjat asosida C) Qo'shnilarning yozma arizasi asosida D) Mahalla raisining og'zaki tasdig'i asosida To'g'ri javob: B) Tibbiyot muassasasi tomonidan berilgan tug'ilganlikni tasdiqlovchi hujjat asosida ✔ Izoh: Tug'ilishni qayd etish uchun tibbiyot muassasasi bergan bola tug'ilganligini tasdiqlovchi hujjat asos bo'ladi. 26. Xodim vaqtincha mehnatga qobiliyatsiz bo'lgan davrda ish beruvchi tashabbusi bilan ishdan bo'shatilishi mumkinmi? A) Yo'q, tashkilot tugatilishi holatlaridan tashqari mumkin emas B) Ha, agar kasallik bir haftadan oshsa C) Ha, agar xodim sinov muddatida bo'lsa D) Ha, istalgan vaqtda mumkin To'g'ri javob: A) Yo'q, tashkilot tugatilishi holatlaridan tashqari mumkin emas ✔ Izoh: Kasallik va ta'til davrida ish beruvchi tashabbusi bilan bo'shatish taqiqlanadi, tashkilot tugatilgan hollar bundan mustasno. 27. Meros mol-mulkini muhofaza qilish choralarini kim ko'radi? A) Kommunal xizmat xodimi B) Ichki ishlar organining navbatchisi C) Bank xodimi D) Meros ochilgan joydagi notarius To'g'ri javob: D) Meros ochilgan joydagi notarius ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 87 Izoh: Merosxo'rlar, vasiyatnoma ijrochisi yoki boshqa manfaatdor shaxslar arizasiga ko'ra notarius meros mol- mulkini muhofaza qilish choralarini ko'radi. 28. Xalq deputatlari mahalliy Kengashlarining vakolat muddati qancha? A) Uch yil B) Ikki yil C) Yetti yil D) Besh yil To'g'ri javob: D) Besh yil✔ Izoh: Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlari besh yil muddatga saylanadi. 29. Qonun qachon kuchga kiradi? A) Loyiha tayyorlangan kundan B) Qonunchilik palatasida muhokama boshlangan kundan C) Senatga yuborilgan kundan D) Rasmiy e'lon qilingandan keyin, qonunda ko'rsatilgan muddatda To'g'ri javob: D) Rasmiy e'lon qilingandan keyin, qonunda ko'rsatilgan muddatda ✔ Izoh: Qonunlar rasmiy e'lon qilingandan keyin, agar qonunning o'zida boshqa sana belgilanmagan bo'lsa, umumiy tartibda kuchga kiradi. 30. Umumiy da'vo muddati qancha? A) Bir yil B) Olti oy C) Uch yil D) O'n yil To'g'ri javob: C) Uch yil ✔ Izoh: Fuqarolik qonunchiligiga ko'ra umumiy da'vo muddati uch yilni tashkil etadi; ayrim talablar uchun maxsus muddatlar belgilangan. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 88 15-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Farzandlikka olingan bola va farzandlikka oluvchilar o'rtasidagi huquqiy munosabatlar qanday bo'ladi? A) Hech qanday huquqiy munosabat vujudga kelmaydi B) Faqat vasiylik munosabatlari vujudga keladi C) Faqat mulkiy munosabatlar vujudga keladi D) Qon-qarindoshlar o'rtasidagi munosabatlarga tenglashtiriladi To'g'ri javob: D) Qon-qarindoshlar o'rtasidagi munosabatlarga tenglashtiriladi✔ Izoh: Farzandlikka olingan bola va uning avlodlari farzandlikka oluvchilar va ularning qarindoshlariga nisbatan shaxsiy va mulkiy huquqlarda qon-qarindoshlarga tenglashtiriladi. 2. Qonunlarning Konstitutsiyaga muvofiqligini qaysi organ belgilaydi? A) Adliya vazirligi B) Hisob palatasi C) Bosh prokuratura D) Konstitutsiyaviy sud To'g'ri javob: D) Konstitutsiyaviy sud ✔ Izoh: Konstitutsiyaviy sud qonunlar va boshqa hujjatlarning Konstitutsiyaga muvofiqligini belgilaydi. 3. Quyidagilardan qaysi biri ota-onalik huquqidan mahrum qilish uchun asos bo'ladi? A) Ota-onaning qayta nikohdan o'tishi B) Ota-onaning ishdan bo'shashi C) Bolaga shafqatsiz munosabatda bo'lish D) Ota-onaning boshqa shaharga ko'chishi To'g'ri javob: C) Bolaga shafqatsiz munosabatda bo'lish ✔ Izoh: Ota-onalik majburiyatlarini bajarishdan bo'yin tovlash, huquqni suiiste'mol qilish, bolaga shafqatsiz munosabat, surunkali alkogolizm va giyohvandlik mahrum qilish asoslari hisoblanadi. 4. Qarzdor va kreditor bir shaxsda birlashsa, majburiyat qanday bo'ladi? A) Majburiyat bekor bo'ladi B) Majburiyat ikki baravar oshadi C) Majburiyat o'zgarmasdan qoladi D) Majburiyat davlatga o'tadi To'g'ri javob: A) Majburiyat bekor bo'ladi ✔ Izoh: Qarzdor va kreditor bir shaxsda birlashganda majburiyat bekor bo'ladi. 5. Davlat xizmatchisi o'z lavozimidan qarindoshlariga ishga joylashishda yordam berish uchun foydalansa, bu qanday baholanadi? A) Qarindoshchilik (nepotizm) - korrupsiyaviy xatti-harakat B) Odatiy kadrlar siyosati C) Oilaviy qadriyatlarni qo'llab-quvvatlash D) Xizmat vazifasining bir qismi To'g'ri javob: A) Qarindoshchilik (nepotizm) - korrupsiyaviy xatti-harakat ✔ Izoh: Mansab mavqeidan qarindoshlar foydasiga foydalanish manfaatlar to'qnashuvi va korrupsiyaning bir shaklidir. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 89 6. Har kimning zaruriy mudofaa huquqi nimani anglatadi? A) Qasos olish huquqini B) Politsiya o'rniga jazo tayinlash huquqini C) O'zini va boshqalarni ijtimoiy xavfli tajovuzdan qonun doirasida himoya qilish huquqini D) Har qanday kelishmovchilikda kuch ishlatish huquqini To'g'ri javob: C) O'zini va boshqalarni ijtimoiy xavfli tajovuzdan qonun doirasida himoya qilish ✔ huquqini Izoh: Har kim o'z hayoti, sog'lig'i, mulki va boshqalarni g'ayriqonuniy tajovuzdan zaruriy mudofaa doirasida himoya qilishga haqli. 7. Korrupsiyaga qarshi ta'lim va targ'ibotning maqsadi nima? A) Korrupsiyaviy usullarni o'rgatish B) Jamiyatda korrupsiyaga murosasiz munosabatni shakllantirish C) Faqat xorijiy tajribani reklama qilish D) Davlat xizmatchilarini qo'rqitish To'g'ri javob: B) Jamiyatda korrupsiyaga murosasiz munosabatni shakllantirish ✔ Izoh: Huquqiy ong va madaniyatni oshirish korrupsiyaning ijtimoiy ildizlarini qisqartiradi. 8. Ruxsat berish tartib-taomillarida «sukut - rozilik» tamoyili nimani anglatadi? A) Belgilangan muddatda javob berilmasa, ruxsat olingan deb hisoblanishini B) Ruxsat faqat og'zaki shaklda berilishini C) Arizachi sukut saqlasa, ariza rad etilgan deb hisoblanishini D) Ma'muriy organ rad etish sababini aytmasligi mumkinligini To'g'ri javob: A) Belgilangan muddatda javob berilmasa, ruxsat olingan deb hisoblanishini ✔ Izoh: Ushbu tamoyil ma'muriy organning sansalorligidan arizachini himoya qiladi: muddat o'tib ketsa ruxsat berilgan hisoblanadi. 9. Konstitutsiyaviy huquq qanday ijtimoiy munosabatlarni tartibga soladi? A) Faqat jinoyat sodir etish bilan bog'liq munosabatlarni B) Faqat mehnat shartnomasidan kelib chiqadigan munosabatlarni C) Faqat oilaviy-mulkiy munosabatlarni D) Konstitutsiyaviy tuzum asoslari, shaxs huquqlari va davlat organlari tizimi bilan bog'liq munosabatlarni To'g'ri javob: D) Konstitutsiyaviy tuzum asoslari, shaxs huquqlari va davlat organlari tizimi bilan ✔ bog'liq munosabatlarni Izoh: Konstitutsiyaviy huquq konstitutsiyaviy tuzum, inson va fuqaro maqomi hamda davlat hokimiyatining tashkil etilishiga oid munosabatlarni tartibga soladi. 10. Korrupsiyaga qarshi «komplayens-nazorat» nima? A) Xodimlarning sport tadbirlari tizimi B) Tashkilot ichida korrupsiyaviy xavflarni aniqlash, baholash va oldini olish tizimi C) Faqat tashqi auditorlar tekshiruvi D) Tashkilotning moliyaviy foydasini oshirish tizimi To'g'ri javob: B) Tashkilot ichida korrupsiyaviy xavflarni aniqlash, baholash va oldini olish tizimi ✔ Izoh: Komplayens-nazorat ichki qoidalar, nazorat va profilaktika choralari orqali korrupsiyaning oldini oladi. 11. Zakalat olgan taraf shartnomani bajarmaslikka aybdor bo'lsa, u nima qilishi shart? A) Zakalatning yarmini qaytarishi B) Zakalatning ikki baravari miqdorida summani qaytarishi C) Zakalatni davlatga topshirishi D) Zakalatni umuman qaytarmasligi To'g'ri javob: B) Zakalatning ikki baravari miqdorida summani qaytarishi ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 90 Izoh: Agar shartnoma bajarilmasligiga zakalat olgan taraf javobgar bo'lsa, u ikkinchi tarafga zakalatning ikki baravari miqdorini to'lashi shart. 12. Davlat organlari faoliyatining hisobdorligi korrupsiyaga qarshi kurashda nimani anglatadi? A) Jamoatchilik va vakolatli organlar oldida faoliyat natijalari haqida hisobot berishni B) Faoliyat haqidagi ma'lumotlarni jamoatchilikdan sir saqlashni C) Faqat ichki buxgalteriya va hisob-kitob hujjatlarini yuritishni D) Faqat xorijiy tashkilotlarga yillik hisobot taqdim etishni To'g'ri javob: A) Jamoatchilik va vakolatli organlar oldida faoliyat natijalari haqida hisobot berishni✔ Izoh: Hisobdorlik davlat organlari faoliyatini nazorat qilinadigan qiladi va korrupsiya uchun sharoitni qisqartiradi. 13. O'zbekiston Respublikasining birinchi Konstitutsiyasi qachon qabul qilingan? A) 1995-yil 21-dekabrda B) 1991-yil 31-avgustda C) 1992-yil 8-dekabrda D) 1991-yil 1-sentabrda To'g'ri javob: C) 1992-yil 8-dekabrda ✔ Izoh: Mustaqil O'zbekistonning birinchi Konstitutsiyasi 1992-yil 8-dekabrda qabul qilingan; shu sana Konstitutsiya kuni sifatida nishonlanadi. 14. Advokatlik tuzilmalari qanday shakllarda tashkil etilishi mumkin? A) Vazirlik, qo'mita, agentlik B) Advokatlik byurosi, advokatlik firmasi, advokatlar hay'ati C) Aksiyadorlik jamiyati, xususiy korxona, fermer xo'jaligi D) Mahalla, qishloq, ovul To'g'ri javob: B) Advokatlik byurosi, advokatlik firmasi, advokatlar hay'ati ✔ Izoh: Qonunchilik advokatlik faoliyatini byuro, firma va hay'at shakllarida tashkil etishni nazarda tutadi. 15. O'zbekiston Respublikasida qaysi hujjat oliy yuridik kuchga ega? A) Qonunchilik palatasi qarori B) Vazirlar Mahkamasi qarori C) Konstitutsiya D) Prezident farmoni To'g'ri javob: C) Konstitutsiya ✔ Izoh: Konstitutsiya oliy yuridik kuchga ega; boshqa barcha normativ-huquqiy hujjatlar unga zid bo'lishi mumkin emas. 16. Aksept nima? A) Oferta yuborilgan shaxsning uni qabul qilganligi haqidagi javobi B) Shartnomani bajarish muddatini uzaytirish C) Shartnoma tuzish haqidagi birinchi taklif D) Shartnoma bo'yicha da'vo arizasi To'g'ri javob: A) Oferta yuborilgan shaxsning uni qabul qilganligi haqidagi javobi ✔ Izoh: Aksept — oferta olgan shaxsning uni qabul qilganligi haqidagi javobi; u to'liq va so'zsiz bo'lishi kerak. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 91 17. Notariusning ijro xati nima? A) Notarius tomonidan mijozga yozilgan xususiy xat B) Notariusning oylik ish haqi va daromadlari to'g'risidagi hujjat C) Qonunda belgilangan hollarda qarzni undirish uchun notarius beradigan ijro hujjati D) Notariusni lavozimga tayinlash to'g'risidagi rasmiy buyruq To'g'ri javob: C) Qonunda belgilangan hollarda qarzni undirish uchun notarius beradigan ijro ✔ hujjati Izoh: Ijro xati nizosiz qarzlarni sudsiz undirish imkonini beruvchi ijro hujjatidir. 18. O'zbekiston Respublikasining Mustaqillik kuni qaysi sana? A) 8-dekabr B) 1-sentabr C) 1-oktabr D) 9-may To'g'ri javob: B) 1-sentabr ✔ Izoh: O'zbekiston Respublikasining davlat mustaqilligi 1991-yil 31-avgustda e'lon qilingan, 1-sentabr Mustaqillik kuni deb belgilangan. 19. Inson huquqlari tasnifida «birinchi avlod» huquqlariga qaysilar kiradi? A) Fuqarolik (shaxsiy) va siyosiy huquqlar B) Faqat ekologik huquqlar C) Ijtimoiy-iqtisodiy huquqlar D) Kollektiv (birdamlik) huquqlari To'g'ri javob: A) Fuqarolik (shaxsiy) va siyosiy huquqlar ✔ Izoh: Birinchi avlod huquqlari yashash, erkinlik, so'z erkinligi, saylov huquqi kabi fuqarolik va siyosiy huquqlardir. 20. Ayirboshlash shartnomasi nima? A) Ish bajarish shartnomasi B) Taraflardan har biri bir tovarni boshqa tovar evaziga ikkinchi tarafning mulkiga topshirish majburiyatini oladigan shartnoma C) Tovarni pul evaziga sotish shartnomasi D) Mol-mulkni tekin foydalanishga berish shartnomasi To'g'ri javob: B) Taraflardan har biri bir tovarni boshqa tovar evaziga ikkinchi tarafning mulkiga ✔ topshirish majburiyatini oladigan shartnoma Izoh: Ayirboshlash shartnomasi bo'yicha har bir taraf bir tovarni boshqa tovar evaziga ikkinchi tarafning mulkiga topshiradi. 21. Notarial sir nimani anglatadi? A) Notarius o'z yashash manzili va telefon raqamini oshkor qilmasligini B) Notarial idora joylashgan manzilning fuqarolardan sir saqlanishini C) Notarius o'ziga ma'lum bo'lgan notarial harakatlar haqidagi ma'lumotlarni oshkor qilmasligini D) Notariusning oladigan daromadi va ish haqi miqdorining maxfiyligini To'g'ri javob: C) Notarius o'ziga ma'lum bo'lgan notarial harakatlar haqidagi ma'lumotlarni oshkor ✔ qilmasligini Izoh: Notarius notarial harakatlar bilan bog'liq ma'lumotlarni sir saqlashi shart; ma'lumot faqat qonunda belgilangan hollarda beriladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 92 22. Quyidagilardan qaysi biri ma'muriy javobgarlikni yengillashtiruvchi holat hisoblanadi? A) Aybdorning chin ko'ngildan pushaymon bo'lishi B) Huquqbuzarlikka voyaga yetmaganni jalb qilish C) Huquqbuzarlikni guruh bo'lib sodir etish D) Huquqbuzarlikni takroran sodir etish To'g'ri javob: A) Aybdorning chin ko'ngildan pushaymon bo'lishi✔ Izoh: Chin ko'ngildan pushaymonlik yengillashtiruvchi holat, qolganlari esa javobgarlikni og'irlashtiradi. 23. Qaysi holatda nikoh FHDYO organlarida bekor qilinadi? A) Er-xotindan biri ajralishga rozi bo'lmaganda B) Er-xotinning voyaga yetmagan bolalari bo'lganda C) Voyaga yetmagan umumiy bolalari bo'lmagan er-xotinning o'zaro roziligi bo'lganda D) Mol-mulk to'g'risida nizo bo'lganda To'g'ri javob: C) Voyaga yetmagan umumiy bolalari bo'lmagan er-xotinning o'zaro roziligi ✔ bo'lganda Izoh: Voyaga yetmagan umumiy bolalari bo'lmagan er-xotin nikohdan ajralishga o'zaro rozi bo'lsa, nikoh FHDYO organlarida bekor qilinadi. 24. Normativ-huquqiy hujjatlarni rasmiy e'lon qilish manbai sifatida qaysi elektron baza belgilangan? A) Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali B) Davlat statistika organlarining rasmiy sayti C) Ochiq ma'lumotlar portali D) Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi To'g'ri javob: D) Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi ✔ Izoh: Normativ-huquqiy hujjatlar Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasida (lex.uz) rasmiy e'lon qilinadi. 25. Inson huquqlari va erkinliklariga daxldor normativ-huquqiy hujjat rasmiy e'lon qilinmagan bo'lsa, qanday oqibat yuzaga keladi? A) U sud qarori bilan qo'llaniladi B) U imzolangan kundan qo'llaniladi C) U qo'llanilmaydi va huquqiy oqibat keltirmaydi D) U faqat davlat organlari uchun majburiy bo'ladi To'g'ri javob: C) U qo'llanilmaydi va huquqiy oqibat keltirmaydi ✔ Izoh: Fuqarolarning huquq va erkinliklariga daxldor normativ hujjatlar rasmiy e'lon qilinmasa, kuchga kirmaydi va qo'llanilmaydi. 26. Normativ-huquqiy hujjatdan farqli o'laroq, ma'muriy hujjat qanday xususiyatga ega? A) Albatta Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasida e'lon qilinadi B) Individual xususiyatga ega bo'lib, aniq shaxs yoki holatga taalluqli bo'ladi C) Faqat parlament tomonidan qabul qilinadi D) Noaniq doiradagi shaxslarga ko'p marta qo'llanish uchun mo'ljallanadi To'g'ri javob: B) Individual xususiyatga ega bo'lib, aniq shaxs yoki holatga taalluqli bo'ladi ✔ Izoh: Normativ hujjat umumiy qoida belgilaydi, ma'muriy hujjat esa shu qoidani muayyan holatga tatbiq etadi. 27. Shaxsni qamoqqa olishga qaysi organning qarori bilan yo'l qo'yiladi? A) Tergovchining qarori bilan B) Hokimning qarori bilan C) Ichki ishlar bo'limi boshlig'ining buyrug'i bilan D) Faqat sudning qarori bilan To'g'ri javob: D) Faqat sudning qarori bilan ✔ Izoh: Qamoqqa olish ehtiyot chorasi faqat sud qarori bilan qo'llaniladi (habeas corpus instituti). Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 93 28. Notarius qonunga zid bitimni tasdiqlashni so'rashsa, nima qiladi? A) Notarial harakatni bajarishni rad etadi B) Bitimni tasdiqlaydi, chunki taraflar rozi C) Bitimni faqat og'zaki tasdiqlaydi D) Bitimni o'zgartirib, keyin tasdiqlaydi To'g'ri javob: A) Notarial harakatni bajarishni rad etadi✔ Izoh: Notarius qonunga zid harakatlarni bajarishni rad etishi shart. 29. Konstitutsiyaga ko'ra fuqarolar qanday mezonlardan qat'i nazar teng huquqlidir? A) Faqat yoshidan qat'i nazar B) Jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi va mavqeidan qat'i nazar C) Faqat millatidan qat'i nazar D) Faqat ma'lumot darajasidan qat'i nazar To'g'ri javob: B) Jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi va mavqeidan qat'i nazar ✔ Izoh: Barcha fuqarolar jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi, e'tiqodi, shaxsi va ijtimoiy mavqeidan qat'i nazar qonun oldida tengdir. 30. Nikoh davomida umumiy mablag' hisobidan olingan shaxsiy foydalanish buyumlari (kiyim-kechak, poyabzal) kimning mulki hisoblanadi? A) Undan foydalangan er yoki xotinning shaxsiy mulki, qimmatbaho buyumlar va zeb-ziynatlardan tashqari B) Doimo erning mulki C) Doimo davlat mulki D) Doimo er-xotinning umumiy mulki To'g'ri javob: A) Undan foydalangan er yoki xotinning shaxsiy mulki, qimmatbaho buyumlar va ✔ zeb-ziynatlardan tashqari Izoh: Shaxsiy foydalanish buyumlari, qimmatbaho buyumlar va zeb-ziynatlardan tashqari, ulardan foydalangan er (xotin)ning mulki hisoblanadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 94 16-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Da'vo muddati nima? A) Sud hukmini ijro etish muddati B) Shartnoma amal qilish muddati C) Ishonchnoma amal qilish muddati D) Huquqi buzilgan shaxsning da'vosi bo'yicha huquqni himoya qilish muddati To'g'ri javob: D) Huquqi buzilgan shaxsning da'vosi bo'yicha huquqni himoya qilish muddati✔ Izoh: Da'vo muddati — huquqi buzilgan shaxs talabini sud orqali himoya qilish mumkin bo'lgan muddat. 2. Sudyalikka nomzodga qo'yiladigan asosiy talablardan biri nima? A) Xorijiy davlat fuqaroligiga ega bo'lish B) Oliy yuridik ma'lumotga ega bo'lish C) Tadbirkorlik faoliyati tajribasiga ega bo'lish D) Harbiy unvonga ega bo'lish To'g'ri javob: B) Oliy yuridik ma'lumotga ega bo'lish ✔ Izoh: Sudya bo'lish uchun O'zbekiston fuqaroligi, oliy yuridik ma'lumot va qonunda belgilangan boshqa talablarga muvofiqlik zarur. 3. Arizachi davlat xizmatlari markaziga murojaat qilganda xizmat natijasini qanday olishi mumkin? A) Faqat pochta orqali, boshqa yo'l yo'q B) Faqat chet el elchixonasida C) Faqat sud majlisida D) Belgilangan tartibda markazda yoki elektron shaklda To'g'ri javob: D) Belgilangan tartibda markazda yoki elektron shaklda ✔ Izoh: Natija arizachiga qulay usulda - markazda, elektron shaklda yoki qonunda nazarda tutilgan boshqa yo'l bilan yetkaziladi. 4. Xizmat safari deganda nima tushuniladi? A) Xodimning ish beruvchi topshirig'i bilan doimiy ish joyidan tashqarida vazifa bajarishi B) Xodimning boshqa korxonaga doimiy ishga o'tkazilishi va yangi shartnoma tuzishi C) Xodimning ta'til vaqtida o'z hisobidan amalga oshiradigan shaxsiy sayohati D) Xodimning kelishuvga ko'ra uyidan masofadan turib doimiy ishlashi To'g'ri javob: A) Xodimning ish beruvchi topshirig'i bilan doimiy ish joyidan tashqarida vazifa ✔ bajarishi Izoh: Xizmat safarida xodimga ish joyi va lavozimi saqlanadi, safar xarajatlari qoplanadi. 5. Mulk huquqini olishning hosilaviy (vorislik) usuliga qaysi misol bo'ladi? A) Yangi ashyo yasash B) Meros bo'yicha mol-mulk olish C) Egasiz ko'char ashyoni egallash D) Tabiatdan meva-sabzavot terish To'g'ri javob: B) Meros bo'yicha mol-mulk olish ✔ Izoh: Hosilaviy usulda mulk huquqi avvalgi mulkdor huquqiga asoslanib o'tadi: oldi-sotdi, hadya, meros va boshqalar. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 95 6. Umumiy qoidaga ko'ra mehnat shartnomasini necha yoshdan tuzish mumkin? A) 18 yoshdan B) 12 yoshdan C) 16 yoshdan D) 14 yoshdan To'g'ri javob: C) 16 yoshdan✔ Izoh: Umumiy qoidaga ko'ra mehnat shartnomasi o'n olti yoshdan tuzilishi mumkin; kichikroq yoshdagilar uchun alohida shartlar belgilangan. 7. Vasiyat qiluvchi tuzilgan vasiyatnomani o'zgartirishi yoki bekor qilishi mumkinmi? A) Faqat merosxo'rlar roziligi bilan B) Faqat sud ruxsati bilan C) Yo'q, vasiyatnoma o'zgartirilmaydi D) Ha, istalgan vaqtda, sabablarini ko'rsatmasdan To'g'ri javob: D) Ha, istalgan vaqtda, sabablarini ko'rsatmasdan ✔ Izoh: Vasiyat qiluvchi vasiyatnomani tuzgandan keyin istalgan vaqtda uni bekor qilishi yoki o'zgartirishi mumkin va buning sabablarini ko'rsatishga majbur emas. 8. Davlat organlari va mansabdor shaxslarning xatti-harakatlari ustidan nizolar asosan qaysi sudlarda ko'riladi? A) Hakamlik sudlarida B) Harbiy sudlarda C) Ma'muriy sudlarda D) Konstitutsiyaviy sudda To'g'ri javob: C) Ma'muriy sudlarda ✔ Izoh: Ommaviy-huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan, ya'ni davlat organlari qarorlari va harakatlari ustidan nizolarni ma'muriy sudlar ko'radi. 9. Murojaatni ko'rib chiqish chog'ida murojaatchining hayoti yoki sog'lig'iga tahdid aniqlansa, nima qilinadi? A) Murojaat arxivlanadi B) Murojaatchiga keyinroq murojaat qilish aytiladi C) Zudlik bilan zarur choralar ko'riladi va vakolatli organlarga xabar beriladi D) Muddat tugashini kutib turiladi To'g'ri javob: C) Zudlik bilan zarur choralar ko'riladi va vakolatli organlarga xabar beriladi ✔ Izoh: Shoshilinch holatlarda muddatni kutmasdan zudlik bilan choralar ko'rilishi kerak. 10. Shikoyat qaysi organga yoki mansabdor shaxsga ko'rib chiqish uchun yuborilishi taqiqlanadi? A) Harakati ustidan shikoyat qilinayotgan organ yoki mansabdor shaxsning o'ziga B) Shikoyat qilinayotgan organga nisbatan yuqori turuvchi organga C) Qonun bilan vakolat berilgan nazorat organiga D) Shikoyatni ko'rib chiqishga vakolatli sudga To'g'ri javob: A) Harakati ustidan shikoyat qilinayotgan organ yoki mansabdor shaxsning o'ziga ✔ Izoh: Shikoyat qilinayotgan shaxsga shikoyatni ko'rib chiqish uchun yuborish xolislikni buzadi va taqiqlanadi. 11. Davlat organlari o'z faoliyatida murojaatlar natijalarini qanday ishlatishi kerak? A) Qonunchilik va boshqaruv faoliyatini takomillashtirish uchun B) Murojaatchilarni ro'yxatga olib ta'qib qilish uchun C) Faqat reklama uchun D) Hech qanday maqsadda ishlatmaslik To'g'ri javob: A) Qonunchilik va boshqaruv faoliyatini takomillashtirish uchun ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 96 Izoh: Murojaatlarni umumlashtirish natijalari tizimli muammolarni hal qilish va qarorlarni yaxshilashga xizmat qiladi. 12. FHDYO organida nikohdan ajralishni qayd etishda kimlarning arizasi talab qilinadi? A) Er-xotinning birgalikdagi arizasi B) Faqat farzandlarning arizasi C) Faqat mahalla raisining arizasi D) Faqat erning ota-onasining arizasi To'g'ri javob: A) Er-xotinning birgalikdagi arizasi✔ Izoh: O'zaro rozilik asosida nikohdan ajralishni qayd etish uchun er-xotin FHDYO organiga birgalikda ariza beradi. 13. Taraflar sudyaning xolisligiga shubha qilsa, qanday huquqdan foydalanishi mumkin? A) Sudyani ishdan bo'shatish B) Ishni o'zlari hal qilish C) Sud majlisiga kelmaslik D) Sudyaga rad qilish (otvod) bildirish To'g'ri javob: D) Sudyaga rad qilish (otvod) bildirish ✔ Izoh: Taraflar qonunda belgilangan asoslar bo'lganda sudyaga rad qilish bildirishga haqli. 14. Murojaatchiga javob berishda qanday tilga e'tibor beriladi? A) Javob aniq, tushunarli va hurmatli tilda yoziladi B) Qo'pol va kamsituvchi uslubda C) Faqat murakkab atamalar bilan D) Faqat qisqartmalar bilan To'g'ri javob: A) Javob aniq, tushunarli va hurmatli tilda yoziladi ✔ Izoh: Javob murojaatchi uchun tushunarli bo'lishi va hurmat ruhida yozilishi kerak. 15. Davlat unitar korxonasi unga biriktirilgan mol-mulkka qanday huquqqa ega bo'ladi? A) Mulk huquqiga B) Garov huquqiga C) Servitut huquqiga D) Xo'jalik yuritish huquqiga To'g'ri javob: D) Xo'jalik yuritish huquqiga ✔ Izoh: Davlat unitar korxonasi mulkdor biriktirgan mol-mulkka xo'jalik yuritish huquqi asosida egalik qiladi, foydalanadi va qonun doirasida tasarruf etadi. 16. Notariusning asosiy vazifasi nima? A) Sud hukmlarini chiqarish B) Soliq tekshiruvlarini o'tkazish C) Bitimlarni tasdiqlash va yuridik ahamiyatga ega hujjatlarni rasmiylashtirish D) Jinoyat ishlarini tergov qilish To'g'ri javob: C) Bitimlarni tasdiqlash va yuridik ahamiyatga ega hujjatlarni rasmiylashtirish ✔ Izoh: Notarius bitimlarni tasdiqlaydi, meros huquqi haqida guvohnoma beradi, hujjat ko'chirmalarini tasdiqlaydi va boshqa notarial harakatlarni bajaradi. 17. Nikoh qayerda qayd etilgandagina huquqiy oqibatlarni keltirib chiqaradi? A) Faqat mahalla fuqarolar yig'inida B) Faqat to'y o'tkazilgan restoranda C) Faqat diniy marosim o'tkazilgan joyda D) FHDYo organlarida To'g'ri javob: D) FHDYo organlarida ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 97 Izoh: Faqat FHDYo organlarida qayd etilgan nikoh er-xotinning huquq va majburiyatlarini vujudga keltiradi. 18. Sud hokimiyati organlari qaysi organlarni o'z ichiga oladi? A) Adliya vazirligi va notariatni B) Konstitutsiyaviy sud, Oliy sud va boshqa sudlarni C) Prokuratura va ichki ishlar organlarini D) Advokatlar palatasi va notariusni To'g'ri javob: B) Konstitutsiyaviy sud, Oliy sud va boshqa sudlarni✔ Izoh: Sud tizimiga Konstitutsiyaviy sud, Oliy sud, Qoraqalpog'iston Respublikasi, viloyat va Toshkent shahar sudlari, tuman (shahar) sudlari kiradi. 19. Diniy marosim bilan o'qilgan nikoh FHDYO organida qayd etilmagan bo'lsa, qanday huquqiy oqibat yuzaga keladi? A) Faqat mulkiy huquqlar vujudga keladi B) Nikoh avtomatik ravishda FHDYOda qayd etiladi C) Er-xotinning qonuniy huquq va majburiyatlari vujudga kelmaydi D) Er-xotinning huquqlari to'liq hajmda vujudga keladi To'g'ri javob: C) Er-xotinning qonuniy huquq va majburiyatlari vujudga kelmaydi ✔ Izoh: Faqat FHDYO organida qayd etilgan nikoh huquqiy oqibatlarga ega; diniy nikoh davlat ro'yxatidan o'tmaguncha er-xotinlik huquqlarini vujudga keltirmaydi. 20. Sudlarda ishlarni ko'rish qanday tartibda amalga oshiriladi (umumiy qoida)? A) Faqat jurnalistlar ishtirokida B) Har doim yopiq tarzda C) Faqat yozma, taraflar ishtirokisiz D) Ochiq tarzda, qonunda belgilangan hollardan tashqari To'g'ri javob: D) Ochiq tarzda, qonunda belgilangan hollardan tashqari ✔ Izoh: Sud ishlarining oshkoraligi umumiy qoida; yopiq majlis faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda o'tkaziladi. 21. Vafot etgan deb e'lon qilingan fuqaro qaytib kelsa yoki qayerdaligi aniqlansa, nima bo'ladi? A) U yangi ism bilan ro'yxatdan o'tadi B) Uning huquqlari tiklanmaydi C) U qayta fuqarolikka qabul qilinishi kerak D) Sud uni vafot etgan deb e'lon qilish haqidagi qarorni bekor qiladi To'g'ri javob: D) Sud uni vafot etgan deb e'lon qilish haqidagi qarorni bekor qiladi ✔ Izoh: Vafot etgan deb e'lon qilingan fuqaro paydo bo'lsa, sud tegishli qarorni bekor qiladi va u saqlanib qolgan mol-mulkini qaytarishni talab qilishga haqli. 22. Mehnat qonunchiligiga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini qaysi tuzilma amalga oshiradi? A) Davlat mehnat inspeksiyasi B) Davlat soliq xizmati C) Statistika organlari D) Bojxona organlari To'g'ri javob: A) Davlat mehnat inspeksiyasi ✔ Izoh: Davlat mehnat inspeksiyasi ish beruvchilar tomonidan mehnat qonunchiligiga rioya etilishini nazorat qiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 98 23. Davlat xizmati natijasi elektron shaklda taqdim etilganda qanday maqomga ega bo'ladi? A) Qog'ozga chiqarilib, muhr bosilmaguncha umuman tan olinmaydi B) Qonunda belgilangan tartibda qog'oz hujjat bilan teng yuridik kuchga ega bo'ladi C) Faqat ma'lumot uchun ishlatiladi va hech qanday kuchga ega emas D) Faqat chet elda tan olinadi, mamlakat ichida esa tan olinmaydi To'g'ri javob: B) Qonunda belgilangan tartibda qog'oz hujjat bilan teng yuridik kuchga ega bo'ladi✔ Izoh: Belgilangan talablarga javob beradigan elektron hujjat qog'oz hujjat bilan bir xil kuchga ega. 24. Oliy Majlis qanday palatalardan iborat? A) Davlat kengashi va Milliy assambleya B) Xalq kengashi va Oqsoqollar kengashi C) Deputatlar palatasi va Hukumat palatasi D) Qonunchilik palatasi va Senat To'g'ri javob: D) Qonunchilik palatasi va Senat ✔ Izoh: Oliy Majlis ikki palatadan — Qonunchilik palatasi (quyi palata) va Senatdan (yuqori palata) iborat. 25. Fuqaroning huquq layoqati qachon tugaydi? A) Muomalaga layoqatsiz deb topilganda B) Chet elga ketganda C) Uning vafoti bilan D) Pensiya yoshiga yetganda To'g'ri javob: C) Uning vafoti bilan ✔ Izoh: Huquq layoqati inson tirikligi davomida saqlanadi va faqat uning vafoti bilan tugaydi. 26. Sudyalar o'z faoliyatida nimaga bo'ysunadi? A) Prokurorning talablariga B) Faqat qonunga C) Ommaviy axborot vositalarining fikriga D) Hokimning ko'rsatmalariga To'g'ri javob: B) Faqat qonunga ✔ Izoh: Sudyalar mustaqil va faqat qonunga bo'ysunadi; ularning faoliyatiga aralashish taqiqlanadi. 27. Ma'naviy zarar deganda nima tushuniladi? A) Faqat sud xarajatlari B) Faqat mol-mulkning yo'qolishi C) Fuqaroga yetkazilgan jismoniy yoki ma'naviy azoblar D) Faqat boy berilgan foyda To'g'ri javob: C) Fuqaroga yetkazilgan jismoniy yoki ma'naviy azoblar ✔ Izoh: Ma'naviy zarar — fuqaroning shaxsiy nomulkiy huquqlarini buzuvchi harakatlar natijasida yetkazilgan jismoniy yoki ruhiy azoblar. 28. Chet davlatning vakolatli organlari tomonidan berilgan fuqarolik holati dalolatnomalari to'g'risidagi hujjatlar O'zbekistonda qanday shartda tan olinadi? A) Faqat O'zbekistonda qayta tug'ilganlar uchun tan olinadi B) Faqat tarjimasiz tan olinadi C) Qonunda yoki xalqaro shartnomada belgilangan tartibda (legalizatsiya yoki apostil bilan) rasmiylashtirilgan bo'lsa D) Hech qanday sharoitda tan olinmaydi To'g'ri javob: C) Qonunda yoki xalqaro shartnomada belgilangan tartibda (legalizatsiya yoki apostil ✔ bilan) rasmiylashtirilgan bo'lsa Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 99 Izoh: Xorijiy davlatlarda berilgan fuqarolik holati hujjatlari, xalqaro shartnomalarda boshqacha belgilanmagan bo'lsa, legalizatsiya yoki apostil qo'yilgan holda tan olinadi. 29. Meros huquqi to'g'risidagi guvohnomani kim beradi? A) Notarius B) Prokuror C) Mahalla raisi D) Hokim To'g'ri javob: A) Notarius✔ Izoh: Meros huquqi to'g'risidagi guvohnoma meros ochilgan joydagi notarius tomonidan beriladi. 30. Nikoh qayd etilganda er-xotin familiyasi tanlovi qaysi hujjatlarda aks ettiriladi? A) Faqat ish joyidagi buyruqda B) Faqat bank kartasida C) Nikoh tuzilganligi haqidagi dalolatnoma yozuvi va guvohnomada D) Faqat mahalla daftarida To'g'ri javob: C) Nikoh tuzilganligi haqidagi dalolatnoma yozuvi va guvohnomada ✔ Izoh: Nikoh qayd etilganda er-xotinning nikohdan keyingi familiyasi nikoh tuzilganligi haqidagi yozuv va guvohnomada ko'rsatiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 100 17-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. O'zbekiston ma'muriy-hududiy tuzilishida nechta viloyat bor? A) 12 ta B) 13 ta C) 10 ta D) 14 ta To'g'ri javob: A) 12 ta✔ Izoh: O'zbekiston Qoraqalpog'iston Respublikasi, 12 ta viloyat va Toshkent shahridan iborat. 2. Ota-onalarning bolalarga nisbatan huquq va majburiyatlari qanday? A) Huquqlar bolaning jinsiga bog'liq B) Onaning huquqlari ustun C) Otaning huquqlari ustun D) Teng huquq va teng majburiyatlarga ega To'g'ri javob: D) Teng huquq va teng majburiyatlarga ega ✔ Izoh: Ota va ona o'z bolalariga nisbatan teng huquqlarga ega va teng majburiyatlarni zimmasiga oladi. 3. Sug'urta shartnomasi bo'yicha sug'urtalovchining majburiyati nima? A) Sug'urta hodisasi yuz berganda sug'urta to'lovini amalga oshirish B) Sug'urtalanuvchining shaxsiy qarzlarini to'lash C) Sug'urtalanuvchining mulkini saqlash D) Har oyda sug'urtalanuvchiga ish haqi to'lash To'g'ri javob: A) Sug'urta hodisasi yuz berganda sug'urta to'lovini amalga oshirish ✔ Izoh: Sug'urtalovchi sug'urta mukofoti evaziga shartnomada nazarda tutilgan sug'urta hodisasi yuz berganda sug'urta tovonini to'lash majburiyatini oladi. 4. O'zbekistonda saylovlarni tashkil etish va o'tkazishga rahbarlik qiluvchi organ qaysi? A) Vazirlar Mahkamasi B) Markaziy saylov komissiyasi C) Bosh prokuratura D) Adliya vazirligi To'g'ri javob: B) Markaziy saylov komissiyasi ✔ Izoh: Saylovlarni tashkil etish va o'tkazishni Markaziy saylov komissiyasi boshqaradi; u o'z faoliyatida mustaqil. 5. O'zbekistonda korrupsiyaga qarshi kurashish sohasidagi davlat siyosatini amalga oshiruvchi maxsus vakolatli organ qaysi? A) Davlat statistika qo'mitasi B) Gidrometeorologiya xizmati C) Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi D) Davlat xizmatlari markazi To'g'ri javob: C) Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi ✔ Izoh: Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi bu sohadagi davlat siyosatini amalga oshirish va muvofiqlashtirish uchun mas'ul maxsus organdir. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 101 6. Agar ma'muriy hujjatda boshqacha muddat belgilanmagan bo'lsa, u qachondan kuchga kiradi? A) Imzolangan kundan bir yil o'tgach B) Manfaatdor shaxsga ma'lum qilingan (yetkazilgan) paytdan C) Yuqori turuvchi organ ma'qullagan kundan D) Arxivga topshirilgan kundan To'g'ri javob: B) Manfaatdor shaxsga ma'lum qilingan (yetkazilgan) paytdan✔ Izoh: Shaxs bilmagan hujjat unga nisbatan oqibat keltira olmaydi, shu sababli hujjat manfaatdor shaxsga ma'lum qilingach kuchga kiradi. 7. Advokatlik siri nimani qamraydi? A) Faqat advokatlik firmasining manzili va telefon raqamlarini B) Faqat ochiq sud majlisining hammaga ma'lum bayonnomasini C) Faqat advokatning o'z shaxsiy va oilaviy hayotiga oid ma'lumotlarni D) Yuridik yordam ko'rsatish munosabati bilan mijoz advokatga ishonib bildirgan ma'lumotlarni To'g'ri javob: D) Yuridik yordam ko'rsatish munosabati bilan mijoz advokatga ishonib bildirgan ✔ ma'lumotlarni Izoh: Advokatlik siri mijozning advokatga ishonchini ta'minlaydi; advokat bu ma'lumotlarni oshkor qilishga haqli emas. 8. Ma'muriy hujjat qanday hujjat hisoblanadi? A) Sud tomonidan ish mazmuni bo'yicha chiqarilgan va kuchga kirgan hal qiluv qarori B) Ma'muriy organ tomonidan aniq shaxsga nisbatan qabul qilinadigan va huquqiy oqibat keltirib chiqaradigan qaror C) Ikki fuqaro o'rtasida tuzilgan va notarial tasdiqlangan fuqarolik-huquqiy shartnoma D) Cheksiz doiradagi shaxslar uchun mo'ljallangan umummajburiy xulq-atvor qoidasi To'g'ri javob: B) Ma'muriy organ tomonidan aniq shaxsga nisbatan qabul qilinadigan va huquqiy ✔ oqibat keltirib chiqaradigan qaror Izoh: Ma'muriy hujjat individual xususiyatga ega: u muayyan shaxsning huquq va majburiyatlarini vujudga keltiradi, o'zgartiradi yoki bekor qiladi. 9. Ma'muriy huquqbuzarlik ishida aybsizlik prezumpsiyasi nimani anglatadi? A) Shaxs o'zining aybsizligini mustaqil ravishda isbotlashi shartligini B) Guvohlar ko'rsatmasi har doim yetarli dalil ekanligini C) Shaxsning aybi qonunda belgilangan tartibda isbotlanmaguncha u aybsiz hisoblanishini D) Bayonnoma tuzilgan zahoti shaxs aybdor deb topilishini To'g'ri javob: C) Shaxsning aybi qonunda belgilangan tartibda isbotlanmaguncha u aybsiz ✔ hisoblanishini Izoh: Aybni isbotlash majburiyati ishni yurituvchi organga yuklanadi; shaxs o'z aybsizligini isbotlashga majbur emas. 10. Farzandlikka olish kimlarga nisbatan va qanday maqsadda amalga oshiriladi? A) Faqat chet el fuqarolariga nisbatan B) Voyaga yetgan shaxslarga nisbatan mol-mulk uchun C) Voyaga yetmagan bolalarga nisbatan, faqat ularning manfaatlarini ko'zlab D) Faqat qarindoshlarga nisbatan meros uchun To'g'ri javob: C) Voyaga yetmagan bolalarga nisbatan, faqat ularning manfaatlarini ko'zlab ✔ Izoh: Farzandlikka olishga voyaga yetmagan bolalarga nisbatan va faqat ularning manfaatlarini ko'zlab yo'l qo'yiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 102 11. Ota-onalarning bolalarga nisbatan asosiy majburiyatlari nimalardan iborat? A) Faqat bolalarga mol-mulk qoldirish B) Faqat bolalarni boqish C) Bolalarni tarbiyalash, ularning sog'lig'i, rivojlanishi va ta'lim olishi haqida g'amxo'rlik qilish D) Faqat bolalarni ishga joylashtirish To'g'ri javob: C) Bolalarni tarbiyalash, ularning sog'lig'i, rivojlanishi va ta'lim olishi haqida ✔ g'amxo'rlik qilish Izoh: Ota-onalar bolalarini tarbiyalashi, ularning jismoniy, ruhiy va ma'naviy rivojlanishi, sog'lig'i va ta'lim olishi haqida g'amxo'rlik qilishi shart. 12. Manfaatdor shaxs ma'muriy tartib-taomilda vakil orqali ishtirok eta oladimi? A) Faqat yaqin qarindoshi orqali va sud ruxsati bilan B) Faqat davlat xizmatchisi bo'lgan vakil orqali C) Ha, ishonchnoma asosida yoki qonunga ko'ra vakil orqali ishtirok etishi mumkin D) Yo'q, faqat shaxsan o'zi ishtirok etishi shart To'g'ri javob: C) Ha, ishonchnoma asosida yoki qonunga ko'ra vakil orqali ishtirok etishi mumkin ✔ Izoh: Manfaatdor shaxs o'z huquqlarini vakil orqali amalga oshirishi mumkin; vakilning vakolati tegishli hujjat bilan tasdiqlanadi. 13. Garovning mohiyati nimada? A) Garov mulki avtomatik ravishda davlatga o'tadi B) Kreditor garov mulkini istalgan vaqtda tekinga o'zlashtiradi C) Garov faqat sud jarimasini ta'minlaydi D) Qarzdor majburiyatni bajarmasa, kreditor garovga qo'yilgan mol-mulk qiymatidan boshqa kreditorlarga nisbatan imtiyozli qanoatlantirilish huquqiga ega bo'ladi To'g'ri javob: D) Qarzdor majburiyatni bajarmasa, kreditor garovga qo'yilgan mol-mulk qiymatidan ✔ boshqa kreditorlarga nisbatan imtiyozli qanoatlantirilish huquqiga ega bo'ladi Izoh: Garov bo'yicha kreditor qarzdor majburiyatni bajarmagan taqdirda garovga qo'yilgan mol-mulk qiymatidan imtiyozli tarzda qanoatlantirilish huquqiga ega. 14. Konstitutsiyaga ko'ra har kim qanday yordam olish huquqiga ega? A) Davlatdan kredit olish huquqiga B) Malakali yuridik yordam olish huquqiga C) Bepul uy-joy olish huquqiga D) Istalgan lavozimni egallash huquqiga To'g'ri javob: B) Malakali yuridik yordam olish huquqiga ✔ Izoh: Har kim malakali yuridik yordam olish huquqiga ega; qonunda nazarda tutilgan hollarda yuridik yordam davlat hisobidan ko'rsatiladi. 15. «Huquq» tushunchasining eng to'g'ri ta'rifi qaysi? A) Faqat axloqiy va diniy odatlar yig'indisi B) Davlat organlarining ichki tartib qoidalari C) Fuqarolarning tavsiyaviy xarakterdagi kelishuvlari D) Davlat tomonidan o'rnatiladigan va qo'riqlanadigan umummajburiy xulq-atvor qoidalari tizimi To'g'ri javob: D) Davlat tomonidan o'rnatiladigan va qo'riqlanadigan umummajburiy xulq-atvor ✔ qoidalari tizimi Izoh: Huquq davlat tomonidan o'rnatiladigan yoki sanksiyalanadigan va uning majburlov kuchi bilan ta'minlanadigan umummajburiy normalar tizimidir. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 103 16. Davlat xizmatchisi faoliyatida qonun ustuvorligi printsipi nimani anglatadi? A) Har bir harakat va qarorning qonunga asoslanishi B) Rahbar so'zining qonun talablaridan ustun turishi C) Xodimning shaxsiy fikrining qonundan ustun turishi D) Mahalliy odat va an'analarning qonundan ustun turishi To'g'ri javob: A) Har bir harakat va qarorning qonunga asoslanishi✔ Izoh: Qonun ustuvorligi davlat xizmatchisi faoliyatining asosiy printsipi bo'lib, o'zboshimchalikka yo'l qo'ymaydi. 17. Fuqaro o'z huquq va erkinliklarini amalga oshirishda nimaga rioya qilishi kerak? A) Faqat o'z manfaatlarini ko'zlashi kerak B) Boshqalarning huquqlariga e'tibor bermasligi kerak C) Faqat davlat manfaatlarini ko'zlashi kerak D) Boshqa shaxslarning, davlat va jamiyatning qonuniy manfaatlari, huquq va erkinliklariga putur yetkazmasligi kerak To'g'ri javob: D) Boshqa shaxslarning, davlat va jamiyatning qonuniy manfaatlari, huquq va ✔ erkinliklariga putur yetkazmasligi kerak Izoh: Fuqarolarning huquq va erkinliklarini amalga oshirishi boshqalarning qonuniy manfaatlari, huquq va erkinliklariga putur yetkazmasligi lozim. 18. Majburiy ulush nima? A) Meros qoldiruvchining kreditorlar oldidagi majburiy qarzlari B) Merosxo'rlar meros olgani uchun davlatga to'laydigan majburiy to'lov C) Meros ishi uchun notariusga to'lanadigan majburiy haq D) Vasiyatnomadan qat'i nazar qonun bilan ayrim merosxo'rlarga kafolatlangan ulush To'g'ri javob: D) Vasiyatnomadan qat'i nazar qonun bilan ayrim merosxo'rlarga kafolatlangan ✔ ulush Izoh: Voyaga yetmagan yoki mehnatga layoqatsiz bolalar, mehnatga layoqatsiz er-xotin va ota-ona vasiyatnomadan qat'i nazar majburiy ulushga ega. 19. Farzandlikka oluvchi bilan farzandlikka olingan bola o'rtasida nikoh tuzish mumkinmi? A) Ha, cheklovsiz mumkin B) Faqat 25 yoshdan keyin mumkin C) Faqat sud ruxsati bilan mumkin D) Yo'q, bunday nikohga yo'l qo'yilmaydi To'g'ri javob: D) Yo'q, bunday nikohga yo'l qo'yilmaydi ✔ Izoh: Farzandlikka oluvchilar va farzandlikka olinganlar o'rtasida nikoh tuzishga yo'l qo'yilmaydi. 20. Zakalat nima? A) Shartnoma tuzilganini tasdiqlash va uning bajarilishini ta'minlash uchun bir tarafning ikkinchisiga to'lov hisobidan beradigan pul summasi B) Notariusga to'lanadigan haq C) Sudga beriladigan garov puli D) Shartnoma bekor qilinganda to'lanadigan soliq To'g'ri javob: A) Shartnoma tuzilganini tasdiqlash va uning bajarilishini ta'minlash uchun bir ✔ tarafning ikkinchisiga to'lov hisobidan beradigan pul summasi Izoh: Zakalat — shartnoma bo'yicha to'lovlar hisobidan beriladigan, shartnoma tuzilganini isbotlovchi va bajarilishini ta'minlovchi pul summasi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 104 21. Davlat xizmatchisi qanday holatda o'zini qaror qabul qilish jarayonidan chetlatishi kerak? A) Qaror murakkab bo'lsa B) Qarorda shaxsiy yoki qarindoshlarining manfaati bo'lsa C) Qarorni rahbar kutayotgan bo'lsa D) Qaror ko'p vaqt talab qilsa To'g'ri javob: B) Qarorda shaxsiy yoki qarindoshlarining manfaati bo'lsa✔ Izoh: Shaxsiy manfaatdorlik bo'lganda o'zini chetlatish xolislikni ta'minlaydi. 22. Siyosiy plyuralizm nimani anglatadi? A) Faqat bitta siyosiy partiyaning mavjudligini B) Davlat hokimiyatining bir qo'lda to'planishini C) Siyosiy partiyalar, mafkuralar va fikrlarning xilma-xilligini D) Saylovlarning bekor qilinishini To'g'ri javob: C) Siyosiy partiyalar, mafkuralar va fikrlarning xilma-xilligini ✔ Izoh: Siyosiy plyuralizm ko'ppartiyaviylik, turli qarash va mafkuralarning erkin mavjud bo'lishini bildiradi. 23. Shartnomani o'zgartirish yoki bekor qilish umumiy qoidaga ko'ra qanday amalga oshiriladi? A) Taraflarning kelishuviga ko'ra B) Faqat bir tarafning og'zaki bildirishi bilan C) Faqat notariusning qarori bilan D) Faqat mahalla raisining ruxsati bilan To'g'ri javob: A) Taraflarning kelishuviga ko'ra ✔ Izoh: Agar qonun yoki shartnomada boshqacha nazarda tutilmagan bo'lsa, shartnomani o'zgartirish va bekor qilish taraflarning kelishuviga ko'ra amalga oshiriladi. 24. Qonun bo'yicha merosda birinchi navbatdagi merosxo'rlar kimlar? A) Meros qoldiruvchining aka-ukalari va opa-singillari B) Meros qoldiruvchining amakilari va tog'alari C) Meros qoldiruvchining bolalari, eri (xotini) va ota-onasi D) Meros qoldiruvchining qo'shnilari To'g'ri javob: C) Meros qoldiruvchining bolalari, eri (xotini) va ota-onasi ✔ Izoh: Qonun bo'yicha birinchi navbatda bolalar (shu jumladan farzandlikka olinganlar), er yoki xotin va ota- ona meros oladi. 25. Korrupsiyaga oid huquqbuzarlik deganda nima tushuniladi? A) Fuqaroning davlat organiga ariza yoki shikoyat bilan murojaat qilishi B) Davlat xizmatchisi tomonidan yo'l qo'yilgan har qanday intizomiy nuqson C) Korrupsiya alomatlariga ega bo'lgan, qonunda javobgarlik belgilangan qilmish D) Davlat xizmatchisining kasallik sababli ishga chiqmay qolishi To'g'ri javob: C) Korrupsiya alomatlariga ega bo'lgan, qonunda javobgarlik belgilangan qilmish ✔ Izoh: Korrupsiyaga oid huquqbuzarliklar uchun intizomiy, ma'muriy yoki jinoiy javobgarlik belgilangan. 26. Har kimning qulay atrof-muhitga bo'lgan huquqi nimani nazarda tutadi? A) Faqat qishloq joylarida yashash huquqini B) Sog'liq uchun xavfsiz atrof-muhit va uning holati haqida ishonchli axborot olishni C) Tabiiy resurslarni cheklovsiz o'zlashtirishni D) Har kimga yer uchastkasi berilishini To'g'ri javob: B) Sog'liq uchun xavfsiz atrof-muhit va uning holati haqida ishonchli axborot olishni ✔ Izoh: Har kim qulay atrof-muhitga va uning holati to'g'risida ishonchli axborot olishga haqli. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 105 27. Davlat ro'yxatidan o'tkazilishi lozim bo'lgan idoraviy normativ hujjat ro'yxatdan o'tkazilmasa, qanday oqibat yuzaga keladi? A) U faqat shu idora xodimlari uchun majburiy bo'ladi B) U avtomatik ravishda qonun maqomini oladi C) U faqat bir yil davomida amal qiladi D) U kuchga kirmaydi va qo'llanilishi mumkin emas To'g'ri javob: D) U kuchga kirmaydi va qo'llanilishi mumkin emas✔ Izoh: Davlat ro'yxatidan o'tkazilmagan idoraviy hujjat huquqiy oqibat keltirib chiqarmaydi va unga havola qilib bo'lmaydi. 28. Quyidagilardan qaysi biri huquqni qo'llash hujjati (individual hujjat) hisoblanadi? A) Vazirlik tomonidan tasdiqlangan umumiy qoidalar B) Sudning muayyan ish bo'yicha hal qiluv qarori C) Fuqarolik kodeksi D) Vazirlar Mahkamasi qarori bilan tasdiqlangan nizom To'g'ri javob: B) Sudning muayyan ish bo'yicha hal qiluv qarori ✔ Izoh: Huquqni qo'llash hujjati umumiy normani aniq holatga tatbiq etadi va muayyan shaxslarga taalluqli bo'ladi. 29. Tartibga solish ta'sirini baholash nimaga qaratilgan? A) Faqat hujjat hajmini qisqartirishga B) Hujjat qabul qilinishining tadbirkorlik va boshqa sohalarga ta'sirini oldindan baholashga C) Hujjat mualliflarining ish samaradorligini baholashga D) Faqat hujjatni chop etish xarajatlarini hisoblashga To'g'ri javob: B) Hujjat qabul qilinishining tadbirkorlik va boshqa sohalarga ta'sirini oldindan ✔ baholashga Izoh: Tartibga solish ta'sirini baholash ortiqcha yuk va xarajatlarning oldini olish uchun hujjatning oqibatlarini tahlil qiladi. 30. Inson huquqlari tasnifida «uchinchi avlod» huquqlariga qaysilar kiradi? A) Saylov huquqlari B) Shaxsiy daxlsizlik va turar joy daxlsizligi C) Mehnat va dam olish huquqlari D) Tinchlik, rivojlanish va qulay atrof-muhit kabi kollektiv huquqlar To'g'ri javob: D) Tinchlik, rivojlanish va qulay atrof-muhit kabi kollektiv huquqlar ✔ Izoh: Uchinchi avlod huquqlari xalqlar va jamoalarning tinchlik, rivojlanish va qulay ekologik muhitga bo'lgan kollektiv huquqlaridir. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 106 18-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Viloyat, tuman va shaharlarda vakillik hokimiyatini qaysi organlar amalga oshiradi? A) Prokuratura organlari B) Xalq deputatlari Kengashlari C) Mahalla fuqarolar yig'inlari D) Sud organlari To'g'ri javob: B) Xalq deputatlari Kengashlari✔ Izoh: Mahalliy vakillik hokimiyatini xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlari amalga oshiradi. 2. Ulushli mulk ishtirokchisi o'z ulushini begona shaxsga sotmoqchi bo'lsa, boshqa ishtirokchilar qanday huquqqa ega? A) Ulushni tekinga olish huquqiga B) Hech qanday huquqqa ega emas C) Sotuvni taqiqlash huquqiga D) Imtiyozli sotib olish huquqiga To'g'ri javob: D) Imtiyozli sotib olish huquqiga ✔ Izoh: Ulushni begona shaxsga sotishda umumiy mulkning qolgan ishtirokchilari sotilayotgan ulushni xuddi shu narx va shartlarda imtiyozli sotib olish huquqiga ega. 3. Elektron raqamli imzo kalitini boshqa shaxsga foydalanish uchun berish mumkinmi? A) Ha, faqat hamkasblariga berish mumkin B) Ha, agar kalit eskirgan bo'lsa C) Ha, istalgan tanishiga berishi mumkin D) Yo'q, imzo egasi kalitning maxfiyligini ta'minlashi shart To'g'ri javob: D) Yo'q, imzo egasi kalitning maxfiyligini ta'minlashi shart ✔ Izoh: Elektron raqamli imzo shaxsning qo'lda qo'yadigan imzosiga teng; uni boshqaga berish soxta hujjatlar va zararga olib kelishi mumkin. 4. Sud ishlarini yuritishda isbotlash majburiyati umumiy qoidaga ko'ra kimga yuklanadi (fuqarolik ishida)? A) Faqat sudya o'z tashabbusi bilan har bir holatni isbotlashi shart B) Faqat javobgar o'zining aybsizligini isbotlashi shart C) Har bir taraf o'z talab va e'tirozlariga asos qilib keltirgan holatlarni isbotlaydi D) Faqat ishga chaqirilgan guvohlar holatlarni isbotlashi shart To'g'ri javob: C) Har bir taraf o'z talab va e'tirozlariga asos qilib keltirgan holatlarni isbotlaydi ✔ Izoh: Fuqarolik protsessida har bir taraf o'zi ishora qilgan holatlarni isbotlashi kerak. 5. Negator da'vo nima? A) Mulkdorning egalikdan mahrum qilish bilan bog'liq bo'lmagan huquqbuzarliklarni bartaraf etish haqidagi talabi B) Mulkdorning ashyoni qonunsiz egalikdan qaytarish talabi C) Nikohni bekor qilish haqidagi da'vo D) Merosdan voz kechish haqidagi ariza To'g'ri javob: A) Mulkdorning egalikdan mahrum qilish bilan bog'liq bo'lmagan huquqbuzarliklarni ✔ bartaraf etish haqidagi talabi Izoh: Negator da'vo — mulkdorning o'z huquqlariga egalikdan mahrum qilinmagan holda yetkazilayotgan har qanday to'siqlarni bartaraf etishni talab qilishi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 107 6. Murojaatni ko'rib chiqishda xolislik printsipi nimani talab qiladi? A) Murojaatni faqat rasmiyatchilik uchun yuzaki ko'rib chiqishni B) Murojaatni har bir holatni hisobga olgan holda xolis va har tomonlama o'rganishni C) Murojaatchining bir tomonlama fikrini tekshirmasdan qabul qilishni D) Murojaatni ko'rishda faqat davlat organi manfaatlarini himoya qilishni To'g'ri javob: B) Murojaatni har bir holatni hisobga olgan holda xolis va har tomonlama o'rganishni✔ Izoh: Xolislik murojaatni to'liq va adolatli hal qilish uchun barcha dalillarni o'rganishni talab qiladi. 7. Ichki mehnat tartibi qoidalari kim tomonidan tasdiqlanadi? A) Ish beruvchi tomonidan, xodimlarning vakillik organi bilan kelishgan holda B) Faqat tuman hokimi tomonidan, ish beruvchi fikrisiz C) Faqat sud tomonidan, ish beruvchining da'vosi asosida D) Har bir xodim tomonidan o'zi uchun alohida va mustaqil ravishda To'g'ri javob: A) Ish beruvchi tomonidan, xodimlarning vakillik organi bilan kelishgan holda ✔ Izoh: Ichki mehnat tartibi qoidalari lokal hujjat bo'lib, ish beruvchi tomonidan xodimlar vakillari fikri hisobga olingan holda tasdiqlanadi. 8. Nikoh tuzish uchun asosiy shart nima? A) Nikohlanuvchilar ish beruvchilarining yozma ruxsatnomasi B) Mahalla fuqarolar yig'inining nikohga ruxsat berish qarori C) Ota-onalardan birining nikoh tuzish haqidagi yozma buyrug'i D) Nikohlanuvchilarning o'zaro ixtiyoriy roziligi va nikoh yoshiga yetganligi To'g'ri javob: D) Nikohlanuvchilarning o'zaro ixtiyoriy roziligi va nikoh yoshiga yetganligi ✔ Izoh: Nikoh erkak va ayolning erkin roziligiga asoslanadi; majburiy nikoh taqiqlanadi. 9. Ish beruvchining asosiy majburiyatlaridan biri nima? A) Kelishilgan ish bilan ta'minlash va ish haqini o'z vaqtida va to'liq to'lash B) Xodimning iltimosiga ko'ra uning qarindoshlarini ham ishga olish C) Xodimni ish haqi o'rniga faqat tushlik ovqat bilan ta'minlash D) Xodimning ishdan tashqari shaxsiy hayotini doimiy nazorat qilib borish To'g'ri javob: A) Kelishilgan ish bilan ta'minlash va ish haqini o'z vaqtida va to'liq to'lash ✔ Izoh: Ish beruvchi xodimni shartnomada belgilangan ish bilan ta'minlashi va mehnatiga o'z vaqtida haq to'lashi shart. 10. Servitut nima? A) Boshqa shaxsga tegishli ko'chmas mulkdan (masalan, yer uchastkasidan) cheklangan tarzda foydalanish huquqi B) Ko'chmas mulkni musodara qilish huquqi C) Ko'chmas mulkni meros qilib olish huquqi D) Ko'chmas mulkni sotib olish huquqi To'g'ri javob: A) Boshqa shaxsga tegishli ko'chmas mulkdan (masalan, yer uchastkasidan) ✔ cheklangan tarzda foydalanish huquqi Izoh: Servitut — qo'shni yer uchastkasidan yoki boshqa ko'chmas mulkdan cheklangan foydalanish huquqi, masalan, o'tish yoki quvur o'tkazish uchun. 11. Murojaatlar bilan ishlash bo'yicha mas'ul xodim qanday sifatlarga ega bo'lishi kerak? A) Murojaatchilarni kamsitish B) Qo'pollik va befarqlik C) Faqat tanishlarga yordam berish D) Xushmuomalalik, qonunlarni bilish va xolislik To'g'ri javob: D) Xushmuomalalik, qonunlarni bilish va xolislik ✔ Izoh: Murojaatchilar bilan ishlash yuksak madaniyat, bilim va xolislikni talab qiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 108 12. Hokimlar o'z vakolatlari doirasida qanday hujjat qabul qiladi? A) Qarorlar B) Farmonlar C) Hukmlar D) Qonunlar To'g'ri javob: A) Qarorlar✔ Izoh: Hokim o'z vakolati doirasida tegishli hududda majburiy bo'lgan qarorlar qabul qiladi. 13. Meros ochilish joyi qaysi joy hisoblanadi? A) Meros qoldiruvchining oxirgi doimiy yashash joyi B) Merosxo'rlarning yashash joyi C) Notarius idorasi joylashgan istalgan joy D) Meros qoldiruvchining tug'ilgan joyi To'g'ri javob: A) Meros qoldiruvchining oxirgi doimiy yashash joyi ✔ Izoh: Meros qoldiruvchining oxirgi doimiy yashash joyi meros ochilgan joy hisoblanadi. 14. To'liqsiz ish vaqti sharoitida mehnatga haq qanday to'lanadi? A) Faqat oyning oxirida bir martalik mukofot ko'rinishida B) Haq to'lanmaydi, chunki ish to'liq emas C) To'liq stavka miqdorida, ishlangan vaqtdan qat'i nazar D) Ishlangan vaqtga yoki bajarilgan ish hajmiga mutanosib ravishda To'g'ri javob: D) Ishlangan vaqtga yoki bajarilgan ish hajmiga mutanosib ravishda ✔ Izoh: To'liqsiz ish vaqti taraflar kelishuvi bilan belgilanadi va haq ishlangan vaqtga mutanosib to'lanadi. 15. Aliment undirish to'g'risidagi talablar ijro hujjatlari bo'yicha undirishda qanday o'rin egallaydi? A) Umuman qanoatlantirilmaydi B) Eng oxirgi navbatda qanoatlantiriladi C) Faqat qarzdor rozi bo'lsa qanoatlantiriladi D) Birinchi navbatda qanoatlantiriladigan talablar qatoriga kiradi To'g'ri javob: D) Birinchi navbatda qanoatlantiriladigan talablar qatoriga kiradi ✔ Izoh: Aliment va sog'liqqa yetkazilgan zararni qoplash kabi talablar ijtimoiy ahamiyati sababli birinchi navbatda qanoatlantiriladi. 16. Elektron hujjatni imzolash va arizachini identifikatsiya qilish uchun qaysi vosita qo'llanadi? A) Elektron raqamli imzo B) Faqat muhr tasviri C) Oddiy qo'lda yozilgan imzo nusxasi D) Faqat telefon raqami To'g'ri javob: A) Elektron raqamli imzo ✔ Izoh: Elektron raqamli imzo elektron hujjatning haqiqiyligini va uni imzolagan shaxsni tasdiqlaydi. 17. Murojaatlarni tahlil qilish va umumlashtirishdan maqsad nima? A) Faqat hisobotni ko'paytirish B) Muammolarning sabablarini aniqlash va ularni bartaraf etish choralarini ko'rish C) Murojaatchilarni ro'yxatga olish va ta'qib qilish D) Murojaatlarni yo'q qilish To'g'ri javob: B) Muammolarning sabablarini aniqlash va ularni bartaraf etish choralarini ko'rish ✔ Izoh: Murojaatlarni tahlil qilish tizimli muammolarni aniqlab, ularni hal qilishga yordam beradi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 109 18. Bitimlar qanday shakllarda tuzilishi mumkin? A) Faqat sud majlisida B) Faqat og'zaki shaklda C) Og'zaki yoki yozma (oddiy yozma yoki notarial) shaklda D) Faqat notarial shaklda To'g'ri javob: C) Og'zaki yoki yozma (oddiy yozma yoki notarial) shaklda✔ Izoh: Bitimlar og'zaki yoki yozma shaklda tuziladi; yozma shakl oddiy yoki notarial tasdiqlangan bo'lishi mumkin. 19. Apostil nima? A) Pasportdagi viza turi B) Xorijda foydalanish uchun rasmiy hujjatni soddalashtirilgan tartibda tasdiqlovchi maxsus belgi C) Nikoh shartnomasining bir turi D) Soliq to'lovi turi To'g'ri javob: B) Xorijda foydalanish uchun rasmiy hujjatni soddalashtirilgan tartibda tasdiqlovchi ✔ maxsus belgi Izoh: Apostil — 1961-yilgi Gaaga konvensiyasi ishtirokchi davlatlarida rasmiy hujjatlarni konsullik legalizatsiyasisiz tan olish uchun qo'yiladigan maxsus belgi. 20. Quyidagilardan qaysi biri fuqarolik huquqlari obyekti hisoblanadi? A) Faqat siyosiy partiyalar dasturlari B) Ashyolar, pul, qimmatli qog'ozlar, ishlar va xizmatlar C) Faqat davlat organlari qarorlari D) Faqat jinoiy jazolar To'g'ri javob: B) Ashyolar, pul, qimmatli qog'ozlar, ishlar va xizmatlar ✔ Izoh: Fuqarolik huquqlari obyektlariga ashyolar, pul, qimmatli qog'ozlar, boshqa mol-mulk, ishlar, xizmatlar, intellektual faoliyat natijalari va nomoddiy ne'matlar kiradi. 21. Fuqaroning to'liq muomala layoqati umumiy qoidaga ko'ra qachon vujudga keladi? A) 16 yoshga to'lganda B) 14 yoshga to'lganda C) 21 yoshga to'lganda D) 18 yoshga to'lganda To'g'ri javob: D) 18 yoshga to'lganda ✔ Izoh: Fuqaroning o'z harakatlari bilan huquqlarga ega bo'lish va burchlarni bajarish qobiliyati voyaga yetganda, ya'ni 18 yoshga to'lganda to'liq hajmda vujudga keladi. 22. Ism o'zgartirilganligi qayd etilganda qanday guvohnoma beriladi? A) O'lim haqida guvohnoma B) Ism o'zgartirilganligi haqida guvohnoma C) Ajralish haqida guvohnoma D) Tug'ilganlik haqida birinchi guvohnoma To'g'ri javob: B) Ism o'zgartirilganligi haqida guvohnoma ✔ Izoh: Familiya, ism yoki otasining ismini o'zgartirish qayd etilgach, ism o'zgartirilganligi haqida guvohnoma beriladi. 23. O'zbekiston Respublikasida odil sudlovni kim amalga oshiradi? A) Ichki ishlar organlari B) Faqat sud C) Hokimliklar D) Prokuratura To'g'ri javob: B) Faqat sud ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 110 Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra odil sudlov faqat sud tomonidan amalga oshiriladi. 24. Kim inson huquqlari va erkinliklariga, Konstitutsiya va qonunlarga rioya etilishining kafili hisoblanadi? A) Adliya vaziri B) Ichki ishlar vaziri C) Bosh vazir D) Respublika Prezidenti To'g'ri javob: D) Respublika Prezidenti✔ Izoh: Prezident fuqarolarning huquq va erkinliklariga, Konstitutsiya va qonunlarga rioya etilishining kafilidir. 25. Fuqaroning huquq layoqati qachon vujudga keladi? A) 14 yoshga to'lganda B) 16 yoshga to'lganda C) Tug'ilgan paytidan D) 18 yoshga to'lganda To'g'ri javob: C) Tug'ilgan paytidan ✔ Izoh: Fuqarolik huquqlariga ega bo'lish va burchlarni bajarish qobiliyati — huquq layoqati tug'ilgan paytdan vujudga keladi va o'lim bilan tugaydi. 26. Mahkumlarni avf etish vakolati kimga tegishli? A) Adliya vaziriga B) Bosh prokurorga C) Oliy sud raisiga D) Respublika Prezidentiga To'g'ri javob: D) Respublika Prezidentiga ✔ Izoh: Sud tomonidan hukm qilingan shaxslarni avf etish Prezidentning vakolatiga kiradi. 27. Familiya, ism va otasining ismini o'zgartirish qaysi organda qayd etiladi? A) Bankda B) Soliq inspeksiyasida C) FHDYO organida D) Bandlik markazida To'g'ri javob: C) FHDYO organida ✔ Izoh: Familiya, ism va otasining ismini o'zgartirish fuqarolik holati dalolatnomasi sifatida FHDYO organida qayd etiladi. 28. Intizomiy jazo qo'llashdan oldin ish beruvchi nima qilishi kerak? A) Mahalla fuqarolar yig'iniga murojaat qilishi kerak B) Xodimning oila a'zolarini xabardor qilishi kerak C) Xodimning ish haqini darhol to'xtatishi kerak D) Xodimdan yozma tushuntirish talab qilishi kerak To'g'ri javob: D) Xodimdan yozma tushuntirish talab qilishi kerak ✔ Izoh: Xodimga o'z harakatini tushuntirish imkoniyati berilishi kerak; tushuntirish berishdan bosh tortish jazo qo'llashga to'sqinlik qilmaydi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 111 29. Murojaat bo'yicha qaror qabul qilishda murojaatchining roziligi talab qilinadimi? A) Ha, qaror faqat murojaatchining notarial tasdiqlangan roziligi bilan qabul qilinadi B) Ha, qaror faqat murojaatchining yozma roziligi bilan kuchga kiradi C) Yo'q, qaror qonun asosida qabul qilinadi; norozi bo'lsa, murojaatchi shikoyat qilishi mumkin D) Ha, har qanday qaror uchun murojaatchining roziligi olinishi shart To'g'ri javob: C) Yo'q, qaror qonun asosida qabul qilinadi; norozi bo'lsa, murojaatchi shikoyat ✔ qilishi mumkin Izoh: Qaror qonunga asoslanadi; murojaatchining roziligi talab qilinmaydi, ammo u qaror ustidan shikoyat qilish huquqiga ega. 30. Fuqarolik holati dalolatnomasi yozuviga o'zgartirish kiritish yuzasidan manfaatdor shaxslar o'rtasida nizo bo'lsa, masala qanday hal qilinadi? A) Qur'a tashlash yo'li bilan B) Mahalla raisining qarori bilan C) Sud tartibida D) FHDYO xodimining shaxsiy qarori bilan To'g'ri javob: C) Sud tartibida ✔ Izoh: Manfaatdor shaxslar o'rtasida nizo mavjud bo'lsa, dalolatnoma yozuviga o'zgartirish kiritish masalasi sud tomonidan hal qilinadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 112 19-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Ma'muriy ixtiyoriylik (diskretsiya) nima? A) Fuqaroning o'z ishini ko'radigan ma'muriy organni o'zi tanlash huquqi B) Qonun doirasida ma'muriy organga bir necha qonuniy yechimdan birini tanlash imkoniyati berilishi C) Sudning ma'muriy ishni ko'rishni sababsiz rad etish huquqi D) Ma'muriy organning zarur hollarda qonunga zid qaror qabul qilish huquqi To'g'ri javob: B) Qonun doirasida ma'muriy organga bir necha qonuniy yechimdan birini tanlash ✔ imkoniyati berilishi Izoh: Diskretsiya qonun chegarasidagi tanlov erkinligidir; u vakolat berilgan maqsadga va mutanosiblikka mos amalga oshirilishi kerak. 2. O'zbekistonda nikoh yoshi qancha? A) Erkaklar uchun 21, ayollar uchun 18 yosh B) Erkaklar uchun 18, ayollar uchun 16 yosh C) Erkaklar va ayollar uchun 18 yosh D) Erkaklar va ayollar uchun 16 yosh To'g'ri javob: C) Erkaklar va ayollar uchun 18 yosh ✔ Izoh: Oila kodeksiga ko'ra nikoh yoshi erkaklar va ayollar uchun bir xil — o'n sakkiz yosh. 3. Er-xotinning kasb, mashg'ulot, yashash joyini tanlashi qanday hal qilinadi? A) Faqat erning qaroriga ko'ra B) Faqat mahalla qaroriga ko'ra C) Faqat ota-onalarning qaroriga ko'ra D) Har biri erkin tanlaydi To'g'ri javob: D) Har biri erkin tanlaydi ✔ Izoh: Er-xotindan har biri mashg'ulot turi, kasb, yashash joyini erkin tanlash huquqiga ega. 4. Majburiyatni bekor qilish usullariga quyidagilardan qaysi biri kiradi? A) Shartnomani notarial tasdiqlash B) Qarzdorni qarzdan ozod qilish (qarzni kechish) C) Ofertani yuborish D) Ishonchnoma berish To'g'ri javob: B) Qarzdorni qarzdan ozod qilish (qarzni kechish) ✔ Izoh: Majburiyat bajarish, hisobga olish, novatsiya, qarzni kechish, bajarishning imkonsizligi va boshqa asoslar bilan bekor bo'ladi. 5. Meros tarkibiga nimalar kiradi? A) Faqat meros qoldiruvchining shaxsiy nomulkiy huquqlari B) Faqat meros qoldiruvchiga tegishli ko'chmas mulk obyektlari C) Faqat meros qoldiruvchining bankdagi pul mablag'lari D) Meros qoldiruvchiga tegishli bo'lgan mol-mulk, huquq va majburiyatlar To'g'ri javob: D) Meros qoldiruvchiga tegishli bo'lgan mol-mulk, huquq va majburiyatlar ✔ Izoh: Meros tarkibiga mol-mulk bilan birga meros qoldiruvchining qarzlari kabi majburiyatlari ham kiradi; shaxs bilan uzviy bog'liq huquqlar kirmaydi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 113 6. Prezident farmoni va Vazirlar Mahkamasi qarori o'rtasida ziddiyat bo'lsa, qaysi biri qo'llaniladi? A) Hujjatni ijro etuvchi o'zi tanlaydi B) Ikkalasi ham qo'llanilmaydi C) Prezident farmoni D) Vazirlar Mahkamasi qarori To'g'ri javob: C) Prezident farmoni✔ Izoh: Iyerarxiyada Prezident hujjatlari Vazirlar Mahkamasi qarorlaridan yuqori turadi. 7. Kodeks qanday normativ-huquqiy hujjat? A) Vazirlikning xodimlar uchun tasdiqlangan ichki ish yuritish yo'riqnomasi B) Sudning muayyan jinoyat ishi bo'yicha chiqargan yakuniy hukmi C) Hokimning aniq bir shaxsga nisbatan chiqargan individual qarori D) Muayyan ijtimoiy munosabatlar sohasini yaxlit va tizimli tartibga soluvchi qonun To'g'ri javob: D) Muayyan ijtimoiy munosabatlar sohasini yaxlit va tizimli tartibga soluvchi qonun ✔ Izoh: Kodeks bir sohaga oid normalarni yagona tizimga keltiruvchi qonundir (masalan, Fuqarolik, Mehnat kodekslari). 8. Fuqarolik huquqida munosabat qonunda bevosita tartibga solinmagan bo'lsa, qanday usul qo'llaniladi? A) Qonun analogiyasi - o'xshash munosabatni tartibga soluvchi norma qo'llaniladi B) Ish albatta parlamentga yuboriladi C) Taraflardan biri o'z xohishiga ko'ra hal qiladi D) Munosabat umuman huquqiy himoyadan chetda qoladi To'g'ri javob: A) Qonun analogiyasi - o'xshash munosabatni tartibga soluvchi norma qo'llaniladi ✔ Izoh: Huquqiy bo'shliqda o'xshash munosabatlarni tartibga soluvchi normalar (qonun analogiyasi) qo'llaniladi. 9. Oila kodeksiga ko'ra bolaning fikri qaysi yoshdan boshlab albatta hisobga olinadi? A) 10 yoshdan B) 14 yoshdan C) 16 yoshdan D) 5 yoshdan To'g'ri javob: A) 10 yoshdan ✔ Izoh: O'n yoshga to'lgan bolaning fikri, bu uning manfaatlariga zid bo'lmasa, albatta hisobga olinishi lozim. 10. Fuqarolarning birlashish huquqi nimada namoyon bo'ladi? A) Davlat hokimiyatini egallashda B) Qurolli tuzilmalar tashkil etishda C) Davlat organlarini o'zboshimchalik bilan tuzishda D) Siyosiy partiyalar, kasaba uyushmalari va boshqa jamoat birlashmalariga uyushishda To'g'ri javob: D) Siyosiy partiyalar, kasaba uyushmalari va boshqa jamoat birlashmalariga ✔ uyushishda Izoh: Fuqarolar kasaba uyushmalari, siyosiy partiyalar va boshqa jamoat birlashmalariga uyushish, ommaviy harakatlarda ishtirok etish huquqiga ega. 11. Davlat xizmatchisi sovg'a olishdan bosh tortishning to'g'ri usuli qaysi? A) Sovg'ani qabul qilib, uni yaqin qarindoshiga berib yuborish B) Sovg'ani qabul qilib, keyinchalik uni sotib yuborish C) Sovg'ani rad etib, uning o'rniga qimmatroq sovg'a talab qilish D) Muloyimlik bilan, qonunchilikdagi taqiqni tushuntirib rad etish To'g'ri javob: D) Muloyimlik bilan, qonunchilikdagi taqiqni tushuntirib rad etish ✔ Izoh: Sovg'ani xushmuomalalik bilan rad etish davlat xizmatchisining axloqiy majburiyatlariga mos keladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 114 12. Advokat mijoz manfaatlarini himoya qilishda qanday vositalardan foydalanishi mumkin? A) Faqat qonunda taqiqlanmagan vositalar va usullardan B) Faqat ommaviy axborot vositalaridan C) Har qanday vositadan, shu jumladan soxta dalillardan D) Faqat guvohlarga bosim o'tkazishdan To'g'ri javob: A) Faqat qonunda taqiqlanmagan vositalar va usullardan✔ Izoh: Advokat mijozni faqat qonuniy vositalar bilan himoya qiladi; soxta dalillar va bosim o'tkazish taqiqlanadi. 13. O'zbekistonda normativ-huquqiy hujjatlar ierarxiyasida eng yuqori o'rinda qaysi hujjat turadi? A) Konstitutsiya B) Prezident farmoni C) Kodeks D) Vazirlar Mahkamasi qarori To'g'ri javob: A) Konstitutsiya ✔ Izoh: Normativ-huquqiy hujjatlar ierarxiyasida Konstitutsiya eng yuqori o'rinda, undan keyin qonunlar turadi. 14. O'zbekistonda Konstitutsiya kuni qaysi sanada nishonlanadi? A) 1-sentabr B) 21-oktabr C) 10-dekabr D) 8-dekabr To'g'ri javob: D) 8-dekabr ✔ Izoh: Birinchi Konstitutsiya 1992-yil 8-dekabrda qabul qilingani uchun 8-dekabr Konstitutsiya kuni hisoblanadi. 15. Inson huquqlari tasnifida «ikkinchi avlod» huquqlariga qaysilar kiradi? A) Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar B) Saylash va saylanish huquqlari C) Tinchlik va rivojlanish huquqlari D) Faqat shaxsiy daxlsizlik huquqlari To'g'ri javob: A) Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar ✔ Izoh: Ikkinchi avlod huquqlari mehnat, ijtimoiy ta'minot, ta'lim, sog'liqni saqlash kabi iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlardir. 16. Akseptga qanday talab qo'yiladi? A) U ofertani qisman qabul qilishi kerak B) U faqat og'zaki bo'lishi kerak C) U albatta notarial tasdiqlanishi kerak D) U to'liq va so'zsiz bo'lishi kerak To'g'ri javob: D) U to'liq va so'zsiz bo'lishi kerak ✔ Izoh: Aksept to'liq va so'zsiz bo'lishi kerak; boshqacha shartlardagi javob yangi oferta hisoblanadi. 17. Er-xotindan biri sud tomonidan bedarak yo'qolgan yoki muomalaga layoqatsiz deb topilgan bo'lsa, nikoh qayerda bekor qilinishi mumkin? A) Faqat Konstitutsiyaviy sudda B) Faqat mahalla fuqarolar yig'inida C) Ikkinchi er-xotinning arizasiga binoan FHDYO organlarida, voyaga yetmagan bolalar bo'lishidan qat'i nazar D) Faqat chet el sudida To'g'ri javob: C) Ikkinchi er-xotinning arizasiga binoan FHDYO organlarida, voyaga yetmagan ✔ bolalar bo'lishidan qat'i nazar Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 115 Izoh: Er-xotindan biri bedarak yo'qolgan yoki muomalaga layoqatsiz deb topilgan bo'lsa, ikkinchisining arizasiga ko'ra nikoh FHDYO organlarida bekor qilinadi. 18. Huquq normasining tarkibiy elementlari qaysilar? A) Subyekt, obyekt va mazmun B) Ariza, qaror va ijro C) Muqaddima, asosiy qism va xulosa D) Gipoteza, dispozitsiya va sanksiya To'g'ri javob: D) Gipoteza, dispozitsiya va sanksiya✔ Izoh: Klassik huquq normasi gipoteza (shart), dispozitsiya (xulq-atvor qoidasi) va sanksiya (oqibat)dan iborat. 19. Agar O'zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida qonunchilikdagidan boshqacha qoidalar belgilangan bo'lsa, qanday qoida amal qiladi? A) Faqat milliy qonun qoidalari qo'llaniladi B) Xalqaro shartnoma qoidalari qo'llaniladi C) Ikkalasi ham qo'llanilmaydi D) Mahalliy organ qaysi biri qo'llanishini o'zi hal qiladi To'g'ri javob: B) Xalqaro shartnoma qoidalari qo'llaniladi ✔ Izoh: Qonunchilikda xalqaro shartnomalar qoidalarining ustuvorligi nazarda tutilgan. 20. «Teng saylov huquqi» tamoyili nimani anglatadi? A) Ovozlar saylovchining daromadiga qarab hisoblanadi B) Erkak va ayollar alohida saylov uchastkalarida ovoz beradi C) Saylovchilar soni nomzodlar soniga teng bo'lishi kerak D) Har bir saylovchi bitta ovozga ega va ovozlar teng kuchga ega To'g'ri javob: D) Har bir saylovchi bitta ovozga ega va ovozlar teng kuchga ega ✔ Izoh: Teng saylov huquqi har bir saylovchining bitta ovozga ega bo'lishini va ovozlarning teng qiymatga ega ekanini bildiradi. 21. Ma'muriy majburlov choralari qanday maqsadlarda qo'llanadi? A) Faqat fuqarolik shartnomalarini tuzish uchun B) Huquqbuzarliklarning oldini olish, ularga chek qo'yish va javobgarlikka tortish uchun C) Faqat davlat organlari xodimlarini rag'batlantirish uchun D) Faqat xalqaro shartnomalarni ratifikatsiya qilish uchun To'g'ri javob: B) Huquqbuzarliklarning oldini olish, ularga chek qo'yish va javobgarlikka tortish ✔ uchun Izoh: Ma'muriy majburlov ogohlantiruvchi, chek qo'yuvchi choralar va ma'muriy jazolarni o'z ichiga oladi. 22. Advokatning himoya ostidagi shaxs bilan uchrashuvi qanday tartibda bo'ladi? A) Yakkama-yakka va maxfiy tarzda B) Faqat oyda bir marta C) Faqat tergovchi ishtirokida D) Faqat ovozli yozuv bilan To'g'ri javob: A) Yakkama-yakka va maxfiy tarzda ✔ Izoh: Himoyachi va himoya ostidagi shaxs o'rtasidagi uchrashuvning maxfiyligi himoya huquqining muhim kafolatidir. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 116 23. Yozishmalar, telefon so'zlashuvlari va boshqa xabarlar sirini cheklashga qanday tartibda yo'l qo'yiladi? A) Ish beruvchining buyrug'iga ko'ra B) Qo'shnilarning shikoyatiga ko'ra C) Har qanday mansabdor shaxsning xohishiga ko'ra D) Faqat qonunga muvofiq va qonunda belgilangan tartibda To'g'ri javob: D) Faqat qonunga muvofiq va qonunda belgilangan tartibda✔ Izoh: Yozishmalar va telefon so'zlashuvlari siri faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda va tartibda cheklanishi mumkin. 24. Shikoyatni ko'rib chiqqan yuqori turuvchi organ qanday qaror qabul qilishi mumkin? A) Faqat shikoyatchini ma'muriy javobgarlikka tortish B) Hujjatni o'z kuchida qoldirish, o'zgartirish yoki bekor qilish C) Faqat ishni tergov organiga yuborish D) Faqat shikoyatni ko'rmasdan arxivga topshirish To'g'ri javob: B) Hujjatni o'z kuchida qoldirish, o'zgartirish yoki bekor qilish ✔ Izoh: Yuqori turuvchi organ shikoyat bo'yicha hujjatning qonuniyligi va maqsadga muvofiqligini tekshirib, tegishli qaror chiqaradi. 25. Quyidagilardan qaysi biri majburiyatlar bajarilishini ta'minlash usuli hisoblanadi? A) Da'vo muddati B) Aksept C) Garov D) Ishonchnoma To'g'ri javob: C) Garov ✔ Izoh: Majburiyatlar bajarilishi neustoyka, garov, qarzdorning mol-mulkini ushlab qolish, kafillik, kafolat va zakalat bilan ta'minlanishi mumkin. 26. Shartnomaning «jiddiy buzilishi» deganda nima tushuniladi? A) Taraflardan birining telefon raqamini o'zgartirishi B) Har qanday bir kunlik kechikish C) Shartnoma matnidagi imlo xatosi D) Bir tarafning shartnoma tuzishda umid qilgan narsasidan ko'p darajada mahrum bo'lishiga olib keladigan buzilish To'g'ri javob: D) Bir tarafning shartnoma tuzishda umid qilgan narsasidan ko'p darajada mahrum ✔ bo'lishiga olib keladigan buzilish Izoh: Jiddiy buzilish deb ikkinchi tarafga u shartnoma tuzishda umid qilishga haqli bo'lgan narsadan ko'p darajada mahrum bo'ladigan zarar yetkazuvchi buzilish tushuniladi. 27. Davlat xizmatchisi xizmatni tark etgandan keyin ham qanday majburiyatni saqlaydi? A) Davlat organida ishlashni davom ettirish B) Sobiq hamkasblariga haq to'lash C) Har oy hisobot berish D) Xizmat davomida olgan maxfiy ma'lumotlarni oshkor qilmaslik To'g'ri javob: D) Xizmat davomida olgan maxfiy ma'lumotlarni oshkor qilmaslik ✔ Izoh: Xizmat sirini saqlash majburiyati xizmat tugagandan keyin ham qonunda belgilangan muddat va tartibda davom etadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 117 28. Ma'muriy huquq asosan qanday ijtimoiy munosabatlarni tartibga soladi? A) Davlat boshqaruvi va ijro hokimiyati faoliyati sohasidagi munosabatlarni B) Jinoyat sodir etganlik uchun javobgarlik munosabatlarini C) Oila a'zolari o'rtasidagi shaxsiy nomulkiy munosabatlarni D) Fuqarolar o'rtasidagi mulkiy va shartnomaviy munosabatlarni To'g'ri javob: A) Davlat boshqaruvi va ijro hokimiyati faoliyati sohasidagi munosabatlarni✔ Izoh: Ma'muriy huquq davlat boshqaruvi, ijro hokimiyati organlarining fuqarolar va tashkilotlar bilan munosabatlarini tartibga soladi. 29. Davlat xizmatiga qabul qilishda qanday printsip korrupsiya va qarindoshchilikning oldini oladi? A) Faqat amaldagi xodimlarning qarindoshlarini ustuvor qabul qilish B) Tanlovsiz va e'lonsiz to'g'ridan-to'g'ri lavozimga tayinlash C) Faqat yuqori mansabdor shaxslarning tavsiyanomasi asosida qabul D) Ochiq tanlov va meritokratiya (bilim va qobiliyatga asoslangan tanlov) To'g'ri javob: D) Ochiq tanlov va meritokratiya (bilim va qobiliyatga asoslangan tanlov) ✔ Izoh: Ochiq tanlov nomzodlarning teng imkoniyatini va eng munosib kadrlar tanlanishini ta'minlaydi. 30. Iste'molchilarning huquqlari bilan bog'liq qanday kafolat mavjud? A) Iste'molchi sifatli va xavfsiz tovar (xizmat) hamda ular haqida to'g'ri axborot olish huquqiga ega B) Iste'molchi har doim narxni o'zi belgilaydi C) Iste'molchi faqat davlat do'konlaridan xarid qiladi D) Iste'molchi tovar sifatiga shikoyat qila olmaydi To'g'ri javob: A) Iste'molchi sifatli va xavfsiz tovar (xizmat) hamda ular haqida to'g'ri axborot olish ✔ huquqiga ega Izoh: Davlat iste'molchilarning sifatli, xavfsiz tovar va xizmatlarga hamda to'g'ri axborotga bo'lgan huquqlarini himoya qiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 118 20-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Davlat xizmatini ko'rsatuvchi xodim xizmat vaqtida qanday hujjatga amal qiladi? A) Tegishli xizmatning ma'muriy reglamentiga B) Faqat ijtimoiy tarmoqdagi ma'lumotlarga C) Faqat hamkasblarining maslahatiga D) Faqat o'z shaxsiy tajribasiga To'g'ri javob: A) Tegishli xizmatning ma'muriy reglamentiga✔ Izoh: Reglament xizmat ko'rsatishning har bir bosqichini belgilaydi va xodim unga qat'iy rioya qilishi shart. 2. Elektron murojaatga javob qanday yuborilishi mumkin? A) Murojaatchi ko'rsatgan elektron manzilga yoki boshqa qulay usulda B) Faqat murojaatchining ish joyi manziliga rasmiy xat bilan C) Elektron murojaatlarga javob umuman yuborilmaydi D) Faqat qog'oz xat bilan, murojaatchi xohishidan qat'i nazar To'g'ri javob: A) Murojaatchi ko'rsatgan elektron manzilga yoki boshqa qulay usulda ✔ Izoh: Elektron murojaatga javob odatda murojaatchi ko'rsatgan elektron manzilga yuboriladi. 3. Prezident qanday yo'l bilan saylanadi? A) Oliy Majlis deputatlari tomonidan ochiq ovoz berish orqali B) Konstitutsiyaviy sud tomonidan tayinlanadi C) Fuqarolar tomonidan umumiy, teng, to'g'ridan-to'g'ri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yo'li bilan D) Viloyat hokimlari kengashi tomonidan To'g'ri javob: C) Fuqarolar tomonidan umumiy, teng, to'g'ridan-to'g'ri saylov huquqi asosida ✔ yashirin ovoz berish yo'li bilan Izoh: Prezident fuqarolar tomonidan umumiy, teng va to'g'ridan-to'g'ri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yo'li bilan saylanadi. 4. Ishonchnoma nima? A) Sudning qarori B) Davlat organining buyrug'i C) Mulk huquqini o'tkazish shartnomasi D) Bir shaxs boshqa shaxsga uchinchi shaxslar oldida vakillik qilish uchun beradigan yozma vakolat To'g'ri javob: D) Bir shaxs boshqa shaxsga uchinchi shaxslar oldida vakillik qilish uchun beradigan ✔ yozma vakolat Izoh: Ishonchnoma — bir shaxsning boshqa shaxsga uchinchi shaxslar oldida vakillik qilish uchun bergan yozma vakolati. 5. Fuqarolik-huquqiy munosabatlarni tartibga solish metodining asosiy xususiyati nima? A) Taraflarning huquqiy tengligi va iroda erkinligi B) Faqat jazo choralarini qo'llash C) Bir tarafning ikkinchisiga hokimiyat yo'li bilan bo'ysunishi D) Taraflar irodasidan qat'i nazar majburlash To'g'ri javob: A) Taraflarning huquqiy tengligi va iroda erkinligi ✔ Izoh: Fuqarolik huquqi metodi taraflarning tengligi, dispozitivlik va o'zaro kelishuvga asoslanadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 119 6. Vazirlik va idoralarning normativ-huquqiy hujjatlari (idoraviy hujjatlar) qaysi organda davlat ro'yxatidan o'tkaziladi? A) Vazirlar Mahkamasi devonida B) Adliya vazirligida C) Oliy sudda D) Markaziy bankda To'g'ri javob: B) Adliya vazirligida✔ Izoh: Idoraviy normativ-huquqiy hujjatlar Adliya vazirligida davlat ro'yxatidan o'tkazilgandan keyin kuchga kiradi. 7. Voyaga yetmagan bolalarning qonuniy vakillari kimlar? A) Ota-onalari, farzandlikka oluvchilar, vasiylar va homiylar B) Sinf rahbari va maktab direktori C) Mahalla raisi va uchastka inspektori D) Qo'shnilar va oila do'stlari To'g'ri javob: A) Ota-onalari, farzandlikka oluvchilar, vasiylar va homiylar ✔ Izoh: Voyaga yetmaganlarning qonuniy vakillari — ota-onalar, farzandlikka oluvchilar, vasiylar va homiylar; ular ishonchnomasiz vakillik qiladi. 8. Odil sudlov faqat qaysi organ tomonidan amalga oshiriladi? A) Sud tomonidan B) Prokuratura tomonidan C) Ichki ishlar organlari tomonidan D) Hokimlik tomonidan To'g'ri javob: A) Sud tomonidan ✔ Izoh: Odil sudlovni faqat sud amalga oshiradi; boshqa organlarning bu vakolatni o'zlashtirishi taqiqlanadi. 9. Meros nima? A) Mulkni ijaraga berish B) Tirik shaxsning mulkni hadya qilishi C) Mulkni davlatga sotish D) Vafot etgan shaxs mol-mulkining, huquq va majburiyatlarining boshqa shaxslarga o'tishi To'g'ri javob: D) Vafot etgan shaxs mol-mulkining, huquq va majburiyatlarining boshqa shaxslarga ✔ o'tishi Izoh: Meros qilish — vafot etgan fuqaro (meros qoldiruvchi) mol-mulkining boshqa shaxslarga (merosxo'rlarga) o'tishi. 10. Kasaba uyushmasi qanday tashkilot? A) Xodimlarni ishga qabul qiluvchi davlat agentligi B) Ish haqidan soliq undiruvchi davlat tashkiloti C) Xodimlarning mehnat va ijtimoiy-iqtisodiy huquqlarini himoya qiluvchi ixtiyoriy jamoat birlashmasi D) Ish beruvchilar tomonidan tuziladigan davlat nazorat organi To'g'ri javob: C) Xodimlarning mehnat va ijtimoiy-iqtisodiy huquqlarini himoya qiluvchi ixtiyoriy ✔ jamoat birlashmasi Izoh: Kasaba uyushmalari xodimlar manfaatlarini ifoda etuvchi va himoya qiluvchi mustaqil jamoat birlashmalaridir. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 120 11. Sudyalarning odil sudlovni amalga oshirish bo'yicha faoliyatiga aralashish qanday baholanadi? A) Odatiy hol sifatida qabul qilinadi B) Ishning tezroq hal etilishi uchun tavsiya etiladi C) Taqiqlanadi va qonun bo'yicha javobgarlikka sabab bo'ladi D) Faqat yuqori mansabdorlar uchun ruxsat etiladi To'g'ri javob: C) Taqiqlanadi va qonun bo'yicha javobgarlikka sabab bo'ladi✔ Izoh: Sud mustaqilligini ta'minlash uchun sudyaga har qanday tazyiq yoki aralashuv qonun bilan taqiqlangan. 12. Qonunlarning aniq va bir xilda ijro etilishi ustidan nazoratni qaysi organ amalga oshiradi? A) Prokuratura B) Markaziy bank C) Hisob palatasi D) Davlat statistika qo'mitasi To'g'ri javob: A) Prokuratura ✔ Izoh: Prokuratura organlari respublika hududida qonunlarning aniq va bir xilda ijro etilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi. 13. Farzandlikka olish qayd etilganda qanday guvohnoma beriladi? A) Farzandlikka olinganlik haqida guvohnoma B) Nikoh tuzilganligi haqida guvohnoma C) Meros huquqi haqida guvohnoma D) Otalik belgilanganligi haqida guvohnoma To'g'ri javob: A) Farzandlikka olinganlik haqida guvohnoma ✔ Izoh: Farzandlikka olish davlat ro'yxatidan o'tkazilgach, farzandlikka oluvchilarga farzandlikka olinganlik haqida guvohnoma beriladi. 14. Qonuniy kuchga kirgan sud qarorini qayta ko'rib chiqish qaysi instansiyada amalga oshiriladi? A) Davlat xizmatlari markazida B) Birinchi instansiyada qayta C) Kassatsiya instansiyasida D) Apellyatsiya instansiyasida To'g'ri javob: C) Kassatsiya instansiyasida ✔ Izoh: Kassatsiya tartibida qonuniy kuchga kirgan sud hujjatlarining qonuniyligi tekshiriladi. 15. O'limni qayd etish qanday hujjat asosida amalga oshiriladi? A) Ish joyidan berilgan tavsifnoma asosida B) Qarindoshlarning og'zaki ma'lumoti asosida C) Bank ma'lumotnomasi asosida D) Tibbiyot muassasasining o'lim to'g'risidagi ma'lumotnomasi yoki shaxsni vafot etgan deb e'lon qilish haqidagi sud qarori asosida To'g'ri javob: D) Tibbiyot muassasasining o'lim to'g'risidagi ma'lumotnomasi yoki shaxsni vafot ✔ etgan deb e'lon qilish haqidagi sud qarori asosida Izoh: O'lim tibbiy ma'lumotnoma yoki fuqaroni vafot etgan deb e'lon qilish yoxud o'lim faktini belgilash haqidagi sud qarori asosida qayd etiladi. 16. Ruhiy kasalligi sababli o'z harakatlarining ahamiyatini tushuna olmaydigan yoki ularni boshqara olmaydigan fuqaro qanday tartibda muomalaga layoqatsiz deb topiladi? A) Mahalla fuqarolar yig'ini tomonidan B) Tibbiyot muassasasi bosh shifokori tomonidan C) Notarius tomonidan D) Sud tomonidan To'g'ri javob: D) Sud tomonidan ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 121 Izoh: Fuqaroni muomalaga layoqatsiz deb topish faqat sud tomonidan, qonunda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 17. Quyidagilardan qaysi biri intizomiy jazo chorasi hisoblanadi? A) Mol-mulkni musodara qilish B) Ma'muriy qamoq C) Hayfsan D) Ozodlikni cheklash To'g'ri javob: C) Hayfsan✔ Izoh: Hayfsan mehnat qonunchiligida nazarda tutilgan intizomiy jazo turidir; qolganlari boshqa javobgarlik turlariga oid. 18. Proaktiv davlat xizmati nima? A) Faqat qo'shimcha yuqori to'lov evaziga tezlashtirib ko'rsatiladigan xizmat B) Faqat xorijdagi fuqarolarga elchixonalar orqali ko'rsatiladigan xizmat C) Murojaat kutmasdan, hayotiy voqea yuz berganda organ tashabbusi bilan ko'rsatiladigan xizmat D) Faqat sud qarori asosida va sud ijrochisi orqali ko'rsatiladigan xizmat To'g'ri javob: C) Murojaat kutmasdan, hayotiy voqea yuz berganda organ tashabbusi bilan ✔ ko'rsatiladigan xizmat Izoh: Proaktiv xizmatda davlat organi zarur ma'lumotlarga ega bo'lgani uchun fuqarodan ariza kutmasdan xizmatni ko'rsatadi. 19. Tasarruf etish vakolati nimani anglatadi? A) Mol-mulkni faqat qo'lda ushlab turishni B) Mol-mulkni faqat ta'mirlashni C) Mol-mulkning yuridik taqdirini belgilash (sotish, hadya qilish, garovga qo'yish va h.k.) imkoniyatini D) Mol-mulkdan faqat foydalanishni To'g'ri javob: C) Mol-mulkning yuridik taqdirini belgilash (sotish, hadya qilish, garovga qo'yish va ✔ h.k.) imkoniyatini Izoh: Tasarruf etish — mol-mulkning yuridik taqdirini belgilash: begonalashtirish, hadya qilish, garovga qo'yish va boshqalar. 20. Davlat xizmatlarini ko'rsatishda hujjatlarni qayta-qayta talab qilmaslik qaysi maqsadga xizmat qiladi? A) Arxivdagi qog'oz hujjatlar sonini ko'paytirish va saqlash B) Xizmat ko'rsatish muddatini uzaytirish va navbatlarni ko'paytirish C) Davlat organlari ishini murakkablashtirish va nazoratni kuchaytirish D) Arizachiga tushadigan ortiqcha yukni kamaytirish va byurokratiyani qisqartirish To'g'ri javob: D) Arizachiga tushadigan ortiqcha yukni kamaytirish va byurokratiyani qisqartirish ✔ Izoh: Bir marta taqdim etilgan ma'lumotdan qayta foydalanish fuqaro vaqtini tejaydi. 21. Ijro harakatlarini amalga oshirishda davlat ijrochisi qanday printsipga amal qiladi? A) Faqat qarzdorning roziligi B) Faqat undiruvchining xohishi C) Faqat ommaviy axborot vositalari fikri D) Qonuniylik, o'z vaqtidalik va mutanosiblik To'g'ri javob: D) Qonuniylik, o'z vaqtidalik va mutanosiblik ✔ Izoh: Ijro harakatlari qonun doirasida, o'z vaqtida va undiriladigan summaga mutanosib tarzda bajarilishi kerak. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 122 22. Og'zaki murojaat qanday tartibda qabul qilinadi? A) Faqat ommaviy axborot vositalari orqali B) Faqat qog'ozga yozib, notarial tasdiqlangandan keyin C) Shaxsiy qabulda yoki telefon orqali qabul qilinib, belgilangan tartibda qayd etiladi D) Og'zaki murojaatlar umuman qabul qilinmaydi To'g'ri javob: C) Shaxsiy qabulda yoki telefon orqali qabul qilinib, belgilangan tartibda qayd etiladi✔ Izoh: Og'zaki murojaat ham qonuniy murojaat shakli bo'lib, u qayd etiladi va belgilangan tartibda ko'rib chiqiladi. 23. Notarial tasdiqlangan vasiyatnomaga tenglashtirilgan vasiyatnomalarga qaysi biri misol bo'ladi? A) Ish joyidagi kadrlar bo'limi tasdiqlagan hujjat B) Elektron pochta orqali yuborilgan xabar C) Do'stlar ishtirokida yozilgan oddiy xat D) Kasalxonada davolanayotgan fuqaroning bosh shifokor tasdiqlagan vasiyatnomasi To'g'ri javob: D) Kasalxonada davolanayotgan fuqaroning bosh shifokor tasdiqlagan vasiyatnomasi ✔ Izoh: Qonunda belgilangan hollarda kasalxona bosh shifokori, kema kapitani, harbiy qism qo'mondoni va boshqa mansabdor shaxslar tasdiqlagan vasiyatnomalar notarial tasdiqlanganga tenglashtiriladi. 24. Besh kunlik ish haftasida xodimga haftasiga nechta dam olish kuni beriladi? A) Dam olish kuni berilmaydi B) Ikki kun C) Uch kun D) Bir kun To'g'ri javob: B) Ikki kun ✔ Izoh: Besh kunlik ish haftasida ikki, olti kunlik ish haftasida bir dam olish kuni beriladi. 25. Nikoh qayd etilganda er-xotinga qanday hujjat beriladi? A) Meros huquqi haqida guvohnoma B) Tug'ilganlik haqida guvohnoma C) Nikoh tuzilganligi haqida guvohnoma D) Ajralish haqida guvohnoma To'g'ri javob: C) Nikoh tuzilganligi haqida guvohnoma ✔ Izoh: Nikoh davlat ro'yxatidan o'tkazilgach, er-xotinga nikoh tuzilganligi haqida guvohnoma beriladi. 26. Er-xotinning nikoh davomida orttirgan mol-mulki qaysi mulk turiga kiradi? A) Davlat mulkiga B) Faqat erning shaxsiy mulkiga C) Ulushli umumiy mulkka D) Birgalikdagi umumiy mulkka To'g'ri javob: D) Birgalikdagi umumiy mulkka ✔ Izoh: Agar nikoh shartnomasida boshqacha belgilanmagan bo'lsa, er-xotinning nikoh davomida orttirgan mol- mulki ularning birgalikdagi umumiy mulki hisoblanadi. 27. Davlat xizmatini ko'rsatishda arizachining arizasini qabul qilishni asossiz rad etish mumkinmi? A) Ha, agar ariza kechki soatda berilsa B) Ha, agar navbat uzun bo'lsa C) Ha, xodimning xohishiga ko'ra D) Yo'q, arizani qabul qilishni asossiz rad etish taqiqlanadi To'g'ri javob: D) Yo'q, arizani qabul qilishni asossiz rad etish taqiqlanadi ✔ Izoh: Arizani qabul qilish faqat qonunda belgilangan asoslar bo'yicha rad etilishi mumkin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 123 28. Fuqarolik holati dalolatnomalari deganda nima tushuniladi? A) Fuqarolarning ish joyidagi buyruqlar B) Fuqarolarning huquq va majburiyatlarini vujudga keltiruvchi, o'zgartiruvchi yoki bekor qiluvchi va ularning huquqiy holatini tavsiflovchi harakatlar va hodisalar C) Fuqarolarning soliq deklaratsiyalari D) Fuqarolarning bank hisobvaraqlari To'g'ri javob: B) Fuqarolarning huquq va majburiyatlarini vujudga keltiruvchi, o'zgartiruvchi yoki ✔ bekor qiluvchi va ularning huquqiy holatini tavsiflovchi harakatlar va hodisalar Izoh: Fuqarolik holati dalolatnomalari — tug'ilish, nikoh, o'lim va boshqa fuqaroning huquqiy holatini belgilovchi harakatlar va hodisalar. 29. Mehnat nizolari qanday turlarga bo'linadi? A) Ichki va xalqaro nizolarga B) Moddiy va ma'naviy nizolarga C) Individual va jamoaviy nizolarga D) Fuqarolik va jinoiy nizolarga To'g'ri javob: C) Individual va jamoaviy nizolarga ✔ Izoh: Individual nizo alohida xodim va ish beruvchi o'rtasida, jamoaviy nizo esa xodimlar jamoasi va ish beruvchi o'rtasida yuzaga keladi. 30. Murojaatchi murojaatni ko'rib chiqishda vakil orqali ishtirok eta oladimi? A) Faqat davlat xizmatchisi bo'lgan vakil orqali ishtirok eta oladi B) Faqat yaqin qarindoshi orqali, boshqa vakil orqali mumkin emas C) Ha, qonunda belgilangan tartibda vakolati rasmiylashtirilgan vakil orqali D) Yo'q, murojaatchi faqat shaxsan o'zi ishtirok etishi shart To'g'ri javob: C) Ha, qonunda belgilangan tartibda vakolati rasmiylashtirilgan vakil orqali ✔ Izoh: Murojaatchi o'z manfaatlarini vakil orqali ham himoya qilishi mumkin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 124 21-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Huquq normasining sanksiyasi nimani ifodalaydi? A) Normani qabul qilish tartibini B) Normani tushuntirish tartibini C) Norma buzilganda qo'llaniladigan salbiy oqibatlarni D) Normaning qo'llanish shartlarini To'g'ri javob: C) Norma buzilganda qo'llaniladigan salbiy oqibatlarni✔ Izoh: Sanksiya dispozitsiya talablari buzilganda qo'llaniladigan davlat majburlov choralarini belgilaydi. 2. Korrupsiya holatlari haqida xabar bergan shaxslarga nisbatan qanday kafolat mavjud? A) Ularning ma'lumotlari ommaga e'lon qilinadi B) Ular davlat himoyasida bo'ladi va ularni ta'qib qilish taqiqlanadi C) Ular ishdan bo'shatiladi D) Ular javobgarlikka tortiladi To'g'ri javob: B) Ular davlat himoyasida bo'ladi va ularni ta'qib qilish taqiqlanadi ✔ Izoh: Korrupsiya haqida xabar beruvchilarni himoya qilish ularning ishonchini oshiradi va korrupsiyani aniqlashga yordam beradi. 3. Ma'muriy qamoq qaysi shaxslarga nisbatan qo'llanilmaydi? A) Chet el fuqarolariga B) Huquqbuzarlikni takroran sodir etgan erkaklarga C) Homilador ayollarga D) Mansabdor shaxslarga To'g'ri javob: C) Homilador ayollarga ✔ Izoh: Qonun insonparvarlik nuqtai nazaridan homilador ayollar va ayrim boshqa toifalarga nisbatan ma'muriy qamoqni qo'llashni taqiqlaydi. 4. Voyaga yetmagan bolalarni moddiy ta'minlash majburiyati kimning zimmasida? A) Faqat maktabning zimmasida B) Faqat bobo-buvilarning zimmasida C) Faqat davlatning zimmasida D) Ota-onalarning zimmasida To'g'ri javob: D) Ota-onalarning zimmasida ✔ Izoh: Ota-onalar o'zlarining voyaga yetmagan bolalarini ta'minlashga majbur; ixtiyoriy ta'minlamasa, aliment sud tartibida undiriladi. 5. Qonun matnining asosiy tarkibiy birligi nima? A) Modda B) Ilova C) Preambula D) Izohlar ro'yxati To'g'ri javob: A) Modda ✔ Izoh: Qonunlar moddalardan iborat bo'lib, moddalar qism va bandlarga bo'linishi, yirik qonunlarda boblar va bo'limlarga birlashtirilishi mumkin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 125 6. Ma'muriy organ bir xil holatdagi arizachilarga turlicha munosabatda bo'lishi mumkinmi? A) Ha, organ rahbari xohlagan arizachiga imtiyoz berishi mumkin B) Yo'q, teng holatlarda teng munosabat talab etiladi (kamsitmaslik) C) Ha, agar arizachi tanish bo'lsa D) Ha, agar ariza kechki vaqtda berilgan bo'lsa To'g'ri javob: B) Yo'q, teng holatlarda teng munosabat talab etiladi (kamsitmaslik)✔ Izoh: Qonun oldida tenglik va kamsitmaslik printsipi ma'muriy organlardan bir xil holatlarga bir xil yondashuvni talab qiladi. 7. Muddatning oxirgi kuni dam olish kuniga to'g'ri kelsa, muddat qachon tugaydi? A) Undan keyingi birinchi ish kunida B) Shu dam olish kunida C) Undan oldingi ish kunida D) Bir haftadan keyin To'g'ri javob: A) Undan keyingi birinchi ish kunida ✔ Izoh: Agar muddatning oxirgi kuni ishlanmaydigan kunga to'g'ri kelsa, muddat tugaydigan kun deb undan keyingi birinchi ish kuni hisoblanadi. 8. Ma'muriy jazo tayinlashda nimalar hisobga olinadi? A) Faqat huquqbuzarlikni aniqlagan xodimning shaxsiy fikri va kayfiyati B) Qilmish xususiyati, aybdorning shaxsi, ayb darajasi, yengillashtiruvchi va og'irlashtiruvchi holatlar C) Faqat jamoatchilik vakillari va ommaviy axborot vositalarining talabi D) Faqat huquqbuzarning moddiy ahvoli, daromadi va mol-mulki miqdori To'g'ri javob: B) Qilmish xususiyati, aybdorning shaxsi, ayb darajasi, yengillashtiruvchi va ✔ og'irlashtiruvchi holatlar Izoh: Jazo individuallashtirilishi kerak, shu sababli qilmish va shaxsga oid barcha muhim holatlar inobatga olinadi. 9. Davlat xizmatchisining siyosiy betarafligi nimani anglatadi? A) Hech qanday ijtimoiy-siyosiy masala bo'yicha fikrga ega bo'lmaslik B) Xizmat davomida faqat bitta siyosiy partiyani qo'llab-quvvatlash C) Xizmatda siyosiy qarashlarga berilmaslik va xizmat mavqeidan siyosiy maqsadda foydalanmaslik D) Saylovlar va referendumlarda ovoz berishdan voz kechish majburiyati To'g'ri javob: C) Xizmatda siyosiy qarashlarga berilmaslik va xizmat mavqeidan siyosiy maqsadda ✔ foydalanmaslik Izoh: Davlat xizmatchisi siyosiy kuchlardan qat'i nazar davlat va jamiyat manfaatlariga xizmat qiladi. 10. Davlat organlari va mansabdor shaxslarning qarorlari va harakatlari ustidan qayerga shikoyat qilish mumkin? A) Sudga B) Faqat o'sha organning o'ziga C) Faqat xalqaro tashkilotga D) Hech qayerga shikoyat qilib bo'lmaydi To'g'ri javob: A) Sudga ✔ Izoh: Har kimga o'z huquq va erkinliklarini sud orqali himoya qilish, davlat organlari va mansabdor shaxslarning g'ayriqonuniy harakatlari ustidan sudga shikoyat qilish huquqi kafolatlanadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 126 11. O'zbekiston fuqarolari qanday erkinlikka ega? A) Qonunlarga rioya qilmaslik erkinligiga B) Davlat chegarasini nazoratsiz kesib o'tish erkinligiga C) Boshqa shaxslarning uyida ruxsatsiz yashash erkinligiga D) Respublika hududida erkin harakatlanish va yashash joyini tanlash erkinligiga To'g'ri javob: D) Respublika hududida erkin harakatlanish va yashash joyini tanlash erkinligiga✔ Izoh: Fuqarolar respublika hududida erkin harakatlanish, yashash joyini tanlash, respublikaga kirish va undan chiqish huquqiga ega, cheklovlar faqat qonun bilan belgilanadi. 12. Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi qachon qabul qilingan? A) 1966-yil 16-dekabrda B) 1945-yil 24-oktabrda C) 1948-yil 10-dekabrda D) 1989-yil 20-noyabrda To'g'ri javob: C) 1948-yil 10-dekabrda ✔ Izoh: Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi BMT Bosh Assambleyasi tomonidan 1948-yil 10-dekabrda qabul qilingan. 13. Soxta nikoh nima? A) Diniy marosim bilan tuzilgan nikoh B) Nikoh shartnomasi bilan tuzilgan nikoh C) Chet elda tuzilgan nikoh D) Er-xotin yoki ulardan biri oila qurish niyatisiz qayd ettirgan nikoh To'g'ri javob: D) Er-xotin yoki ulardan biri oila qurish niyatisiz qayd ettirgan nikoh ✔ Izoh: Er-xotin yoki ulardan biri oila qurish maqsadisiz qayd ettirgan nikoh soxta nikoh hisoblanadi va sud tomonidan haqiqiy emas deb topiladi. 14. Oferta nima? A) Sud qarori B) Shartnoma tuzish haqidagi taklif C) Taklifni qabul qilish haqidagi javob D) Shartnomani bekor qilish haqidagi bildirishnoma To'g'ri javob: B) Shartnoma tuzish haqidagi taklif ✔ Izoh: Oferta — bir yoki bir necha aniq shaxsga yuborilgan, yetarli darajada aniq va shartnoma tuzish niyatini ifodalovchi taklif. 15. Ma'muriy organning harakatsizligi ustidan shikoyat qilish mumkinmi? A) Ha, qonunda belgilangan majburiyatni bajarmaslik ham shikoyat qilinishi mumkin B) Yo'q, faqat yozma ravishda qabul qilingan qarorlar ustidan shikoyat qilinadi C) Faqat harakatsizlik bir yildan ortiq davom etgandan keyin mumkin D) Faqat prokuror orqali va uning roziligi bilan shikoyat qilinadi To'g'ri javob: A) Ha, qonunda belgilangan majburiyatni bajarmaslik ham shikoyat qilinishi mumkin ✔ Izoh: Arizani o'z vaqtida ko'rmaslik kabi harakatsizlik ham shaxs huquqlarini buzadi, shuning uchun u ham shikoyat qilinishi mumkin. 16. Konstitutsiyaviy sud tomonidan Konstitutsiyaga zid deb topilgan hujjat qanday oqibatga duch keladi? A) U avtomatik ravishda qonunga aylanadi B) U yuridik kuchini yo'qotadi C) U faqat tavsiyaviy hujjatga aylanadi D) U yana besh yil amal qiladi To'g'ri javob: B) U yuridik kuchini yo'qotadi ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 127 Izoh: Konstitutsiyaga zid deb topilgan hujjat yoki uning qismi yuridik kuchini yo'qotadi. 17. Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari asosan qaysi tilda tayyorlanadi? A) Faqat ingliz tilida B) Davlat tilida C) Faqat rus tilida D) Mualliflar istagan istalgan tilda To'g'ri javob: B) Davlat tilida✔ Izoh: Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari davlat tilida tayyorlanadi, zarur hollarda boshqa tillarga tarjimasi ham tayyorlanadi. 18. Korrupsiyaviy omillarni aniqlash uchun normativ hujjatlar qanday ekspertizadan o'tkaziladi? A) Tibbiy ekspertizadan B) Sanitariya ekspertizasidan C) Ekologik ekspertizadan D) Antikorrupsiya ekspertizasidan To'g'ri javob: D) Antikorrupsiya ekspertizasidan ✔ Izoh: Antikorrupsiya ekspertizasi hujjatlardagi korrupsiyaga sharoit yaratuvchi normalarni aniqlaydi. 19. Normativ-huquqiy hujjatga o'zgartirish qanday hujjat bilan kiritiladi? A) Yuridik kuchi pastroq bo'lgan har qanday hujjat bilan B) Faqat xat yuborish yo'li bilan C) Faqat og'zaki ko'rsatma bilan D) Xuddi shu yoki undan yuqoriroq yuridik kuchga ega hujjat bilan To'g'ri javob: D) Xuddi shu yoki undan yuqoriroq yuridik kuchga ega hujjat bilan ✔ Izoh: Quyi turuvchi hujjat yuqori hujjatni o'zgartira olmaydi; o'zgartish teng yoki yuqori kuchli hujjat bilan kiritiladi. 20. Saylovda ishtirok etish qanday tamoyilga asoslanadi? A) Majburiylik: qatnashmaganlar javobgarlikka tortiladi B) Navbatlilik: fuqarolar saylovda navbat bilan qatnashadi C) Ixtiyoriylik: saylovda ishtirok etishga hech kim majburlanmaydi D) Tanlanganlik: faqat taklif qilinganlar ovoz beradi To'g'ri javob: C) Ixtiyoriylik: saylovda ishtirok etishga hech kim majburlanmaydi ✔ Izoh: Saylovda ishtirok etish erkin va ixtiyoriy; fuqaroni ovoz berishga yoki bermaslikka majburlash taqiqlanadi. 21. Nikoh tuzishda er-xotin familiyasini qanday tanlaydi? A) O'z xohishiga ko'ra birining familiyasini umumiy familiya sifatida tanlaydi yoki har biri o'z familiyasini saqlab qoladi B) Xotin har doim erning familiyasini olishi shart C) Er har doim xotinning familiyasini olishi shart D) Familiyani FHDYO xodimi tanlaydi To'g'ri javob: A) O'z xohishiga ko'ra birining familiyasini umumiy familiya sifatida tanlaydi yoki har ✔ biri o'z familiyasini saqlab qoladi Izoh: Nikoh tuzishda er-xotin o'z xohishiga ko'ra ulardan birining familiyasini umumiy familiya qilib tanlaydi yoki nikohgacha bo'lgan familiyasini saqlab qoladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 128 22. Notarius rad etganda murojaatchiga nimani tushuntirishi kerak? A) Rad etish sabablari va shikoyat qilish tartibini B) Hech narsani tushuntirish shart emas C) Faqat boshqa notarius manzilini D) Faqat o'z ish vaqtini To'g'ri javob: A) Rad etish sabablari va shikoyat qilish tartibini✔ Izoh: Rad etish sabablari ko'rsatilishi murojaatchiga kamchiliklarni bartaraf etish yoki shikoyat qilish imkonini beradi. 23. O'zbekiston Respublikasining hududi va chegarasi qanday maqomga ega? A) Hukumat qarori bilan bo'linishi mumkin B) Daxlsiz va bo'linmas C) Vaqtincha belgilangan hudud hisoblanadi D) Viloyatlar kelishuvi bilan o'zgartiriladi To'g'ri javob: B) Daxlsiz va bo'linmas ✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekiston Respublikasining hududi va chegarasi daxlsiz va bo'linmasdir. 24. Mulk ijarasi shartnomasi nima? A) Ijaraga beruvchi mol-mulkni haq evaziga ijarachiga vaqtincha egalik qilish va foydalanishga beradigan shartnoma B) Mol-mulkni faqat saqlashga berish shartnomasi C) Mol-mulkni tekin mulk qilib berish shartnomasi D) Mol-mulkni abadiy sotish shartnomasi To'g'ri javob: A) Ijaraga beruvchi mol-mulkni haq evaziga ijarachiga vaqtincha egalik qilish va ✔ foydalanishga beradigan shartnoma Izoh: Mulk ijarasi shartnomasi bo'yicha ijaraga beruvchi ijarachiga mol-mulkni haq evaziga vaqtincha egalik qilish va foydalanishga beradi. 25. Notarius bitimni tasdiqlashda taraflarga nimani tushuntirishi kerak? A) Faqat notariusning ish vaqtini B) Hech narsani tushuntirmaydi C) Faqat soliq stavkalarini D) Bitimning mazmuni va huquqiy oqibatlarini To'g'ri javob: D) Bitimning mazmuni va huquqiy oqibatlarini ✔ Izoh: Notarius taraflarning bitim mohiyati va oqibatlarini tushunib imzolashini ta'minlashi kerak. 26. Bank kafolati nima? A) Bankning davlatga soliq to'lash majburiyati B) Bank yoki boshqa kredit tashkilotining kreditorga qarzdor talabiga binoan pul summasini to'lash haqidagi yozma majburiyati C) Bankning omonatchiga foiz to'lash va'dasi D) Bank xodimining shaxsiy kafilligi To'g'ri javob: B) Bank yoki boshqa kredit tashkilotining kreditorga qarzdor talabiga binoan pul ✔ summasini to'lash haqidagi yozma majburiyati Izoh: Bank kafolati bo'yicha bank kafil sifatida kreditorga kafolat shartlariga muvofiq pul summasini to'lash haqida yozma majburiyat beradi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 129 27. Ushlab qolish qanday ta'minlash usuli? A) Kreditor qarzdorga topshirilishi lozim bo'lgan ashyoni majburiyat bajarilgunga qadar o'zida ushlab turishi B) Qarzdorning ish haqini to'liq olib qo'yish C) Qarzdorning hujjatlarini yo'q qilish D) Qarzdorni ozodlikdan mahrum qilish To'g'ri javob: A) Kreditor qarzdorga topshirilishi lozim bo'lgan ashyoni majburiyat bajarilgunga ✔ qadar o'zida ushlab turishi Izoh: Ushlab qolishda qarzdorga yoki u ko'rsatgan shaxsga topshirilishi lozim bo'lgan ashyoni kreditor majburiyat bajarilgunga qadar ushlab turishga haqli. 28. Davlat hisobidan yuridik yordam qaysi holatda ko'rsatilishi mumkin? A) Faqat chet el fuqarolariga, ularning fuqaroligi sababli B) Har qanday tijorat nizosida, istalgan korxonaning talabiga ko'ra C) Faqat yuridik shaxslarga, ularning moliyaviy holatidan qat'i nazar D) Qonunda belgilangan hollarda, masalan, himoyachi majburiy bo'lib, u taklif etilmaganda To'g'ri javob: D) Qonunda belgilangan hollarda, masalan, himoyachi majburiy bo'lib, u taklif ✔ etilmaganda Izoh: Davlat qonunda belgilangan hollarda himoyachi ishtirokini davlat hisobidan ta'minlaydi. 29. Konstitutsiyaga ko'ra oila qanday maqomga ega? A) Faqat diniy institut B) Faqat iqtisodiy birlashma C) Faqat xususiy masala bo'lib, davlat himoyasida emas D) Jamiyatning asosiy bo'g'ini bo'lib, jamiyat va davlat muhofazasida To'g'ri javob: D) Jamiyatning asosiy bo'g'ini bo'lib, jamiyat va davlat muhofazasida ✔ Izoh: Oila jamiyatning asosiy bo'g'inidir hamda jamiyat va davlat muhofazasida bo'lish huquqiga ega. 30. Ishonchnomada amal qilish muddati ko'rsatilmagan bo'lsa, u qancha muddat amal qiladi? A) Berilgan kundan boshlab bir oy B) Berilgan kundan boshlab bir yil C) Cheksiz muddat D) Berilgan kundan boshlab o'n yil To'g'ri javob: B) Berilgan kundan boshlab bir yil ✔ Izoh: Muddati ko'rsatilmagan ishonchnoma berilgan kundan boshlab bir yil davomida o'z kuchini saqlaydi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 130 22-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Murojaatchi murojaatini ko'rib chiqishda qo'shimcha tushuntirish berishni xohlasa, bunga yo'l qo'yiladimi? A) Faqat sud orqali B) Faqat pul to'lab C) Yo'q, murojaat berilgach hech narsa qo'shib bo'lmaydi D) Ha, u qo'shimcha tushuntirish va hujjatlar berishi mumkin To'g'ri javob: D) Ha, u qo'shimcha tushuntirish va hujjatlar berishi mumkin✔ Izoh: Murojaatchining qo'shimcha ma'lumot berishi masalani to'liq hal qilishga yordam beradi. 2. Teng qiymatli mehnat uchun haq to'lashda qaysi tamoyil amal qiladi? A) Yoshi kattaroq xodimlarga har doim ko'proq to'lanadi B) Erkaklarga har doim ko'proq haq to'lanadi C) Haq faqat rahbarning shaxsiy fikriga qarab belgilanadi D) Teng qiymatli mehnat uchun teng haq to'lanadi To'g'ri javob: D) Teng qiymatli mehnat uchun teng haq to'lanadi ✔ Izoh: Teng mehnat uchun teng haq kamsitmaslik printsipining mehnatga haq to'lash sohasidagi ifodasidir. 3. Sudyalar o'z faoliyatida nimaga bo'ysunadi? A) Prokuror ko'rsatmalariga B) Faqat qonunga C) Yuqori turuvchi vazir buyruqlariga D) Mahalliy hokim ko'rsatmalariga To'g'ri javob: B) Faqat qonunga ✔ Izoh: Sudyalar mustaqil bo'lib, faqat qonunga bo'ysunadi; ularning odil sudlovni amalga oshirish faoliyatiga aralashish taqiqlanadi. 4. Ma'muriy reglament nima? A) Davlat funksiyasi yoki xizmatini bajarish tartibi, muddatlari va bosqichlarini belgilovchi hujjat B) Davlat xizmatchisining shaxsiy hayotiga oid ma'lumotlar to'plami C) Fuqarolarning murojaatlarini statistik hisobga olish shakli D) Ma'muriy organ binosida xavfsizlik qoidalari ro'yxati To'g'ri javob: A) Davlat funksiyasi yoki xizmatini bajarish tartibi, muddatlari va bosqichlarini ✔ belgilovchi hujjat Izoh: Ma'muriy reglament ma'muriy organ faoliyatini standartlashtiradi va uni arizachi uchun oshkora qiladi. 5. Sud tomonidan e'lon qilingan qarorni tushunmagan tarafga nima tushuntiriladi? A) Qarorning mazmuni, shikoyat qilish tartibi va muddatlari B) Faqat ishni ko'rgan sudyaning ish tajribasi va staji C) Faqat sud binosining tarixi va ish tartibi D) Hech narsa, chunki taraf qarorni o'zi tushunishi kerak To'g'ri javob: A) Qarorning mazmuni, shikoyat qilish tartibi va muddatlari ✔ Izoh: Sud taraflarga qarorning mohiyati va ustidan shikoyat qilish tartibini tushuntiradi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 131 6. Mehnat shartnomasi muddatiga ko'ra qanday turlarga bo'linadi? A) Davlat va xususiy tashkilotlar bilan tuzilgan shartnomalarga B) Asosiy va jamoaviy tarzda tuzilgan shartnomalarga C) Og'zaki va yozma shaklda tuzilgan shartnomalarga D) Nomuayyan muddatga va muayyan muddatga tuzilgan shartnomalarga To'g'ri javob: D) Nomuayyan muddatga va muayyan muddatga tuzilgan shartnomalarga✔ Izoh: Mehnat shartnomasi nomuayyan muddatga yoki qonunda nazarda tutilgan hollarda muayyan muddatga tuziladi. 7. Fuqarolik munosabatlari qonunda tartibga solinmagan bo'lsa, qanday yo'l tutiladi? A) Munosabat avtomatik ravishda bekor qilinadi B) O'xshash munosabatlarni tartibga soluvchi qonun qo'llaniladi (qonun analogiyasi) C) Sudya o'z xohishiga ko'ra yangi qonun chiqaradi D) Munosabat umuman ko'rib chiqilmaydi To'g'ri javob: B) O'xshash munosabatlarni tartibga soluvchi qonun qo'llaniladi (qonun analogiyasi) ✔ Izoh: Qonun bo'shlig'i bo'lsa, o'xshash munosabatlarni tartibga soluvchi qonun (qonun analogiyasi), bunday qonun ham bo'lmasa, huquqning umumiy tamoyillari (huquq analogiyasi) qo'llaniladi. 8. Davlat xizmatini ko'rsatuvchi organ arizani belgilangan muddatda ko'rib chiqmasa, arizachi nima qilishi mumkin? A) Faqat yangi ariza bilan qayta murojaat qilishi mumkin, shikoyat qilolmaydi B) Faqat ommaviy axborot vositalariga murojaat qilishi mumkin C) Yuqori turuvchi organga yoki sudga shikoyat qilishi mumkin D) Hech narsa qila olmaydi To'g'ri javob: C) Yuqori turuvchi organga yoki sudga shikoyat qilishi mumkin ✔ Izoh: Muddatni buzish harakatsizlik hisoblanadi va u ustidan shikoyat qilish mumkin. 9. Advokatura qanday institut hisoblanadi? A) Prokuratura tarkibidagi bo'linma B) Sud apparatining tarkibiy qismi C) Ichki ishlar vazirligi bo'linmasi D) Malakali yuridik yordam ko'rsatuvchi mustaqil huquqiy institut To'g'ri javob: D) Malakali yuridik yordam ko'rsatuvchi mustaqil huquqiy institut ✔ Izoh: Advokatura mustaqil institut bo'lib, jismoniy va yuridik shaxslarga malakali yuridik yordam ko'rsatadi. 10. Yopiq vasiyatnoma nima? A) Sud tomonidan tuzilgan vasiyatnoma B) Merosxo'rlar birgalikda tuzgan vasiyatnoma C) Faqat og'zaki aytilgan vasiyat D) Mazmuni bilan vasiyat qiluvchidan boshqa shaxslar, jumladan notarius ham tanishmagan holda tuzilgan vasiyatnoma To'g'ri javob: D) Mazmuni bilan vasiyat qiluvchidan boshqa shaxslar, jumladan notarius ham ✔ tanishmagan holda tuzilgan vasiyatnoma Izoh: Yopiq vasiyatnomada vasiyat qiluvchi uning mazmuni bilan boshqa shaxslarni, shu jumladan notariusni tanishtirmasdan tuzadi. 11. Mahalla fuqarolar yig'iniga murojaat qilish mumkinmi? A) Faqat sudning alohida ruxsati bilan murojaat qilish mumkin B) Ha, fuqarolar o'zini o'zi boshqarish organlariga ham murojaat qilish mumkin C) Yo'q, murojaat faqat davlat organlariga berilishi mumkin D) Faqat jamoaviy murojaat shaklida, yakka tartibda mumkin emas To'g'ri javob: B) Ha, fuqarolar o'zini o'zi boshqarish organlariga ham murojaat qilish mumkin ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 132 Izoh: Murojaat qilish huquqi fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organlariga nisbatan ham amal qiladi. 12. Qonun bo'yicha ikkinchi navbatdagi merosxo'rlar kimlar? A) Meros qoldiruvchining eri (xotini) B) Meros qoldiruvchining ota-onasi C) Meros qoldiruvchining bolalari D) Meros qoldiruvchining aka-ukalari, opa-singillari, bobosi va buvisi To'g'ri javob: D) Meros qoldiruvchining aka-ukalari, opa-singillari, bobosi va buvisi✔ Izoh: Birinchi navbat merosxo'rlari bo'lmasa, ikkinchi navbatda meros qoldiruvchining aka-ukalari, opa- singillari, bobosi va buvisi merosxo'r bo'ladi. 13. Anonim murojaatlar qanday tartibda ko'rib chiqiladi? A) Ko'rib chiqilmaydi B) Faqat jamoaviy murojaat sifatida ko'rib chiqiladi C) Faqat sudda ko'rib chiqiladi D) Birinchi navbatda ko'rib chiqiladi To'g'ri javob: A) Ko'rib chiqilmaydi ✔ Izoh: Murojaatchi haqida ma'lumot bo'lmagan anonim murojaatlar qonunchilikka ko'ra ko'rib chiqilmaydi. 14. Fuqarolik holati dalolatnomasi qayd etilganda fuqaroga qanday hujjat beriladi? A) Tegishli guvohnoma B) Pasport C) Mehnat daftarchasi D) Haydovchilik guvohnomasi To'g'ri javob: A) Tegishli guvohnoma ✔ Izoh: Fuqarolik holati dalolatnomasi qayd etilgach, tegishli yozuv asosida guvohnoma (tug'ilganlik, nikoh, o'lim va boshq.) beriladi. 15. Ijro hujjatini ijroga taqdim etish muddati o'tib ketsa, undiruvchi nima qilishi mumkin? A) Muddatni o'zi bir tomonlama uzaytirib, ijroga taqdim etishi mumkin B) Qarzdorning mol-mulkini o'zi mustaqil ravishda olib qo'yishi mumkin C) Hech narsa qila olmaydi, chunki o'tkazilgan muddat hech qachon tiklanmaydi D) Uzrli sabab bo'lsa, sudga muddatni tiklash to'g'risida ariza bilan murojaat qilishi mumkin To'g'ri javob: D) Uzrli sabab bo'lsa, sudga muddatni tiklash to'g'risida ariza bilan murojaat qilishi ✔ mumkin Izoh: Uzrli sabablar bilan o'tkazib yuborilgan muddat sud tomonidan tiklanishi mumkin. 16. Qonuniy kuchga kirgan sud qarorlari kimlar uchun majburiy? A) Faqat sud apparatida ishlovchi xodimlar uchun B) Faqat da'vogar uchun, javobgar uchun esa ixtiyoriy C) Faqat ishni ko'rgan va qaror chiqargan sudyaning o'zi uchun D) Davlat organlari, tashkilotlar, mansabdor shaxslar va fuqarolar uchun To'g'ri javob: D) Davlat organlari, tashkilotlar, mansabdor shaxslar va fuqarolar uchun ✔ Izoh: Kuchga kirgan sud hujjatlari umummajburiy bo'lib, butun respublika hududida ijro etilishi shart. 17. Bitta intizomiy nojo'ya harakat uchun nechta intizomiy jazo qo'llanishi mumkin? A) Faqat bitta B) Cheklanmagan C) Uchtagacha D) Ikkita To'g'ri javob: A) Faqat bitta ✔ Izoh: Har bir intizomiy nojo'ya harakat uchun faqat bitta intizomiy jazo qo'llanishi mumkin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 133 18. Quyidagilardan qaysi biri bir tomonlama bitimga misol bo'ladi? A) Ijara shartnomasi B) Ayirboshlash shartnomasi C) Oldi-sotdi shartnomasi D) Vasiyatnoma tuzish To'g'ri javob: D) Vasiyatnoma tuzish✔ Izoh: Bir tomonlama bitim faqat bir tarafning irodasi bilan tuziladi; vasiyatnoma bunga yorqin misol. 19. Bir navbatdagi merosxo'rlar qonun bo'yicha merosni qanday ulushlarda oladi? A) Daromadiga qarab B) Yoshiga qarab C) Teng ulushlarda D) Jinsiga qarab To'g'ri javob: C) Teng ulushlarda ✔ Izoh: Bir navbatdagi merosxo'rlar qonun bo'yicha merosni teng ulushlarda oladi. 20. Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali qaysi manzilda joylashgan? A) regulation.gov.uz B) stat.uz C) lex.uz D) my.gov.uz To'g'ri javob: D) my.gov.uz ✔ Izoh: my.gov.uz portali orqali davlat xizmatlariga elektron shaklda ariza berish mumkin. 21. Bolaning tug'ilishi qayerda qayd etilishi mumkin? A) Faqat chet eldagi konsullikda B) Faqat poytaxtda C) Bola tug'ilgan joyda yoki ota-onasining (ulardan birining) yashash joyida D) Faqat bobosining yashash joyida To'g'ri javob: C) Bola tug'ilgan joyda yoki ota-onasining (ulardan birining) yashash joyida ✔ Izoh: Bolaning tug'ilishi bola tug'ilgan joydagi yoki ota-onasi yoki ulardan birining yashash joyidagi FHDYO organida qayd etiladi. 22. Sudyalar korpusini shakllantirishda ishtirok etuvchi va sudyalar mustaqilligiga ko'maklashuvchi organ qaysi? A) Markaziy saylov komissiyasi B) Advokatlar palatasi C) Hisob palatasi D) Sudyalar oliy kengashi To'g'ri javob: D) Sudyalar oliy kengashi ✔ Izoh: Sudyalar oliy kengashi sud hokimiyati mustaqilligini ta'minlash va sudyalar korpusini shakllantirishda ishtirok etadi. 23. Davlat xizmatlari ko'rsatish sohasida «inson omili»ni kamaytirishning asosiy vositasi nima? A) Xizmatlarni raqamlashtirish va avtomatlashtirish B) Hujjatlar sonini oshirish C) Xodimlar sonini ko'paytirish D) Xizmatlarni faqat og'zaki ko'rsatish To'g'ri javob: A) Xizmatlarni raqamlashtirish va avtomatlashtirish ✔ Izoh: Raqamlashtirish arizachi va xodim o'rtasidagi bevosita aloqani kamaytirib, suiiste'mollar xavfini pasaytiradi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 134 24. Fuqaroning yashash joyi deb qaysi joy hisoblanadi? A) Fuqaro doimiy yoki asosan yashaydigan joy B) Fuqaro dam olishga boradigan joy C) Fuqaro ishlaydigan tashkilot joylashgan joy D) Fuqaro tug'ilgan joy To'g'ri javob: A) Fuqaro doimiy yoki asosan yashaydigan joy✔ Izoh: Fuqaro doimiy yoki asosan yashaydigan joy uning yashash joyi hisoblanadi. 25. Fuqarolik holati dalolatnomasi yozuvini bekor qilish qanday asosda amalga oshiriladi? A) Ish beruvchining buyrug'i bilan B) Mahalla raisining xati bilan C) Sud qarori asosida D) Fuqaroning og'zaki iltimosi bilan To'g'ri javob: C) Sud qarori asosida ✔ Izoh: Fuqarolik holati dalolatnomasi yozuvini bekor qilish sud qarori asosida amalga oshiriladi. 26. Merosni qabul qilish qanday usullarda amalga oshiriladi? A) Faqat gazetada e'lon berish orqali B) Notariusga ariza berish yoki meros mol-mulkiga amalda egalik qilishga kirishish orqali C) Faqat hokimga ariza berish orqali D) Faqat sudga da'vo berish orqali To'g'ri javob: B) Notariusga ariza berish yoki meros mol-mulkiga amalda egalik qilishga kirishish ✔ orqali Izoh: Merosni qabul qilish meros ochilgan joydagi notariusga ariza berish yoki meros mol-mulkini amalda boshqarishga yoki egalik qilishga kirishish yo'li bilan amalga oshiriladi. 27. Xodimning normal ish vaqti davomiyligi haftasiga qancha soatdan oshmasligi kerak? A) 40 soatdan B) 44 soatdan C) 48 soatdan D) 36 soatdan To'g'ri javob: A) 40 soatdan ✔ Izoh: Mehnat qonunchiligiga ko'ra normal ish vaqti haftasiga qirq soatdan oshmasligi kerak. 28. Sud hujjatlarini majburiy ijro etishni kim amalga oshiradi? A) Davlat ijrochilari B) Notariuslar C) Mahalla raislari D) Advokatlar To'g'ri javob: A) Davlat ijrochilari ✔ Izoh: Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini majburiy ijro etish davlat ijrochilari zimmasiga yuklangan. 29. FHDYO qisqartmasi nimani anglatadi? A) Fuqarolarning holatini yagona hisobga olish B) Fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish C) Fuqarolik huquqlari davlat yuridik organi D) Fuqarolarning hujjatlarini davlat yig'imi organi To'g'ri javob: B) Fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish ✔ Izoh: FHDYO — fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organlari; ular tug'ilish, nikoh, o'lim kabi dalolatnomalarni davlat ro'yxatidan o'tkazadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 135 30. O'zbekistonda nikoh yoshi qancha? A) Erkaklar uchun 18, ayollar uchun 16 yosh B) Erkaklar va ayollar uchun 16 yosh C) Erkaklar uchun 20, ayollar uchun 18 yosh D) Erkaklar va ayollar uchun 18 yosh To'g'ri javob: D) Erkaklar va ayollar uchun 18 yosh✔ Izoh: Oila qonunchiligiga ko'ra nikoh yoshi erkaklar va ayollar uchun bir xil - o'n sakkiz yosh. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 136 23-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Voyaga yetgan, mehnatga layoqatli farzandlarning ota-onalariga nisbatan oilaviy majburiyati nima? A) Ota-onalarining qarzlarini avtomatik to'lash B) Ota-onalarining kasbini davom ettirish C) Mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj ota-onalarini ta'minlash va ular haqida g'amxo'rlik qilish D) Ota-onalari bilan albatta birga yashash To'g'ri javob: C) Mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj ota-onalarini ta'minlash va ular haqida ✔ g'amxo'rlik qilish Izoh: Voyaga yetgan mehnatga layoqatli farzandlar o'zlarining mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj ota- onalarini ta'minlashi va ular haqida g'amxo'rlik qilishi shart. 2. O'zbekistonda saylovlarda qatnashish huquqi qaysi yoshdan vujudga keladi? A) 25 yoshdan B) 16 yoshdan C) 18 yoshdan D) 21 yoshdan To'g'ri javob: C) 18 yoshdan ✔ Izoh: O'n sakkiz yoshga to'lgan O'zbekiston Respublikasi fuqarolari saylash huquqiga ega. 3. Aybsizlik prezumpsiyasining mazmuni nima? A) Ayblanuvchi o'z aybsizligini o'zi isbotlashi shart B) Ushlangan shaxs avtomatik ravishda aybdor sanaladi C) Tergovchi aybdor deb topsa shaxs aybdor hisoblanadi D) Shaxsning aybi qonuniy kuchga kirgan sud hukmi bilan aniqlanmaguncha u aybdor hisoblanmaydi To'g'ri javob: D) Shaxsning aybi qonuniy kuchga kirgan sud hukmi bilan aniqlanmaguncha u aybdor ✔ hisoblanmaydi Izoh: Jinoyat sodir etganlikda ayblanayotgan shaxsning aybi qonuniy tartibda isbotlanib, kuchga kirgan sud hukmi bilan aniqlanmaguncha u aybdor hisoblanmaydi. 4. Quyidagilardan qaysi biri yuridik fakt sifatida «hodisa» hisoblanadi? A) Ishonchnoma berish B) Tabiiy ofat natijasida mulkning yo'q bo'lishi C) Oldi-sotdi shartnomasini tuzish D) Vasiyatnoma tuzish To'g'ri javob: B) Tabiiy ofat natijasida mulkning yo'q bo'lishi ✔ Izoh: Hodisa — kishilar irodasiga bog'liq bo'lmagan holda yuz beradigan va huquqiy oqibat keltiradigan holat, masalan, tabiiy ofat. 5. Notarius notarial harakatlardan tashqari qanday faoliyat bilan shug'ullanishi mumkin? A) Tadbirkorlik faoliyati bilan B) Ilmiy, pedagogik va ijodiy faoliyat bilan C) Advokatlik faoliyati bilan D) Boshqa davlat lavozimida ishlash bilan To'g'ri javob: B) Ilmiy, pedagogik va ijodiy faoliyat bilan ✔ Izoh: Notarius mustaqilligini ta'minlash uchun unga boshqa haq to'lanadigan faoliyat taqiqlanadi, ilmiy, pedagogik va ijodiy faoliyat bundan mustasno. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 137 6. Davlat xizmatchisi xizmat vazifasini bajarish uchun qo'shimcha haq talab qilsa, bu qanday baholanadi? A) Korrupsiyaviy harakat (tovlamachilik) sifatida B) Xushmuomalalik sifatida C) Mehnat unumdorligini oshirish sifatida D) Qonuniy rag'batlantirish sifatida To'g'ri javob: A) Korrupsiyaviy harakat (tovlamachilik) sifatida✔ Izoh: Xizmat vazifasi uchun alohida haq talab qilish poraxo'rlik va tovlamachilik belgisidir. 7. Ota-ona qaramog'isiz qolgan bolalarni oilaga joylashtirishning ustuvor shakli qaysi? A) Bolani ishga yuborish B) Bolani yolg'iz yashashga qoldirish C) Bolani chet elga yuborish D) Farzandlikka olish To'g'ri javob: D) Farzandlikka olish ✔ Izoh: Ota-ona qaramog'idan mahrum bo'lgan bolalarni joylashtirishda farzandlikka olish, vasiylik (homiylik) va boshqa oilaviy shakllar ustuvor hisoblanadi. 8. Oilaviy munosabatlar oila qonunchiligida tartibga solinmagan bo'lsa, qaysi qonunchilik qo'llaniladi? A) Soliq qonunchiligi B) Fuqarolik qonunchiligi, agar bu oilaviy munosabatlar mohiyatiga zid bo'lmasa C) Jinoyat qonunchiligi D) Bojxona qonunchiligi To'g'ri javob: B) Fuqarolik qonunchiligi, agar bu oilaviy munosabatlar mohiyatiga zid bo'lmasa ✔ Izoh: Er-xotin va oila a'zolari o'rtasidagi mulkiy va shaxsiy nomulkiy munosabatlar oila qonunchiligida tartibga solinmagan bo'lsa, fuqarolik qonunchiligi qo'llaniladi. 9. 1966-yilda BMT tomonidan qabul qilingan xalqaro paktlar qaysilar? A) Fuqarolik va siyosiy huquqlar to'g'risidagi hamda iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar to'g'risidagi paktlar B) Dengiz huquqi va havo huquqi to'g'risidagi paktlar C) Bola huquqlari va ayollar huquqlari to'g'risidagi paktlar D) Savdo va bojxona to'g'risidagi paktlar To'g'ri javob: A) Fuqarolik va siyosiy huquqlar to'g'risidagi hamda iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy ✔ huquqlar to'g'risidagi paktlar Izoh: 1966-yilda Fuqarolik va siyosiy huquqlar to'g'risidagi hamda Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar to'g'risidagi xalqaro paktlar qabul qilingan. 10. Ma'muriy hujjatdagi aniq yozuv yoki hisob-kitob xatosi qanday tuzatiladi? A) Bunday xatolarni tuzatishga umuman yo'l qo'yilmaydi B) Faqat sudning hal qiluv qarori asosida tuzatiladi C) Faqat arizachi yangi ariza bergandan so'ng bir yil o'tib tuzatiladi D) Hujjatni qabul qilgan ma'muriy organning o'zi tomonidan tuzatiladi To'g'ri javob: D) Hujjatni qabul qilgan ma'muriy organning o'zi tomonidan tuzatiladi ✔ Izoh: Ochiq-oydin texnik xatolar hujjat mazmunini o'zgartirmaydi, shuning uchun ularni organning o'zi tuzatishi mumkin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 138 11. Qonun va Prezident farmoni o'rtasida ziddiyat bo'lsa, qaysi biri qo'llaniladi? A) Prezident farmoni B) Qonun C) Keyinroq qabul qilingani, darajasidan qat'i nazar D) Ikkalasi ham bekor bo'ladi To'g'ri javob: B) Qonun✔ Izoh: Qonunlar qonunosti hujjatlardan, jumladan Prezident farmonlaridan yuqori yuridik kuchga ega. 12. Davlat organi yoki mansabdor shaxsning g'ayriqonuniy harakati tufayli fuqaroga yetkazilgan zarar qanday qoplanadi? A) Zararni faqat fuqaroning qarindoshlari qoplaydi B) Zarar faqat mahalla fondi hisobidan qoplanadi C) Qonunda belgilangan tartibda zarar qoplanadi D) Zarar hech qanday holatda qoplanmaydi To'g'ri javob: C) Qonunda belgilangan tartibda zarar qoplanadi ✔ Izoh: Davlat organlari va mansabdor shaxslarning g'ayriqonuniy harakatlari natijasida yetkazilgan zarar qonunga muvofiq qoplanishi kafolatlangan. 13. Meros qachon ochiladi? A) Merosxo'rlar voyaga yetgan kundan boshlab B) Fuqaro notarial tartibda vasiyatnoma tuzgan kundan boshlab C) Fuqaro yoshga doir pensiyaga chiqqan kundan boshlab D) Fuqaro vafot etganda (yoki vafot etgan deb e'lon qilinganda) To'g'ri javob: D) Fuqaro vafot etganda (yoki vafot etgan deb e'lon qilinganda) ✔ Izoh: Merosning ochilishiga fuqaroning vafoti yoki sud tomonidan vafot etgan deb e'lon qilinishi asos bo'ladi. 14. Oila qonunchiligining asosiy tamoyillaridan biri qaysi? A) Faqat er manfaatlarining ustuvorligi B) Oilaviy ishlarga har kimning ixtiyoriy aralashuvi C) Nikohning faqat diniy shaklda tuzilishi D) Bolalarning manfaatlari va huquqlarini ustuvor himoya qilish To'g'ri javob: D) Bolalarning manfaatlari va huquqlarini ustuvor himoya qilish ✔ Izoh: Oila qonunchiligi nikohning ixtiyoriyligi, er-xotinning tengligi, oilaviy masalalarni o'zaro kelishuv bilan hal etish va bolalar manfaatlarini ustuvor himoya qilishga asoslanadi. 15. Ma'muriy huquqbuzarlik ishi bo'yicha shaxsni ma'muriy ushlab turish qanday chora hisoblanadi? A) Jinoiy jazo turi B) Ish yuritishni ta'minlash chorasi C) Ma'muriy jazo turi D) Intizomiy jazo turi To'g'ri javob: B) Ish yuritishni ta'minlash chorasi ✔ Izoh: Ma'muriy ushlab turish jazo emas, balki huquqbuzarlikka chek qo'yish va ishni yuritishni ta'minlash uchun qo'llanadigan choradir. 16. Normativ-huquqiy hujjat loyihasi qanday hujjat bilan birga kiritiladi? A) Mualliflarning tarjimai holi bilan B) Faqat loyihaning chet tilidagi tarjimasi bilan C) Loyihaning maqsadi va zarurligini asoslovchi tushuntirish xati bilan D) Mualliflarning tibbiy ma'lumotnomasi bilan To'g'ri javob: C) Loyihaning maqsadi va zarurligini asoslovchi tushuntirish xati bilan ✔ Izoh: Tushuntirish xatida loyihani qabul qilish sabablari, maqsadi va kutilayotgan natijalar bayon etiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 139 17. Huquqiy texnika talablariga ko'ra hujjat matnida bir xil tushuncha qanday ifodalanishi kerak? A) Har bir moddada turlicha atamalar bilan B) Faqat xorijiy so'zlar bilan C) Faqat qisqartmalar bilan D) Butun matn davomida bir xil atama bilan To'g'ri javob: D) Butun matn davomida bir xil atama bilan✔ Izoh: Atamalarning yagonaligi hujjatni bir xil tushunish va qo'llashni ta'minlaydi. 18. Ma'muriy javobgarlikni yengillashtiruvchi yoki bekor qiluvchi qonun qanday amal qiladi? A) Faqat u kuchga kirgandan keyin sodir etilgan huquqbuzarliklarga qo'llaniladi B) Faqat sudning maxsus ajrimi bilan qo'llaniladi C) Orqaga qaytish kuchiga ega bo'lib, u qabul qilinishidan oldin sodir etilgan huquqbuzarliklarga ham qo'llaniladi D) Avvalgi huquqbuzarliklarga hech qachon qo'llanilmaydi To'g'ri javob: C) Orqaga qaytish kuchiga ega bo'lib, u qabul qilinishidan oldin sodir etilgan ✔ huquqbuzarliklarga ham qo'llaniladi Izoh: Shaxsning ahvolini yaxshilaydigan qonun orqaga qaytish kuchiga ega - bu huquqning umumiy printsipidir. 19. Xodim kasallik tufayli vaqtincha ishlay olmaganda unga nima to'lanadi? A) Ishsizlik nafaqasi B) Yillik ta'til puli C) Vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik nafaqasi D) Xizmat safari xarajatlari To'g'ri javob: C) Vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik nafaqasi ✔ Izoh: Vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik tibbiy hujjat bilan tasdiqlanadi va bu davr uchun nafaqa to'lanadi. 20. Notarial harakat bajarishdan oldin notarius nimani aniqlashi shart? A) Murojaat qilgan shaxsning shaxsini va uning muomala layoqatini B) Murojaat qilgan shaxsning oylik daromadi va jamg'armalari miqdorini C) Murojaat qilgan shaxsning ish joyi va egallab turgan lavozimini D) Murojaat qilgan shaxsning siyosiy qarashlari va partiyaviyligini To'g'ri javob: A) Murojaat qilgan shaxsning shaxsini va uning muomala layoqatini ✔ Izoh: Notarius bitim ishtirokchilarining shaxsini aniqlaydi va ularning muomala layoqatini tekshiradi. 21. Shartnoma barcha muhim shartlarini o'z ichiga olgan va har qanday javob bergan shaxs bilan shartnoma tuzish niyati ifodalangan taklif qanday ataladi? A) Aksept B) Dastlabki shartnoma C) Ommaviy oferta D) Reklama e'loni To'g'ri javob: C) Ommaviy oferta ✔ Izoh: Shartnomaning barcha muhim shartlarini o'z ichiga olgan, javob beruvchi har kim bilan shartnoma tuzish istagini ifodalovchi taklif ommaviy oferta deyiladi. 22. Normativ-huquqiy hujjatlar monitoringi nima? A) Hujjatlarning qo'llanilishi va samaradorligini muntazam o'rganish va tahlil qilish B) Hujjatlarni faqat bosmaxonada chop etish va tarqatish jarayoni C) Hujjatlar arxivini eskirgan qog'ozlardan tozalash ishlari D) Hujjat mualliflarining shaxsiy hayoti va faoliyatini kuzatish To'g'ri javob: A) Hujjatlarning qo'llanilishi va samaradorligini muntazam o'rganish va tahlil qilish ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 140 Izoh: Monitoring natijalari hujjatlarni takomillashtirish, eskirganlarini bekor qilish bo'yicha takliflar uchun asos bo'ladi. 23. Konstitutsiyaviy tuzum asoslaridan biri sifatida «hokimiyatlar bo'linishi» tamoyilining maqsadi nima? A) Hokimiyatning bir organ qo'lida to'planishiga yo'l qo'ymaslik B) Davlat organlari sonini kamaytirish C) Sudlarni hukumatga bo'ysundirish D) Har bir qarorni yagona organ qabul qilishi To'g'ri javob: A) Hokimiyatning bir organ qo'lida to'planishiga yo'l qo'ymaslik✔ Izoh: Hokimiyatlar bo'linishi tarmoqlarning o'zaro tiyib turishi va muvozanatini ta'minlab, hokimiyatni suiiste'mol qilishning oldini oladi. 24. Korrupsiyaga qarshi kurashishning asosiy printsiplaridan biri nima? A) Korrupsiyaning oldini olish choralarining ustuvorligi B) Korrupsiya holatlarini yashirish C) Faqat jazo choralariga tayanish D) Faqat xususiy sektorda kurashish To'g'ri javob: A) Korrupsiyaning oldini olish choralarining ustuvorligi ✔ Izoh: Korrupsiyaga qarshi kurashishda profilaktika, ya'ni uning sabablarini bartaraf etish ustuvor yo'nalish hisoblanadi. 25. Er-xotinning umumiy mulkidagi ulushga egalik huquqi to'g'risida guvohnomani kim beradi? A) Bank xodimi B) Ish beruvchi C) Notarius D) Mahalla raisi To'g'ri javob: C) Notarius ✔ Izoh: Notarius er-xotinning umumiy birgalikdagi mulkidagi ulushga egalik huquqi to'g'risida guvohnoma beradi. 26. Bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoyasi bo'yicha maxsus mansabdor shaxs qanday ataladi? A) Voyaga yetmaganlar prokurori B) Bolalar sudi raisi C) Maktab direktori D) Bola huquqlari bo'yicha vakil (bolalar ombudsmani) To'g'ri javob: D) Bola huquqlari bo'yicha vakil (bolalar ombudsmani) ✔ Izoh: Bola huquqlari bo'yicha vakil bolalarning huquq va qonuniy manfaatlariga rioya etilishi ustidan parlament nazoratini amalga oshirishga ko'maklashadi. 27. Shartnoma qachon tuzilgan hisoblanadi? A) Taraflardan biri pul to'laganda, kelishuvsiz B) Taraflar uning muhim shartlari bo'yicha talab qilingan shaklda kelishuvga erishganda C) Bir taraf taklif yuborganda D) Taraflar birinchi marta uchrashganda To'g'ri javob: B) Taraflar uning muhim shartlari bo'yicha talab qilingan shaklda kelishuvga ✔ erishganda Izoh: Agar taraflar o'rtasida barcha muhim shartlar bo'yicha talab qilingan shaklda kelishuvga erishilsa, shartnoma tuzilgan hisoblanadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 141 28. Davlat xizmatchisi tadbirkorlik faoliyati bilan shug'ullanishi mumkinmi? A) Yo'q, qonun bilan cheklangan B) Ha, faqat o'z idorasi bilan shartnoma asosida C) Ha, faqat ish vaqtida D) Ha, istalgan vaqtda To'g'ri javob: A) Yo'q, qonun bilan cheklangan✔ Izoh: Tadbirkorlik bilan shug'ullanish manfaatlar to'qnashuviga olib kelishi mumkin, shuning uchun davlat xizmatchilariga qonun bilan cheklanadi. 29. Davlat xizmatchisining odob-axloq qoidalarini buzganlik uchun qanday javobgarlik qo'llanishi mumkin? A) Buzilish uchun faqat qo'shimcha mukofot puli to'lash B) Qonunda va ichki qoidalarda belgilangan intizomiy javobgarlik C) Hech qanday javobgarlik, chunki etika faqat tavsiyaviy D) Buzilish uchun faqat og'zaki maqtov va rag'batlantirish To'g'ri javob: B) Qonunda va ichki qoidalarda belgilangan intizomiy javobgarlik ✔ Izoh: Odob-axloq qoidalarini buzish intizomiy javobgarlikka sabab bo'lishi mumkin, og'ir holatlarda boshqa javobgarlik ham qo'llanadi. 30. Penya qanday hisoblanadi? A) Majburiyat bajarilishi kechiktirilgan har bir davr (odatda kun) uchun foiz hisobida B) Faqat sud qarori chiqqan kuni C) Bir martalik qat'iy summa sifatida D) Faqat shartnoma tuzilgan kuni To'g'ri javob: A) Majburiyat bajarilishi kechiktirilgan har bir davr (odatda kun) uchun foiz hisobida ✔ Izoh: Penya majburiyat bajarilishini kechiktirishning har bir kuni yoki boshqa davri uchun belgilangan foiz miqdorida hisoblanadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 142 24-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Vazirlar Mahkamasi qarori va vazirlik buyrug'i o'rtasida ziddiyat bo'lsa, qaysi biri qo'llaniladi? A) Vazirlik buyrug'i B) Qaysi biri keyin qabul qilingan bo'lsa C) Vazirlar Mahkamasi qarori D) Ikkalasi ham bekor bo'ladi To'g'ri javob: C) Vazirlar Mahkamasi qarori✔ Izoh: Vazirlar Mahkamasi qarori idoraviy hujjatlarga nisbatan yuqori yuridik kuchga ega. 2. Murojaat ko'rib chiqilgandan keyin murojaatchiga qanday javob beriladi? A) Asoslantirilgan javob yozma yoki elektron shaklda beriladi B) Javob berilmaydi C) Faqat uchinchi shaxs orqali og'zaki D) Faqat telefon orqali qisqa xabar beriladi, hujjatsiz To'g'ri javob: A) Asoslantirilgan javob yozma yoki elektron shaklda beriladi ✔ Izoh: Murojaatchiga ko'rib chiqish natijalari haqida asoslantirilgan javob berilishi shart. 3. O'lim qayerda qayd etilishi mumkin? A) Faqat marhumning tug'ilgan joyida B) Marhumning oxirgi yashash joyida yoki o'lim sodir bo'lgan joyda C) Faqat marhumning ish joyida D) Faqat poytaxtda To'g'ri javob: B) Marhumning oxirgi yashash joyida yoki o'lim sodir bo'lgan joyda ✔ Izoh: O'lim marhumning oxirgi yashash joyidagi yoki o'lim sodir bo'lgan joydagi FHDYO organida qayd etiladi. 4. Ish haqidan ushlab qolishlar qachon amalga oshirilishi mumkin? A) Ish beruvchining istalgan qaroriga ko'ra B) Ish beruvchi zarar ko'rgan har qanday holatda o'z xohishiga ko'ra C) Faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda va tartibda D) Xodim kechikib kelgan har bir kun uchun To'g'ri javob: C) Faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda va tartibda ✔ Izoh: Ish haqi xodimni himoya qiluvchi kafolat bo'lib, undan ushlab qolish faqat qonunda belgilangan asoslarda mumkin. 5. Oliy Majlis Senatiga kim rahbarlik qiladi? A) Qonunchilik palatasi Spikeri B) Adliya vaziri C) Bosh vazir D) Senat Raisi To'g'ri javob: D) Senat Raisi ✔ Izoh: Senat ishini Senat Raisi tashkil etadi; Qonunchilik palatasiga esa Spiker rahbarlik qiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 143 6. Merosxo'r merosdan voz kechishi mumkinmi? A) Faqat sud qarori bilan voz kechishi mumkin B) Yo'q, merosdan voz kechish taqiqlangan C) Faqat davlat foydasiga voz kechishi mumkin D) Ha, boshqa merosxo'rlar foydasiga yoki hech kimni ko'rsatmasdan voz kechishi mumkin To'g'ri javob: D) Ha, boshqa merosxo'rlar foydasiga yoki hech kimni ko'rsatmasdan voz kechishi ✔ mumkin Izoh: Merosxo'r merosdan boshqa shaxslar foydasiga yoki hech kimni ko'rsatmasdan voz kechishga haqli. 7. Murojaatni ko'rib chiqishda murojaatchining shikoyati asosli deb topilsa, nima qilinadi? A) Shikoyat qilgani uchun murojaatchining o'zi javobgarlikka tortiladi B) Murojaat va unda aniqlangan holatlar jamoatchilikdan yashiriladi C) Buzilgan huquqlar tiklanadi va aybdorlar javobgarligi masalasi ko'riladi D) Hech narsa o'zgarmaydi, faqat murojaatchiga minnatdorchilik bildiriladi To'g'ri javob: C) Buzilgan huquqlar tiklanadi va aybdorlar javobgarligi masalasi ko'riladi ✔ Izoh: Asosli shikoyat bo'yicha huquqlarni tiklash va qonunbuzarlikka yo'l qo'yganlarni javobgarlikka tortish choralari ko'riladi. 8. Taqdim etish huquqi bo'yicha meros nima? A) Merosxo'rning o'z ulushini sotishi B) Meros ochilgunga qadar vafot etgan merosxo'rning ulushi uning tegishli avlodlariga o'tishi C) Merosni davlatga topshirish D) Merosni xayriyaga berish To'g'ri javob: B) Meros ochilgunga qadar vafot etgan merosxo'rning ulushi uning tegishli ✔ avlodlariga o'tishi Izoh: Meros ochilgunga qadar vafot etgan merosxo'r qonun bo'yicha olishi lozim bo'lgan ulush taqdim etish huquqi bo'yicha uning avlodlariga (masalan, nevaralarga) o'tadi. 9. Meros qanday asoslarda amalga oshiriladi? A) Vasiyat bo'yicha va qonun bo'yicha B) Faqat sud qarori bo'yicha C) Faqat hokim qarori bo'yicha D) Faqat mahalla qarori bo'yicha To'g'ri javob: A) Vasiyat bo'yicha va qonun bo'yicha ✔ Izoh: Meros vasiyat bo'yicha va qonun bo'yicha amalga oshiriladi. 10. Qonuniy kuchga kirmagan sud qarorini qayta ko'rib chiqish qaysi instansiyada amalga oshiriladi? A) Apellyatsiya instansiyasida B) Notarial idorada C) Kassatsiya instansiyasida D) Konstitutsiyaviy sudda To'g'ri javob: A) Apellyatsiya instansiyasida ✔ Izoh: Apellyatsiya hali qonuniy kuchga kirmagan sud qarorlarini qayta ko'rib chiqish bosqichidir. 11. Ish beruvchi xodimning shaxsga doir ma'lumotlariga nisbatan qanday majburiyatga ega? A) Ularni ixtiyoriy tijorat maqsadlarida sotish B) Ularni ommaviy axborot vositalarida e'lon qilish C) Ularni qonunga muvofiq himoya qilish va uchinchi shaxslarga asossiz oshkor qilmaslik D) Ularni istalgan shaxsga so'rov bo'yicha berish To'g'ri javob: C) Ularni qonunga muvofiq himoya qilish va uchinchi shaxslarga asossiz oshkor ✔ qilmaslik Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 144 Izoh: Xodimning shaxsiy ma'lumotlari qonun bilan himoyalangan; ish beruvchi ularni faqat qonuniy maqsadlarda qayta ishlaydi. 12. Sud ishlarini yuritishda qaysi printsip taraflarning teng huquqliligini ta'minlaydi? A) Yopiqlik printsipi B) Bir tomonlamalik printsipi C) Sudyaning cheksiz ixtiyoriyligi printsipi D) Qonun va sud oldida tenglik printsipi To'g'ri javob: D) Qonun va sud oldida tenglik printsipi✔ Izoh: Barcha shaxslar qonun va sud oldida tengdir; taraflarga teng protsessual imkoniyatlar beriladi. 13. Nogironligi bo'lgan shaxslarga davlat xizmatlari ko'rsatishda nimaga e'tibor beriladi? A) Ularga xizmat ko'rsatishni rad etishga B) Binolar va xizmatlarning ular uchun qulay va erishimli bo'lishiga C) Ulardan qo'shimcha hujjatlar talab qilishga D) Ularni faqat navbatning oxiriga qo'yishga To'g'ri javob: B) Binolar va xizmatlarning ular uchun qulay va erishimli bo'lishiga ✔ Izoh: Davlat xizmatlarining erishimliligi nogironligi bo'lgan shaxslarning boshqalar bilan teng huquqlarini ta'minlaydi. 14. 14 yoshga to'lmagan voyaga yetmaganning yashash joyi qaysi joy hisoblanadi? A) Uning ota-onasi, farzandlikka oluvchilari yoki vasiylari yashaydigan joy B) Uning maktabi joylashgan joy C) Uning tug'ilgan tug'ruqxonasi joylashgan joy D) Uning bobosi yashaydigan joy To'g'ri javob: A) Uning ota-onasi, farzandlikka oluvchilari yoki vasiylari yashaydigan joy ✔ Izoh: 14 yoshga to'lmagan bolaning yashash joyi uning qonuniy vakillari yashaydigan joy hisoblanadi. 15. Da'vo muddati qachondan boshlab hisoblanadi? A) Sudga murojaat qilingan kundan B) Shaxs tug'ilgan kundan C) Shaxs o'z huquqi buzilganini bilgan yoki bilishi lozim bo'lgan kundan D) Shartnoma tuzilgan kundan To'g'ri javob: C) Shaxs o'z huquqi buzilganini bilgan yoki bilishi lozim bo'lgan kundan ✔ Izoh: Da'vo muddati umumiy qoidaga ko'ra shaxs o'z huquqi buzilganini bilgan yoki bilishi lozim bo'lgan kundan boshlanadi. 16. Fuqarolik holati dalolatnomasi qayd etilmagan bo'lsa yoki yozuv tiklanmasa, yuridik ahamiyatga ega faktni (masalan, tug'ilish faktini) qaysi organ belgilaydi? A) Mahalla fuqarolar yig'ini B) Ish beruvchi C) Har qanday notarius o'z ixtiyori bilan D) Sud alohida ish yuritish tartibida To'g'ri javob: D) Sud alohida ish yuritish tartibida ✔ Izoh: FHDYO organi dalolatnomani qayd etishni rad etsa yoki yozuv tiklanmasa, yuridik ahamiyatga ega faktni sud alohida ish yuritish tartibida belgilaydi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 145 17. Fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etishda qaysi tamoyil amal qiladi? A) Hujjatlarsiz istalgan ma'lumotni qayd etish B) Arizachining og'zaki so'zlari bilan cheklanish C) Faqat qonunda belgilangan asoslar va hujjatlar bo'yicha qayd etish D) Xodimning shaxsiy ixtiyoriga ko'ra qayd etish To'g'ri javob: C) Faqat qonunda belgilangan asoslar va hujjatlar bo'yicha qayd etish✔ Izoh: FHDYO organlari dalolatnomalarni faqat qonunda nazarda tutilgan asoslarda va tasdiqlovchi hujjatlar mavjud bo'lganda qayd etadi. 18. Davlat xizmatlari reyestri nima? A) Respublikada faoliyat yurituvchi tijorat banklarining ro'yxati B) Sud tomonidan sudlangan shaxslar to'g'risidagi ma'lumotlar ro'yxati C) Ko'rsatiladigan davlat xizmatlari va ular haqidagi asosiy ma'lumotlar jamlanmasi D) Davlat xizmatchilarining shaxsiy ishlari saqlanadigan idoraviy arxiv To'g'ri javob: C) Ko'rsatiladigan davlat xizmatlari va ular haqidagi asosiy ma'lumotlar jamlanmasi ✔ Izoh: Reyestr fuqarolarga qaysi xizmatlar, qanday tartibda va qayerda ko'rsatilishi haqida ma'lumot beradi. 19. Mehnat qonunchiligiga ko'ra yillik ta'tillar navbati odatda qanday belgilanadi? A) Tuman hokimligi belgilaydi B) Qur'a tashlash yo'li bilan belgilanadi C) Ish beruvchi tasdiqlaydigan ta'tillar jadvaliga muvofiq D) Har bir xodim istalgan kuni o'zi belgilaydi To'g'ri javob: C) Ish beruvchi tasdiqlaydigan ta'tillar jadvaliga muvofiq ✔ Izoh: Ta'tillar navbati xodimlar fikri hisobga olingan holda tuziladigan ta'tillar jadvali asosida belgilanadi. 20. Sud qarorlari kimlar uchun majburiy? A) Faqat davlat organlari uchun B) Faqat ish taraflari uchun, boshqalar uchun tavsiyaviy C) Davlat organlari, mansabdor shaxslar, yuridik va jismoniy shaxslar uchun D) Faqat jismoniy shaxslar uchun To'g'ri javob: C) Davlat organlari, mansabdor shaxslar, yuridik va jismoniy shaxslar uchun ✔ Izoh: Qonuniy kuchga kirgan sud hujjatlari barcha davlat organlari, korxonalar, muassasalar, mansabdor shaxslar va fuqarolar uchun majburiy. 21. Sud ishida guvoh qanday majburiyatga ega? A) Taraflardan biriga yordam berish uchun dalillarni o'zgartirish B) Ishni o'zi mustaqil hal qilish C) Sudyaga qaror bo'yicha ko'rsatma berish D) Sudga kelish va ish yuzasidan bilganlarini haqqoniy so'zlab berish To'g'ri javob: D) Sudga kelish va ish yuzasidan bilganlarini haqqoniy so'zlab berish ✔ Izoh: Guvoh chaqiruv bo'yicha kelishi va haqqoniy ko'rsatma berishi shart; bila turib yolg'on ko'rsatma berish javobgarlikka sabab bo'ladi. 22. Bola tug'ilganligi qayd etilganda qanday hujjat beriladi? A) Ta'lim to'g'risidagi diplom B) Shaxsni tasdiqlovchi ID-karta C) Haydovchilik guvohnomasi D) Tug'ilganlik to'g'risidagi guvohnoma To'g'ri javob: D) Tug'ilganlik to'g'risidagi guvohnoma ✔ Izoh: Tug'ilish qayd etilgach, bolaning shaxsi va kelib chiqishini tasdiqlovchi tug'ilganlik to'g'risidagi guvohnoma beriladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 146 23. Boshqa bitimni yashirish maqsadida tuzilgan bitim qanday ataladi va oqibati qanday? A) Bir tomonlama bitim; u notarius tomonidan tasdiqlanadi B) Real bitim; u faqat sud orqali tuziladi C) Ommaviy bitim; u to'liq haqiqiy bo'ladi D) Yashirin (niqoblangan) bitim; unga taraflar haqiqatda nazarda tutgan bitim qoidalari qo'llaniladi To'g'ri javob: D) Yashirin (niqoblangan) bitim; unga taraflar haqiqatda nazarda tutgan bitim ✔ qoidalari qo'llaniladi Izoh: Boshqa bitimni niqoblash maqsadida tuzilgan bitim haqiqiy emas; taraflar aslida nazarda tutgan bitimga uning mohiyatiga oid qoidalar qo'llaniladi. 24. Davlat organlariga murojaat qilish huquqi qaysi hujjatda kafolatlangan? A) Faqat korxona ustavida B) Konstitutsiyada C) Faqat vazirlik buyrug'ida D) Faqat mahalla nizomida To'g'ri javob: B) Konstitutsiyada ✔ Izoh: Har kimning davlat organlariga shaxsan yoki boshqalar bilan birgalikda murojaat qilish huquqi Konstitutsiyada mustahkamlangan. 25. Murojaat ko'rib chiqilayotganda murojaatchidan qonunda nazarda tutilmagan hujjatlarni talab qilish mumkinmi? A) Ha, agar murojaat shikoyat bo'lsa B) Ha, agar murojaatchi yosh bo'lsa C) Yo'q, bu taqiqlanadi D) Ha, har qanday hujjatni To'g'ri javob: C) Yo'q, bu taqiqlanadi ✔ Izoh: Murojaatchiga ortiqcha yuk yuklash va keraksiz hujjat talab qilish taqiqlanadi. 26. Sud xarajatlari fuqarolik ishida odatda kimga yuklanadi? A) Natijadan qat'i nazar ishni ko'rgan sudyaga B) Natijadan qat'i nazar har doim davlatga C) Natijadan qat'i nazar har doim da'vogarga D) Ish o'z foydasiga hal bo'lmagan tarafga To'g'ri javob: D) Ish o'z foydasiga hal bo'lmagan tarafga ✔ Izoh: Umumiy qoidaga ko'ra sud xarajatlari ishni yutqazgan tarafdan undiriladi. 27. Bolaning tug'ilishini qayd etish uchun odatda kim ariza beradi? A) Bolaning qo'shnisi B) Bolaning bo'lajak ish beruvchisi C) Bolaning maktab o'qituvchisi D) Bolaning ota-onasi yoki ulardan biri To'g'ri javob: D) Bolaning ota-onasi yoki ulardan biri ✔ Izoh: Bola tug'ilganligi haqida ota-ona yoki ulardan biri ariza beradi; ular imkoniyati bo'lmasa, qarindoshlar yoki boshqa shaxslar ariza berishi mumkin. 28. Homilador ayol bilan mehnat shartnomasini ish beruvchi tashabbusi bilan bekor qilishga qachon yo'l qo'yiladi? A) Faqat tashkilot butunlay tugatilgan hollarda B) Ish beruvchi xohlagan istalgan vaqtda C) Sinov muddati tugashidan bir kun oldin D) Xodimlar soni qisqartirilganda istalgan vaqtda To'g'ri javob: A) Faqat tashkilot butunlay tugatilgan hollarda ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 147 Izoh: Qonun homilador ayollarga alohida kafolat beradi: ish beruvchi tashabbusi bilan ularni bo'shatish tashkilot tugatilishidan boshqa hollarda taqiqlanadi. 29. Vazirliklar davlat hokimiyatining qaysi tarmog'iga kiradi? A) Sud hokimiyatiga B) Qonun chiqaruvchi hokimiyatga C) Ijro etuvchi hokimiyatga D) Mahalliy o'zini o'zi boshqarishga To'g'ri javob: C) Ijro etuvchi hokimiyatga✔ Izoh: Vazirliklar, davlat qo'mitalari va agentliklar Vazirlar Mahkamasi tizimidagi ijro hokimiyati organlaridir. 30. Davlat xizmatlarini elektron shaklda ko'rsatishning afzalligi nima? A) Vaqtni tejash, ortiqcha byurokratiya va korrupsiya xavfini kamaytirish B) Xizmatni faqat bir kishi uchun cheklash C) Davlat organlari ishini yashirish D) Xizmat narxini oshirish To'g'ri javob: A) Vaqtni tejash, ortiqcha byurokratiya va korrupsiya xavfini kamaytirish ✔ Izoh: Elektron xizmatlar inson omilini kamaytiradi, jarayonni shaffof va tezkor qiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 148 25-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Quyidagilardan qaysi biri normativ hujjatdagi korrupsiyaviy omilga misol bo'ladi? A) Mansabdor shaxsga aniq mezon va muddatlarsiz keng ixtiyoriy vakolat berilishi B) Hujjatda shikoyat qilish tartibining belgilanishi C) Hujjatda atamalar ta'rifining berilishi D) Hujjat kuchga kirish sanasining aniq ko'rsatilishi To'g'ri javob: A) Mansabdor shaxsga aniq mezon va muddatlarsiz keng ixtiyoriy vakolat berilishi✔ Izoh: Aniq mezonsiz keng ixtiyoriy vakolatlar o'zboshimchalik va korrupsiyaga yo'l ochadi. 2. O'zbekiston hududidagi chet el fuqarolari qanday majburiyatga ega? A) Faqat o'z davlatining qonunlariga rioya qilishga B) Faqat xalqaro shartnomalarga rioya qilishga C) Hech qanday qonunga bo'ysunmaslikka D) O'zbekiston Konstitutsiyasi va qonunlariga rioya qilishga To'g'ri javob: D) O'zbekiston Konstitutsiyasi va qonunlariga rioya qilishga ✔ Izoh: Chet el fuqarolari va fuqaroligi bo'lmagan shaxslar O'zbekistonda Konstitutsiya va qonunlarga rioya qilishlari shart, ularning huquqlari qonun bilan ta'minlanadi. 3. Merosni qabul qilish uchun umumiy muddat qancha? A) Meros ochilgan kundan boshlab uch yil B) Muddat cheklanmagan C) Meros ochilgan kundan boshlab bir oy D) Meros ochilgan kundan boshlab olti oy To'g'ri javob: D) Meros ochilgan kundan boshlab olti oy ✔ Izoh: Merosxo'r merosni meros ochilgan kundan boshlab olti oy ichida qabul qilishi mumkin. 4. Nikohdan ajralgandan keyin familiya masalasi qanday hal qilinadi? A) Har doim nikohgacha familiya majburan tiklanadi B) Har doim nikohdagi familiya majburan saqlanadi C) Er-xotin nikohdagi umumiy familiyasini saqlab qolishi yoki nikohgacha bo'lgan familiyasini tiklashi mumkin D) Familiyani sud o'z xohishiga ko'ra belgilaydi To'g'ri javob: C) Er-xotin nikohdagi umumiy familiyasini saqlab qolishi yoki nikohgacha bo'lgan ✔ familiyasini tiklashi mumkin Izoh: Nikoh bekor qilinganda er-xotin umumiy familiyasini saqlab qolishga yoki nikohgacha bo'lgan familiyasini tiklashga haqli. 5. Komissiya shartnomasi bo'yicha komissioner qanday harakat qiladi? A) Faqat davlat nomidan bitim tuzadi B) Faqat komitent nomidan ishonchnoma bilan harakat qiladi C) Komitent nomidan va o'z hisobidan bitim tuzadi D) O'z nomidan, lekin komitent hisobidan bitimlar tuzadi To'g'ri javob: D) O'z nomidan, lekin komitent hisobidan bitimlar tuzadi ✔ Izoh: Komissiya shartnomasida komissioner komitentning topshirig'iga binoan haq evaziga o'z nomidan, lekin komitent hisobidan bitimlar tuzadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 149 6. Davlat xizmatchisining shaxsiy manfaatdorligi deganda nima tushuniladi? A) Xodimning shaxsiy diniy e'tiqodi va dunyoqarashi bilan bog'liq masalalar B) Xodim yoki unga yaqin shaxslarning pul, mol-mulk, xizmat yoki boshqa naf olish imkoniyati C) Xodimning bo'sh vaqtida shug'ullanadigan sevimli mashg'uloti va qiziqishlari D) Xodimning lavozimi uchun zarur bo'lgan kasbiy malakasi va bilimlari To'g'ri javob: B) Xodim yoki unga yaqin shaxslarning pul, mol-mulk, xizmat yoki boshqa naf olish ✔ imkoniyati Izoh: Shaxsiy manfaatdorlik xodim yoki uning yaqinlari olishi mumkin bo'lgan har qanday naf bilan bog'liq. 7. Er-xotinning umumiy mol-mulki bo'linganda ulushlar umumiy qoidaga ko'ra qanday belgilanadi? A) Erga ko'proq beriladi B) Daromadiga mutanosib bo'linadi C) Teng deb e'tirof etiladi D) Xotinga ko'proq beriladi To'g'ri javob: C) Teng deb e'tirof etiladi ✔ Izoh: Er-xotinning umumiy mol-mulki bo'linganda, agar nikoh shartnomasida boshqacha belgilanmagan bo'lsa, ularning ulushlari teng deb e'tirof etiladi. 8. Kodifikatsiya deganda nima tushuniladi? A) Hujjatlarni alifbo tartibida ro'yxatga olish B) Hujjatlarni chet tillarga tarjima qilish C) Amaldagi hujjatlarni mazmunini o'zgartirmasdan to'plamga yig'ish D) Muayyan sohadagi normalarni qayta ishlab, yagona yaxlit hujjat (kodeks) qabul qilish To'g'ri javob: D) Muayyan sohadagi normalarni qayta ishlab, yagona yaxlit hujjat (kodeks) qabul ✔ qilish Izoh: Kodifikatsiya normalarni mazmunan qayta ishlash orqali yangi yaxlit qonun (kodeks) yaratishdir. 9. Konstitutsiyaga ko'ra yer, yer osti boyliklari, suv, o'simlik va hayvonot dunyosi qanday maqomga ega? A) Umummilliy boylik bo'lib, ulardan oqilona foydalanish zarur va ular davlat muhofazasida B) Ular hech qanday muhofazaga ega emas C) Ular faqat xorijiy investorlarga tegishli D) Ular faqat mahalliy hokimlikka tegishli To'g'ri javob: A) Umummilliy boylik bo'lib, ulardan oqilona foydalanish zarur va ular davlat ✔ muhofazasida Izoh: Tabiiy resurslar umummilliy boylik deb e'lon qilingan, ulardan oqilona foydalanish zarur va ular davlat muhofazasidadir. 10. Inson huquqlarining universalligi tamoyili nimani anglatadi? A) Huquqlar faqat mulkdorlarga berilishini B) Inson huquqlari har bir odamga hech qanday kamsitishsiz tegishli ekanini C) Huquqlar faqat ayrim davlatlar fuqarolariga tegishli ekanini D) Huquqlar faqat voyaga yetganlarga tegishli ekanini To'g'ri javob: B) Inson huquqlari har bir odamga hech qanday kamsitishsiz tegishli ekanini ✔ Izoh: Universallik inson huquqlari irq, millat, jins yoki fuqarolikdan qat'i nazar barcha odamlarga tegishli ekanini bildiradi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 150 11. Ma'muriy javobgarlikni belgilovchi yoki kuchaytiruvchi qonun orqaga qaytish kuchiga egami? A) Faqat oxirgi bir yil ichidagi qilmishlarga qo'llaniladi B) Yo'q, bunday qonun orqaga qaytish kuchiga ega emas C) Ha, u avval sodir etilgan har qanday qilmishga qo'llaniladi D) Faqat mansabdor shaxslarga nisbatan orqaga qo'llaniladi To'g'ri javob: B) Yo'q, bunday qonun orqaga qaytish kuchiga ega emas✔ Izoh: Shaxsning ahvolini og'irlashtiradigan qonun avval sodir etilgan qilmishlarga tatbiq etilmaydi. 12. Quyidagilardan qaysi biri siyosiy huquq hisoblanadi? A) Saylash va saylanish huquqi B) Dam olish huquqi C) Mulkka egalik qilish huquqi D) Ta'lim olish huquqi To'g'ri javob: A) Saylash va saylanish huquqi ✔ Izoh: Saylash va saylanish huquqi fuqarolarning davlat ishlarini boshqarishda ishtirok etishini ta'minlovchi siyosiy huquqdir. 13. Ommaviy shartnomaning o'ziga xos xususiyati nima? A) Uning shartlari har bir mijoz uchun turlicha bo'lishi shart B) U faqat notarial shaklda tuziladi C) U faqat davlat organlari o'rtasida tuziladi D) Tijorat tashkiloti unga murojaat qilgan har kim bilan shartnoma tuzishi shart To'g'ri javob: D) Tijorat tashkiloti unga murojaat qilgan har kim bilan shartnoma tuzishi shart ✔ Izoh: Ommaviy shartnomada tijorat tashkiloti (chakana savdo, transport, aloqa va boshqa xizmatlarda) murojaat qilgan har kim bilan shartnoma tuzishi va ularga teng shartlar taklif qilishi shart. 14. Fuqarolikni tug'ilish bo'yicha olishda ota-onaning fuqaroligiga asoslanadigan tamoyil qanday ataladi? A) «Mulk huquqi» tamoyili B) «Yashash joyi» tamoyili C) «Qon huquqi» tamoyili D) «Tuproq huquqi» tamoyili To'g'ri javob: C) «Qon huquqi» tamoyili ✔ Izoh: «Qon huquqi» bo'yicha bola ota-onasining fuqaroligini oladi; «tuproq huquqi» esa tug'ilgan joyga asoslanadi. 15. Qonun analogiyasini qo'llash imkoni bo'lmasa, fuqarolik huquqida nima qo'llaniladi? A) Taraflardan birining o'zi tanlagan mahalliy odat va an'analari B) Huquq analogiyasi - qonunchilikning umumiy printsiplari va mazmuni C) Masala yuzasidan o'tkazilgan ommaviy so'rov natijalari D) Xorijiy davlatlarning shunga o'xshash munosabatlarga oid qonunlari To'g'ri javob: B) Huquq analogiyasi - qonunchilikning umumiy printsiplari va mazmuni ✔ Izoh: Huquq analogiyasida munosabat umumiy huquqiy printsiplar, insof, oqilonalik va adolat talablari asosida hal qilinadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 151 16. Davlat xizmatini ko'rsatuvchi xodim arizachiga noto'g'ri ma'lumot bersa va bu zarar keltirsa, qanday oqibat bo'lishi mumkin? A) Xodim va organ qonunda belgilangan javobgarlikka tortilishi, zarar qoplanishi mumkin B) Javobgarlik faqat arizachiga yuklanadi, chunki u ma'lumotni tekshirmagan C) Hech qanday oqibat bo'lmaydi, chunki xodim xato qilishga haqli D) Arizachi davlat xizmatlaridan umrbod foydalanish huquqidan mahrum bo'ladi To'g'ri javob: A) Xodim va organ qonunda belgilangan javobgarlikka tortilishi, zarar qoplanishi ✔ mumkin Izoh: Noto'g'ri ma'lumot tufayli yetkazilgan zarar qonunga muvofiq qoplanadi, aybdor xodim javobgar bo'ladi. 17. Vasiyat qiluvchi vasiyatnomada merosxo'r sifatida kimni ko'rsatishi mumkin? A) Faqat birinchi navbatdagi qonuniy merosxo'rlarni, boshqa hech kimni B) Qonuniy merosxo'r bo'lgan yoki bo'lmagan istalgan shaxsni, davlat yoki tashkilotni C) Faqat voyaga yetgan farzandlarini, boshqa qarindoshlarni emas D) Faqat davlat organlarini, jismoniy shaxslarni esa ko'rsata olmaydi To'g'ri javob: B) Qonuniy merosxo'r bo'lgan yoki bo'lmagan istalgan shaxsni, davlat yoki tashkilotni ✔ Izoh: Vasiyat qilish erkinligi printsipiga ko'ra fuqaro mol-mulkini istalgan shaxsga qoldirishi mumkin, majburiy ulush qoidalari saqlangan holda. 18. Ma'muriy hujjatning aniqligi talabi nimani anglatadi? A) Hujjat mazmuni aniq, tushunarli va ikki xil talqinga yo'l qo'ymasligini B) Hujjat faqat lotin alifbosida yozilishini C) Hujjat albatta bir sahifadan oshmasligini D) Hujjat faqat rahbar tomonidan qo'lda yozilishini To'g'ri javob: A) Hujjat mazmuni aniq, tushunarli va ikki xil talqinga yo'l qo'ymasligini ✔ Izoh: Shaxs hujjatdan o'ziga qanday huquq yoki majburiyat yuklanganini aniq tushunishi kerak. 19. Shartnomaning yozma shakli qanday usullarda tuzilishi mumkin? A) Faqat guvohlar oldida og'zaki B) Faqat mahalla yig'inida C) Faqat sud majlisida D) Taraflar imzolagan bitta hujjat tuzish yoki xatlar, elektron hujjatlar almashish orqali To'g'ri javob: D) Taraflar imzolagan bitta hujjat tuzish yoki xatlar, elektron hujjatlar almashish ✔ orqali Izoh: Yozma shartnoma taraflar imzolagan bitta hujjat tuzish, shuningdek pochta, elektron yoki boshqa aloqa orqali hujjatlar almashish yo'li bilan tuzilishi mumkin. 20. Xalqaro shartnomani ratifikatsiya qilish nima? A) Shartnomani bekor qilish B) Davlatning xalqaro shartnoma majburiyatlarini qonun bilan tasdiqlashi C) Xalqaro shartnomani chet tilga tarjima qilish D) Shartnomani arxivga topshirish To'g'ri javob: B) Davlatning xalqaro shartnoma majburiyatlarini qonun bilan tasdiqlashi ✔ Izoh: Ratifikatsiya orqali davlat xalqaro shartnomaga majburiyligiga rozilik bildiradi; u qonun shaklida rasmiylashtiriladi. 21. Ota-onalik huquqidan mahrum qilish qaysi organ tomonidan amalga oshiriladi? A) Vasiylik va homiylik organi tomonidan B) Faqat sud tomonidan C) Maktab ma'muriyati tomonidan D) Mahalla fuqarolar yig'ini tomonidan To'g'ri javob: B) Faqat sud tomonidan ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 152 Izoh: Ota-onalik huquqidan mahrum qilish faqat sud tartibida amalga oshiriladi. 22. Ma'muriy tartib-taomillarda qonunchilikdagi bartaraf etib bo'lmaydigan ziddiyat va noaniqliklar qanday talqin etiladi? A) Ma'muriy organ manfaatlari foydasiga B) Yuqori turuvchi organ ixtiyoriga ko'ra C) Arizachi (manfaatdor shaxs) foydasiga D) Davlat byudjeti manfaatlari foydasiga To'g'ri javob: C) Arizachi (manfaatdor shaxs) foydasiga✔ Izoh: Qonunchilikdagi noaniqliklar uchun fuqaro javob bermaydi, shu sababli ular manfaatdor shaxs foydasiga talqin qilinadi. 23. Advokat yordamchisi va stajyor qanday faoliyat yuritadi? A) Davlat ayblovchisi sifatida B) Mustaqil ravishda advokat nomidan sudda himoyachi sifatida C) Sudya yordamchisi sifatida D) Advokat rahbarligida va uning topshirig'i bilan yordamchi faoliyat To'g'ri javob: D) Advokat rahbarligida va uning topshirig'i bilan yordamchi faoliyat ✔ Izoh: Advokat yordamchisi va stajyor advokat rahbarligida ishlab, kasbiy tajriba orttiradi. 24. Davlat xizmatchisi rahbarining qonunga zid topshirig'ini olsa, qanday yo'l tutishi kerak? A) Topshiriqni hech kimga bildirmasdan yashirin tarzda bajarishi B) Topshiriq qonunga zid bo'lsa ham uni so'zsiz va o'z vaqtida bajarishi C) Topshiriqni bajarishni o'ziga bo'ysunuvchi hamkasbiga topshirishi D) Topshiriqning qonunga zidligini ko'rsatib, uni bajarmasligi va belgilangan tartibda xabar berishi To'g'ri javob: D) Topshiriqning qonunga zidligini ko'rsatib, uni bajarmasligi va belgilangan tartibda ✔ xabar berishi Izoh: Qonuniylik printsipi davlat xizmatchisidan qonunga zid buyruqlarni bajarmaslikni talab qiladi. 25. Manfaatlar to'qnashuvi nima? A) Bir bo'limdagi xodimlar o'rtasida yuz bergan shaxsiy janjal va kelishmovchilik B) Ikki davlat organi o'rtasida muayyan masala bo'yicha vakolat to'g'risidagi nizo C) Shaxsiy manfaatdorlik xodimning xizmat vazifalarini xolis bajarishiga ta'sir qiladigan vaziyat D) Davlat va xususiy sektor o'rtasidagi bozordagi sog'lom raqobat To'g'ri javob: C) Shaxsiy manfaatdorlik xodimning xizmat vazifalarini xolis bajarishiga ta'sir ✔ qiladigan vaziyat Izoh: Manfaatlar to'qnashuvi shaxsiy manfaat va xizmat burchi o'rtasidagi ziddiyat bo'lib, u o'z vaqtida aniqlanishi va hal qilinishi kerak. 26. Korrupsiyaga qarshi kurashda xalqaro hamkorlik nima uchun muhim? A) Xalqaro hujjatlar asosida milliy qonunlarni to'liq bekor qilish uchun B) Korrupsiya transchegaraviy bo'lishi mumkinligi va tajriba almashish zarurligi uchun C) Faqat xorijiy davlatlardan moliyaviy yordam va grantlar olish uchun D) Davlat xizmatchilarini xorijga doimiy ishlashga yuborish uchun To'g'ri javob: B) Korrupsiya transchegaraviy bo'lishi mumkinligi va tajriba almashish zarurligi ✔ uchun Izoh: O'zbekiston BMTning Korrupsiyaga qarshi konvensiyasi ishtirokchisi bo'lib, xalqaro hamkorlik orqali bu sohadagi samaradorlikni oshiradi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 153 27. Ma'muriy tartib-taomillardagi ishonch printsipi nimani anglatadi? A) Fuqaro ma'muriy organga hech qanday hujjat taqdim etmasligi mumkinligini B) Shaxsning ma'muriy organ harakatlariga asoslangan qonuniy kutishlari himoya qilinishini C) Ma'muriy organ qarorlari hech qachon qayta ko'rib chiqilmasligini D) Ma'muriy organ xodimlari faqat ishonchnoma asosida ish yuritishini To'g'ri javob: B) Shaxsning ma'muriy organ harakatlariga asoslangan qonuniy kutishlari himoya ✔ qilinishini Izoh: Ishonch printsipiga ko'ra, ma'muriy organ shaxsga foyda beruvchi qarorni asossiz ravishda bekor qilib, uning qonuniy kutishlarini buzmasligi kerak. 28. Vijdon erkinligi nimani anglatadi? A) Har kim boshqalarga o'z dinini majburan qabul qildirishi mumkin B) Diniy e'tiqod faqat ruxsat bilan amalga oshiriladi C) Har kim faqat davlat belgilagan dinga e'tiqod qiladi D) Har kim xohlagan dinga e'tiqod qilish yoki hech qaysi dinga e'tiqod qilmaslik huquqiga ega To'g'ri javob: D) Har kim xohlagan dinga e'tiqod qilish yoki hech qaysi dinga e'tiqod qilmaslik ✔ huquqiga ega Izoh: Vijdon erkinligi barchaga kafolatlanadi; har kim xohlagan dinga e'tiqod qilish yoki hech qaysi dinga e'tiqod qilmaslik huquqiga ega. 29. Dunyoviy davlat tamoyili nimani anglatadi? A) Diniy tashkilotlar davlatdan ajratilgan va qonun oldida teng B) Davlat bitta dinni rasmiy din deb e'lon qiladi C) Diniy tashkilotlar davlat organlari tarkibiga kiradi D) Diniy e'tiqod davlat xizmatiga kirish sharti hisoblanadi To'g'ri javob: A) Diniy tashkilotlar davlatdan ajratilgan va qonun oldida teng ✔ Izoh: Dunyoviy davlatda diniy tashkilotlar davlatdan ajratilgan, qonun oldida teng, davlat ularning faoliyatiga aralashmaydi. 30. Ishonchnoma beruvchi uni bekor qilishi mumkinmi? A) Ha, istalgan vaqtda B) Faqat vakil roziligi bilan C) Yo'q, muddati tugaguncha bekor qilinmaydi D) Faqat sud qarori bilan To'g'ri javob: A) Ha, istalgan vaqtda ✔ Izoh: Ishonchnoma beruvchi ishonchnomani istalgan vaqtda bekor qilishi, vakil esa undan voz kechishi mumkin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 154 26-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Davlat xizmatlari ko'rsatishda «ekstraterritoriallik» tamoyili nimani anglatadi? A) Xizmatni yashash joyidan qat'i nazar istalgan vakolatli markazda olish imkoniyatini B) Xizmat faqat doimiy ro'yxatga olingan joyda ko'rsatilishini C) Xizmat faqat chet elda ko'rsatilishini D) Xizmat faqat harbiy xizmatchilarga ko'rsatilishini To'g'ri javob: A) Xizmatni yashash joyidan qat'i nazar istalgan vakolatli markazda olish ✔ imkoniyatini Izoh: Ekstraterritorial tamoyil fuqaroni yashash joyiga bog'lamay, xizmatni qulay joyda olish imkonini beradi. 2. Voyaga yetmagan bolaning tug'ilganlik haqidagi guvohnomasi kimga beriladi? A) Har qanday qiziqqan shaxsga B) Uning ota-onasiga (qonuniy vakillariga) C) Bolaning maktabiga D) Bolaning bo'lajak ish beruvchisiga To'g'ri javob: B) Uning ota-onasiga (qonuniy vakillariga) ✔ Izoh: Voyaga yetmagan bolaning tug'ilganlik haqidagi guvohnomasi uning ota-onasiga yoki boshqa qonuniy vakillariga beriladi. 3. Qonun bo'yicha birinchi navbatdagi merosxo'rlar kimlar? A) Meros qoldiruvchining bolalari (shu jumladan farzandlikka olinganlar), eri (xotini) va ota-onasi B) Meros qoldiruvchining aka-ukalari va opa-singillari C) Meros qoldiruvchining jiyanlari D) Meros qoldiruvchining bobosi va buvisi To'g'ri javob: A) Meros qoldiruvchining bolalari (shu jumladan farzandlikka olinganlar), eri (xotini) ✔ va ota-onasi Izoh: Birinchi navbatda meros qoldiruvchining bolalari, shu jumladan farzandlikka olingan bolalari, eri (xotini) va ota-onasi teng ulushlarda merosxo'r bo'ladi. 4. Quyidagi qaysi holat ishga qabul qilishda kamsitish hisoblanadi? A) Lavozim uchun zarur kasbiy diplomni talab qilish B) Lavozim vazifalariga mos bilim va ko'nikmalarni tekshirish C) Nomzodni millatiga qarab ishga olishni rad etish D) Qonunda belgilangan hollarda tibbiy ko'rikdan o'tishni talab qilish To'g'ri javob: C) Nomzodni millatiga qarab ishga olishni rad etish ✔ Izoh: Ishbilarmonlik sifatlari bilan bog'liq bo'lmagan asoslarda (millat, jins, din va boshqalar) cheklash kamsitish hisoblanadi. 5. Pul va taqdim etuvchiga qimmatli qog'ozlarni vijdonli oluvchidan talab qilib olish mumkinmi? A) Yo'q, ular vijdonli oluvchidan talab qilib olinmaydi B) Faqat bir yil ichida talab qilib olinadi C) Ha, har qanday holatda talab qilib olinadi D) Faqat notarius ruxsati bilan talab qilib olinadi To'g'ri javob: A) Yo'q, ular vijdonli oluvchidan talab qilib olinmaydi ✔ Izoh: Pul, shuningdek taqdim etuvchiga qimmatli qog'ozlar vijdonli oluvchidan talab qilib olinishi mumkin emas. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 155 6. Oliy Majlisning Inson huquqlari bo'yicha vakili (ombudsman) qaysi organ huzurida faoliyat yuritadi? A) Vazirlar Mahkamasi B) Oliy Majlis C) Oliy sud D) Bosh prokuratura To'g'ri javob: B) Oliy Majlis✔ Izoh: Inson huquqlari bo'yicha vakil Oliy Majlis tomonidan saylanadi va fuqarolarning huquqlari buzilishi haqidagi murojaatlarni ko'rib chiqadi. 7. Konstitutsiyaviy sudning asosiy vazifasi nima? A) Jinoyat ishlarini birinchi instansiyada ko'rish B) Qonunlar va boshqa hujjatlarning Konstitutsiyaga muvofiqligini belgilash C) Ma'muriy huquqbuzarliklarni ko'rish D) Fuqarolik ishlari bo'yicha ijro varaqalari berish To'g'ri javob: B) Qonunlar va boshqa hujjatlarning Konstitutsiyaga muvofiqligini belgilash ✔ Izoh: Konstitutsiyaviy sud konstitutsiyaviy nazoratni amalga oshiradi. 8. Sud majlisi bayonnomasi nima? A) Davlat ijrochisiga yuborilgan ijro hujjatining nusxasi B) Sudyaning ish yuzasidan shaxsiy fikrlari yozilgan kundaligi C) Taraflar o'rtasida tuzilgan va sud tasdiqlagan kelishuv bitimi D) Sud majlisida bo'lib o'tgan muhim protsessual harakatlarni qayd etuvchi hujjat To'g'ri javob: D) Sud majlisida bo'lib o'tgan muhim protsessual harakatlarni qayd etuvchi hujjat ✔ Izoh: Bayonnoma sud majlisining borishini aks ettiradi va yuqori instansiyada ishni tekshirishda muhim ahamiyatga ega. 9. Voyaga yetmaganlarni og'ir va zararli sharoitli ishlarga qabul qilish mumkinmi? A) Ha, agar ish haqi yuqori bo'lsa B) Ha, ota-ona roziligi bilan C) Ha, faqat yoz mavsumida D) Yo'q, taqiqlanadi To'g'ri javob: D) Yo'q, taqiqlanadi ✔ Izoh: O'n sakkiz yoshga to'lmaganlar sog'lig'i va rivojlanishiga zarar yetkazishi mumkin bo'lgan og'ir, zararli va xavfli ishlarga jalb etilmaydi. 10. Quyidagilardan qaysi biri ko'chmas mol-mulk hisoblanadi? A) Naqd pul B) Yengil avtomobil C) Uy jihozlari D) Turar joy binosi To'g'ri javob: D) Turar joy binosi ✔ Izoh: Yer uchastkalari va yer bilan mustahkam bog'langan, ko'chirilishi o'z maqsadiga nomutanosib zarar yetkazmasdan mumkin bo'lmagan obyektlar, jumladan binolar ko'chmas mulkdir. 11. Prezidentlikka nomzod kamida necha yoshga to'lgan bo'lishi kerak? A) 40 yosh B) 35 yosh C) 30 yosh D) 25 yosh To'g'ri javob: B) 35 yosh ✔ Izoh: Prezidentlikka o'ttiz besh yoshdan kichik bo'lmagan, davlat tilini yaxshi biladigan O'zbekiston fuqarosi saylanishi mumkin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 156 12. Ijro ishida xatlangan mol-mulk odatda qanday usulda realizatsiya qilinadi? A) Kim oshdi savdosi (auksion) orqali B) Davlat ijrochisining tanishlariga sotish orqali C) Undiruvchiga bepul berish orqali D) Mol-mulkni yo'q qilish orqali To'g'ri javob: A) Kim oshdi savdosi (auksion) orqali✔ Izoh: Ochiq kim oshdi savdosi mol-mulkni bozor qiymatida sotib, ham undiruvchi, ham qarzdor manfaatlarini himoya qiladi. 13. Elektron raqamli imzo bilan imzolangan elektron hujjat qanday yuridik kuchga ega? A) Hech qanday yuridik kuchga ega emas B) Qonunda belgilangan shartlarda qog'ozdagi imzolangan hujjat bilan teng kuchga ega C) Faqat axborot uchun mo'ljallangan D) Faqat notarius tasdiqlaganidan keyin kuchga kiradi To'g'ri javob: B) Qonunda belgilangan shartlarda qog'ozdagi imzolangan hujjat bilan teng kuchga ✔ ega Izoh: Elektron raqamli imzo qo'lda qo'yilgan imzoga tenglashtiriladi, agar qonunda boshqacha belgilanmagan bo'lsa. 14. Qurolli Kuchlar Oliy Bosh Qo'mondoni kim hisoblanadi? A) Senat Raisi B) Bosh vazir C) Respublika Prezidenti D) Mudofaa vaziri To'g'ri javob: C) Respublika Prezidenti ✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra Prezident O'zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining Oliy Bosh Qo'mondoni. 15. Respublika hududida favqulodda holat joriy etish vakolati kimga tegishli? A) Viloyat hokimiga B) Mahalla raisiga C) Respublika Prezidentiga D) Favqulodda vaziyatlar vaziriga To'g'ri javob: C) Respublika Prezidentiga ✔ Izoh: Favqulodda holat joriy etish Prezident vakolatiga kiradi; bu masala Konstitutsiya va qonunda belgilangan tartibda hal etiladi. 16. Merosxo'rlar meros mol-mulkini qanday tartibda bo'lishi mumkin? A) O'zaro kelishuv bilan, kelishilmagan taqdirda sud tartibida B) Faqat qur'a tashlash yo'li bilan C) Faqat hokim qarori bilan D) Faqat mahalla raisining qarori bilan To'g'ri javob: A) O'zaro kelishuv bilan, kelishilmagan taqdirda sud tartibida ✔ Izoh: Meros mol-mulki merosxo'rlarning kelishuvi bilan bo'linadi; kelishuvga erishilmasa, bo'lish sud tartibida amalga oshiriladi. 17. Idoralararo elektron hamkorlik nima? A) Davlat organlari xodimlarining shaxsiy yozishmalari B) Fuqarolarning o'zaro elektron xatlari C) Davlat organlarining reklama kampaniyasi D) Davlat organlarining axborot tizimlari orqali o'zaro ma'lumot almashuvi To'g'ri javob: D) Davlat organlarining axborot tizimlari orqali o'zaro ma'lumot almashuvi ✔ Izoh: Idoralararo hamkorlik orqali kerakli ma'lumotlar arizachining ishtirokisiz olinadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 157 18. Unitar korxonaning o'ziga xos xususiyati nima? A) Unda ishtirokchilar soni cheklanmagan B) Uning mol-mulki xodimlar o'rtasida ulushlarga bo'linadi C) U aksiyalar chiqaradi D) Unga biriktirilgan mol-mulk bo'linmas bo'lib, ulushlarga taqsimlanmaydi va mulkdorga tegishli bo'ladi To'g'ri javob: D) Unga biriktirilgan mol-mulk bo'linmas bo'lib, ulushlarga taqsimlanmaydi va ✔ mulkdorga tegishli bo'ladi Izoh: Unitar korxona o'ziga biriktirilgan mol-mulkka mulk huquqiga ega emas; bu mol-mulk bo'linmas va mulkdorga tegishli. 19. Murojaatlar qanday shakllarda berilishi mumkin? A) Og'zaki, yozma yoki elektron shaklda B) Faqat shaxsiy qabulda og'zaki C) Faqat notarial tasdiqlangan shaklda D) Faqat yozma shaklda To'g'ri javob: A) Og'zaki, yozma yoki elektron shaklda ✔ Izoh: Murojaat og'zaki, yozma yoki elektron shaklda berilishi mumkin. 20. Muomala layoqati cheklangan fuqaroga nisbatan nima belgilanadi? A) Ma'muriy nazorat B) Qamoq C) Vasiylik D) Homiylik To'g'ri javob: D) Homiylik ✔ Izoh: Muomala layoqati cheklangan fuqaroga homiylik belgilanadi; u ko'p bitimlarni homiy roziligi bilan tuzadi. 21. Ishlab chiqarishda baxtsiz hodisa yuz berganda ish beruvchi nima qilishi shart? A) Jabrlanuvchidan zararni undirish B) Hodisani yashirish va xabar bermaslik C) Jabrlangan xodimni darhol ishdan bo'shatish D) Hodisani belgilangan tartibda tekshirish va hisobga olish To'g'ri javob: D) Hodisani belgilangan tartibda tekshirish va hisobga olish ✔ Izoh: Ish beruvchi baxtsiz hodisani tekshirish, hujjatlashtirish va jabrlanuvchiga yetkazilgan zararni qonunga muvofiq qoplashga majbur. 22. Merosxo'r merosdan voz kechishi mumkinmi? A) Faqat davlat foydasiga B) Yo'q, meros majburiy qabul qilinadi C) Ha, qonunda belgilangan muddat va tartibda D) Faqat sud ruxsati bilan har doim To'g'ri javob: C) Ha, qonunda belgilangan muddat va tartibda ✔ Izoh: Merosxo'r merosni qabul qilish uchun belgilangan muddatda undan voz kechishi mumkin. 23. Murojaatlarni ko'rib chiqishni nazoratdan olish qachon amalga oshiriladi? A) Murojaat organga kelib tushishi bilanoq darhol B) Murojaatni ko'rish muddati bir kun kechikkanda C) Masalalar hal etilib, murojaatchiga javob berilgandan keyin D) Murojaatni ko'rayotgan xodim ta'tilga chiqqanda To'g'ri javob: C) Masalalar hal etilib, murojaatchiga javob berilgandan keyin ✔ Izoh: Murojaat barcha masalalar hal etilgach va murojaatchiga javob yuborilgach nazoratdan olinadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 158 24. O'zaro rozilik asosida, voyaga yetmagan bolalari bo'lmagan er-xotinning nikohdan ajralishi qayerda qayd etiladi? A) Mahalla fuqarolar yig'inida B) FHDYO organida C) Notarius idorasida D) Faqat Oliy sudda To'g'ri javob: B) FHDYO organida✔ Izoh: Voyaga yetmagan umumiy bolalari bo'lmagan er-xotinning o'zaro roziligi bilan nikohdan ajralish FHDYO organida qayd etiladi. 25. Murojaatlarni ko'rib chiqish murojaatchi uchun pullikmi? A) Faqat elektron murojaatlar pullik B) Ha, har bir murojaat uchun to'lov olinadi C) Faqat shikoyatlar pullik D) Yo'q, murojaatlarni ko'rib chiqish bepul To'g'ri javob: D) Yo'q, murojaatlarni ko'rib chiqish bepul ✔ Izoh: Murojaatlarni ko'rib chiqish uchun murojaatchidan haq undirilmaydi. 26. Murojaatchining sha'ni va qadr-qimmatiga oid ma'lumotlar bilan qanday munosabatda bo'linadi? A) Ular ommaga e'lon qilinadi B) Ular ijtimoiy tarmoqlarda tarqatiladi C) Ular boshqa murojaatchilarga beriladi D) Ular maxfiy saqlanadi va himoya qilinadi To'g'ri javob: D) Ular maxfiy saqlanadi va himoya qilinadi ✔ Izoh: Murojaatchining shaxsiy hayoti va sha'niga oid ma'lumotlar qonun bilan himoyalangan. 27. Quyidagilardan qaysi biri xodimni rag'batlantirish chorasi hisoblanadi? A) Ish haqidan ushlab qolish B) Hayfsan berish C) Lavozimdan chetlashtirish D) Tashakkurnoma e'lon qilish To'g'ri javob: D) Tashakkurnoma e'lon qilish ✔ Izoh: Tashakkurnoma, mukofot, qimmatbaho sovg'a va faxriy unvonlar rag'batlantirish choralari hisoblanadi. 28. Nikoh qayd etilganda er-xotinga qanday hujjat beriladi? A) Mulk huquqi to'g'risidagi guvohnoma B) Yashash joyi to'g'risidagi ma'lumotnoma C) Meros huquqi to'g'risidagi guvohnoma D) Nikoh tuzilganligi to'g'risidagi guvohnoma To'g'ri javob: D) Nikoh tuzilganligi to'g'risidagi guvohnoma ✔ Izoh: Nikoh FHDYo organida qayd etilgach, nikoh tuzilganligi to'g'risidagi guvohnoma beriladi. 29. Fuqarolik ishida taraflar kelishuv bitimi tuzsa va sud uni tasdiqlasa, qanday oqibat yuzaga keladi? A) Taraflar javobgarlikka tortiladi B) Ish boshidan qayta ko'riladi C) Ish prokuraturaga yuboriladi D) Ish yuritish tugatiladi To'g'ri javob: D) Ish yuritish tugatiladi ✔ Izoh: Sud tasdiqlagan kelishuv bitimi nizoni yakunlaydi va ish bo'yicha ish yuritish tugatiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 159 30. Nikohdan ajralishni qayd etishda nikohgacha bo'lgan familiyani tiklash istagi qanday amalga oshiriladi? A) Ajralishni qayd etishda bildirilgan istak asosida ajralish yozuvi va guvohnomada aks ettiriladi B) Hech qachon mumkin emas C) Faqat yangi nikoh tuzilganda mumkin D) Faqat besh yildan keyin mumkin To'g'ri javob: A) Ajralishni qayd etishda bildirilgan istak asosida ajralish yozuvi va guvohnomada ✔ aks ettiriladi Izoh: Nikohdan ajralishda er yoki xotin nikohgacha bo'lgan familiyasini tiklashni xohlasa, bu ajralish yozuvi va guvohnomasida ko'rsatiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 160 27-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Quyidagilardan qaysi biri fuqarolik jamiyati instituti hisoblanmaydi? A) Nodavlat notijorat tashkiloti B) Mahalla fuqarolar yig'ini C) Kasaba uyushmasi D) Vazirlar Mahkamasi To'g'ri javob: D) Vazirlar Mahkamasi✔ Izoh: Vazirlar Mahkamasi davlat ijro hokimiyati organi; fuqarolik jamiyati institutlariga NNT, kasaba uyushmalari, mahalla, OAV va boshqalar kiradi. 2. Konstitutsiyaviy nazoratni amalga oshiruvchi organ qaysi? A) Oliy sud B) Hisob palatasi C) Konstitutsiyaviy sud D) Bosh prokuratura To'g'ri javob: C) Konstitutsiyaviy sud ✔ Izoh: Qonunlar va boshqa hujjatlarning Konstitutsiyaga muvofiqligini Konstitutsiyaviy sud ko'rib chiqadi. 3. Notarius hujjat nusxasining to'g'riligini tasdiqlaganda nima tekshiriladi? A) Nusxaning asl hujjatga to'liq mos kelishi B) Hujjatning qaysi tilda yozilganligi C) Hujjat egasining daromadlari D) Asl hujjat mazmunining haqiqatga mosligi To'g'ri javob: A) Nusxaning asl hujjatga to'liq mos kelishi ✔ Izoh: Nusxa to'g'riligini tasdiqlashda notarius uni asl nusxa bilan solishtirib, mosligini tasdiqlaydi. 4. Sudlar tizimining yagonaligi nimani anglatadi? A) Respublikada faqat bitta sud mavjud bo'lib, u hamma ishlarni ko'rishini B) Sudlar yagona qonunchilik asosida va yagona printsiplar bo'yicha faoliyat yuritishini C) Respublikadagi sudyalar faqat bitta binoda ishlashi shartligini D) Sudlar ijro hokimiyati organlariga bo'ysunib faoliyat yuritishini To'g'ri javob: B) Sudlar yagona qonunchilik asosida va yagona printsiplar bo'yicha faoliyat ✔ yuritishini Izoh: Sud tizimining yagonaligi Konstitutsiya va qonunlar asosida tashkil etilgan yaxlit tizim sifatida namoyon bo'ladi. 5. O'zbekiston Respublikasining davlat tili qaysi? A) Rus tili B) Qoraqalpoq tili C) O'zbek va rus tillari D) O'zbek tili To'g'ri javob: D) O'zbek tili ✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekiston Respublikasining davlat tili o'zbek tilidir; boshqa tillarga hurmat bilan munosabatda bo'linadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 161 6. Notarius o'z faoliyatida nimaga bo'ysunadi? A) Mahalliy hokimning ko'rsatmalariga B) Bitim taraflarining talablariga C) Ommaviy axborot vositalarining fikriga D) Faqat qonunga To'g'ri javob: D) Faqat qonunga✔ Izoh: Notarius notarial harakatlarni bajarishda mustaqil va faqat qonunga bo'ysunadi. 7. 14 yoshdan 18 yoshgacha bo'lgan voyaga yetmaganlarga nisbatan qanday himoya shakli belgilanadi? A) Qamoq B) Vasiylik C) Farzandlikka olish majburiy D) Homiylik To'g'ri javob: D) Homiylik ✔ Izoh: Ota-ona qaramog'idan mahrum bo'lgan 14 yoshdan 18 yoshgacha bo'lgan voyaga yetmaganlarga homiylik belgilanadi. 8. Qarama-qarshi bir jinsli talablarni o'zaro hisobga olish majburiyatga qanday ta'sir qiladi? A) Majburiyat ikki baravar ortadi B) Majburiyat boshqa shaxsga o'tadi C) Majburiyat to'liq yoki qisman bekor bo'ladi D) Majburiyat muddati uzaytiriladi To'g'ri javob: C) Majburiyat to'liq yoki qisman bekor bo'ladi ✔ Izoh: Muddati kelgan qarama-qarshi bir jinsli talablarni hisobga olish orqali majburiyat to'liq yoki qisman bekor qilinadi. 9. Qaysi vaziyat manfaatlar to'qnashuviga misol bo'ladi? A) Xodimning ta'tilga chiqishi B) Davlat xaridi komissiyasi a'zosining qarindoshiga tegishli firma tanlovda qatnashishi C) Xodimning yangi lavozimga tanlov orqali tayinlanishi D) Xodimning malaka oshirish kursida o'qishi To'g'ri javob: B) Davlat xaridi komissiyasi a'zosining qarindoshiga tegishli firma tanlovda ✔ qatnashishi Izoh: Qaror qabul qiluvchining qarindoshi ishtirok etayotgan tanlov manfaatlar to'qnashuviga yaqqol misoldir. 10. Advokat mijoz bilan munosabatlarini qanday rasmiylashtiradi? A) Sud qarori bilan B) Faqat og'zaki kelishuv bilan, hujjatsiz C) Yuridik yordam ko'rsatish to'g'risidagi shartnoma bilan D) Mehnat shartnomasi bilan To'g'ri javob: C) Yuridik yordam ko'rsatish to'g'risidagi shartnoma bilan ✔ Izoh: Advokat va mijoz o'rtasidagi munosabatlar yuridik yordam ko'rsatish to'g'risidagi shartnoma asosida vujudga keladi. 11. Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini huquqiy ekspertizadan o'tkazish asosan qaysi organlar tizimi zimmasiga yuklangan? A) Bojxona organlari B) Ichki ishlar organlari C) Soliq organlari D) Adliya organlari To'g'ri javob: D) Adliya organlari ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 162 Izoh: Adliya organlari normativ hujjatlar loyihalarining qonuniyligini ta'minlashda asosiy rol o'ynaydi. 12. Konstitutsiyaning boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga nisbatan maqomi qanday? A) U qonunlar bilan teng yuridik kuchga ega B) U Prezident farmonlaridan keyin turadi C) U oliy yuridik kuchga ega va to'g'ridan-to'g'ri amal qiladi D) U faqat qonun qabul qilingach amal qiladi To'g'ri javob: C) U oliy yuridik kuchga ega va to'g'ridan-to'g'ri amal qiladi✔ Izoh: Konstitutsiya oliy yuridik kuchga ega, to'g'ridan-to'g'ri amal qiladi va butun huquq tizimining asosi hisoblanadi. 13. Huquq normasining qaysi elementi normani buzganlik uchun salbiy oqibatni belgilaydi? A) Dispozitsiya B) Ilova C) Sanksiya D) Gipoteza To'g'ri javob: C) Sanksiya ✔ Izoh: Sanksiya norma talablari buzilganda qo'llanadigan choralarni ko'rsatadi. 14. Quyidagilardan qaysi biri fuqaroning konstitutsiyaviy burchi hisoblanadi? A) Diniy tashkilotga a'zo bo'lish B) Qonunda belgilangan soliqlar va yig'imlarni to'lash C) Har yili chet elga sayohat qilish D) Siyosiy partiyaga a'zo bo'lish To'g'ri javob: B) Qonunda belgilangan soliqlar va yig'imlarni to'lash ✔ Izoh: Fuqarolar qonun bilan belgilangan soliqlar va mahalliy yig'imlarni to'lashga majbur. 15. Jim turish umumiy qoidaga ko'ra aksept hisoblanadimi? A) Yo'q, jim turish aksept hisoblanmaydi B) Ha, har doim aksept hisoblanadi C) Faqat og'zaki ofertada aksept hisoblanadi D) Faqat yuridik shaxslar uchun aksept hisoblanadi To'g'ri javob: A) Yo'q, jim turish aksept hisoblanmaydi ✔ Izoh: Agar qonun, odat yoki taraflarning avvalgi ish munosabatlaridan boshqacha kelib chiqmasa, jim turish aksept hisoblanmaydi. 16. Korrupsiyaga qarshi «ishonch telefoni» va elektron xabar kanallarining vazifasi nima? A) Faqat statistika yig'ish uchun B) Reklama tarqatish uchun C) Fuqarolarga korrupsiya holatlari haqida xavfsiz xabar berish imkonini yaratish D) Davlat xizmatchilarining shaxsiy suhbatlari uchun To'g'ri javob: C) Fuqarolarga korrupsiya holatlari haqida xavfsiz xabar berish imkonini yaratish ✔ Izoh: Xabar berish kanallari korrupsiya holatlarini aniqlashda muhim manba bo'lib xizmat qiladi. 17. Agar ma'muriy organ xodimi ish natijasidan shaxsan manfaatdor bo'lsa, u qanday yo'l tutishi kerak? A) Ishni tezroq ko'rib chiqishga harakat qilishi kerak B) Ishni ko'rishda ishtirok etishdan o'zini chetlatishi kerak C) Arizachidan qo'shimcha hujjatlar talab qilishi kerak D) Ishni yashirin tarzda ko'rib chiqishi kerak To'g'ri javob: B) Ishni ko'rishda ishtirok etishdan o'zini chetlatishi kerak ✔ Izoh: Xolislik talabiga ko'ra manfaatdor xodim ishda ishtirok etmasligi kerak, aks holda qaror xolis bo'lmaydi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 163 18. Ma'muriy hujjat qanday shakllarda qabul qilinishi mumkin? A) Faqat qog'ozda va ikki nusxada B) Faqat sud tomonidan tasdiqlangan shaklda C) Yozma, og'zaki yoki elektron shaklda D) Faqat notarial tasdiqlangan yozma shaklda To'g'ri javob: C) Yozma, og'zaki yoki elektron shaklda✔ Izoh: Qonunchilik ma'muriy hujjatni yozma, og'zaki va elektron shakllarda qabul qilishga yo'l qo'yadi; yozma shakl ko'pincha talab etiladi. 19. Shaxsga foyda beruvchi qonuniy ma'muriy hujjatni bekor qilishda qaysi printsip alohida e'tiborga olinadi? A) Ish yuritishning faqat yozma shakli printsipi B) Kollegial qaror qabul qilish printsipi C) Ma'muriy organning cheklanmagan ixtiyoriyligi printsipi D) Ishonch (qonuniy kutishlarni himoya qilish) printsipi To'g'ri javob: D) Ishonch (qonuniy kutishlarni himoya qilish) printsipi ✔ Izoh: Qonuniy foydali hujjatni bekor qilish shaxsning qonuniy kutishlariga zarar yetkazadi, shuning uchun bu faqat qonunda belgilangan asoslarda mumkin. 20. Hadya shartnomasining asosiy belgisi nima? A) Mol-mulk vaqtincha foydalanishga beriladi B) Mol-mulk pul evaziga beriladi C) Mol-mulk boshqa mol-mulkka almashtiriladi D) Mol-mulk tekinga, qarshi majburiyatsiz beriladi To'g'ri javob: D) Mol-mulk tekinga, qarshi majburiyatsiz beriladi ✔ Izoh: Hadya shartnomasi bo'yicha hadya qiluvchi ashyoni hadya oluvchining mulkiga tekinga beradi. 21. Mahalliy davlat hokimiyati organlarining normativ hujjatlari qayerda amal qiladi? A) Butun respublika hududida B) Faqat chet ellarda C) Tegishli hududda D) Faqat poytaxtda To'g'ri javob: C) Tegishli hududda ✔ Izoh: Hokimlar va mahalliy Kengashlar hujjatlari ularning vakolati tarqaladigan hududda amal qiladi. 22. O'zbekistonda o'lim jazosi masalasi qanday hal etilgan? A) O'lim jazosi faqat harbiy vaqtda qo'llaniladi B) O'lim jazosi taqiqlangan C) O'lim jazosi faqat referendum bilan qo'llaniladi D) O'lim jazosi sudning ixtiyorida qo'llaniladi To'g'ri javob: B) O'lim jazosi taqiqlangan ✔ Izoh: O'zbekistonda o'lim jazosi 2008-yildan bekor qilingan; yangi tahrirdagi Konstitutsiyada ham u taqiqlangan. 23. Normativ-huquqiy hujjat loyihasini manfaatdor organlar bilan kelishish nima uchun zarur? A) Loyiha mualliflarining ish haqini belgilash uchun B) Loyihani chet tillarga tarjima qilish uchun C) Loyihaning ular vakolatiga oid qismlari muvofiqligini ta'minlash va ziddiyatlarning oldini olish uchun D) Loyihani maxfiy saqlash va jamoatchilikdan yashirish uchun To'g'ri javob: C) Loyihaning ular vakolatiga oid qismlari muvofiqligini ta'minlash va ziddiyatlarning ✔ oldini olish uchun Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 164 Izoh: Kelishish jarayonida boshqa organlar o'z vakolatiga oid takliflarini bildiradi, bu esa hujjatlar o'rtasidagi ziddiyatlarning oldini oladi. 24. Nikoh tuzishga to'sqinlik qiluvchi holatlardan biri qaysi? A) Nikohlanuvchilarning to'g'ri tutashgan qarindosh yoki tug'ishgan aka-uka va opa-singil ekanligi B) Nikohlanuvchilarning turli shaharlarda ishlashi C) Nikohlanuvchilarning daromadi har xilligi D) Nikohlanuvchilarning yoshidagi farq To'g'ri javob: A) Nikohlanuvchilarning to'g'ri tutashgan qarindosh yoki tug'ishgan aka-uka va opa-✔ singil ekanligi Izoh: Yaqin qarindoshlar — to'g'ri tutashgan qarindoshlar, tug'ishgan va ota yoki ona bir bo'lgan aka-uka, opa- singillar o'rtasida nikoh tuzish taqiqlanadi. 25. Davlat xizmatchisining tashqi ko'rinishiga qanday talab qo'yiladi? A) Ish muhitiga mos, ozoda va rasmiy uslubda bo'lishi B) Hech qanday talab yo'q C) Faqat milliy kostyumda bo'lishi D) Faqat sport kiyimida bo'lishi To'g'ri javob: A) Ish muhitiga mos, ozoda va rasmiy uslubda bo'lishi ✔ Izoh: Davlat xizmatchisining tashqi ko'rinishi fuqarolarda davlat organiga hurmat va ishonch uyg'otishi kerak. 26. Insonga nisbatan kamsitish (diskriminatsiya) deganda nima tushuniladi? A) Jinsi, millati, dini va boshqa belgilariga ko'ra asossiz ravishda huquqlarini cheklash B) Davlat xizmatiga tanlov o'tkazish C) Qonunda belgilangan ijtimoiy imtiyozlarni berish D) Sud hukmi asosida jazo tayinlash To'g'ri javob: A) Jinsi, millati, dini va boshqa belgilariga ko'ra asossiz ravishda huquqlarini cheklash ✔ Izoh: Diskriminatsiya — shaxsning jinsi, irqi, millati, dini va boshqa belgilariga qarab asossiz ravishda huquqlarini cheklash yoki imtiyoz berish. 27. Bolaning otasining ismi qanday belgilanadi? A) Ota-onaning xohishiga ko'ra istalgan ism bo'yicha B) Bobosining ismi bo'yicha C) Onasining ismi bo'yicha D) Otasining ismi bo'yicha To'g'ri javob: D) Otasining ismi bo'yicha ✔ Izoh: Bolaning otasining ismi otasining ismi bo'yicha belgilanadi. 28. Davlat xizmatchisi qaysi holatda xizmat ma'lumotlarini oshkor qilishi mumkin? A) Qonunda belgilangan hollarda va tartibda B) Do'stlari so'raganda C) Pul evaziga D) Ijtimoiy tarmoqlarda mashhurlik uchun To'g'ri javob: A) Qonunda belgilangan hollarda va tartibda ✔ Izoh: Xizmat ma'lumotlari faqat qonun yo'l qo'ygan hollarda va belgilangan tartibda oshkor qilinishi mumkin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 165 29. Voyaga yetgan, mehnatga layoqatli farzandlarning ota-onalariga nisbatan konstitutsiyaviy majburiyati nima? A) Ota-onalari haqida g'amxo'rlik qilish B) Ota-onasi bilan birga yashash C) Ota-onasining kasbini davom ettirish D) Ota-onasining qarzlarini avtomatik to'lash To'g'ri javob: A) Ota-onalari haqida g'amxo'rlik qilish✔ Izoh: Voyaga yetgan, mehnatga layoqatli farzandlar o'z ota-onalari haqida g'amxo'rlik qilishga majburdirlar. 30. Notariatning asosiy vazifasi nima? A) Sud hukmlari va hal qiluv qarorlarini majburiy ijro etish B) Jismoniy va yuridik shaxslardan soliq to'lovlarini undirish C) Jinoyat ishlarini qo'zg'atish va ular bo'yicha dastlabki tergov o'tkazish D) Notarial harakatlar orqali shaxslarning huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilish To'g'ri javob: D) Notarial harakatlar orqali shaxslarning huquq va qonuniy manfaatlarini himoya ✔ qilish Izoh: Notariat bitimlar va faktlarni tasdiqlash orqali huquqiy aniqlik va fuqarolar huquqlari himoyasini ta'minlaydi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 166 28-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Davlat organlarida jismoniy shaxslarni shaxsiy qabul qilish nima uchun tashkil etiladi? A) Faqat yuqori organga hisobot uchun statistik ma'lumot yig'ish uchun B) Fuqarolar bilan bevosita muloqot qilish va murojaatlarni joyida ko'rib chiqish uchun C) Faqat bo'ysunuvchi xodimlarning ish faoliyatini baholash uchun D) Faqat fuqarolardan xizmatlar uchun qo'shimcha to'lovlar olish uchun To'g'ri javob: B) Fuqarolar bilan bevosita muloqot qilish va murojaatlarni joyida ko'rib chiqish ✔ uchun Izoh: Shaxsiy qabul fuqarolarga rahbarlarga bevosita murojaat qilish imkonini beradi. 2. Ishga qabul qilishda dastlabki sinov muddati ko'pi bilan qancha bo'lishi mumkin? A) Ikki yil B) Uch oy C) Bir yil D) Olti oy To'g'ri javob: B) Uch oy ✔ Izoh: Dastlabki sinov xodimning lavozimga muvofiqligini tekshirish uchun belgilanadi va uch oydan oshmasligi kerak. 3. Yakka tartibdagi tadbirkor sifatida faoliyat yuritish huquqi qachon vujudga keladi? A) Bank hisobvarag'i ochilgan kundan B) 18 yoshga to'lgan kundan avtomatik ravishda C) Birinchi mahsulot sotilgan kundan D) Davlat ro'yxatidan o'tkazilgan paytdan To'g'ri javob: D) Davlat ro'yxatidan o'tkazilgan paytdan ✔ Izoh: Fuqaro yuridik shaxs tashkil etmagan holda tadbirkorlik faoliyati bilan yakka tartibdagi tadbirkor sifatida davlat ro'yxatidan o'tgan paytdan shug'ullana oladi. 4. Sudyaning daxlsizligi nimani anglatadi? A) Sudya daromadlaridan soliq va boshqa majburiy to'lovlarni to'lamasligini B) Sudyani qonunda belgilangan maxsus tartibdan tashqari javobgarlikka tortib bo'lmasligini C) Sudya lavozimi davomida istalgan qonunni buzishi mumkinligini D) Sudya hech qanday holatda va hech qachon javobgarlikka tortilmasligini To'g'ri javob: B) Sudyani qonunda belgilangan maxsus tartibdan tashqari javobgarlikka tortib ✔ bo'lmasligini Izoh: Daxlsizlik sudyani asossiz tazyiqdan himoya qiladi, ammo uni javobgarlikdan to'liq ozod qilmaydi. 5. Vindikatsion da'vo nima? A) Mulkdorning o'z mol-mulkini birovning qonunsiz egaligidan talab qilib olish haqidagi da'vosi B) Shartnomani notarial tasdiqlash haqidagi ariza C) Mulkdorning egalikdan mahrum qilish bilan bog'liq bo'lmagan to'siqlarni bartaraf etish da'vosi D) Merosni qabul qilish haqidagi ariza To'g'ri javob: A) Mulkdorning o'z mol-mulkini birovning qonunsiz egaligidan talab qilib olish ✔ haqidagi da'vosi Izoh: Vindikatsion da'vo — egalik qilmayotgan mulkdorning o'z ashyosini qonunsiz egalik qilayotgan shaxsdan qaytarib olish to'g'risidagi talabi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 167 6. Fuqarolik, jinoiy, ma'muriy va iqtisodiy sud ishlarini yuritish sohasida sud hokimiyatining oliy organi qaysi? A) Oliy sud B) Bosh prokuratura C) Konstitutsiyaviy sud D) Adliya vazirligi To'g'ri javob: A) Oliy sud✔ Izoh: O'zbekiston Respublikasi Oliy sudi fuqarolik, jinoiy, ma'muriy va iqtisodiy ishlar bo'yicha sud hokimiyatining oliy organidir. 7. Jinoyat ishi bo'yicha sudlanuvchining aybli yoki aybsizligi masalasini hal qiluvchi sud hujjati qanday nomlanadi? A) Hal qiluv qarori B) Ijro varaqasi C) Sud buyrug'i D) Hukm To'g'ri javob: D) Hukm ✔ Izoh: Hukm jinoyat ishi bo'yicha sudlanuvchining aybi va jazo masalasini hal qiladi. 8. Davlat xizmatidan foydalanish uchun ariza kim orqali berilishi mumkin? A) Faqat mahalla raisi orqali B) Faqat shaxsan, vakil orqali mumkin emas C) Shaxsan yoki qonuniy vakil, ishonchli vakil orqali D) Faqat ish beruvchi orqali To'g'ri javob: C) Shaxsan yoki qonuniy vakil, ishonchli vakil orqali ✔ Izoh: Arizachi xizmatga shaxsan yoki vakolati tasdiqlangan vakili orqali murojaat qilishi mumkin. 9. Fuqarolik huquqining asosiy manbai qaysi? A) Soliq kodeksi B) Jinoyat kodeksi C) Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeks D) Fuqarolik kodeksi To'g'ri javob: D) Fuqarolik kodeksi ✔ Izoh: Fuqarolik munosabatlarini tartibga soluvchi asosiy hujjat O'zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksidir. 10. Ishonchnoma qanday holatda bekor bo'ladi? A) Muddati tugashi, vakolat beruvchi tomonidan bekor qilinishi yoki vakolat beruvchining vafot etishi bilan B) Vakolat beruvchining yashash joyini o'zgartirishi bilan C) Ishonchnoma bo'yicha birinchi harakat bajarilishi bilan D) Vakil ish joyini o'zgartirishi bilan To'g'ri javob: A) Muddati tugashi, vakolat beruvchi tomonidan bekor qilinishi yoki vakolat ✔ beruvchining vafot etishi bilan Izoh: Ishonchnoma muddati tugaganda, uni bergan shaxs bekor qilganda, vakil voz kechganda yoki taraflardan biri vafot etganda bekor bo'ladi. 11. Guvohnoma yo'qolgan yoki yaroqsiz holga kelgan bo'lsa, nima qilish mumkin? A) Hujjatni tiklab bo'lmaydi B) Yangi dalolatnomani qaytadan qayd etish kerak C) FHDYO organidan takroriy guvohnoma olish mumkin D) Sudga da'vo berish shart To'g'ri javob: C) FHDYO organidan takroriy guvohnoma olish mumkin ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 168 Izoh: Guvohnoma yo'qolgan yoki yaroqsiz bo'lsa, dalolatnoma yozuvi saqlanayotgan FHDYO organi takroriy guvohnoma beradi. 12. Otalikni belgilash qanday amalga oshirilishi mumkin? A) Faqat mahalla raisi tomonidan berilgan guvohnoma asosida B) Ota-onaning birgalikdagi arizasi bilan FHDYo organida yoki nizoli hollarda sudda C) Faqat otaning notarial tasdiqlangan ishonchnomasi asosida D) Faqat voyaga yetgan bolaning o'z arizasi asosida To'g'ri javob: B) Ota-onaning birgalikdagi arizasi bilan FHDYo organida yoki nizoli hollarda sudda✔ Izoh: Nikohda bo'lmagan ota-onalar otalikni birgalikdagi ariza bilan, nizo bo'lsa sud orqali belgilashadi. 13. Ko'chmas mulkka bo'lgan huquqlar qanday tartibda rasmiylashtiriladi? A) Faqat mahalla raisi tasdig'i bilan B) Faqat og'zaki kelishuv bilan C) Davlat ro'yxatidan o'tkazilishi lozim D) Hech qanday rasmiylashtirish talab etilmaydi To'g'ri javob: C) Davlat ro'yxatidan o'tkazilishi lozim ✔ Izoh: Ko'chmas mulkka bo'lgan mulk huquqi va boshqa ashyoviy huquqlar, ularning vujudga kelishi va bekor bo'lishi davlat ro'yxatidan o'tkazilishi lozim. 14. Arizachi topshirgan hujjatlar to'liq bo'lmasa, davlat xizmatini ko'rsatuvchi xodim nima qilishi kerak? A) Qaysi hujjatlar yetishmasligini aniq ko'rsatib, arizachiga tushuntirishi kerak B) Arizani yo'q qilib yuborishi kerak C) Arizachidan qo'shimcha to'lov talab qilishi kerak D) Hech narsa demasdan arizani rad etishi kerak To'g'ri javob: A) Qaysi hujjatlar yetishmasligini aniq ko'rsatib, arizachiga tushuntirishi kerak ✔ Izoh: Arizachiga kamchilikni bartaraf etish imkoniyatini berish uning xizmatni olish huquqini ta'minlaydi. 15. Sudyalarning odil sudlovni amalga oshirish faoliyatiga aralashish qanday baholanadi? A) Yo'l qo'yilmaydi va qonunga muvofiq javobgarlikka sabab bo'ladi B) Hokim roziligi bilan ruxsat etiladi C) Faqat yozma shaklda ruxsat etiladi D) Mansabdor shaxslar uchun ruxsat etiladi To'g'ri javob: A) Yo'l qo'yilmaydi va qonunga muvofiq javobgarlikka sabab bo'ladi ✔ Izoh: Sudyalar faoliyatiga har qanday tarzda aralashish taqiqlanadi va qonunda belgilangan javobgarlikka sabab bo'ladi. 16. O'zbekiston hududida chet el fuqarosining farzandi tug'ilsa, tug'ilish qayerda qayd etiladi? A) Faqat xalqaro tashkilotda B) O'zbekistondagi FHDYO organida O'zbekiston qonunchiligiga muvofiq C) Hech qayerda qayd etilmaydi D) Faqat chet el fuqarosining vataniga qaytgandan keyin To'g'ri javob: B) O'zbekistondagi FHDYO organida O'zbekiston qonunchiligiga muvofiq ✔ Izoh: O'zbekiston hududida yuz bergan tug'ilish, shu jumladan chet el fuqarolari bolalarining tug'ilishi, FHDYO organida qayd etiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 169 17. Tug'ilganlik haqidagi dalolatnoma yozuviga odatda qanday ma'lumotlar kiritiladi? A) Bolaning bo'lajak kasbi va maktabi B) Bolaning bo'yi va vazni haqidagi tibbiy xulosa C) Ota-onaning daromadi va mol-mulki D) Bolaning familiyasi, ismi, otasining ismi, jinsi, tug'ilgan sanasi va joyi hamda ota-onasi haqida ma'lumotlar To'g'ri javob: D) Bolaning familiyasi, ismi, otasining ismi, jinsi, tug'ilgan sanasi va joyi hamda ota-✔ onasi haqida ma'lumotlar Izoh: Tug'ilish yozuvida bolaning familiyasi, ismi, otasining ismi, jinsi, tug'ilgan sanasi va joyi, ota-onasi haqidagi ma'lumotlar ko'rsatiladi. 18. Sudning ish yuzasidan chiqargan ajrimi qanday hujjat? A) Davlat ijrochisi tomonidan ijro ishini qo'zg'atish to'g'risida chiqarilgan qaror B) Jinoyat ishi bo'yicha sudlanuvchining aybi masalasini hal qiluvchi yakuniy hukm C) Notarius tomonidan nizosiz qarzni undirish uchun beriladigan ijro xati D) Ishni mazmunan hal qilmaydigan, protsessual masalalar bo'yicha chiqariladigan sud hujjati To'g'ri javob: D) Ishni mazmunan hal qilmaydigan, protsessual masalalar bo'yicha chiqariladigan ✔ sud hujjati Izoh: Ajrim orqali sud ishni yuritish jarayonidagi masalalarni hal qiladi. 19. Quyidagilardan qaysi biri meros tarkibiga kirmaydi? A) Meros qoldiruvchining bankdagi omonati B) Meros qoldiruvchining shaxsi bilan uzviy bog'liq huquqlari (masalan, aliment olish huquqi) C) Meros qoldiruvchiga tegishli avtomobil D) Meros qoldiruvchiga tegishli uy To'g'ri javob: B) Meros qoldiruvchining shaxsi bilan uzviy bog'liq huquqlari (masalan, aliment olish ✔ huquqi) Izoh: Meros qoldiruvchining shaxsi bilan uzviy bog'liq huquqlari, xususan aliment olish huquqi, meros tarkibiga kirmaydi. 20. Chet el fuqarolari O'zbekiston davlat organlariga murojaat qilish huquqiga egami? A) Yo'q, umuman mumkin emas B) Ha, qonunda belgilangan tartibda C) Faqat elchixona orqali va faqat taklif shaklida D) Faqat O'zbekiston fuqaroligini olgandan keyin To'g'ri javob: B) Ha, qonunda belgilangan tartibda ✔ Izoh: O'zbekiston hududidagi chet el fuqarolari va fuqaroligi bo'lmagan shaxslar ham murojaat qilish huquqiga ega. 21. Ijro ishi qo'zg'atilgandan keyin qarzdorga odatda qanday imkoniyat beriladi? A) Talablarni ixtiyoriy ravishda bajarish uchun muddat beriladi B) Qarzdor ijro ishi qo'zg'atilishi bilan darhol hibsga olinadi C) Qarzdor ish joyidan darhol ishdan bo'shatiladi D) Qarzdorning butun mol-mulki darhol musodara qilinadi To'g'ri javob: A) Talablarni ixtiyoriy ravishda bajarish uchun muddat beriladi ✔ Izoh: Majburiy choralar qo'llashdan oldin qarzdorga qarorni ixtiyoriy bajarish imkoniyati beriladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 170 22. Davlat tashqi auditini (davlat moliyasi ustidan oliy audit nazoratini) qaysi organ amalga oshiradi? A) Adliya vazirligi B) Markaziy bank C) Hisob palatasi D) Soliq qo'mitasi To'g'ri javob: C) Hisob palatasi✔ Izoh: Hisob palatasi davlat tashqi audit organi bo'lib, byudjet mablag'lari va davlat mulkidan foydalanish ustidan nazoratni amalga oshiradi. 23. Mehnat shartnomasi necha nusxada tuziladi? A) Bir nusxada va ish beruvchida qoladi B) Uch nusxada, biri mehnat inspeksiyasiga yuboriladi C) Ikki nusxada, ulardan biri xodimga beriladi D) Nusxa talab qilinmaydi, faqat elektron qayd yetarli To'g'ri javob: C) Ikki nusxada, ulardan biri xodimga beriladi ✔ Izoh: Shartnomaning bir nusxasi xodimda bo'lishi uning o'z huquq va shartlarini bilishini ta'minlaydi. 24. Vasiyat qiluvchi o'z mol-mulkini kimga vasiyat qilishi mumkin? A) Faqat birinchi navbatdagi merosxo'rlarga B) Merosxo'rlar doirasiga kiradigan yoki kirmaydigan istalgan shaxsga, shuningdek davlatga C) Faqat davlatga D) Faqat voyaga yetgan farzandlariga To'g'ri javob: B) Merosxo'rlar doirasiga kiradigan yoki kirmaydigan istalgan shaxsga, shuningdek ✔ davlatga Izoh: Fuqaro o'z mol-mulkini qonun bo'yicha merosxo'rlar doirasiga kiradigan yoki kirmaydigan bir yoki bir necha shaxsga, davlatga yoki yuridik shaxslarga vasiyat qilishi mumkin. 25. Xorijiy davlatlarda diplomatik vakillarni kim tayinlaydi? A) Tashqi ishlar vaziri B) Respublika Prezidenti C) Qonunchilik palatasi Spikeri D) Bosh vazir To'g'ri javob: B) Respublika Prezidenti ✔ Izoh: Prezident xorijiy davlatlardagi diplomatik va boshqa vakillarni tayinlaydi va lavozimdan ozod qiladi. 26. Konstitutsiyaga o'zgartish va qo'shimchalar qanday hujjat bilan kiritiladi? A) Qonun yoki referendum orqali B) Adliya vazirligi buyrug'i bilan C) Vazirlar Mahkamasi qarori bilan D) Prezident farmoyishi bilan To'g'ri javob: A) Qonun yoki referendum orqali ✔ Izoh: Konstitutsiyaga o'zgartish va qo'shimchalar qonun bilan yoki referendum orqali, maxsus tartibda kiritiladi. 27. Murojaatda haqoratli so'zlar yoki tahdidlar bo'lsa, qanday yo'l tutiladi? A) Murojaat matni murojaatchini sharmanda qilish uchun ommaga e'lon qilinadi B) Bunday ifodalarga yo'l qo'yilmasligi tushuntiriladi, zarur hollarda qonuniy choralar ko'riladi C) Murojaatchining keyingi har qanday murojaati umrbod taqiqlanadi D) Murojaatchi sud qarorisiz darhol hibsga olinadi va qamoqqa joylanadi To'g'ri javob: B) Bunday ifodalarga yo'l qo'yilmasligi tushuntiriladi, zarur hollarda qonuniy choralar ✔ ko'riladi Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 171 Izoh: Murojaat huquqi suiiste'mol qilinmasligi kerak; haqoratli ifodalar qonunda belgilangan tartibda baholanadi. 28. Ish beruvchi xodimni mehnat shartnomasida kelishilmagan ishni bajarishga majburlashi mumkinmi? A) Ha, ish beruvchi istalgan vaqtda va istalgan ishga jalb qilishi mumkin B) Ha, agar topshirilayotgan ish oson va qisqa muddatli bo'lsa C) Yo'q, qonunda nazarda tutilgan hollardan tashqari mumkin emas D) Ha, agar xodim tashkilotda yangi ishlay boshlagan bo'lsa To'g'ri javob: C) Yo'q, qonunda nazarda tutilgan hollardan tashqari mumkin emas✔ Izoh: Xodim faqat mehnat shartnomasida belgilangan mehnat vazifasini bajaradi; boshqa ishga jalb qilish qonun bilan cheklangan. 29. Qo'shimcha o'rganish va tekshirish talab etilmaydigan murojaatlar qancha muddatda ko'rib chiqiladi? A) Bir yilgacha B) Uch kungacha C) O'n besh kungacha D) Ikki oygacha To'g'ri javob: C) O'n besh kungacha ✔ Izoh: Qo'shimcha o'rganishni talab qilmaydigan murojaatlar o'n besh kungacha bo'lgan muddatda ko'rib chiqiladi. 30. Davlat xizmatlari markazi xodimining fuqaro bilan muomalasiga qanday talab qo'yiladi? A) Faqat qisqa va qo'pol javob berish B) Fuqaro savollariga javob bermaslik C) Faqat tanishlarga tezkor xizmat ko'rsatish D) Xushmuomala, xolis va hurmat bilan munosabatda bo'lish To'g'ri javob: D) Xushmuomala, xolis va hurmat bilan munosabatda bo'lish ✔ Izoh: Davlat xizmatchisi odob-axloq qoidalariga rioya qilishi va har bir fuqaroga teng munosabatda bo'lishi kerak. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 172 29-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Xodim mehnat vazifalarini bajarish chog'ida yetkazgan zarar uchun kim javob beradi? A) Ish beruvchi (yuridik shaxs yoki fuqaro) B) Faqat xodimning oilasi C) Faqat jabrlanuvchi D) Faqat kasaba uyushmasi To'g'ri javob: A) Ish beruvchi (yuridik shaxs yoki fuqaro)✔ Izoh: Yuridik shaxs yoki fuqaro o'z xodimi mehnat vazifalarini bajarayotganda yetkazgan zararni qoplaydi. 2. Ma'muriy tartib-taomil deganda nima tushuniladi? A) Ma'muriy organning ma'muriy hujjatni tayyorlash, qabul qilish va ijro etish bo'yicha faoliyati tartibi B) Qonun loyihasini parlament palatalarida muhokama qilish tartibi C) Sudning fuqarolik ishlarini birinchi instansiyada ko'rib chiqish tartibi D) Jinoyat ishlari bo'yicha dastlabki tergov o'tkazish tartibi To'g'ri javob: A) Ma'muriy organning ma'muriy hujjatni tayyorlash, qabul qilish va ijro etish ✔ bo'yicha faoliyati tartibi Izoh: Ma'muriy tartib-taomil ma'muriy organning ish yuritishni boshlashdan to ma'muriy hujjatni ijro etishgacha bo'lgan faoliyatini qamraydi. 3. Konstitutsiyaga ko'ra ommaviy axborot vositalariga nisbatan senzura masalasi qanday hal etilgan? A) Senzura har bir maqola uchun majburiy B) Senzura faqat hukumat tomonidan amalga oshiriladi C) Senzuraga yo'l qo'yilmaydi D) Senzura faqat mahalliy nashrlarga qo'llaniladi To'g'ri javob: C) Senzuraga yo'l qo'yilmaydi ✔ Izoh: Ommaviy axborot vositalari erkin va qonunga muvofiq ishlaydi; senzuraga yo'l qo'yilmaydi. 4. Davlat xizmatchisi uchun «halollik» tamoyili nimani anglatadi? A) Xizmat vazifalarini shaxsiy naf ko'zlamasdan, rostgo'ylik bilan bajarish B) Faqat qonuniy ish haqidan norozi bo'lish C) Xatolarni yashirish D) Faqat rahbarga sodiq bo'lish To'g'ri javob: A) Xizmat vazifalarini shaxsiy naf ko'zlamasdan, rostgo'ylik bilan bajarish ✔ Izoh: Halollik davlat xizmatchisi faoliyatining asosi bo'lib, korrupsiyaga qarshi eng muhim fazilatdir. 5. Ota-onalik huquqidan mahrum qilingan ota-ona bolani moddiy ta'minlash majburiyatidan ozod bo'ladimi? A) Ha, to'liq ozod bo'ladi B) Faqat bolaning roziligi bilan ozod bo'ladi C) Faqat qayta nikohdan o'tsa ozod bo'ladi D) Yo'q, bolani ta'minlash majburiyatidan ozod bo'lmaydi To'g'ri javob: D) Yo'q, bolani ta'minlash majburiyatidan ozod bo'lmaydi ✔ Izoh: Ota-onalik huquqidan mahrum etish ota-onani o'z bolasini ta'minlash majburiyatidan ozod qilmaydi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 173 6. Turar joy daxlsizligi nimani anglatadi? A) Qonunda belgilangan hollardan tashqari hech kim turar joyga egasining roziligisiz kira olmaydi B) Turar joyni hech qachon sotib bo'lmaydi C) Turar joydan soliq to'lanmaydi D) Turar joy uchun kommunal to'lovlar olinmaydi To'g'ri javob: A) Qonunda belgilangan hollardan tashqari hech kim turar joyga egasining roziligisiz ✔ kira olmaydi Izoh: Uy-joy daxlsiz; unga qonunda nazarda tutilgan hollar va tartibdan tashqari egasining roziligisiz kirish taqiqlanadi. 7. Ota-onalik huquqlarini amalga oshirishda nimaga yo'l qo'yilmaydi? A) Bolalarning manfaatlariga zid ravishda amalga oshirishga B) Bolalar sog'lig'ini muhofaza qilishga C) Bolalarning ta'limi haqida g'amxo'rlik qilishga D) Bolalarni tarbiyalashga To'g'ri javob: A) Bolalarning manfaatlariga zid ravishda amalga oshirishga ✔ Izoh: Ota-onalik huquqlari bolalarning manfaatlariga zid ravishda amalga oshirilishi mumkin emas. 8. Yengib bo'lmaydigan kuch (fors-major) deganda nima tushuniladi? A) Bozor narxlarining oddiy o'zgarishi B) Qarzdorning pulining yetishmasligi C) Qarzdorning shaxsiy xohishi D) Muayyan sharoitda favqulodda va oldini olib bo'lmaydigan holatlar To'g'ri javob: D) Muayyan sharoitda favqulodda va oldini olib bo'lmaydigan holatlar ✔ Izoh: Yengib bo'lmaydigan kuch — tabiiy ofat, urush kabi favqulodda va muayyan sharoitlarda oldini olib bo'lmaydigan holatlar; u javobgarlikdan ozod qilish asosi bo'lishi mumkin. 9. Pora bergan shaxs qachon javobgarlikdan ozod qilinishi mumkin? A) Pora miqdori kichik bo'lsa, boshqa holatlardan qat'i nazar har doim B) Pora milliy valyutada emas, balki chet el valyutasida berilgan bo'lsa C) Undan pora talab qilingan bo'lsa yoki u ixtiyoriy xabar berib, faol yordam bergan bo'lsa D) Porani olgan mansabdor shaxs pora beruvchining yaqin qarindoshi bo'lsa To'g'ri javob: C) Undan pora talab qilingan bo'lsa yoki u ixtiyoriy xabar berib, faol yordam bergan ✔ bo'lsa Izoh: Qonun ixtiyoriy xabar berish va tovlamachilik holatlarida pora beruvchini javobgarlikdan ozod qilishni nazarda tutadi, bu korrupsiyani fosh etishni rag'batlantiradi. 10. Ma'muriy tartib-taomillarda «eshitilish huquqi» nimani anglatadi? A) Fuqaroning sud majlisida ovozli yozuv olib borish huquqini B) Shaxsning ommaviy axborot vositalarida chiqish qilish huquqini C) Ma'muriy organ rahbarining har kuni fuqarolarni qabul qilish majburiyatini D) Shaxsning o'ziga noqulay ma'muriy hujjat qabul qilinishidan oldin o'z fikrini bildirish huquqini To'g'ri javob: D) Shaxsning o'ziga noqulay ma'muriy hujjat qabul qilinishidan oldin o'z fikrini ✔ bildirish huquqini Izoh: Shaxs huquqlarini cheklovchi qaror qabul qilishdan oldin unga o'z pozitsiyasini bayon qilish imkoniyati berilishi kerak. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 174 11. «Qonunni bilmaslik» huquqbuzarlik uchun javobgarlikka qanday ta'sir qiladi? A) Faqat yuridik shaxslarni ozod qiladi B) Har doim javobgarlikdan to'liq ozod qiladi C) Javobgarlikni avtomatik ravishda ikki baravar kamaytiradi D) Javobgarlikdan ozod qilmaydi To'g'ri javob: D) Javobgarlikdan ozod qilmaydi✔ Izoh: Rasmiy e'lon qilingan qonunni bilmaslik, umumiy qoidaga ko'ra, javobgarlikdan ozod etish uchun asos bo'lmaydi. 12. Bitta ma'muriy huquqbuzarlik uchun shaxsga necha marta ma'muriy jazo qo'llanishi mumkin? A) Faqat bir marta B) Cheklanmagan miqdorda C) Ikki marta D) Har bir vakolatli organ tomonidan alohida To'g'ri javob: A) Faqat bir marta ✔ Izoh: Hech kim bitta huquqbuzarlik uchun ikki marta javobgarlikka tortilishi mumkin emas. 13. Notarius bajarilgan notarial harakatlarni qayerda qayd etadi? A) Notarial harakatlarni ro'yxatga olish reyestrida B) Hech qayerda, chunki qayd etish talab qilinmaydi C) Notariusning shaxsiy kundaligi va yon daftarida D) Notarial idoraning ijtimoiy tarmoqdagi sahifasida To'g'ri javob: A) Notarial harakatlarni ro'yxatga olish reyestrida ✔ Izoh: Har bir notarial harakat reyestrda qayd etiladi, bu uni keyinchalik tekshirish va tasdiqlash imkonini beradi. 14. O'zbekiston Respublikasining poytaxti qaysi shahar? A) Nukus shahri B) Buxoro shahri C) Toshkent shahri D) Samarqand shahri To'g'ri javob: C) Toshkent shahri ✔ Izoh: Konstitutsiyada O'zbekiston Respublikasining poytaxti Toshkent shahri ekani belgilangan. 15. Zakalat bergan taraf shartnomani bajarmaslikka aybdor bo'lsa, nima bo'ladi? A) Zakalat ikkinchi tarafda qoladi B) Zakalat notariusda qoladi C) Zakalat to'liq qaytariladi D) Zakalat davlatga o'tkaziladi To'g'ri javob: A) Zakalat ikkinchi tarafda qoladi ✔ Izoh: Agar shartnomaning bajarilmasligiga zakalat bergan taraf javobgar bo'lsa, zakalat ikkinchi tarafda qoladi. 16. «Yashirin ovoz berish» tamoyili nimani anglatadi? A) Saylovchi irodasini nazorat qilishga yo'l qo'yilmaydi B) Nomzodlarning ismlari saylovchilardan sir tutiladi C) Saylov uchastkasi manzili oshkor qilinmaydi D) Saylov natijalari e'lon qilinmaydi To'g'ri javob: A) Saylovchi irodasini nazorat qilishga yo'l qo'yilmaydi ✔ Izoh: Yashirin ovoz berishda saylovchi qanday ovoz berganini nazorat qilish taqiqlanadi, bu erkin iroda bildirishni ta'minlaydi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 175 17. Notarius shaxs tirikligi faktini tasdiqlashi mumkinmi? A) Yo'q, bu faqat sud vakolati B) Faqat shaxs xorijda bo'lsa C) Ha, bu notarial harakatlardan biri D) Yo'q, bu faqat shifokor vakolati To'g'ri javob: C) Ha, bu notarial harakatlardan biri✔ Izoh: Fuqaroning tirikligi va muayyan joyda bo'lganligi faktini tasdiqlash notarial harakatlar qatoriga kiradi. 18. Qarz shartnomasi bo'yicha qarz oluvchi nima qilishi shart? A) Hech narsa qaytarmasligi B) Olgan pul summasini yoki xuddi shuncha miqdordagi bir turdagi ashyolarni qaytarishi C) Qarz beruvchiga ish bajarib berishi D) Olgan ashyoni aynan o'zini qaytarishi To'g'ri javob: B) Olgan pul summasini yoki xuddi shuncha miqdordagi bir turdagi ashyolarni ✔ qaytarishi Izoh: Qarz shartnomasi bo'yicha qarz beruvchi pul yoki turga xos ashyolarni qarz oluvchining mulkiga beradi, qarz oluvchi esa xuddi shuncha summa yoki ashyolarni qaytaradi. 19. Advokaturaning asosiy vazifasi nima? A) Jismoniy va yuridik shaxslarga malakali yuridik yordam ko'rsatish B) Fuqarolik va jinoyat ishlari bo'yicha hukmlar chiqarish C) Jinoyat ishlarini qo'zg'atish va dastlabki tergov o'tkazish D) Qonunlar va boshqa normativ hujjatlarni qabul qilish To'g'ri javob: A) Jismoniy va yuridik shaxslarga malakali yuridik yordam ko'rsatish ✔ Izoh: Advokatura huquq va qonuniy manfaatlarni himoya qilish uchun malakali yuridik yordam ko'rsatuvchi institutdir. 20. Qaysi nikoh huquqiy ahamiyatga ega hisoblanadi? A) Faqat diniy marosim bilan tuzilgan nikoh B) Mahalla yig'inida e'lon qilingan nikoh C) Guvohlar oldida og'zaki tuzilgan nikoh D) Faqat fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organlarida qayd etilgan nikoh To'g'ri javob: D) Faqat fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organlarida qayd etilgan nikoh ✔ Izoh: Faqat FHDYO organlarida qayd etilgan nikoh er-xotinning huquq va burchlarini vujudga keltiradi; diniy marosim huquqiy ahamiyatga ega emas. 21. Umumiy va maxsus norma o'rtasida ziddiyat bo'lsa, qaysi biri qo'llaniladi? A) Umumiy norma B) Maxsus norma C) Ikkalasi ham qo'llanilmaydi D) Hujjatni ijro etuvchi o'zi tanlaydi To'g'ri javob: B) Maxsus norma ✔ Izoh: Maxsus norma muayyan munosabatni aniqroq tartibga solgani uchun umumiy normaga nisbatan ustun qo'llaniladi. 22. Qiynoqqa solish va shafqatsiz muomalaga nisbatan qanday qoida amal qiladi? A) Faqat tergov manfaatlari uchun ruxsat etiladi B) Prokuror ruxsati bilan qo'llanilishi mumkin C) Faqat chet el fuqarolariga nisbatan taqiqlangan D) Hech kim qiynoqqa solinishi, zo'ravonlik va shafqatsiz muomalaga duchor etilishi mumkin emas To'g'ri javob: D) Hech kim qiynoqqa solinishi, zo'ravonlik va shafqatsiz muomalaga duchor etilishi ✔ mumkin emas Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 176 Izoh: Qiynoqqa solish, zo'ravonlik, inson qadr-qimmatini kamsituvchi muomala mutlaqo taqiqlanadi. 23. Mas'uliyati cheklangan jamiyat (MChJ) ishtirokchilari jamiyat majburiyatlari bo'yicha qanday javob beradi? A) Jamiyat qarzlarini teng ulushlarda shaxsan to'laydi B) Jamiyat majburiyatlari bo'yicha javob bermaydi, faqat o'z hissalari qiymati doirasida zarar tavakkalchiligini o'z zimmasiga oladi C) O'zining butun shaxsiy mol-mulki bilan cheksiz javob beradi D) Davlat bilan birgalikda solidar javob beradi To'g'ri javob: B) Jamiyat majburiyatlari bo'yicha javob bermaydi, faqat o'z hissalari qiymati ✔ doirasida zarar tavakkalchiligini o'z zimmasiga oladi Izoh: MChJ ishtirokchilari uning majburiyatlari bo'yicha javob bermaydi va faqat qo'shgan hissalari qiymati doirasida zarar ko'rish tavakkalchiligini zimmasiga oladi. 24. Vazirlar Mahkamasi qanday shakldagi normativ-huquqiy hujjatlarni qabul qiladi? A) Qonunlar B) Qarorlar C) Farmonlar D) Hukmlar To'g'ri javob: B) Qarorlar ✔ Izoh: Vazirlar Mahkamasi o'z vakolati doirasida qarorlar qabul qiladi. 25. Ijtimoiy ta'minot olish huquqi qaysi hollarda amalga oshiriladi? A) Keksayganda, mehnat qobiliyatini yo'qotganda va boquvchisini yo'qotganda B) Faqat ta'tilga chiqqanda C) Faqat yangi ishga kirganda D) Faqat chet elga ketganda To'g'ri javob: A) Keksayganda, mehnat qobiliyatini yo'qotganda va boquvchisini yo'qotganda ✔ Izoh: Har kim qariganda, mehnat layoqatini yo'qotganda, shuningdek boquvchisidan mahrum bo'lganda va qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda ijtimoiy ta'minot olish huquqiga ega. 26. Davlat xizmatchisining fuqarolarni kamsitishi qanday baholanadi? A) Odatiy holat sifatida B) Rahbariyat ko'rsatmasi sifatida C) Xizmat samaradorligi sifatida D) Odob-axloq va qonun talablarini qo'pol buzish sifatida To'g'ri javob: D) Odob-axloq va qonun talablarini qo'pol buzish sifatida ✔ Izoh: Davlat xizmatchisi barcha fuqarolarga jinsi, millati, dini va boshqa belgilardan qat'i nazar teng munosabatda bo'lishi shart. 27. Qoraqalpog'iston Respublikasi Konstitutsiyasi qaysi hujjatga zid bo'lmasligi lozim? A) Mahalla fuqarolar yig'ini qarorlariga B) Toshkent shahar hokimi qarorlariga C) Vazirliklarning idoraviy buyruqlariga D) O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga To'g'ri javob: D) O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga ✔ Izoh: Qoraqalpog'iston Respublikasi Konstitutsiyasi O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga zid bo'lishi mumkin emas. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 177 28. Advokatning vakolatini tasdiqlovchi hujjat nima? A) Yuridik ma'lumot to'g'risidagi diplom nusxasi B) Advokatning mehnat daftarchasi yoki uning nusxasi C) Mahalla fuqarolar yig'inining tavsiyanomasi D) Order (yoki qonunda nazarda tutilgan hollarda ishonchnoma) To'g'ri javob: D) Order (yoki qonunda nazarda tutilgan hollarda ishonchnoma)✔ Izoh: Advokat ishda ishtirok etish uchun order taqdim etadi; fuqarolik ishlarida vakillik ishonchnoma bilan ham rasmiylashtirilishi mumkin. 29. Korrupsiyaga qarshi kurashishning qaysi yo'nalishi korrupsiya sabablarini bartaraf etishga qaratilgan? A) Profilaktika (oldini olish) B) Faqat mol-mulkni musodara qilish C) Faqat jazolash D) Faqat xalqaro hamkorlik To'g'ri javob: A) Profilaktika (oldini olish) ✔ Izoh: Profilaktika korrupsiyani keltirib chiqaruvchi omillarni bartaraf etish orqali uning yuzaga kelishiga to'sqinlik qiladi. 30. Huquqiy ekspertiza loyihada qonunga zid qoidalarni aniqlasa, odatda nima qilinadi? A) Loyiha mualliflari ishdan bo'shatiladi B) Loyiha avtomatik ravishda kuchga kiradi C) Loyiha o'zgarishsiz darhol qabul qilinadi D) Loyiha kamchiliklarni bartaraf etish uchun qayta ishlashga qaytariladi To'g'ri javob: D) Loyiha kamchiliklarni bartaraf etish uchun qayta ishlashga qaytariladi ✔ Izoh: Ekspertiza xulosasi asosida loyiha qonunchilikka muvofiqlashtiriladi, shundan keyingina qabul qilinadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 178 30-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Davlat xizmatlari markazlarida ko'rsatiladigan xizmatlarga misol keltiring. A) Harbiy operatsiyani rejalashtirish B) Tadbirkorlik subyektini davlat ro'yxatidan o'tkazish C) Jinoyat ishi bo'yicha hukm chiqarish D) Qonun qabul qilish To'g'ri javob: B) Tadbirkorlik subyektini davlat ro'yxatidan o'tkazish✔ Izoh: Davlat xizmatlari markazlarida tadbirkorlarni ro'yxatdan o'tkazish kabi ko'plab ma'muriy xizmatlar ko'rsatiladi. 2. Ijro ishini yuritishda taraflar kimlar? A) Prokuror va sudya B) Undiruvchi va qarzdor C) Da'vogar va guvoh D) Notarius va advokat To'g'ri javob: B) Undiruvchi va qarzdor ✔ Izoh: Ijro ishida undiruvchi - ijro hujjati uning foydasiga berilgan shaxs, qarzdor - majburiyatni bajarishi lozim bo'lgan shaxs. 3. Mol-mulkni saqlash yuki umumiy qoidaga ko'ra kimning zimmasida bo'ladi? A) Qo'shnilarning zimmasida B) Mahallaning zimmasida C) Davlatning zimmasida D) Mulkdorning zimmasida To'g'ri javob: D) Mulkdorning zimmasida ✔ Izoh: Agar qonun yoki shartnomada boshqacha nazarda tutilmagan bo'lsa, mulkdor o'ziga tegishli mol-mulkni saqlash yukini o'z zimmasiga oladi. 4. Qoraqalpog'iston Respublikasining oliy davlat vakillik organi qaysi? A) Xalq deputatlari viloyat Kengashi B) Oliy Majlis Senati C) Vazirlar Kengashi D) Jo'qorg'i Kenges To'g'ri javob: D) Jo'qorg'i Kenges ✔ Izoh: Qoraqalpog'iston Respublikasining oliy davlat vakillik organi — Jo'qorg'i Kenges. 5. Shaxs sud tomonidan vafot etgan deb e'lon qilinganda uning o'limi qanday qayd etiladi? A) Faqat notarius qarori bilan B) Sudning qonuniy kuchga kirgan qarori asosida FHDYO organida C) Qayd etilmaydi D) Faqat qarindoshlarning ixtiyoriga ko'ra To'g'ri javob: B) Sudning qonuniy kuchga kirgan qarori asosida FHDYO organida ✔ Izoh: Fuqaroni vafot etgan deb e'lon qilish haqidagi sud qarori qonuniy kuchga kirgach, uning asosida o'lim FHDYO organida qayd etiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 179 6. Taklif nima? A) Shaxsiy hujjatlar nusxalarini yoki ma'lumotnomalarni berish to'g'risidagi iltimos B) Buzilgan huquq, erkinlik va qonuniy manfaatlarni tiklash to'g'risidagi talab C) Kuchga kirgan sud qaroriga nisbatan bildirilgan protsessual e'tiroz D) Davlat organlari faoliyatini takomillashtirish va jamiyat hayotini yaxshilash bo'yicha tavsiyalar To'g'ri javob: D) Davlat organlari faoliyatini takomillashtirish va jamiyat hayotini yaxshilash ✔ bo'yicha tavsiyalar Izoh: Taklif davlat va jamiyat faoliyatini yaxshilash bo'yicha g'oya va tavsiyalarni o'z ichiga oladi. 7. Shikoyat nima? A) Buzilgan huquqlar, erkinliklar va qonuniy manfaatlarni tiklash talabi bilan qilingan murojaat B) Davlat organi xodimlariga ko'rsatilgan yordam uchun minnatdorchilik xati C) Davlat organi ishini takomillashtirish bo'yicha tavsiya va g'oyalar bayoni D) Ma'lumot olish uchun yuborilgan va talab qo'yilmagan oddiy so'rov To'g'ri javob: A) Buzilgan huquqlar, erkinliklar va qonuniy manfaatlarni tiklash talabi bilan qilingan ✔ murojaat Izoh: Shikoyat huquqlar buzilganda ularni tiklash talabi bilan qilinadi. 8. Davlat xizmatlari ko'rsatish to'g'risidagi ma'lumotlar qayerda e'lon qilinadi? A) Faqat xorijiy gazetalarda B) Faqat xodimlarning shaxsiy sahifalarida C) Rasmiy veb-saytlar, portal va xizmat ko'rsatish joylarida D) Hech qayerda e'lon qilinmaydi To'g'ri javob: C) Rasmiy veb-saytlar, portal va xizmat ko'rsatish joylarida ✔ Izoh: Xizmatlar haqidagi ma'lumot fuqarolar uchun ochiq va erkin bo'lishi kerak. 9. Adliya organlari tizimiga quyidagilardan qaysi biri kiradi? A) Bojxona organlari B) Chegara qo'shinlari C) Davlat soliq xizmati organlari D) Fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish (FHDYO) organlari To'g'ri javob: D) Fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish (FHDYO) organlari ✔ Izoh: FHDYO organlari adliya tizimida faoliyat yuritadi va fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etadi. 10. Qo'shimcha o'rganish va tekshirish talab etiladigan murojaatlar umumiy qoidaga ko'ra qancha muddatda ko'rib chiqiladi? A) Bir oygacha B) Uch kungacha C) Bir yilgacha D) Olti oygacha To'g'ri javob: A) Bir oygacha ✔ Izoh: Qo'shimcha o'rganish talab etiladigan murojaatlar bir oygacha bo'lgan muddatda ko'rib chiqiladi; zarur hollarda muddat qonunda belgilangan tartibda uzaytirilishi mumkin. 11. O'zbekiston Respublikasi fuqaroligiga qabul qilish masalalarini kim hal etadi? A) Mahalla raisi B) Ichki ishlar vaziri C) Respublika Prezidenti D) Viloyat hokimi To'g'ri javob: C) Respublika Prezidenti ✔ Izoh: Fuqarolikka qabul qilish va fuqarolikdan chiqish masalalarini Prezident hal etadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 180 12. Vasiyat qiluvchi qonun bo'yicha merosxo'rlardan birini merosdan mahrum qilishi mumkinmi? A) Ha, mumkin, majburiy ulush huquqiga ega shaxslar bundan mustasno B) Yo'q, hech qachon mumkin emas C) Faqat sud ruxsati bilan mumkin D) Faqat mahalla roziligi bilan mumkin To'g'ri javob: A) Ha, mumkin, majburiy ulush huquqiga ega shaxslar bundan mustasno✔ Izoh: Vasiyat qiluvchi bir yoki bir necha merosxo'rni sabablarini ko'rsatmasdan merosdan mahrum qilishi mumkin, ammo bu majburiy ulush huquqini bekor qilmaydi. 13. Konstitutsiyaga ko'ra jamiyat va davlatning oliy qadriyati nima? A) Davlat organlarining vakolatlari B) Davlat mulki va davlat byudjeti C) Inson, uning hayoti, erkinligi, sha'ni va qadr-qimmati D) Iqtisodiy o'sish ko'rsatkichlari To'g'ri javob: C) Inson, uning hayoti, erkinligi, sha'ni va qadr-qimmati ✔ Izoh: Konstitutsiyada inson, uning hayoti, erkinligi, sha'ni, qadr-qimmati va boshqa daxlsiz huquqlari oliy qadriyat deb belgilangan. 14. Quyidagilardan qaysi biri fuqarolik huquqlarini himoya qilish usuli hisoblanmaydi? A) Huquq buzilishidan oldingi holatni tiklash B) Huquqni tan olish C) Zararni qoplash D) Jinoiy jazo tayinlash To'g'ri javob: D) Jinoiy jazo tayinlash ✔ Izoh: Fuqarolik huquqlarini himoya qilish usullari — huquqni tan olish, avvalgi holatni tiklash, zararni qoplash, neustoyka undirish va boshqalar; jinoiy jazo boshqa sohaga oid. 15. Bitim haqiqiy emas deb topilganda umumiy qoida bo'yicha qanday oqibat yuzaga keladi? A) Bitim avtomatik ravishda yangilanadi B) Ikkala taraf ham davlatga jarima to'laydi C) Har bir taraf bitim bo'yicha olgan hamma narsani ikkinchi tarafga qaytaradi D) Faqat bir taraf hamma narsani o'zida qoldiradi To'g'ri javob: C) Har bir taraf bitim bo'yicha olgan hamma narsani ikkinchi tarafga qaytaradi ✔ Izoh: Haqiqiy bo'lmagan bitimning umumiy oqibati ikki tomonlama restitutsiya — taraflar olganlarini bir- biriga qaytaradi. 16. Elektron murojaat qanday yuboriladi? A) Faqat davlat organiga shaxsan kelib, qo'lma-qo'l topshirib B) Faqat qog'oz xat shaklida va pochta aloqasi orqali C) Faqat telegraf orqali va rasmiy blankada D) Davlat organining rasmiy veb-sayti, elektron pochta yoki portallar orqali To'g'ri javob: D) Davlat organining rasmiy veb-sayti, elektron pochta yoki portallar orqali ✔ Izoh: Elektron murojaatlar rasmiy elektron kanallar orqali yuboriladi va yozma murojaat bilan bir xil tartibda ko'rib chiqiladi. 17. Mehnat shartnomasini taraflarning kelishuviga ko'ra bekor qilish mumkinmi? A) Ha, istalgan vaqtda taraflarning kelishuvi bilan B) Yo'q, faqat sud qarori bilan C) Faqat kasaba uyushmasi ruxsati bilan D) Faqat shartnoma muddati tugaganda To'g'ri javob: A) Ha, istalgan vaqtda taraflarning kelishuvi bilan ✔ Izoh: Taraflarning o'zaro kelishuvi mehnat shartnomasini bekor qilishning umumiy asoslaridan biridir. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 181 18. Quyidagilardan qaysi biri majburiy ijro chorasi hisoblanadi? A) Qarzdorni davlat mukofotiga taqdim etish B) Qarzdorning mol-mulkini xatlash C) Qarzdorga tashakkurnoma berish D) Qarzdorning qarzini avtomatik kechirish To'g'ri javob: B) Qarzdorning mol-mulkini xatlash✔ Izoh: Mol-mulkni xatlash, uni realizatsiya qilish, ish haqidan undirish majburiy ijro choralaridir. 19. Davlat FHDYO orqali fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etishdan qanday maqsadni ko'zlaydi? A) Faqat soliq undirishni ko'paytirish B) Faqat chet elga chiqishni nazorat qilish C) Fuqarolarning shaxsiy va mulkiy huquqlarini himoya qilish hamda davlat va jamiyat manfaatlarini ta'minlash D) Faqat fuqarolar sonini cheklash To'g'ri javob: C) Fuqarolarning shaxsiy va mulkiy huquqlarini himoya qilish hamda davlat va ✔ jamiyat manfaatlarini ta'minlash Izoh: Fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish fuqarolarning shaxsiy va mulkiy huquqlarini himoya qilish, shuningdek davlat va jamiyat manfaatlarini ta'minlash maqsadida amalga oshiriladi. 20. Bolaning tug'ilishi qayd etilganda qanday guvohnoma beriladi? A) Tug'ilganlik haqida guvohnoma B) Nikoh tuzilganligi haqida guvohnoma C) Ism o'zgartirilganligi haqida guvohnoma D) Otalik belgilanganligi haqida guvohnoma To'g'ri javob: A) Tug'ilganlik haqida guvohnoma ✔ Izoh: Tug'ilish davlat ro'yxatidan o'tkazilgach, ota-onaga bolaning tug'ilganlik haqidagi guvohnomasi beriladi. 21. Vasiyatnoma qanday bitim hisoblanadi? A) Bir tomonlama, shaxsan tuziladigan bitim B) Vakil orqali tuziladigan bitim C) Ikki tomonlama shartnoma D) Ko'p tomonlama bitim To'g'ri javob: A) Bir tomonlama, shaxsan tuziladigan bitim ✔ Izoh: Vasiyatnoma bir tomonlama bitim bo'lib, faqat vasiyat qiluvchi tomonidan shaxsan tuziladi; vakil orqali vasiyatnoma tuzishga yo'l qo'yilmaydi. 22. Cheklangan moddiy javobgarlikda xodim odatda qanday miqdorda javob beradi? A) Ish beruvchi belgilagan istalgan miqdorda B) Yetkazilgan zararning ikki baravari miqdorida C) Bir yillik ish haqi miqdorida D) O'rtacha oylik ish haqi miqdori doirasida To'g'ri javob: D) O'rtacha oylik ish haqi miqdori doirasida ✔ Izoh: Umumiy qoidaga ko'ra xodim yetkazilgan zarar uchun o'z o'rtacha oylik ish haqidan oshmaydigan miqdorda javob beradi. 23. Sud ishlari yuritiladigan tilni bilmaydigan shaxs qanday huquqqa ega? A) Ishda ishtirok etmaslik huquqiga B) Sud qarorini bajarmaslik huquqiga C) Ishni boshqa davlatda ko'rdirish huquqiga D) Tarjimon xizmatidan foydalanish va ona tilida ko'rsatma berish huquqiga To'g'ri javob: D) Tarjimon xizmatidan foydalanish va ona tilida ko'rsatma berish huquqiga ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 182 Izoh: Ish yuritiladigan tilni bilmaydigan shaxsga tarjimon orqali ish materiallari bilan tanishish va o'z tilida so'zlash huquqi ta'minlanadi. 24. Vasiyat sirini saqlash qoidasi kimlarga taalluqli? A) Hech kimga taalluqli emas B) Notarius, vasiyatnomani tasdiqlovchi boshqa mansabdor shaxslar, guvohlar va boshqa ishtirokchilarga C) Faqat vasiyat qiluvchiga D) Faqat merosxo'rlarga To'g'ri javob: B) Notarius, vasiyatnomani tasdiqlovchi boshqa mansabdor shaxslar, guvohlar va ✔ boshqa ishtirokchilarga Izoh: Notarius, vasiyatnomani tasdiqlovchi shaxslar va guvohlar meros ochilgunga qadar vasiyatnoma mazmunini oshkor qilishga haqli emas. 25. 14 yoshdan 18 yoshgacha bo'lgan voyaga yetmaganlar qanday bitimlarni mustaqil tuza oladi? A) O'z ish haqi, stipendiyasi va boshqa daromadlarini tasarruf etish kabi bitimlarni B) Ko'chmas mulkni sotish bitimlarini C) Har qanday yirik qarz shartnomalarini D) Ota-onasi mulkini hadya qilish bitimlarini To'g'ri javob: A) O'z ish haqi, stipendiyasi va boshqa daromadlarini tasarruf etish kabi bitimlarni ✔ Izoh: 14–18 yoshdagi voyaga yetmaganlar o'z ish haqi, stipendiyasi va boshqa daromadlarini mustaqil tasarruf eta oladi, boshqa bitimlarni esa qonuniy vakil roziligi bilan tuzadi. 26. Xodimning asosiy majburiyatlaridan biri nima? A) Mehnat vazifalarini vijdonan bajarish va ichki mehnat tartibiga rioya qilish B) Ish beruvchining shaxsiy topshiriqlarini ish vaqtidan tashqari bajarish C) Har oyda ish beruvchiga hisobot puli to'lash D) Kasaba uyushmasiga a'zo bo'lish To'g'ri javob: A) Mehnat vazifalarini vijdonan bajarish va ichki mehnat tartibiga rioya qilish ✔ Izoh: Xodim mehnat intizomiga rioya qilishi va mehnat vazifalarini sifatli bajarishi shart; kasaba uyushmasiga a'zolik esa ixtiyoriy. 27. Davlat xizmatini ko'rsatishda arizachi o'z arizasini qaytarib olishga haqlimi? A) Faqat bir yil o'tgach B) Yo'q, ariza berilgandan keyin qaytarib olinmaydi C) Faqat sud ruxsati bilan D) Ha, xizmat natijasi berilgunga qadar qaytarib olishi mumkin To'g'ri javob: D) Ha, xizmat natijasi berilgunga qadar qaytarib olishi mumkin ✔ Izoh: Ariza arizachining irodasi bilan berilgani uchun u ish yakunlanguniga qadar uni qaytarib olishi mumkin. 28. Vakil vakolat beruvchi nomidan o'zi bilan shaxsan bitim tuzishi mumkinmi? A) Ha, har doim mumkin B) Faqat dam olish kunlari mumkin C) Yo'q, umumiy qoidaga ko'ra mumkin emas D) Faqat og'zaki shaklda mumkin To'g'ri javob: C) Yo'q, umumiy qoidaga ko'ra mumkin emas ✔ Izoh: Vakil vakolat beruvchi nomidan o'zi bilan shaxsan, shuningdek o'zi vakil bo'lgan boshqa shaxs bilan bitim tuzishi mumkin emas. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 183 29. Qarzdorga va uning oila a'zolariga zarur bo'lgan ayrim mol-mulkka undirish qaratilishi mumkinmi? A) Ha, lekin faqat oila uchun zarur oziq-ovqat undiriladi B) Ha, qarzdorning har qanday mol-mulki istisnosiz undiriladi C) Ha, lekin faqat qarzdorning kiyim-kechagi undiriladi D) Yo'q, qonunda belgilangan zarur mol-mulkka undiruv qaratilmaydi To'g'ri javob: D) Yo'q, qonunda belgilangan zarur mol-mulkka undiruv qaratilmaydi✔ Izoh: Qonun qarzdor va uning oilasining yashashi uchun zarur bo'lgan buyumlarga undiruvni qaratishni taqiqlaydi. 30. Sudyalarning daxlsizligi nimani anglatadi? A) Sudyaning soliq to'lamasligini B) Sudyani qonunda belgilangan maxsus tartibdan tashqari javobgarlikka tortib bo'lmasligini C) Sudyaning hech qachon javobgar bo'lmasligini D) Sudyaning qonunga bo'ysunmasligini To'g'ri javob: B) Sudyani qonunda belgilangan maxsus tartibdan tashqari javobgarlikka tortib ✔ bo'lmasligini Izoh: Sudyalar daxlsiz; ularni javobgarlikka tortish faqat qonunda belgilangan maxsus tartibda mumkin, bu ularning mustaqilligini kafolatlaydi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 184 31-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Yangi tahrirdagi O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qanday yo'l bilan qabul qilingan? A) Konstitutsiyaviy sud qarori bilan B) Prezident farmoni bilan C) Vazirlar Mahkamasi qarori bilan D) Umumxalq referendumi orqali To'g'ri javob: D) Umumxalq referendumi orqali✔ Izoh: Yangi tahrirdagi Konstitutsiya 2023-yil 30-aprelda o'tkazilgan umumxalq referendumida qabul qilingan. 2. Huquq normasining gipotezasi nimani ko'rsatadi? A) Normani qabul qilgan organni B) Norma qo'llanadigan hayotiy shart-sharoitlarni C) Norma buzilgandagi salbiy oqibatlarni D) Normaning kuchga kirish sanasini To'g'ri javob: B) Norma qo'llanadigan hayotiy shart-sharoitlarni ✔ Izoh: Gipoteza normaning qaysi holatlarda, qanday shart-sharoitda amal qilishini belgilaydi. 3. Huquqbuzarlik sodir etgan paytda aqli noraso holatda bo'lgan shaxs ma'muriy javobgarlikka tortiladimi? A) Faqat jarima ko'rinishida tortiladi B) Yo'q, u ma'muriy javobgarlikka tortilmaydi C) Faqat takroriy huquqbuzarlikda tortiladi D) Ha, umumiy asoslarda tortiladi To'g'ri javob: B) Yo'q, u ma'muriy javobgarlikka tortilmaydi ✔ Izoh: O'z harakatlarining ahamiyatini anglay olmagan yoki ularni boshqara olmagan shaxsda ayb bo'lmaydi. 4. Solidar javobgarlikda kreditor qanday huquqqa ega? A) Faqat har bir qarzdordan teng ulushni talab qilish huquqiga B) Faqat bosh qarzdordan talab qilish huquqiga C) Qarzdorlardan birgalikda yoki istalgan biridan to'liq yoki qisman ijroni talab qilish huquqiga D) Hech kimdan talab qilmaslik huquqiga To'g'ri javob: C) Qarzdorlardan birgalikda yoki istalgan biridan to'liq yoki qisman ijroni talab qilish ✔ huquqiga Izoh: Solidar majburiyatda kreditor ijroni barcha qarzdorlardan birgalikda yoki ulardan istalgan biridan to'liq yoki qisman talab qilishga haqli. 5. Havola normasi nima? A) Hujjat kuchga kirish sanasini belgilovchi norma B) Faqat atamalar ta'rifini beruvchi norma C) Faqat jazo choralarini belgilovchi norma D) Qoidani bevosita bayon qilmasdan, boshqa hujjat yoki moddaga yo'llovchi norma To'g'ri javob: D) Qoidani bevosita bayon qilmasdan, boshqa hujjat yoki moddaga yo'llovchi norma ✔ Izoh: Havola normasi takrorlanishning oldini olish uchun boshqa normaga yo'llaydi; havola aniq va tushunarli bo'lishi kerak. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 185 6. Oliy Majlisning Inson huquqlari bo'yicha vakili (ombudsman) qanday vazifani bajaradi? A) Jinoyat ishlari bo'yicha hukm chiqaradi B) Inson huquqlari buzilishi haqidagi murojaatlarni ko'rib chiqadi va huquqlarni tiklashga ko'maklashadi C) Qonunlarni qabul qiladi D) Soliqlarni undiradi To'g'ri javob: B) Inson huquqlari buzilishi haqidagi murojaatlarni ko'rib chiqadi va huquqlarni ✔ tiklashga ko'maklashadi Izoh: Ombudsman davlat organlari va mansabdor shaxslar tomonidan huquqlar buzilishi haqidagi murojaatlarni ko'rib chiqadi va tavsiyalar beradi. 7. Korrupsiyaga qarshi kurashda «nol tolerantlik» tamoyili nimani anglatadi? A) Faqat katta korrupsiyaga e'tibor berishni B) Korrupsiya haqida gapirmaslikni C) Kichik korrupsiyaga ruxsat berishni D) Korrupsiyaning har qanday ko'rinishiga murosasiz munosabatni To'g'ri javob: D) Korrupsiyaning har qanday ko'rinishiga murosasiz munosabatni ✔ Izoh: Nol tolerantlik korrupsiyaning miqdori va shaklidan qat'i nazar unga yo'l qo'ymaslikni bildiradi. 8. Insonga nisbatan tibbiy yoki ilmiy tajribalar o'tkazish qanday shartda mumkin? A) Faqat qarindoshlari ruxsati bilan B) Shifokor xohishiga ko'ra C) Davlat ehtiyoji bo'lsa roziliksiz D) Faqat uning ixtiyoriy roziligi bilan To'g'ri javob: D) Faqat uning ixtiyoriy roziligi bilan ✔ Izoh: Hech kim o'z roziligisiz tibbiy yoki ilmiy tajribalarga duchor etilishi mumkin emas. 9. Qarz shartnomasi qachondan boshlab tuzilgan hisoblanadi? A) Taraflar og'zaki kelishgan paytdan B) Qarz oluvchi ariza yozgan paytdan C) Pul yoki ashyolar topshirilgan paytdan D) Qarz qaytarilgan paytdan To'g'ri javob: C) Pul yoki ashyolar topshirilgan paytdan ✔ Izoh: Qarz shartnomasi real shartnoma hisoblanadi va pul yoki ashyolar topshirilgan paytdan tuzilgan deb hisoblanadi. 10. Fuqaro ma'muriy hujjat ustidan bevosita sudga murojaat qilishi mumkinmi? A) Yo'q, avval albatta Vazirlar Mahkamasiga murojaat qilishi shart B) Yo'q, ma'muriy hujjatlar ustidan sudga murojaat qilinmaydi C) Ha, u yuqori turuvchi organga yoki bevosita sudga murojaat qilishni tanlashi mumkin D) Faqat prokuror protest keltirganidan keyin mumkin To'g'ri javob: C) Ha, u yuqori turuvchi organga yoki bevosita sudga murojaat qilishni tanlashi ✔ mumkin Izoh: Sudga murojaat qilish huquqi konstitutsiyaviy kafolat bo'lib, ma'muriy shikoyat bosqichi shaxsning tanloviga bog'liq. 11. Bolaning ota-onasi alohida yashasa, bola bilan alohida yashovchi ota (ona) qanday huquqqa ega? A) Faqat aliment to'lash huquqiga B) Bola bilan muloqot qilish va uning tarbiyasida ishtirok etish huquqiga C) Faqat bayramlarda xat yozish huquqiga D) Bolani ko'rishdan to'liq mahrum bo'ladi To'g'ri javob: B) Bola bilan muloqot qilish va uning tarbiyasida ishtirok etish huquqiga ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 186 Izoh: Boladan alohida yashovchi ota (ona) bola bilan muloqot qilish, uning tarbiyasida va ta'lim olishini hal etishda ishtirok etish huquqiga ega. 12. Davlat xizmatchisi rahbar bo'lsa, odob-axloq sohasida qanday qo'shimcha majburiyatga ega? A) Qoidalarni faqat boshqalarga talab qilish B) Bo'ysunuvchilarni shaxsiy ishlarga jalb qilish C) Shaxsiy namuna ko'rsatish va bo'ysunuvchilar o'rtasida korrupsiyaning oldini olish D) Bo'ysunuvchilardan sovg'a olish To'g'ri javob: C) Shaxsiy namuna ko'rsatish va bo'ysunuvchilar o'rtasida korrupsiyaning oldini olish✔ Izoh: Rahbar o'z xatti-harakati bilan namuna bo'lishi va jamoada halollik muhitini yaratishi kerak. 13. Bir-biri bilan nikohda bo'lmagan ota-onadan tug'ilgan bolaga nisbatan otalik qanday belgilanadi? A) Faqat bolaning arizasi bilan B) Mahalla raisining ma'lumotnomasi bilan C) Ota va onaning FHDYO organiga birgalikdagi arizasi yoki sud qarori bilan D) Faqat qo'shnilar guvohligi bilan To'g'ri javob: C) Ota va onaning FHDYO organiga birgalikdagi arizasi yoki sud qarori bilan ✔ Izoh: Nikohda bo'lmagan ota-onadan tug'ilgan bolaning otaligi ota-onaning birgalikdagi arizasi yoki sud tartibida belgilanadi. 14. Ma'muriy-huquqiy munosabatlarning o'ziga xos belgisi nima? A) Ular faqat oila a'zolari o'rtasida vujudga keladi B) Taraflardan biri odatda davlat hokimiyati vakolatlariga ega bo'ladi C) Taraflar har doim mutlaqo teng huquqli bo'ladi D) Ular faqat mulkiy xususiyatga ega bo'ladi To'g'ri javob: B) Taraflardan biri odatda davlat hokimiyati vakolatlariga ega bo'ladi ✔ Izoh: Ma'muriy munosabatlarda hokimiyat vakolatiga ega subyekt ishtirok etadi; bu ularni fuqarolik munosabatlaridan farqlaydi. 15. Reklama va noaniq doiradagi shaxslarga yuborilgan boshqa takliflar umumiy qoidaga ko'ra nima hisoblanadi? A) Majburiy oferta B) Aksept C) Oferta qilish uchun taklif (chaqiriq) D) Tuzilgan shartnoma To'g'ri javob: C) Oferta qilish uchun taklif (chaqiriq) ✔ Izoh: Agar taklifda boshqacha ko'rsatilmagan bo'lsa, reklama va noaniq doiradagi shaxslarga qaratilgan takliflar oferta qilishga taklif deb hisoblanadi. 16. Mahalliy davlat hokimiyati organlarining normativ hujjatlari loyihalariga huquqiy ekspertizani odatda kim o'tkazadi? A) Mahalla fuqarolar yig'inlari B) Ichki ishlar bo'limlari C) Hududiy adliya organlari D) Tijorat banklari To'g'ri javob: C) Hududiy adliya organlari ✔ Izoh: Hududiy adliya boshqarmalari hokimlar va mahalliy Kengashlar hujjatlarining qonuniyligini ta'minlashda ishtirok etadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 187 17. Nikohni haqiqiy emas deb topish qaysi organ tomonidan amalga oshiriladi? A) FHDYO organi tomonidan B) Mahalla fuqarolar yig'ini tomonidan C) Faqat sud tomonidan D) Notarius tomonidan To'g'ri javob: C) Faqat sud tomonidan✔ Izoh: Nikohni haqiqiy emas deb topish faqat sud tomonidan amalga oshiriladi. 18. Jinoyat ishida advokat o'z zimmasiga olgan himoyadan voz kechishga haqlimi? A) Ha, agar mijoz kam pul to'lasa B) Yo'q, haqli emas C) Ha, istalgan vaqtda D) Ha, agar ish murakkab bo'lsa To'g'ri javob: B) Yo'q, haqli emas ✔ Izoh: Jinoyat protsessida advokat o'z zimmasiga olgan himoyadan voz kecha olmaydi - bu himoya huquqining kafolatidir. 19. Yangi tahrirdagi Konstitutsiyada O'zbekiston qanday davlat sifatida belgilangan? A) Suveren, demokratik va diniy davlat B) Federativ, monarxiya shaklidagi davlat C) Suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat D) Konfederativ, unitar va diniy davlat To'g'ri javob: C) Suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat ✔ Izoh: Yangi tahrirdagi Konstitutsiyada O'zbekiston boshqaruvning respublika shakliga ega suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat deb belgilangan. 20. Advokat bir vaqtning o'zida davlat xizmatida bo'lishi mumkinmi? A) Yo'q, advokatlik faoliyati davlat xizmati bilan birga olib borilmaydi B) Ha, istalgan davlat lavozimida birga olib borishi mumkin C) Ha, lekin faqat rahbarlik lavozimida ishlashi mumkin D) Ha, lekin faqat sud organlarida ishlashi mumkin To'g'ri javob: A) Yo'q, advokatlik faoliyati davlat xizmati bilan birga olib borilmaydi ✔ Izoh: Advokatning mustaqilligini ta'minlash uchun u davlat xizmatida bo'la olmaydi. 21. Advokatning kasbiy majburiyatlaridan biri nima? A) Davlat organlarida qo'shimcha ishlash B) Malakasini muntazam oshirib borish C) Faqat bitta mijozga xizmat qilish D) Mijoz sirini ommaga e'lon qilish To'g'ri javob: B) Malakasini muntazam oshirib borish ✔ Izoh: Advokat sifatli yuridik yordam ko'rsatish uchun kasbiy bilimlarini muntazam oshirib borishi shart. 22. O'zbekiston Respublikasi davlat madhiyasi so'zlarining muallifi kim? A) G'afur G'ulom B) Abdulla Oripov C) Erkin Vohidov D) Muhammad Yusuf To'g'ri javob: B) Abdulla Oripov ✔ Izoh: Davlat madhiyasi so'zlari Abdulla Oripovga, musiqasi Mutal Burhonovga tegishli. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 188 23. Huquq ijodkorligi deganda nima tushuniladi? A) Vakolatli organlarning huquq normalarini yaratish, o'zgartirish va bekor qilish faoliyati B) Fuqarolarning huquqiy mavzudagi badiiy asarlar yaratish faoliyati C) Sudlarning aniq ishlar bo'yicha hukm va hal qiluv qarorlari chiqarish faoliyati D) Advokatlarning mijozlar bilan yuridik yordam shartnomalari tuzishi To'g'ri javob: A) Vakolatli organlarning huquq normalarini yaratish, o'zgartirish va bekor qilish ✔ faoliyati Izoh: Huquq ijodkorligi normativ-huquqiy hujjatlarni tayyorlash va qabul qilish jarayonini qamraydi. 24. Voyaga yetmagan bolalarning huquq va manfaatlarini himoya qilishda ularning qonuniy vakillari kimlar? A) Ota-onalari B) Mahalla faollari C) Sinf rahbarlari D) Qo'shnilari To'g'ri javob: A) Ota-onalari ✔ Izoh: Ota-onalar o'z bolalarining qonuniy vakillari hisoblanadi va ularning huquq va manfaatlarini maxsus vakolatsiz himoya qiladi. 25. Korrupsiyaviy xavflarni baholash nima uchun o'tkaziladi? A) Faqat yuqori organga yuboriladigan statistik hisobotni to'ldirish uchun B) Korrupsiyaga moyil jarayonlarni aniqlab, ularning oldini olish choralarini ishlab chiqish uchun C) Xodimlarning ish haqi va mukofotlarini kamaytirish uchun asos topish maqsadida D) Tashkilotni tugatish yoki boshqa organga qo'shib yuborish uchun asos yaratishda To'g'ri javob: B) Korrupsiyaga moyil jarayonlarni aniqlab, ularning oldini olish choralarini ishlab ✔ chiqish uchun Izoh: Xavflarni baholash korrupsiyaga moyil sohalarni aniqlab, oldindan choralar ko'rish imkonini beradi. 26. Ta'lim olish huquqi bo'yicha davlat nimani kafolatlaydi? A) Oliy ta'limni faqat pullik asosda B) Faqat xususiy maktablarda ta'limni C) Faqat chet elda ta'lim olishni D) Bepul umumiy o'rta ta'limni To'g'ri javob: D) Bepul umumiy o'rta ta'limni ✔ Izoh: Davlat bepul umumiy o'rta ta'limni kafolatlaydi; umumiy o'rta ta'lim majburiydir. 27. Ko'chmas mol-mulkni topshirish majburiyati qayerda bajarilishi lozim? A) Kreditor yashaydigan joyda B) Poytaxtdagi istalgan joyda C) Qarzdor ishlaydigan joyda D) Mol-mulk joylashgan joyda To'g'ri javob: D) Mol-mulk joylashgan joyda ✔ Izoh: Agar bajarish joyi qonun yoki shartnomada belgilanmagan bo'lsa, ko'chmas mulkni topshirish majburiyati mol-mulk joylashgan joyda bajariladi. 28. Davlat xizmatchisining ijtimoiy tarmoqlardagi xulq-atvoriga qanday talab qo'yiladi? A) Fikri bilan rozi bo'lmagan fuqarolarga keskin va haqoratli javob qaytarish B) Xizmat hujjatlarini shaffoflik uchun shaxsiy sahifada erkin e'lon qilish C) Davlat organi obro'siga putur yetkazmaslik va xizmat ma'lumotlarini oshkor qilmaslik D) Rahbariyat va hamkasblar haqidagi xizmat ma'lumotlarini tarqatish To'g'ri javob: C) Davlat organi obro'siga putur yetkazmaslik va xizmat ma'lumotlarini oshkor ✔ qilmaslik Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 189 Izoh: Davlat xizmatchisi ijtimoiy tarmoqlarda ham odob-axloq qoidalariga rioya qilishi kerak. 29. Atrof tabiiy muhitga nisbatan fuqarolarning burchi qanday? A) Tabiat bilan bog'liq ishlarda qatnashmaslik B) Tabiat muhofazasini faqat davlatga qoldirish C) Atrof tabiiy muhitga ehtiyotkorona munosabatda bo'lish D) Tabiiy resurslardan cheklovsiz foydalanish To'g'ri javob: C) Atrof tabiiy muhitga ehtiyotkorona munosabatda bo'lish✔ Izoh: Fuqarolar atrof tabiiy muhitga ehtiyotkorona munosabatda bo'lishga majburdirlar. 30. O'zbekistonda saylovlar qaysi tamoyillar asosida o'tkaziladi? A) Mulk senzi asosida ko'p bosqichli ochiq ovoz berish yo'li bilan B) Faqat partiya a'zolari ishtirokida ochiq ovoz berish yo'li bilan C) Umumiy, teng va to'g'ridan-to'g'ri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yo'li bilan D) Faqat ma'lumotli fuqarolar ishtirokida ochiq ovoz berish yo'li bilan To'g'ri javob: C) Umumiy, teng va to'g'ridan-to'g'ri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yo'li ✔ bilan Izoh: Saylovlar umumiy, teng va to'g'ridan-to'g'ri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yo'li bilan o'tkaziladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 190 32-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Murojaatchi murojaatni ko'rib chiqishda qanday huquqlarga ega? A) Murojaatni ko'rib chiqadigan xodimni o'zi tanlash va tayinlash B) Boshqa murojaatchilarning shaxsiy ma'lumotlari bilan tanishish C) Davlat organining ichki hujjatlarini o'z xohishiga ko'ra o'zgartirish D) Qo'shimcha hujjat taqdim etish, natija haqida ma'lumot olish va murojaatni qaytarib olish To'g'ri javob: D) Qo'shimcha hujjat taqdim etish, natija haqida ma'lumot olish va murojaatni ✔ qaytarib olish Izoh: Murojaatchi o'z murojaatining to'liq va xolis ko'rib chiqilishi uchun zarur huquqlarga ega. 2. Muomalaga layoqatsiz deb topilgan fuqaro tuzgan bitim qanday oqibatga ega? A) To'liq haqiqiy B) Faqat bir yildan keyin haqiqiy bo'ladi C) Faqat notarial tasdiqlansa haqiqiy D) Haqiqiy emas To'g'ri javob: D) Haqiqiy emas ✔ Izoh: Ruhiy kasalligi sababli muomalaga layoqatsiz deb topilgan fuqaro tuzgan bitim haqiqiy emas. 3. O'zbekiston Respublikasi Adliya vazirligining asosiy vazifalaridan biri qaysi? A) Soliqlarni undirish B) Pul-kredit siyosatini amalga oshirish C) Davlat chegarasini qo'riqlash D) Davlat huquqiy siyosatini amalga oshirish va normativ hujjatlarning huquqiy ekspertizasini o'tkazish To'g'ri javob: D) Davlat huquqiy siyosatini amalga oshirish va normativ hujjatlarning huquqiy ✔ ekspertizasini o'tkazish Izoh: Adliya vazirligi huquqiy siyosatni amalga oshiradi, normativ hujjatlar loyihalarini huquqiy ekspertizadan o'tkazadi va qonunchilikni takomillashtirishda ishtirok etadi. 4. Nikohda bo'lmagan onadan tug'ilgan va otaligi belgilanmagan bolaning familiyasi qanday yoziladi? A) Onasining familiyasi bo'yicha B) FHDYO xodimi tanlagan familiya bo'yicha C) Mahalla raisining familiyasi bo'yicha D) Bolaga familiya yozilmaydi To'g'ri javob: A) Onasining familiyasi bo'yicha ✔ Izoh: Otaligi belgilanmagan bolaning familiyasi onasining familiyasi bo'yicha yoziladi. 5. Davlat xizmatlari ko'rsatishda «arizachiga yo'naltirilganlik» nimani anglatadi? A) Arizachi xizmat ko'rsatish qoidalari va reglamentini o'zi yozishini B) Xizmatlar arizachining qulayligi va ehtiyojlarini birinchi o'ringa qo'yib tashkil etilishini C) Arizachi xizmat ko'rsatuvchi xodimga yordamchi sifatida xizmat qilishini D) Arizachi xizmat bilan bog'liq har qanday xarajatni o'zi to'liq qoplashini To'g'ri javob: B) Xizmatlar arizachining qulayligi va ehtiyojlarini birinchi o'ringa qo'yib tashkil ✔ etilishini Izoh: Arizachiga yo'naltirilganlik xizmatlarni oddiy, tushunarli va qulay qilishni talab qiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 191 6. Fuqaro qanday holatda sud tomonidan bedarak yo'qolgan deb topilishi mumkin? A) Agar yashash joyini o'zgartirsa B) Agar chet elga ishga ketsa C) Agar bir oy davomida telefonga javob bermasa D) Agar bir yil davomida uning yashash joyida qayerdaligi to'g'risida ma'lumot bo'lmasa To'g'ri javob: D) Agar bir yil davomida uning yashash joyida qayerdaligi to'g'risida ma'lumot ✔ bo'lmasa Izoh: Fuqaroning doimiy yashash joyida bir yil davomida u haqda ma'lumot bo'lmasa, manfaatdor shaxslar arizasiga ko'ra sud uni bedarak yo'qolgan deb topishi mumkin. 7. Takroriy murojaat deganda nima tushuniladi? A) Jamoaviy murojaat B) Bir kunda kelib tushgan har qanday ikkita murojaat C) Elektron shaklda yuborilgan murojaat D) Avval ko'rib chiqilgan masala bo'yicha o'sha shaxsdan qayta kelib tushgan murojaat To'g'ri javob: D) Avval ko'rib chiqilgan masala bo'yicha o'sha shaxsdan qayta kelib tushgan ✔ murojaat Izoh: Takroriy murojaatda ilgari ko'rib chiqilgan masala qayta qo'yiladi. 8. To'liq moddiy javobgarlik qachon qo'llanadi? A) Faqat xodim birinchi marta va ehtiyotsizlik bilan zarar yetkazganda B) Qonunda nazarda tutilgan hollarda, masalan, to'liq javobgarlik shartnomasi tuzilganda C) Har qanday xodimga har qanday zarar uchun, shartnomadan qat'i nazar D) Faqat sinov muddatidagi xodimlarga, ular yetkazgan har qanday zarar uchun To'g'ri javob: B) Qonunda nazarda tutilgan hollarda, masalan, to'liq javobgarlik shartnomasi ✔ tuzilganda Izoh: To'liq moddiy javobgarlik istisno bo'lib, qonunda belgilangan holatlarda, masalan qimmatliklarga xizmat ko'rsatuvchi xodim bilan shartnoma tuzilganda qo'llanadi. 9. Nikohni qayd etish uchun ariza qanday tartibda beriladi? A) Faqat kuyovning ota-onasi tomonidan B) Faqat telefon orqali og'zaki C) Nikohlanuvchilar tomonidan FHDYO organiga birgalikda yozma ariza bilan D) Faqat mahalla raisi orqali To'g'ri javob: C) Nikohlanuvchilar tomonidan FHDYO organiga birgalikda yozma ariza bilan ✔ Izoh: Nikoh tuzish uchun nikohlanuvchilar FHDYO organiga birgalikda yozma ariza beradi. 10. Yuridik shaxsning huquq layoqati qachon vujudga keladi? A) Davlat ro'yxatidan o'tkazilgan paytdan B) Birinchi foyda olingan kundan C) Birinchi xodim ishga olingan kundan D) Ta'sis shartnomasi imzolangan kundan To'g'ri javob: A) Davlat ro'yxatidan o'tkazilgan paytdan ✔ Izoh: Yuridik shaxs davlat ro'yxatidan o'tkazilgan paytdan boshlab tashkil etilgan hisoblanadi va huquq layoqatiga ega bo'ladi. 11. Ijro ishi qachon tugatiladi? A) Undiruvchi doimiy yashash uchun boshqa shaharga ko'chganda B) Ijro hujjati to'liq bajarilganda yoki qonunda nazarda tutilgan boshqa asoslarda C) Qarzdor yashash joyini boshqa tumanga o'zgartirganda D) Ijro ishini yuritayotgan davlat ijrochisi yillik ta'tilga chiqqanda To'g'ri javob: B) Ijro hujjati to'liq bajarilganda yoki qonunda nazarda tutilgan boshqa asoslarda ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 192 Izoh: Ijro ishi talablar to'liq bajarilganda, undiruvchi undiruvdan voz kechganda va qonundagi boshqa asoslarda tugatiladi. 12. Musodara nima? A) Mol-mulkni ixtiyoriy hadya qilish B) Favqulodda holatda mol-mulkni haq to'lab olish C) Jinoyat yoki boshqa huquqbuzarlik sodir etganlik uchun sanksiya sifatida mol-mulkni tekinga olib qo'yish D) Mol-mulkni bozor narxida sotib olish To'g'ri javob: C) Jinoyat yoki boshqa huquqbuzarlik sodir etganlik uchun sanksiya sifatida mol-✔ mulkni tekinga olib qo'yish Izoh: Musodara qonunda nazarda tutilgan hollarda huquqbuzarlik uchun sanksiya sifatida mol-mulkni tekinga olib qo'yishdir. 13. Ikki yoki undan ortiq tarafning kelishilgan irodasini talab qiluvchi bitim qanday ataladi? A) Shartnoma B) Vasiyatnoma C) Ishonchnoma D) Merosdan voz kechish To'g'ri javob: A) Shartnoma ✔ Izoh: Ikki yoki ko'p tomonlama bitimlar shartnomalar deb ataladi; ular taraflarning kelishilgan irodasini talab qiladi. 14. Aybsizlik prezumpsiyasi jinoyat sud ishlarini yuritishda nimani anglatadi? A) Tergov boshlanishi bilanoq shaxs aybdor deb hisoblanishini B) Ayblanuvchi o'z aybsizligini dalillar bilan isbotlashi shartligini C) Shaxsning aybi kuchga kirgan sud hukmi bilan aniqlanmaguncha u aybsiz hisoblanishini D) Ayblov tarafining fikri har doim to'g'ri deb qabul qilinishini To'g'ri javob: C) Shaxsning aybi kuchga kirgan sud hukmi bilan aniqlanmaguncha u aybsiz ✔ hisoblanishini Izoh: Konstitutsiyaviy printsipga ko'ra shaxs aybi qonuniy kuchga kirgan hukm bilan isbotlanmaguncha aybsiz hisoblanadi. 15. Huquqiy munosabat qanday elementlardan tashkil topadi? A) Qonun, farmon va qaror B) Subyekt, obyekt va mazmun (huquq va majburiyatlar) C) Gipoteza, dispozitsiya va sanksiya D) Ayb, qasd va ehtiyotsizlik To'g'ri javob: B) Subyekt, obyekt va mazmun (huquq va majburiyatlar) ✔ Izoh: Har qanday huquqiy munosabatda subyektlar, obyekt va ularning subyektiv huquq va majburiyatlaridan iborat mazmun bo'ladi. 16. Qonun bo'yicha meros qachon amalga oshiriladi? A) Vasiyatnoma bo'lmaganda yoki u butun mol-mulkni qamramaganda, yoxud haqiqiy emas deb topilganda B) Faqat davlat talab qilganda C) Har doim vasiyatnoma bo'lsa ham D) Faqat merosxo'rlar xohlaganda To'g'ri javob: A) Vasiyatnoma bo'lmaganda yoki u butun mol-mulkni qamramaganda, yoxud ✔ haqiqiy emas deb topilganda Izoh: Qonun bo'yicha meros vasiyatnoma bo'lmaganda, u butun merosni qamramaganda yoki qonunda belgilangan boshqa hollarda amalga oshiriladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 193 17. Hakamlik sudi nima? A) Harbiy xizmatchilarga oid ishlarni ko'ruvchi harbiy sudning bir turi B) Prokuratura huzurida tuzilgan va nizolarni hal qiluvchi organ C) Taraflar kelishuvi asosida nizoni hal qilish uchun tanlangan nodavlat organ D) Oliy sud tarkibida faoliyat yurituvchi maxsus tarkibiy bo'linma To'g'ri javob: C) Taraflar kelishuvi asosida nizoni hal qilish uchun tanlangan nodavlat organ✔ Izoh: Hakamlik sudi taraflarning kelishuvi asosida fuqarolik-huquqiy nizolarni hal qiladi. 18. Prezident Oliy Majlis qabul qilgan qonunga rozi bo'lmasa, qanday harakat qilishi mumkin? A) Uni referendumsiz Konstitutsiyaga kiritadi B) Uni Vazirlar Mahkamasiga tasdiqlash uchun yuboradi C) Uni o'zi mustaqil ravishda bekor qiladi D) Uni o'z e'tirozlari bilan qayta ko'rib chiqish uchun qaytarishi mumkin To'g'ri javob: D) Uni o'z e'tirozlari bilan qayta ko'rib chiqish uchun qaytarishi mumkin ✔ Izoh: Prezident qonunni imzolamay, o'z e'tirozlari bilan Oliy Majlisga qaytarishi (veto) mumkin. 19. Davlat xizmatlari ko'rsatish sohasida ma'lumotlar bazalarini integratsiya qilishdan maqsad nima? A) Fuqarolarning shaxsiy hayotini kuzatish B) Ma'lumotlarni tijorat maqsadlarida sotish C) Turli organlar ma'lumotlaridan arizachidan talab qilmasdan foydalanish D) Arxiv hujjatlarini yo'q qilish To'g'ri javob: C) Turli organlar ma'lumotlaridan arizachidan talab qilmasdan foydalanish ✔ Izoh: Integratsiya xizmatlarni tezlashtiradi va arizachini ortiqcha ma'lumotnomalar yig'ishdan ozod qiladi. 20. Davlat xizmati ko'rsatish natijasida yo'l qo'yilgan xato aniqlansa, nima qilinadi? A) Xato xizmat ko'rsatuvchi organ tomonidan belgilangan tartibda tuzatiladi B) Xato tuzatilmaydi C) Xatoni faqat arizachining o'zi tuzatishi shart D) Arizachi javobgarlikka tortiladi To'g'ri javob: A) Xato xizmat ko'rsatuvchi organ tomonidan belgilangan tartibda tuzatiladi ✔ Izoh: Xizmat ko'rsatuvchining xatosi uning hisobidan tuzatilishi kerak, arizachiga qo'shimcha yuk tushmasligi lozim. 21. Oliy Majlis palatalarining vakolat muddati qancha? A) To'rt yil B) Olti yil C) Besh yil D) Uch yil To'g'ri javob: C) Besh yil ✔ Izoh: Qonunchilik palatasi va Senatning vakolat muddati besh yil. 22. Prokuratura organlari qaysi organlardan mustaqil holda faoliyat yuritadi? A) Faqat Konstitutsiyaviy suddan B) Faqat Prezidentdan C) Faqat Bosh prokurordan D) Mahalliy davlat hokimiyati organlaridan, jamoat birlashmalari va boshqa organlardan To'g'ri javob: D) Mahalliy davlat hokimiyati organlaridan, jamoat birlashmalari va boshqa ✔ organlardan Izoh: Prokuratura organlari qonunga bo'ysunib, har qanday davlat organlari, jamoat birlashmalari va mansabdor shaxslardan mustaqil ravishda vakolatini amalga oshiradi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 194 23. O'zbekiston fuqarolik qonunchiligida mulk qanday shakllarga bo'linadi? A) Xususiy mulk va ommaviy mulk B) Shaxsiy va diniy mulk C) Faqat davlat mulki D) Faqat jamoa mulki To'g'ri javob: A) Xususiy mulk va ommaviy mulk✔ Izoh: Fuqarolik kodeksiga ko'ra mulk xususiy va ommaviy shakllarda bo'ladi. 24. Murojaatni ko'rib chiqishda murojaatchi bilan uchrashish va uni tinglash qanday ahamiyatga ega? A) Hech qanday ahamiyatga ega emas B) Taqiqlangan harakat hisoblanadi C) Masalani to'liq tushunish va to'g'ri hal qilishga yordam beradi D) Murojaatni ko'rib chiqishni sekinlashtiradi To'g'ri javob: C) Masalani to'liq tushunish va to'g'ri hal qilishga yordam beradi ✔ Izoh: Murojaatchini tinglash masalaning mohiyatini chuqurroq anglashga va to'g'ri qaror qabul qilishga xizmat qiladi. 25. Farzandlikka olingan bola farzandlikka oluvchidan meros olishda qanday maqomga ega? A) Faqat ikkinchi navbatda meros oladi B) Faqat vasiyatnoma bo'yicha meros oladi C) Tug'ilgan bolalar bilan teng huquqqa ega D) Umuman meros olmaydi To'g'ri javob: C) Tug'ilgan bolalar bilan teng huquqqa ega ✔ Izoh: Farzandlikka olingan bola va uning avlodlari farzandlikka oluvchiga nisbatan qon-qarindosh bolalar bilan teng meros huquqiga ega. 26. Xodimlar soni yoki shtatlar qisqarganda ish beruvchi qanday majburiyatlarga ega? A) Xodimni oldindan yozma ogohlantirish va imkon qadar boshqa ish taklif qilish B) Xodimni ma'muriy javobgarlikka tortish C) Xodimni hech qanday ogohlantirishsiz o'sha kuni bo'shatish D) Xodimning so'nggi oylik ish haqini to'lamaslik To'g'ri javob: A) Xodimni oldindan yozma ogohlantirish va imkon qadar boshqa ish taklif qilish ✔ Izoh: Qisqartirishda xodim qonunda belgilangan muddatda oldindan ogohlantiriladi va unga boshqa ish taklif qilinadi, kafolatli to'lovlar beriladi. 27. Murojaatni ko'rib chiqish muddati qachondan boshlab hisoblanadi? A) Javob tayyor bo'lgan kundan B) Xodim murojaatni o'qigan kundan C) Murojaat yozilgan kundan, ro'yxatdan qat'i nazar D) Murojaat organda ro'yxatga olingan kundan To'g'ri javob: D) Murojaat organda ro'yxatga olingan kundan ✔ Izoh: Muddat murojaat davlat organida ro'yxatga olingan kundan boshlab hisoblanadi. 28. Ma'muriy ish yuritish qanday asosda boshlanadi? A) Faqat sudning tegishli ajrimi asosida B) Manfaatdor shaxsning arizasi yoki ma'muriy organning o'z tashabbusi bilan C) Faqat Vazirlar Mahkamasining topshirig'i asosida D) Faqat prokurorning yozma talabi asosida To'g'ri javob: B) Manfaatdor shaxsning arizasi yoki ma'muriy organning o'z tashabbusi bilan ✔ Izoh: Ma'muriy ish arizachining murojaati bilan ham, qonunda nazarda tutilgan hollarda organning tashabbusi bilan ham boshlanishi mumkin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 195 29. Quyidagilardan qaysi biri ish beruvchi tashabbusi bilan mehnat shartnomasini bekor qilish asosi bo'la oladi? A) Xodim tomonidan mehnat vazifalarining bir marta qo'pol ravishda buzilishi B) Xodimning diniy e'tiqodi C) Xodimning ish beruvchi ustidan shikoyat berganligi D) Xodimning kasaba uyushmasiga a'zo bo'lishi To'g'ri javob: A) Xodim tomonidan mehnat vazifalarining bir marta qo'pol ravishda buzilishi✔ Izoh: Qonunda belgilangan asoslar, jumladan mehnat vazifalarini bir marta qo'pol buzish bo'shatishga asos bo'lishi mumkin; kamsituvchi sabablar esa taqiqlanadi. 30. Otalikni belgilash FHDYO organida qanday asoslarda qayd etiladi? A) Faqat guvohlarning og'zaki ko'rsatmasi asosida B) Faqat bolaning bobosining arizasi asosida C) Bolaning ota-onasining birgalikdagi arizasi yoki otalikni belgilash haqidagi sud qarori asosida D) Faqat mahalla raisining tavsiyasi asosida To'g'ri javob: C) Bolaning ota-onasining birgalikdagi arizasi yoki otalikni belgilash haqidagi sud ✔ qarori asosida Izoh: Otalikni belgilash ota va onaning FHDYO organiga birgalikdagi arizasi yoki otalikni belgilash haqidagi sud qarori asosida qayd etiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 196 33-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Vasiyatnoma qanday shaklda tuziladi? A) Faqat ijtimoiy tarmoqdagi xabar shaklida B) Faqat og'zaki shaklda, ikki guvoh ishtirokida C) Faqat merosxo'rlar bilan tuzilgan shartnoma shaklida D) Yozma shaklda, notarial tasdiqlangan holda (yoki qonunda unga tenglashtirilgan tartibda) To'g'ri javob: D) Yozma shaklda, notarial tasdiqlangan holda (yoki qonunda unga tenglashtirilgan ✔ tartibda) Izoh: Vasiyatnoma yozma ravishda tuzilib, notarial tasdiqlanadi; qonunda belgilangan hollarda boshqa mansabdor shaxslar tasdig'i unga tenglashtiriladi. 2. Neustoykaning qanday turlari mavjud? A) Kafillik va kafolat B) Jarima va penya C) Aksept va oferta D) Garov va zakalat To'g'ri javob: B) Jarima va penya ✔ Izoh: Neustoyka jarima yoki penya shaklida bo'ladi; penya odatda kechiktirilgan har bir kun uchun hisoblanadi. 3. Advokat mijozning sirini u bilan shartnoma tugaganidan keyin ham saqlashi shartmi? A) Faqat mijoz tirikligida saqlaydi B) Yo'q, shartnoma tugashi bilan sir tugaydi C) Ha, advokatlik siri muddat bilan cheklanmaydi D) Faqat bir yil davomida saqlaydi To'g'ri javob: C) Ha, advokatlik siri muddat bilan cheklanmaydi ✔ Izoh: Advokatlik sirini saqlash majburiyati yuridik yordam ko'rsatish tugagandan keyin ham davom etadi. 4. Konstitutsiyaga ko'ra insonning asosiy huquq va erkinliklari qanday xususiyatga ega? A) Ular faqat voyaga yetgandan keyin beriladi B) Ular davlat tomonidan in'om qilinadi va istalgan vaqtda olinadi C) Ular faqat fuqarolarga tegishli D) Ular daxlsiz va tug'ilganidan boshlab har kimga tegishli To'g'ri javob: D) Ular daxlsiz va tug'ilganidan boshlab har kimga tegishli ✔ Izoh: Insonning asosiy huquq va erkinliklari daxlsiz, ular har kimga tug'ilganidan boshlab tegishli. 5. O'zbekiston Respublikasi davlat gerbining markazida qaysi qush tasvirlangan? A) Laylak B) Lochin C) Humo qushi D) Burgut To'g'ri javob: C) Humo qushi ✔ Izoh: Davlat gerbida qanotlarini yoygan Humo qushi tasvirlangan; u baxt va erksevarlik ramzi hisoblanadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 197 6. Bir vaqtda ikki yoki undan ortiq ayol bilan umumiy xo'jalik yuritib birga yashash (ko'pxotinlik) qanday baholanadi? A) Faqat mahalla roziligi bilan ruxsat etiladi B) Qonun bilan ruxsat etilgan C) Faqat diniy nikohda ruxsat etiladi D) Qonun bilan taqiqlangan va javobgarlikka sabab bo'ladi To'g'ri javob: D) Qonun bilan taqiqlangan va javobgarlikka sabab bo'ladi✔ Izoh: O'zbekistonda nikoh monogamiya tamoyiliga asoslanadi; ko'pxotinlik qonun bilan taqiqlangan va jinoiy javobgarlikka sabab bo'ladi. 7. Ilmiy, texnikaviy va badiiy ijod erkinligi bilan bog'liq qanday kafolat mavjud? A) Ijod faqat davlat buyurtmasi bilan amalga oshiriladi B) Intellektual mulk qonun bilan muhofaza qilinadi C) Ijod natijalari avtomatik ravishda davlat mulkiga o'tadi D) Ijod natijalari himoya qilinmaydi To'g'ri javob: B) Intellektual mulk qonun bilan muhofaza qilinadi ✔ Izoh: Har kimga ilmiy, texnikaviy va badiiy ijod erkinligi kafolatlanadi, intellektual mulk qonun bilan muhofaza qilinadi. 8. Normativ-huquqiy hujjatning preambulasida odatda nima bayon etiladi? A) Hujjatning yakuniy imzolari B) Hujjat ijrochilarining shaxsiy ma'lumotlari C) Hujjatni bajarmaganlik uchun sanksiyalar D) Hujjatni qabul qilish maqsadlari va sabablari To'g'ri javob: D) Hujjatni qabul qilish maqsadlari va sabablari ✔ Izoh: Preambula hujjatning kirish qismi bo'lib, uning maqsad va vazifalarini ochib beradi. 9. Yillik asosiy haq to'lanadigan ta'tilning eng kam davomiyligi qancha? A) 30 kalendar kun B) 12 ish kuni C) 21 kalendar kun D) 15 kalendar kun To'g'ri javob: C) 21 kalendar kun ✔ Izoh: Xodimlarga kamida yigirma bir kalendar kunlik yillik asosiy ta'til beriladi; ayrim toifalarga uzaytirilgan ta'til nazarda tutilgan. 10. Ma'muriy javobgarlikka tortilayotgan shaxs qanday huquqlarga ega? A) Ishni ko'rayotgan mansabdor shaxsni o'zi tayinlash va almashtirish B) Qo'llanadigan jazo turini va miqdorini mustaqil tanlash C) Ish materiallari bilan tanishish, tushuntirish berish, dalil taqdim etish va himoyachidan foydalanish D) Ishni ko'rishni o'z xohishiga ko'ra muddatsiz to'xtatib qo'yish To'g'ri javob: C) Ish materiallari bilan tanishish, tushuntirish berish, dalil taqdim etish va ✔ himoyachidan foydalanish Izoh: Shaxsning himoyalanish huquqi ma'muriy ishda ham ta'minlanadi: u tushuntirish berishi, dalil taqdim etishi va yuridik yordamdan foydalanishi mumkin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 198 11. Huquqning ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishdagi asosiy xususiyati nima? A) Faqat diniy manbalarga asoslanganlik B) Faqat ayrim shaxslarga taalluqlilik C) Umummajburiylik va davlat majburlovi bilan ta'minlanganlik D) Faqat tavsiyaviy xarakterga egalik To'g'ri javob: C) Umummajburiylik va davlat majburlovi bilan ta'minlanganlik✔ Izoh: Huquq normalari umummajburiy bo'lib, zarur hollarda davlat majburlovi bilan ta'minlanadi. 12. O'zbekistonning davlat boshqaruvi shakli qanday? A) Mutlaq monarxiya B) Respublika C) Konfederatsiya D) Konstitutsiyaviy monarxiya To'g'ri javob: B) Respublika ✔ Izoh: O'zbekiston boshqaruv shakli respublika: oliy hokimiyat organlari saylanadi va muayyan muddatga vakolat oladi. 13. Bir xil yuridik kuchga ega ikki normativ hujjat o'rtasida ziddiyat bo'lsa, odatda qaysi biri qo'llaniladi? A) Hajmi kattaroq hujjat B) Avvalroq qabul qilingan hujjat C) Keyinroq qabul qilingan hujjat D) Qaysi biri qulayroq bo'lsa, o'shasi To'g'ri javob: C) Keyinroq qabul qilingan hujjat ✔ Izoh: Teng darajadagi hujjatlar ziddiyatida, odatda, keyinroq qabul qilingan hujjat qo'llaniladi. 14. Korrupsiyaga qarshi kurashda raqamlashtirishning ahamiyati nimada? A) Fuqarolarning xizmatlardan foydalanishini cheklaydi B) Jarayonlarni sekinlashtiradi C) Korrupsiyani ko'paytiradi D) Inson omilini kamaytirib, jarayonlarni shaffof va nazorat qilinadigan qiladi To'g'ri javob: D) Inson omilini kamaytirib, jarayonlarni shaffof va nazorat qilinadigan qiladi ✔ Izoh: Elektron xizmatlar va tizimlar fuqaro bilan xodimning bevosita aloqasini kamaytirib, korrupsiya xavfini pasaytiradi. 15. Normativ-huquqiy hujjatlarning iyerarxiyasi deganda nima tushuniladi? A) Hujjatlarning yuridik kuchiga ko'ra bo'ysunish tartibi B) Hujjatlarning alifbo tartibi C) Hujjatlarning muallif yoshi bo'yicha tartibi D) Hujjatlarning sahifalar soni bo'yicha tartibi To'g'ri javob: A) Hujjatlarning yuridik kuchiga ko'ra bo'ysunish tartibi ✔ Izoh: Iyerarxiya Konstitutsiyadan boshlab qonunlar va qonunosti hujjatlar tartibini belgilaydi. 16. Shartnoma nima? A) Ikki yoki undan ortiq shaxsning fuqarolik huquq va burchlarini belgilash, o'zgartirish yoki bekor qilish haqidagi kelishuvi B) Fuqaroning bir tomonlama vasiyati C) Davlat organining bir tomonlama buyrug'i D) Sudning ish bo'yicha qarori To'g'ri javob: A) Ikki yoki undan ortiq shaxsning fuqarolik huquq va burchlarini belgilash, ✔ o'zgartirish yoki bekor qilish haqidagi kelishuvi Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 199 Izoh: Shartnoma ikki yoki bir necha shaxsning fuqarolik huquq va burchlarini belgilash, o'zgartirish yoki bekor qilish to'g'risidagi kelishuvidir. 17. Sog'lig'ini saqlash huquqi nimani o'z ichiga oladi? A) Malakali tibbiy xizmatdan foydalanish huquqini B) Har qanday chet el klinikasida davlat hisobidan davolanishni C) Tibbiy ko'rikdan o'tmaslik huquqini D) Istalgan dori-darmonni tekin olishni To'g'ri javob: A) Malakali tibbiy xizmatdan foydalanish huquqini✔ Izoh: Har kim malakali tibbiy xizmatdan foydalanish huquqiga ega; davlat sog'liqni saqlash tizimini rivojlantiradi. 18. Notarius va advokat faoliyatining umumiy jihati nima? A) Ikkalasi ham qonunlar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarni qabul qiladi B) Ikkalasi ham jinoyat ishlarini qo'zg'atadi va dastlabki tergov o'tkazadi C) Ikkalasi ham fuqarolarning huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilishga xizmat qiladi D) Ikkalasi ham fuqarolik va jinoyat ishlari bo'yicha sud hukmlarini chiqaradi To'g'ri javob: C) Ikkalasi ham fuqarolarning huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilishga ✔ xizmat qiladi Izoh: Notariat va advokatura huquqiy yordam tizimining tarkibiy qismlari bo'lib, fuqarolar huquqlarini himoya qiladi. 19. Nikoh tuzish uchun qanday shartlar zarur? A) Ikkala tarafning bir xil kasbda bo'lishi B) Nikohlanuvchilarning o'zaro ixtiyoriy roziligi va nikoh yoshiga yetganligi C) Mahalla raisining ruxsati D) Ota-onalarning roziligi va sep mavjudligi To'g'ri javob: B) Nikohlanuvchilarning o'zaro ixtiyoriy roziligi va nikoh yoshiga yetganligi ✔ Izoh: Nikoh tuzish uchun nikohlanuvchilarning o'zaro ixtiyoriy roziligi va ularning nikoh yoshiga yetgan bo'lishi talab qilinadi. 20. Har qanday shartnomaning muhim sharti sifatida nima albatta ko'rsatilishi kerak? A) Shartnoma tuzilgan ob-havo sharoiti B) Guvohlarning soni C) Taraflarning tug'ilgan sanasi D) Shartnoma predmeti To'g'ri javob: D) Shartnoma predmeti ✔ Izoh: Shartnoma predmeti to'g'risidagi shartlar har qanday shartnomaning muhim shartidir. 21. Odob-axloq komissiyasining vazifasi nima? A) Xodimlarga oylik ish haqi va mukofotlarni hisoblab, to'lab berish B) Xodimlarning odob-axloq qoidalariga rioya qilishini ko'rib chiqish va tavsiyalar berish C) Davlat organining yillik budjetini tuzish va tasdiqlash D) Qonunlar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarni qabul qilish To'g'ri javob: B) Xodimlarning odob-axloq qoidalariga rioya qilishini ko'rib chiqish va tavsiyalar ✔ berish Izoh: Odob-axloq komissiyalari etika qoidalari buzilishi holatlarini ko'rib chiqadi va profilaktika choralarini taklif qiladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 200 22. Mehnat huquqi nimani o'z ichiga oladi? A) Ish beruvchini o'zboshimchalik bilan almashtirishni B) Ishlamasdan ish haqi olishni C) Faqat davlat sektorida ishlashni D) Kasb tanlash, adolatli mehnat sharoitlari va ishsizlikdan himoyalanishni To'g'ri javob: D) Kasb tanlash, adolatli mehnat sharoitlari va ishsizlikdan himoyalanishni✔ Izoh: Har kim mehnat qilish, erkin kasb tanlash, adolatli mehnat sharoitlarida ishlash va qonunda belgilangan tartibda ishsizlikdan himoyalanish huquqiga ega. 23. Qaysi holatda nikohdan ajratish sud tartibida amalga oshiriladi? A) Er-xotin nikoh shartnomasi tuzsa B) Er-xotinning voyaga yetmagan umumiy bolalari bo'lsa yoki biri ajralishga rozi bo'lmasa C) Er-xotin chet elga ketsa D) Er-xotin o'zaro rozi bo'lib, bolalari bo'lmasa To'g'ri javob: B) Er-xotinning voyaga yetmagan umumiy bolalari bo'lsa yoki biri ajralishga rozi ✔ bo'lmasa Izoh: Er-xotinning voyaga yetmagan umumiy bolalari bo'lsa yoki ulardan biri ajralishga rozi bo'lmasa, nikohdan ajratish sud tartibida amalga oshiriladi. 24. Ma'muriy jazo intizomiy jazodan nimasi bilan farq qiladi? A) Ma'muriy jazo faqat xodimlarga, intizomiy jazo esa faqat fuqarolarga qo'llanadi B) Ma'muriy jazoni vakolatli organ bo'ysunmaydigan shaxsga, intizomiy jazoni esa ish beruvchi o'z xodimiga qo'llaydi C) Ma'muriy jazo faqat sud tomonidan, intizomiy jazo faqat prokuror tomonidan qo'llanadi D) Ular o'rtasida hech qanday farq yo'q, bu bir tushunchaning ikki nomi To'g'ri javob: B) Ma'muriy jazoni vakolatli organ bo'ysunmaydigan shaxsga, intizomiy jazoni esa ish ✔ beruvchi o'z xodimiga qo'llaydi Izoh: Intizomiy javobgarlik xizmat bo'ysunuvi asosida, ma'muriy javobgarlik esa hokimiyat vakolati asosida qo'llanadi. 25. Qarzdor o'z qarzini boshqa shaxsga o'tkazishi uchun qanday shart talab qilinadi? A) Kreditorning roziligi B) Notariusning roziligi C) Hech qanday rozilik talab qilinmaydi D) Mahalla raisining roziligi To'g'ri javob: A) Kreditorning roziligi ✔ Izoh: Qarzdorning o'z qarzini boshqa shaxsga o'tkazishiga faqat kreditorning roziligi bilan yo'l qo'yiladi. 26. Konstitutsiyaviy huquqning asosiy manbai qaysi? A) Konstitutsiya B) Fuqarolik kodeksi C) Oila kodeksi D) Mehnat kodeksi To'g'ri javob: A) Konstitutsiya ✔ Izoh: Konstitutsiyaviy huquqning asosiy va yetakchi manbai Konstitutsiyadir; unga konstitutsiyaviy qonunlar va boshqa qonunlar ham kiradi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 201 27. Qonunchilikka ko'ra korrupsiya deganda nima tushuniladi? A) Naf olish maqsadida mansab yoki xizmat mavqeidan qonunga xilof foydalanish yoki bunday nafni taqdim etish B) Fuqaroning davlat organi harakati ustidan belgilangan tartibda shikoyat yozishi C) Tadbirkorning qonuniy faoliyatdan foyda olishi va undan soliq to'lashi D) Davlat xizmatchisining ish vaqtidan tashqari qo'shimcha haq evaziga qonuniy ishlashi To'g'ri javob: A) Naf olish maqsadida mansab yoki xizmat mavqeidan qonunga xilof foydalanish ✔ yoki bunday nafni taqdim etish Izoh: Korrupsiyaning mohiyati - mansab mavqeidan shaxsiy naf olish uchun g'ayriqonuniy foydalanish yoki bunday nafni taqdim etishdir. 28. Aliment to'lash to'g'risidagi kelishuv qanday shaklda tuziladi? A) Yozma shaklda va notarial tasdiqlanadi B) Faqat ish joyida C) Faqat mahalla raisi huzurida D) Faqat og'zaki shaklda To'g'ri javob: A) Yozma shaklda va notarial tasdiqlanadi ✔ Izoh: Aliment to'lash to'g'risidagi kelishuv yozma shaklda tuziladi va notarial tasdiqlanadi. 29. Ma'muriy sud ishida nizolashilayotgan ma'muriy hujjatning qonuniyligini isbotlash majburiyati kimga yuklanadi? A) Faqat arizachi bo'lgan fuqaroga B) Ishni ko'rayotgan sudyaga C) Ishga jalb qilingan guvohlarga D) Hujjatni qabul qilgan ma'muriy organga To'g'ri javob: D) Hujjatni qabul qilgan ma'muriy organga ✔ Izoh: Ma'muriy sud ishlarida organ o'z hujjatining qonuniy va asosli ekanligini isbotlashi kerak, chunki u hokimiyat vakolatiga ega tarafdir. 30. Davlat suvereniteti deganda nima tushuniladi? A) Davlatning boshqa davlatlarga qarzdor emasligi B) Davlat hokimiyatining ichki va tashqi ishlarda mustaqilligi va oliyligi C) Davlatda faqat bitta siyosiy partiya mavjudligi D) Davlat hududida tabiiy resurslar ko'pligi To'g'ri javob: B) Davlat hokimiyatining ichki va tashqi ishlarda mustaqilligi va oliyligi ✔ Izoh: Suverenitet — davlat hokimiyatining o'z hududida oliyligi va xalqaro munosabatlarda mustaqilligi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 202 34-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. FHDYO organlari qaysi davlat tizimida faoliyat yuritadi? A) Bojxona organlari tizimida B) Adliya organlari tizimida C) Soliq organlari tizimida D) Mudofaa organlari tizimida To'g'ri javob: B) Adliya organlari tizimida✔ Izoh: FHDYO organlari adliya organlari tizimiga kiradi va fuqarolik holati dalolatnomalarini davlat ro'yxatidan o'tkazadi. 2. Aldash, zo'rlik yoki qo'rqitish ta'sirida tuzilgan bitim qanday bitim hisoblanadi? A) Avtomatik ravishda jinoyat ishi deb hisoblanadigan bitim B) Faqat notarius tomonidan bekor qilinadigan bitim C) Jabrlanuvchining da'vosi bo'yicha sud tomonidan haqiqiy emas deb topilishi mumkin bo'lgan bitim D) Har doim haqiqiy bitim To'g'ri javob: C) Jabrlanuvchining da'vosi bo'yicha sud tomonidan haqiqiy emas deb topilishi ✔ mumkin bo'lgan bitim Izoh: Aldash, zo'rlik, qo'rqitish ta'sirida tuzilgan bitim jabrlanuvchining da'vosi bo'yicha sud tomonidan haqiqiy emas deb topilishi mumkin. 3. Egalik qilish vakolati nimani anglatadi? A) Mol-mulkni meros qoldirish imkoniyatini B) Mol-mulkdan daromad olish imkoniyatini C) Mol-mulkni sotish imkoniyatini D) Mol-mulkni haqiqatda o'z qo'lida ushlab turish imkoniyatini To'g'ri javob: D) Mol-mulkni haqiqatda o'z qo'lida ushlab turish imkoniyatini ✔ Izoh: Egalik qilish — mol-mulkni amalda saqlab turishning qonun bilan ta'minlangan imkoniyati. 4. Majburiy ulush kimlarga tegishli? A) Faqat meros qoldiruvchining do'stlariga B) Meros qoldiruvchining har qanday qarindoshlariga C) Faqat meros qoldiruvchining aka-ukalariga D) Meros qoldiruvchining voyaga yetmagan yoki mehnatga layoqatsiz bolalari, shuningdek mehnatga layoqatsiz er (xotin) va ota-onasiga To'g'ri javob: D) Meros qoldiruvchining voyaga yetmagan yoki mehnatga layoqatsiz bolalari, ✔ shuningdek mehnatga layoqatsiz er (xotin) va ota-onasiga Izoh: Voyaga yetmagan yoki mehnatga layoqatsiz bolalar, mehnatga layoqatsiz er (xotin) va ota-ona vasiyatnoma mazmunidan qat'i nazar merosdan majburiy ulush olish huquqiga ega. 5. Vasiyatnoma qanday shaklda tuzilishi lozim? A) Har qanday shaklda, tasdiqlashsiz B) Ijtimoiy tarmoqdagi xabar shaklida C) Yozma shaklda, notarial tasdiqlangan holda (yoki qonunda unga tenglashtirilgan tartibda) D) Faqat og'zaki, guvohlar oldida To'g'ri javob: C) Yozma shaklda, notarial tasdiqlangan holda (yoki qonunda unga tenglashtirilgan ✔ tartibda) Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 203 Izoh: Vasiyatnoma yozma shaklda tuzilib, notarial tasdiqlanishi yoki qonunda notarial tasdiqlanganiga tenglashtirilgan tartibda rasmiylashtirilishi lozim. 6. Davlat xizmatini ko'rsatish uchun ariza qabul qilinganda arizachiga nima beriladi? A) Faqat xodimning shaxsiy telefon raqami B) Ariza qabul qilinganligini tasdiqlovchi ma'lumot (tilxat yoki elektron xabar) C) Hech qanday tasdiq berilmaydi D) Faqat to'lov kvitansiyasi, ariza tasdig'isiz To'g'ri javob: B) Ariza qabul qilinganligini tasdiqlovchi ma'lumot (tilxat yoki elektron xabar)✔ Izoh: Ariza qabul qilinganligi tasdiqlanishi arizachiga muddatlarni nazorat qilish va kerak bo'lsa shikoyat qilish imkonini beradi. 7. Vasiyatnoma tuzish uchun fuqaro qanday layoqatga ega bo'lishi kerak? A) Faqat 14 yoshga to'lganlik layoqatiga B) Hech qanday layoqat talab qilinmaydi C) Faqat huquq layoqatiga, yoshidan qat'i nazar D) Vasiyatnoma tuzilayotgan paytda to'liq muomala layoqatiga To'g'ri javob: D) Vasiyatnoma tuzilayotgan paytda to'liq muomala layoqatiga ✔ Izoh: Vasiyatnoma tuzilayotgan paytda to'liq muomala layoqatiga ega bo'lgan fuqaro vasiyatnoma tuzishi mumkin. 8. Sud majlisida tartibni buzgan shaxsga nisbatan sud raislik qiluvchisi qanday chora ko'rishi mumkin? A) Shaxsni fuqarolikdan mahrum qilish B) Shaxsning mol-mulkini musodara qilish C) Ogohlantirish, zarur bo'lsa zaldan chiqarish D) Shaxsni darhol jinoiy jazoga hukm qilish To'g'ri javob: C) Ogohlantirish, zarur bo'lsa zaldan chiqarish ✔ Izoh: Raislik qiluvchi sud majlisida tartibni ta'minlaydi va qonunda nazarda tutilgan choralarni qo'llaydi. 9. Murojaatda qo'yilgan masalalarning bir qismigina hal etilsa, javobda nima ko'rsatilishi kerak? A) Hech narsa ko'rsatilmaydi, faqat qisqa xabar beriladi B) Faqat murojaatchining murojaat yozishdagi xatolari C) Har bir masala bo'yicha qaror va hal etilmaganlarining sabablari D) Faqat hal etilgan masala, qolganlari esa ko'rsatilmaydi To'g'ri javob: C) Har bir masala bo'yicha qaror va hal etilmaganlarining sabablari ✔ Izoh: Murojaatdagi barcha masalalarga javob berilishi va rad etilganlar asoslantirilishi kerak. 10. Yuridik shaxsni qayta tashkil etish shakllariga qaysilar kiradi? A) Faqat nomini o'zgartirish B) Faqat rahbarni almashtirish C) Faqat bankrot deb e'lon qilish D) Qo'shib yuborish, qo'shib olish, bo'lish, ajratib chiqarish va o'zgartirish To'g'ri javob: D) Qo'shib yuborish, qo'shib olish, bo'lish, ajratib chiqarish va o'zgartirish ✔ Izoh: Yuridik shaxs qo'shib yuborish, qo'shib olish, bo'lish, ajratib chiqarish va o'zgartirish shaklida qayta tashkil etilishi mumkin. 11. Jamoaviy mehnat nizosi kimlar o'rtasida yuzaga keladi? A) Ikki davlat organi o'rtasida B) Ish beruvchi va uning mijozi o'rtasida C) Xodimlar (ularning vakillari) va ish beruvchi o'rtasida D) Ikki alohida xodim o'rtasida To'g'ri javob: C) Xodimlar (ularning vakillari) va ish beruvchi o'rtasida ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 204 Izoh: Jamoaviy nizo mehnat sharoitlarini belgilash yoki jamoa shartnomasini bajarish yuzasidan xodimlar jamoasi va ish beruvchi o'rtasida yuzaga keladi. 12. Normativ-huquqiy hujjatning ilovasi qanday maqomga ega? A) Faqat tavsiyaviy ma'lumot hisoblanadi B) Hujjatning ajralmas qismi bo'lib, u bilan bir xil yuridik kuchga ega C) Alohida e'lon qilinmaguncha amal qilmaydi D) Faqat ichki foydalanish uchun mo'ljallangan To'g'ri javob: B) Hujjatning ajralmas qismi bo'lib, u bilan bir xil yuridik kuchga ega✔ Izoh: Ilova asosiy hujjat bilan birga qabul qilinadi va uning tarkibiy qismi sifatida bir xil kuchga ega. 13. Davlat xizmatlari ko'rsatishda shaffoflik tamoyili nimani nazarda tutadi? A) Xizmat ko'rsatish tartibi, muddatlari va to'lovlari ochiq e'lon qilinishini B) Xizmat to'g'risida ma'lumot faqat pul evaziga berilishini C) Xizmatlar haqidagi ma'lumotlarning maxfiy saqlanishini D) Xizmat faqat tanishlarga ko'rsatilishini To'g'ri javob: A) Xizmat ko'rsatish tartibi, muddatlari va to'lovlari ochiq e'lon qilinishini ✔ Izoh: Shaffoflik fuqarolar xizmatlar haqida to'liq va ochiq ma'lumotga ega bo'lishini ta'minlaydi. 14. 14 yoshga to'lmagan bolalar nomidan bitimlarni kim tuzadi? A) Bolaning o'zi mustaqil B) Ota-onalari, farzandlikka oluvchilar yoki vasiylari C) Mahalla raisi D) Maktab direktori To'g'ri javob: B) Ota-onalari, farzandlikka oluvchilar yoki vasiylari ✔ Izoh: Yosh bolalar nomidan bitimlarni ularning qonuniy vakillari — ota-onalari, farzandlikka oluvchilar yoki vasiylar tuzadi. 15. Davlat xizmatlarini ko'rsatishda mobil ilovalardan foydalanishning ahamiyati nimada? A) Xizmatlarni faqat ish kunlari kunduzi olishga cheklaydi B) Xizmat narxini bir necha baravar oshiradi C) Fuqaroni markazga kelishga majbur qiladi D) Xizmatlarni istalgan joydan va vaqtda olish imkonini beradi To'g'ri javob: D) Xizmatlarni istalgan joydan va vaqtda olish imkonini beradi ✔ Izoh: Mobil ilovalar davlat xizmatlarining erishimliligini oshiradi. 16. Ota-ona o'zaro nikohda bo'lsa, tug'ilish yozuviga ota haqidagi ma'lumot qanday asosda kiritiladi? A) Faqat guvohlarning ko'rsatmasi asosida B) Ota-onaning nikoh tuzilganligi haqidagi guvohnomasi asosida C) Faqat sud qarori asosida D) Faqat mahalla raisining tavsiyanomasi asosida To'g'ri javob: B) Ota-onaning nikoh tuzilganligi haqidagi guvohnomasi asosida ✔ Izoh: Ota-ona o'zaro nikohda bo'lsa, ota haqidagi ma'lumot ularning nikoh tuzilganligi haqidagi guvohnomasi asosida yoziladi. 17. Davlat chet elda turgan o'z fuqarolariga nisbatan qanday majburiyatga ega? A) Ularga nisbatan hech qanday majburiyatga ega emas B) Ularni huquqiy himoya qilish va ularga homiylik ko'rsatishga C) Ularning shaxsiy qarzlarini to'lashga D) Ularni darhol vatanga qaytarishga To'g'ri javob: B) Ularni huquqiy himoya qilish va ularga homiylik ko'rsatishga ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 205 Izoh: O'zbekiston Respublikasi o'z fuqarolarini respublika hududida ham, uning tashqarisida ham huquqiy himoya qilish va ularga homiylik ko'rsatishni kafolatlaydi. 18. Sud hokimiyati boshqa hokimiyat tarmoqlariga nisbatan qanday maqomga ega? A) Qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatdan mustaqil B) Vazirlar Mahkamasiga bo'ysunadi C) Prokuraturaga hisobdor D) Mahalliy hokimlarga bo'ysunadi To'g'ri javob: A) Qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatdan mustaqil✔ Izoh: Sud hokimiyati qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatdan, siyosiy partiyalar va boshqa jamoat birlashmalaridan mustaqil holda ish yuritadi. 19. Qarzdorning ish haqidan undirish qanday amalga oshiriladi? A) Ish beruvchi ijro hujjati olingach qarzdorni ishdan bo'shatadi B) Qarzdorning ish haqi har oy to'liq va cheklovsiz ushlab qolinadi C) Ijro hujjati ish beruvchiga yuborilib, qonunda belgilangan miqdorda ushlab qolinadi D) Qarzdor ish haqini naqd pulda olib, sudga o'zi topshiradi To'g'ri javob: C) Ijro hujjati ish beruvchiga yuborilib, qonunda belgilangan miqdorda ushlab ✔ qolinadi Izoh: Ish beruvchi ijro hujjati asosida qarzdorning ish haqidan qonunda belgilangan chegarada ushlab qolib, undiruvchiga o'tkazadi. 20. Fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etishning yuridik ahamiyati nimada? A) U faqat statistik ma'lumot yig'ish uchun xizmat qiladi B) U muhim yuridik faktlarni davlat tomonidan rasman tasdiqlaydi va ularni dalillash vositasi bo'ladi C) U fuqaroning daromadini tekshiradi D) U fuqaroning siyosiy qarashlarini aniqlaydi To'g'ri javob: B) U muhim yuridik faktlarni davlat tomonidan rasman tasdiqlaydi va ularni dalillash ✔ vositasi bo'ladi Izoh: Davlat ro'yxati muhim yuridik faktlarni rasman tasdiqlaydi; guvohnomalar ularning dalili bo'lib, statistik hisob uchun ham asos bo'ladi. 21. O'zbekistonda ijro hokimiyatini qaysi organ amalga oshiradi? A) Oliy Majlis Senati B) Vazirlar Mahkamasi C) Markaziy saylov komissiyasi D) Oliy sud To'g'ri javob: B) Vazirlar Mahkamasi ✔ Izoh: Ijro hokimiyatini Vazirlar Mahkamasi amalga oshiradi; vazirliklar, qo'mitalar va agentliklar uning tizimida ishlaydi. 22. O'zbekiston Respublikasining oliy davlat vakillik organi qaysi? A) Vazirlar Mahkamasi B) Oliy Majlis C) Konstitutsiyaviy sud D) Xavfsizlik kengashi To'g'ri javob: B) Oliy Majlis ✔ Izoh: Oliy Majlis — qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiruvchi oliy davlat vakillik organi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 206 23. Jabrlanuvchi jinoyat ishida qanday huquqqa ega? A) Ayblanuvchiga o'zi mustaqil ravishda jazo tayinlash va uni ijro etish B) Ishni ko'radigan sudyani o'zi tanlash va tayinlash C) Yetkazilgan zararni qoplashni talab qilish va ish materiallari bilan tanishish D) Kuchga kirgan hukmni o'zi mustaqil ravishda ijro etish To'g'ri javob: C) Yetkazilgan zararni qoplashni talab qilish va ish materiallari bilan tanishish✔ Izoh: Jabrlanuvchi o'z manfaatlarini himoya qilish uchun protsessual huquqlarga ega, jumladan zararni qoplashni talab qilishi mumkin. 24. Otalik belgilangandan keyin bolaning tug'ilish yozuviga qanday o'zgartirish kiritiladi? A) Ota haqidagi ma'lumotlar kiritiladi yoki o'zgartiriladi B) Bolaning tug'ilgan joyi o'zgartiriladi C) Onaning ma'lumotlari o'chiriladi D) Hech qanday o'zgartirish kiritilmaydi To'g'ri javob: A) Ota haqidagi ma'lumotlar kiritiladi yoki o'zgartiriladi ✔ Izoh: Otalik belgilangach, tug'ilish yozuviga ota haqidagi ma'lumotlar kiritiladi va yangi tug'ilganlik haqida guvohnoma beriladi. 25. Ishga qabul qilish qanday rasmiylashtiriladi? A) Faqat xodimning og'zaki roziligi bilan B) Faqat sud ajrimi bilan C) Faqat mahalla fuqarolar yig'ini qarori bilan D) Mehnat shartnomasi asosida ish beruvchining buyrug'i bilan To'g'ri javob: D) Mehnat shartnomasi asosida ish beruvchining buyrug'i bilan ✔ Izoh: Mehnat shartnomasi tuzilgandan so'ng ish beruvchi ishga qabul qilish to'g'risida buyruq chiqaradi. 26. Nomuayyan muddatga tuzilgan mehnat shartnomasini xodim o'z tashabbusi bilan bekor qilishi mumkinmi? A) Yo'q, bunday shartnomani xodim bekor qila olmaydi B) Ha, ish beruvchini qonunda belgilangan muddatda oldindan yozma ogohlantirgan holda C) Faqat sud qarori bilan D) Faqat ish beruvchining roziligi bo'lsa To'g'ri javob: B) Ha, ish beruvchini qonunda belgilangan muddatda oldindan yozma ogohlantirgan ✔ holda Izoh: Xodim mehnat shartnomasini o'z xohishiga ko'ra bekor qilishi mumkin; buning uchun ish beruvchini belgilangan muddatda yozma ogohlantiradi. 27. Fuqarolik huquqi subyektlari kimlar? A) Faqat jismoniy shaxslar B) Jismoniy shaxslar, yuridik shaxslar va davlat C) Faqat davlat organlari D) Faqat tijorat tashkilotlari To'g'ri javob: B) Jismoniy shaxslar, yuridik shaxslar va davlat ✔ Izoh: Fuqarolik munosabatlari ishtirokchilari fuqarolar, yuridik shaxslar, shuningdek davlat va ma'muriy- hududiy tuzilmalardir. 28. Davlat organlarida murojaatlar bilan ishlashni tashkil etish uchun kim mas'ul? A) Davlat organining rahbari B) Faqat murojaatchi C) Faqat xorijiy ekspert D) Faqat qorovul To'g'ri javob: A) Davlat organining rahbari ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 207 Izoh: Murojaatlar bilan ishlashni tashkil etish uchun shaxsiy javobgarlik davlat organi rahbarining zimmasida. 29. Davlat organi murojaatda ko'tarilgan muammoni hal qilishga vakolatli bo'lsa, u qanday chora ko'rishi kerak? A) Faqat javob xati yuborib, hech narsa qilmasligi B) Murojaatni boshqa organga asossiz yuborishi C) Buzilgan huquqlarni tiklash va muammoni bartaraf etish choralarini ko'rishi D) Murojaatchini kutishga majburlashi To'g'ri javob: C) Buzilgan huquqlarni tiklash va muammoni bartaraf etish choralarini ko'rishi✔ Izoh: Murojaatni ko'rib chiqishning asosiy maqsadi - huquqlarni real tiklash va muammoni hal qilish. 30. Oliy Majlis Qonunchilik palatasiga kim rahbarlik qiladi? A) Bosh prokuror B) Bosh vazir C) Qonunchilik palatasi Spikeri D) Senat Raisi To'g'ri javob: C) Qonunchilik palatasi Spikeri ✔ Izoh: Qonunchilik palatasi ishiga Spiker rahbarlik qiladi, u palata deputatlari orasidan saylanadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 208 Suhbat bileti 1 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Nega aynan adliya organlarida ishlashni tanladingiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Tanlovim bir necha sababga asoslanadi. Birinchidan, men yuridik ta'lim oldim va bilimimni bevosita odamlarga foyda keltiradigan sohada qo'llashni istayman. Adliya tizimi fuqarolar hayotidagi muhim voqealar — tug'ilish, nikoh, meros, hujjatlarni rasmiylashtirish, sud qarorlarini ijro etish bilan bevosita bog'liq. Ikkinchidan, adliya organlari qonun ustuvorligini ta'minlash, normativ-huquqiy hujjatlar sifatini oshirish va aholining huquqiy madaniyatini yuksaltirishda markaziy o'rin tutadi. Bu menga kasbiy jihatdan juda qiziq. Uchinchidan, davlat xizmati intizom, mas'uliyat va barqaror kasbiy o'sish imkonini beradi. Ish oson emasligini, murojaatlar ko'pligi va qat'iy muddatlar borligini tushunaman, lekin aynan shu muhitda tez o'sishga ishonaman. 2. Konstitutsiya nima va u huquq tizimida qanday o'rin tutadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Konstitutsiya — davlatning Asosiy qonuni bo'lib, u oliy yuridik kuchga ega. Unda davlat tuzumi asoslari, inson va fuqaroning asosiy huquqlari, erkinliklari va burchlari, davlat hokimiyati organlarining tizimi va ularning o'zaro munosabatlari belgilanadi. Boshqa barcha qonunlar va normativ-huquqiy hujjatlar Konstitutsiyaga muvofiq bo'lishi shart; unga zid hujjat yuridik kuchga ega bo'lmaydi. O'zbekiston Respublikasining amaldagi Konstitutsiyasi 2023-yilda umumxalq referendumi orqali yangi tahrirda qabul qilingan. Unda inson, uning hayoti, erkinligi, sha'ni va qadr-qimmati oliy qadriyat ekani, O'zbekiston suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat ekani mustahkamlangan. Adliya xodimi uchun Konstitutsiya har bir qarorning boshlang'ich mezoni hisoblanadi. 3. Manfaatlar to'qnashuvi deganda nimani tushunasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Manfaatlar to'qnashuvi — xodimning shaxsiy manfaati, ya'ni o'zi, qarindoshlari yoki yaqin kishilari bilan bog'liq moddiy yoki boshqa manfaat, uning xizmat vazifalarini xolis va halol bajarishiga ta'sir qilishi mumkin bo'lgan vaziyat. Masalan, xodim qarindoshining arizasini ko'rib chiqishi yoki o'zi ulushga ega bo'lgan tashkilot bilan bog'liq masalani hal qilishi shunday holatdir. Bunday vaziyatda to'g'ri harakat quyidagicha: avvalo, to'qnashuvni o'z vaqtida aniqlash; so'ngra bu haqda rahbarga yozma ravishda xabar berish; masala hal bo'lguncha qaror qabul qilishdan o'zini chetlatish. Muhimi, manfaatlar to'qnashuvining o'zi qoidabuzarlik emas, uni yashirish va undan foydalanish esa jiddiy qoidabuzarlikdir. 4. O'zbekiston Respublikasining davlat ramzlarini sanab bering. Namunaviy javob / yechim: ✔ O'zbekiston Respublikasining davlat ramzlari uchta: Davlat bayrog'i, Davlat gerbi va Davlat madhiyasi. Bayroq ko'k, oq va yashil rangli uchta yo'ldan iborat bo'lib, ular orasida ingichka qizil hoshiyalar bor; ko'k yo'lda oq yarim oy va yulduzlar tasvirlangan. Ko'k rang osmon va suvni, oq rang tinchlik va poklikni, yashil rang tabiat va yangilanishni, qizil hoshiyalar esa hayot quvvatini anglatadi. Gerbda Humo qushi, quyosh, vohalar, tog'lar, daryolar, bug'doy boshoqlari va paxta chanoqlari tasvirlangan. Davlat madhiyasi rasmiy tadbirlarda ijro etiladi. Davlat ramzlari mustaqillik va davlat suverenitetining timsoli bo'lib, ularga hurmat ko'rsatish har bir fuqaro, ayniqsa davlat xizmatchisining burchidir. 5. Qabulingizga norozi fuqaro kelib, ovozini ko'tarib gapirmoqda. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Avvalo, o'zimni xotirjam tutaman va javoban ovozimni ko'tarmayman. Fuqaroning noroziligi ko'pincha uzoq kutish, tushunarsizlik yoki avvalgi salbiy tajribadan kelib chiqadi. Shuning uchun uni gapini oxirigacha tinglayman, muammoni aniqlashtiruvchi savollar beraman va asosiy talabini qisqacha takrorlab, to'g'ri tushunganimni tasdiqlayman. So'ngra vaziyatni qonun doirasida, oddiy tilda tushuntiraman: nima qilish mumkin, qanday hujjatlar kerak, qancha muddat ketadi. Agar uning talabi asosli bo'lsa, darhol hal qilishga kirishaman; mening vakolatimdan tashqarida bo'lsa, mas'ul xodim yoki rahbarga yo'naltiraman. Agar fuqaro haqoratga yoki tahdidga o'tsa, xushmuomalalik bilan Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 209 ogohlantiraman va kerak bo'lsa, belgilangan tartibda xavfsizlik xodimini chaqiraman. Oxirida murojaat natijasini qayd etib qo'yaman. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 210 Suhbat bileti 2 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. O'zingiz haqingizda qisqacha gapirib bering. Namunaviy javob / yechim:✔ Men yuridik ta'lim olganman va o'qish davomida fuqarolik, oila va ma'muriy huquq fanlariga alohida qiziqish bildirganman. Amaliyot davomida hujjatlar bilan ishlash, murojaatlarni tahlil qilish va fuqarolarga huquqiy tushuntirish berish tajribasini orttirdim. Bu jarayonda men uchun eng muhim narsa — odamning muammosini tushunib, uni qonun doirasida hal qilish yo'lini topish ekanini angladim. Shaxsiy fazilatlarimdan mas'uliyatlilik, puxtalik va yangi bilimlarni tez o'zlashtirishni ajratib ko'rsatgan bo'lardim. Bo'sh vaqtimda yangi qabul qilingan qonunlar va huquqiy sharhlarni kuzatib boraman, kompyuter dasturlari va elektron tizimlar bilan ishlash ko'nikmamni oshiraman. Adliya tizimida bilimimni amaliyot bilan mustahkamlab, malakali mutaxassis bo'lishni maqsad qilganman. 2. Normativ-huquqiy hujjatlar tizimi va ularning ierarxiyasi haqida gapirib bering. Namunaviy javob / yechim: ✔ Normativ-huquqiy hujjatlar yuridik kuchiga ko'ra ierarxik tizimni tashkil etadi. Eng yuqorida Konstitutsiya turadi, u oliy yuridik kuchga ega. Undan keyin qonunlar, jumladan konstitutsiyaviy qonunlar va kodekslar keladi. Qonunlardan keyin qonunosti hujjatlari joylashadi: Prezident farmonlari va qarorlari, Vazirlar Mahkamasining qarorlari, vazirlik va idoralarning normativ hujjatlari, mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlari. Asosiy qoida shundan iboratki, quyi turuvchi hujjat yuqori turuvchi hujjatga zid bo'lmasligi kerak. Zidlik aniqlansa, yuqoriroq yuridik kuchga ega hujjat qo'llaniladi. Normativ-huquqiy hujjatlar rasman e'lon qilingandan keyin kuchga kiradi, chunki fuqaro o'ziga noma'lum qoidaga rioya qilishga majbur qilinmasligi kerak. 3. Ishingiz natijasidan mamnun bo'lgan fuqaro sizga qimmatbaho sovg'a olib keldi. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Sovg'ani xushmuomalalik bilan, lekin qat'iy rad etaman. Fuqaroga minnatdorchilik bildirib, men o'z xizmat vazifamni bajarganimni, buning uchun alohida rag'batlantirish shart emasligini va davlat xizmatchisi uchun bunday sovg'alarni olish odob-axloq qoidalariga zid ekanini tushuntiraman. Sovg'a hatto ish tugaganidan keyin berilsa ham, u xizmatchining xolisligiga shubha uyg'otadi va kelajakda boshqa fuqarolarga nisbatan adolatsizlik muhitini yaratishi mumkin. Agar fuqaro sovg'ani qoldirib ketsa yoki vaziyat noaniq bo'lsa, bu haqda darhol rahbarimga yoki tashkilotdagi mas'ul bo'linmaga xabar beraman va ichki tartibga muvofiq harakat qilaman. Eng yaxshi minnatdorchilik — fuqaroning xizmat sifatiga bergan ijobiy bahosi ekanini aytib qo'yaman. 4. Hokimiyatlar bo'linishi tamoyili nimani anglatadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Hokimiyatlar bo'linishi tamoyili davlat hokimiyati uch tarmoqqa — qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga bo'linishini anglatadi. O'zbekistonda qonun chiqaruvchi hokimiyatni Oliy Majlis, ijro etuvchi hokimiyatni Vazirlar Mahkamasi boshchiligidagi ijro organlari, sud hokimiyatini esa sudlar amalga oshiradi. Prezident davlat boshlig'i sifatida davlat organlarining kelishilgan holda faoliyat yuritishini ta'minlaydi. Bu tamoyilning maqsadi — hokimiyatning bir qo'lda to'planib qolishining oldini olish, tarmoqlarning o'zaro tiyib turish va muvozanat mexanizmlarini yaratish hamda inson huquqlarini himoya qilish. Har bir tarmoq o'z vakolati doirasida mustaqil ishlaydi, lekin ular umumiy davlat maqsadlari yo'lida hamkorlik qiladi. 5. Fuqaro xizmat olish uchun keldi, ammo zarur hujjatlardan biri yetishmaydi. Qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Birinchi navbatda, qaysi hujjat yetishmasligini va u nima uchun talab qilinishini aniq tushuntiraman. Keyin bu ma'lumotni davlat organining o'zi idoralararo elektron hamkorlik orqali olishi mumkinmi, yo'qmi, tekshiraman, chunki amaldagi yondashuvga ko'ra davlat organlarida mavjud ma'lumotlarni fuqarodan qayta talab qilmaslik kerak. Agar bunday imkoniyat bo'lsa, ma'lumotni o'zim so'rov orqali olaman. Agar hujjatni faqat fuqaroning o'zi taqdim eta olsa, uni qayerdan va qanday olish mumkinligi, Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 211 qancha vaqt ketishi haqida yozma yoki aniq og'zaki ko'rsatma beraman, imkon bo'lsa, onlayn olish yo'lini ko'rsataman. Hech qanday holatda hujjatsiz noqonuniy qaror qabul qilmayman, lekin fuqaroni ortiqcha qatnatmaslik uchun barcha talablarni bir martada to'liq aytaman. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 212 Suhbat bileti 3 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Kuchli tomonlaringiz qaysilar va ular adliya ishida qanday foyda beradi? Namunaviy javob / yechim:✔ Menimcha, mening uchta asosiy kuchli tomonim bor. Birinchisi — puxtalik va diqqat. Adliya ishida bitta xato sana, noto'g'ri yozilgan ism yoki e'tibordan chetda qolgan hujjat fuqaro uchun jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin, shuning uchun men har bir hujjatni sinchkovlik bilan tekshirishga odatlanganman. Ikkinchisi — muloqot ko'nikmasi. Murakkab huquqiy masalani oddiy tilda tushuntira olaman, bu esa fuqarolar bilan ishlashda juda muhim. Uchinchisi — o'rganishga tayyorlik. Qonunchilik doimiy o'zgarib turadi, men esa yangi hujjatlarni o'z vaqtida o'rganib borishni odat qilganman. Bundan tashqari, mas'uliyatni o'z zimmamga olishdan qochmayman va jamoada ishlashni qadrlayman. 2. Fuqarolarning huquq layoqati va muomala layoqati o'rtasidagi farq nimada? Namunaviy javob / yechim: ✔ Huquq layoqati — fuqaroning fuqarolik huquqlariga ega bo'lish va burchlarni zimmasiga olish qobiliyati. U barcha fuqarolar uchun teng tan olinadi, tug'ilgan paytdan boshlanadi va vafot etish bilan tugaydi. Muomala layoqati esa fuqaroning o'z harakatlari bilan huquqlarga ega bo'lishi, ularni amalga oshirishi, o'zi uchun burchlar yaratishi va ularni bajarish qobiliyatidir. Muomala layoqati to'liq hajmda voyaga yetganda vujudga keladi; voyaga yetmaganlar yoshiga qarab qisman muomala layoqatiga ega bo'ladi. Qonunda nazarda tutilgan hollarda, masalan, ruhiy holati tufayli, sud fuqaroni muomalaga layoqatsiz yoki layoqati cheklangan deb topishi mumkin. Shunday qilib, huquq layoqati — huquqqa ega bo'lish imkoniyati, muomala layoqati — undan mustaqil foydalanish imkoniyatidir. 3. Fuqaro ishini tezlashtirish uchun sizga pul taklif qildi. Harakatlaringizni bayon qiling. Namunaviy javob / yechim: ✔ Taklifni so'zsiz va qat'iy rad etaman. Fuqaroga xotirjam ohangda bu harakat pora berishga urinish ekani va qonun bo'yicha javobgarlikka sabab bo'lishini tushuntiraman. Shu bilan birga, uning arizasi belgilangan tartib va muddatda, navbat asosida ko'rib chiqilishini, tezlashtirish uchun qonuniy yo'llar bo'lsa, ular haqida ma'lumot beraman. Pulni hech qanday shaklda qabul qilmayman va unga qo'l tekkizmayman. Shundan so'ng voqea haqida rahbariyatga va tashkilotdagi korrupsiyaga qarshi kurash bo'yicha mas'ul bo'linmaga belgilangan tartibda xabar beraman. Bunday holatni yashirish xodimning o'zini ham xavf ostiga qo'yadi. Eng muhimi, fuqaroga ko'rsatiladigan xizmat sifati va muomalam ushbu voqea tufayli o'zgarmasligi kerak. 4. O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi qanday tuzilgan? Namunaviy javob / yechim: ✔ Oliy Majlis — O'zbekiston Respublikasining oliy vakillik organi bo'lib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi. U ikki palatadan iborat: quyi palata — Qonunchilik palatasi va yuqori palata — Senat. Qonunchilik palatasi deputatlari saylovlar orqali saylanadi va asosiy qonunchilik ishini bajaradi: qonun loyihalarini ko'rib chiqadi va qabul qiladi. Senat esa hududlar vakillarini birlashtiradi; senatorlar asosan mahalliy vakillik organlaridan saylanadi, ayrimlari Prezident tomonidan tayinlanadi. Senat Qonunchilik palatasi qabul qilgan qonunlarni ma'qullaydi yoki rad etadi. Qonun ikki palatada ko'rib chiqilgach, Prezident tomonidan imzolanadi va rasman e'lon qilinadi. Oliy Majlis, shuningdek, parlament nazoratini amalga oshiradi. 5. Tanishingiz qo'ng'iroq qilib, qarindoshining ishini navbatsiz ko'rib chiqishni iltimos qildi. Nima deysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tanishimga hurmat bilan, lekin aniq qilib rad javobi beraman. Barcha murojaatlar navbat va belgilangan muddatlar asosida, teng sharoitda ko'rib chiqilishini, men esa xizmat vazifamni shaxsiy munosabatlar asosida o'zgartira olmasligimni tushuntiraman. Unga qarindoshi qanday hujjatlar bilan, qayerga va qaysi usulda, masalan, onlayn murojaat qilishi mumkinligini, ish qaysi bosqichda ekanini qonuniy yo'l bilan qanday bilish mumkinligini aytib beraman — bu har qanday fuqaroga beriladigan ma'lumot. Agar bu ish Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 213 mening bevosita ko'rib chiqishimda bo'lsa va men qarindoshini shaxsan bilsam, manfaatlar to'qnashuvi yuzaga kelishini hisobga olib, rahbarimga xabar beraman. Do'stlik munosabatlarini saqlash mumkin, lekin xizmat xolisligini qurbon qilish mumkin emas. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 214 Suhbat bileti 4 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Zaif tomonlaringiz qaysilar va ular ustida qanday ishlayapsiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Ochig'ini aytsam, ba'zan ishni haddan tashqari mukammal qilishga intilaman va bitta hujjat ustida keragidan ko'p vaqt sarflab qo'yaman. Adliya ishida puxtalik muhim, lekin muddatlar ham juda muhim. Shuning uchun men vazifalarni ustuvorlik bo'yicha taqsimlashni, har biriga vaqt chegarasi qo'yishni va tekshiruv uchun aniq ro'yxatdan foydalanishni o'rgandim. Ikkinchi zaif tomonim — ilgari omma oldida gapirishda hayajonlanardim. Bu ustida ishlash uchun seminarlarda chiqish qildim, taqdimotlar tayyorladim va hozir ancha ishonch bilan gapira olaman. Menimcha, zaif tomonini tan olish va uni tizimli ravishda tuzatishga harakat qilish har bir mutaxassis uchun normal holat. 2. Nikoh tuzishning asosiy shartlari va unga to'sqinlik qiluvchi holatlar qaysilar? Namunaviy javob / yechim: ✔ Nikoh fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organlarida davlat ro'yxatidan o'tkaziladi va faqat shundan keyin huquqiy oqibat keltirib chiqaradi. Nikoh tuzishning asosiy shartlari: nikohlanuvchilarning o'zaro ixtiyoriy roziligi va ularning qonunda belgilangan nikoh yoshiga yetgan bo'lishi. Nikoh tuzishga yo'l qo'yilmaydigan holatlar ham belgilangan: shaxslardan birortasi boshqa ro'yxatdan o'tgan nikohda bo'lsa; yaqin qarindoshlar, masalan, ota-ona va farzand, aka-uka va opa-singillar o'rtasida; farzandlikka oluvchi va farzandlikka olingan shaxs o'rtasida; shaxslardan biri ruhiy kasalligi sababli sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan bo'lsa. Shuningdek, nikohdan oldin tibbiy ko'rikdan o'tish talabi mavjud. Majburlab nikohlash qonun bilan taqiqlangan. 3. Davlat xizmatchisining odob-axloqiga oid asosiy tamoyillarni sanab bering. Namunaviy javob / yechim: ✔ Davlat xizmatchisi faoliyatida bir qator asosiy tamoyillarga amal qilishi kerak. Qonuniylik — barcha harakatlar Konstitutsiya va qonunlarga qat'iy muvofiq bo'lishi. Xolislik va betaraflik — fuqarolarga millati, jinsi, ijtimoiy mavqei yoki shaxsiy munosabatdan qat'i nazar teng munosabatda bo'lish. Halollik va poklik — xizmat mavqeidan shaxsiy manfaat uchun foydalanmaslik, korrupsiyaga murosasizlik. Shaffoflik va hisobdorlik — qarorlarning asosli, tushunarli va tekshirilishi mumkin bo'lishi. Xushmuomalalik va hurmat — fuqarolar va hamkasblarga nisbatan odobli muomala. Maxfiylik — xizmat jarayonida ma'lum bo'lgan shaxsiy ma'lumotlarni oshkor qilmaslik. Kasbiy mas'uliyat — o'z ishini sifatli va muddatida bajarish. Bu tamoyillar davlatga bo'lgan jamoatchilik ishonchining asosidir. 4. Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi haqida nimalarni bilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi 1948-yilda Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi tomonidan qabul qilingan. U inson huquqlari sohasidagi birinchi umumjahon hujjati bo'lib, barcha xalqlar va davlatlar intilishi lozim bo'lgan umumiy andozani belgilab bergan. Deklaratsiyada barcha odamlar erkin, qadr-qimmat va huquqlarda teng bo'lib tug'ilishi e'tirof etilgan. Unda shaxsiy huquqlar — yashash, erkinlik va shaxsiy daxlsizlik huquqi, siyosiy huquqlar, shuningdek iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar — mehnat, ta'lim, ijtimoiy ta'minot huquqlari mustahkamlangan. O'zbekiston mustaqillikdan keyin ushbu deklaratsiyaga qo'shilgan bo'lib, uning g'oyalari milliy Konstitutsiyamizda ham o'z aksini topgan. Har yili 10-dekabr Inson huquqlari kuni sifatida nishonlanadi. 5. Rahbaringiz sizga qonunga zid ekanini bilgan holda biror hujjatni rasmiylashtirishni topshirdi. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Avvalo, noqonuniy ko'rsatmani bajarmayman, chunki davlat xizmatchisi qonunga zid harakat uchun o'zi ham javobgar bo'ladi va rahbarning topshirig'i uni javobgarlikdan ozod qilmaydi. Biroq vaziyatga ehtiyotkorlik bilan yondashaman. Birinchi qadam — rahbar bilan hurmat doirasida suhbatlashib, ko'rsatma qaysi normaga zid ekanini aniq asoslab tushuntirish; ehtimol, rahbar biror holatni bilmagan yoki men nimanidir noto'g'ri tushungan bo'lishim mumkin. Agar u o'z talabida qolsa, ko'rsatmani yozma Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 215 ravishda berishni so'rayman va o'z e'tirozimni ham yozma bildiraman. Agar bu ham natija bermasa, belgilangan tartibda yuqori turuvchi rahbariyatga yoki tashkilotdagi mas'ul bo'linmaga murojaat qilaman. Barcha harakatlarim hujjatlashtirilgan va qonuniy bo'lishi muhim. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 216 Suhbat bileti 5 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Besh yildan keyin o'zingizni qayerda ko'rasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Besh yildan keyin o'zimni adliya tizimida o'z yo'nalishini chuqur biladigan, hamkasblari va fuqarolar ishonadigan malakali mutaxassis sifatida ko'rmoqchiman. Dastlabki bir-ikki yilda asosiy e'tiborni amaliy tajriba orttirishga, ichki tartiblarni, elektron tizimlarni va soha qonunchiligini mukammal o'zlashtirishga qarataman. Keyinchalik malaka oshirish kurslarida qatnashib, ma'lum bir yo'nalishda, masalan, normativ-huquqiy hujjatlar ekspertizasi yoki fuqarolarga davlat xizmatlari ko'rsatish sohasida chuqurlashishni rejalashtiraman. Agar natijalarim yaxshi bo'lsa, kelajakda kichik jamoaga rahbarlik qilish uchun tayyor bo'lishni istayman. Lekin men uchun lavozimdan ko'ra muhimroq narsa — ishimning sifati va odamlarga haqiqiy foyda keltirishi. 2. Ma'muriy tartib-taomillarning asosiy tamoyillarini tushuntirib bering. Namunaviy javob / yechim: ✔ Ma'muriy tartib-taomillar — ma'muriy organlarning jismoniy va yuridik shaxslar bilan munosabatlarida ma'muriy hujjatlarni tayyorlash, qabul qilish va ijro etish tartibi. Uning asosiy tamoyillari quyidagilar. Qonuniylik — organ faqat qonun doirasida va o'z vakolati chegarasida harakat qiladi. Tenglik — bir xil holatlarga bir xil yondashuv. Mutanosiblik — qo'llanayotgan chora maqsadga erishish uchun zarur bo'lgan darajadan oshmasligi. Ishonchni himoya qilish — shaxsning organ qaroriga asosli ishonchi himoyalanadi. Eshitilish huquqi — shaxsga noqulay qaror qabul qilishdan oldin uning fikrini bilish. Asoslantirish — qaror sabablari tushuntirilishi. Shuningdek, shaffoflik, oqilona muddatlarda ko'rib chiqish va shubhalar shaxs foydasiga talqin qilinishi kabi tamoyillar mavjud. Bu tamoyillar fuqaroni ma'muriy organlarning o'zboshimchaligidan himoya qiladi. 3. Korrupsiya nima va uning qanday shakllarini bilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Korrupsiya — shaxsning o'z mansab yoki xizmat mavqeidan shaxsiy manfaatlarini yoxud boshqa shaxslarning manfaatlarini ko'zlab moddiy yoki nomoddiy naf olish maqsadida qonunga xilof ravishda foydalanishi, shuningdek bunday nafni qonunga xilof ravishda taqdim etish. Uning eng ko'p uchraydigan shakllari: pora olish va berish, pora berishda vositachilik; mansab vakolatlarini suiiste'mol qilish; tamagirlik; tanish-bilishchilik va qarindosh-urug'chilik asosida qaror qabul qilish; davlat mulkini o'zlashtirish; manfaatlar to'qnashuvini yashirish. Korrupsiya davlatga ishonchni pasaytiradi, adolatni buzadi va iqtisodiy rivojlanishga to'sqinlik qiladi. Unga qarshi kurash nafaqat jazolash, balki eng avvalo oldini olish — shaffoflik, raqamlashtirish va huquqiy madaniyatni oshirish orqali amalga oshiriladi. 4. Raqamli davlat xizmatlari fuqarolarga qanday afzalliklar beradi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Raqamli davlat xizmatlari fuqarolar va davlat o'rtasidagi munosabatlarni ancha soddalashtiradi. Birinchidan, vaqt va mablag' tejaladi: ko'plab xizmatlarga yagona interaktiv davlat xizmatlari portali yoki mobil ilovalar orqali uydan turib murojaat qilish mumkin. Ikkinchidan, inson omili kamayadi, bu esa korrupsiya xavfini pasaytiradi, chunki ariza elektron tizimda qayd etiladi va uning holatini kuzatish mumkin. Uchinchidan, idoralararo elektron hamkorlik tufayli fuqarodan davlat organlarida mavjud ma'lumotlarni qayta talab qilish kamayadi. To'rtinchidan, xizmatlar sutka davomida mavjud bo'ladi. Shu bilan birga, raqamli imkoniyatlardan foydalana olmaydigan aholi qatlamlarini, ayniqsa keksalarni ham unutmaslik, ularga an'anaviy usulda va maslahat orqali yordam ko'rsatish zarur. 5. Bir vaqtning o'zida bir nechta shoshilinch topshiriq berildi va hammasini muddatida bajarish qiyin. Qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Avvalo, vahimaga tushmasdan barcha topshiriqlarni ro'yxatga olaman va har birining muddati, muhimligi va fuqarolarga ta'siri bo'yicha baholayman. Qonun bilan qat'iy belgilangan muddatlari bo'lgan, fuqaro huquqlariga bevosita ta'sir qiluvchi ishlar birinchi navbatda bajariladi. So'ngra katta Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 217 vazifalarni kichik qismlarga bo'lib, ish rejasini tuzaman. Agar baribir barcha muddatlarga ulgurmasligim aniq bo'lsa, buni oxirgi kungacha yashirmayman — rahbarimga oldindan xabar berib, ustuvorliklarni aniqlashtirishni yoki ayrim vazifalarni qayta taqsimlashni so'rayman. Sifatni qurbon qilib, shoshma- shosharlikda xato hujjat tayyorlashdan ko'ra, muammoni o'z vaqtida aytish to'g'riroq. Kelajakda bunday holatlar takrorlanmasligi uchun ish vaqtimni rejalashtirishni yaxshilayman. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 218 Suhbat bileti 6 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Jamoada ishlash tajribangiz haqida gapirib bering. Namunaviy javob / yechim:✔ Talabalik davrida va amaliyotda bir necha marta jamoaviy loyihalarda qatnashganman. Masalan, amaliyot davomida bir guruh bilan fuqarolar murojaatlarini tahlil qilib, eng ko'p uchraydigan muammolar bo'yicha umumlashma tayyorladik. Men vazifalarni taqsimlash, ma'lumotlarni yig'ish va yakuniy hujjatni tahrir qilishga mas'ul edim. Bu tajriba menga jamoada har bir a'zoning kuchli tomonidan foydalanish, fikrlar farqini hurmat bilan muhokama qilish va umumiy natija uchun shaxsiy mas'uliyatni his qilish muhimligini o'rgatdi. Fikr ayirmachiligi bo'lganda, hissiyotga emas, dalillarga tayanib kelishuvga erishishga harakat qilaman. Adliya tizimida ham ko'p ishlar bo'limlar va idoralar hamkorligini talab qilgani uchun bu ko'nikma juda foydali deb hisoblayman. 2. Davlat xizmatlarini ko'rsatishning asosiy tamoyillari qaysilar? Namunaviy javob / yechim: ✔ Davlat xizmatlarini ko'rsatish bir qator tamoyillarga asoslanadi. Qonuniylik — xizmatlar faqat qonunda belgilangan tartibda ko'rsatiladi. Ochiqlik va shaffoflik — xizmat turlari, talab qilinadigan hujjatlar, muddatlar va to'lovlar haqidagi ma'lumot hamma uchun ochiq bo'ladi. Teng foydalanish imkoniyati — har bir murojaat etuvchi xizmatdan kamsitishsiz foydalanadi. Soddalik va qulaylik — ortiqcha hujjat va bosqichlarni talab qilmaslik, «bir darcha» tamoyili. Davlat organlarida mavjud bo'lgan ma'lumotlarni fuqarodan qayta talab qilmaslik. Elektron shakldagi xizmatlarni rivojlantirish. Murojaat etuvchining huquqlari ustuvorligi va xizmat sifati uchun mas'uliyat. Shuningdek, xizmat ko'rsatish natijasi ustidan shikoyat qilish huquqi kafolatlanadi. Bu tamoyillar fuqaroni davlat e'tiborining markaziga qo'yadi. 3. Navbatdagi murojaatchi sizning yaqin qarindoshingiz bo'lib chiqdi. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bu klassik manfaatlar to'qnashuvi holati. Qarindoshim bo'lgani uchun men uning ishini xolis ko'rib chiqayotganimga boshqalar ishonchsizlik bildirishi mumkin, hatto hammasini qonuniy qilsam ham. Shuning uchun birinchi navbatda bu holat haqida rahbarimga xabar beraman va arizani boshqa hamkasbim ko'rib chiqishini so'rayman. Agar oddiy ma'lumot berish yoki hujjat qabul qilish kabi texnik harakat bo'lsa ham, ichki tartibga qarab, imkon qadar uni boshqa xodimga topshiraman. Qarindoshimga bu qoidani oldindan tushuntiraman, toki u xafa bo'lmasin. Hech qanday holatda unga navbatsiz xizmat ko'rsatmayman, imtiyoz bermayman va ishining borishiga ta'sir o'tkazmayman. Shaffoflik o'zimni ham, tashkilot obro'sini ham himoya qiladi. 4. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining konstitutsiyaviy maqomi qanday? Namunaviy javob / yechim: ✔ O'zbekiston Respublikasi Prezidenti davlat boshlig'i hisoblanadi. U davlat hokimiyati organlarining kelishilgan holda faoliyat yuritishini va hamkorligini ta'minlaydi. Prezident inson va fuqaro huquqlari va erkinliklari, Konstitutsiya va qonunlarga rioya etilishining kafilidir. U mamlakat ichida va xalqaro munosabatlarda O'zbekiston nomidan ish ko'radi, Qurolli Kuchlar Oliy Bosh Qo'mondoni hisoblanadi. Prezident fuqarolar tomonidan umumiy, teng va to'g'ridan-to'g'ri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yo'li bilan saylanadi; uning vakolat muddati va qayta saylanishiga oid cheklovlar Konstitutsiyada belgilangan. Prezident qonunlarni imzolaydi, farmonlar va qarorlar qabul qiladi. Uning vakolatlari Konstitutsiya bilan belgilanadi va u o'z faoliyatida Konstitutsiya va qonunlarga bo'ysunadi. 5. Fuqaroning talabi qonunga asoslanmagan va uni qondirib bo'lmaydi. Rad javobini qanday yetkazasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Rad javobi ham sifatli xizmatning bir qismi. Avvalo, fuqaroning murojaatini to'liq o'rganib, haqiqatan ham qonuniy asos yo'qligiga ishonch hosil qilaman, kerak bo'lsa hamkasbim yoki rahbarim bilan maslahatlashaman. Keyin javobni hurmatli va tushunarli tilda yetkazaman: talab nima uchun qondirilmasligini aniq normaga tayanib asoslayman, huquqiy atamalarni oddiy so'zlar bilan izohlayman. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 219 Faqat «yo'q» deyish bilan kifoyalanmay, mavjud bo'lsa, muqobil qonuniy yo'llarni ko'rsataman: boshqa organga murojaat qilish, qo'shimcha hujjat taqdim etish yoki boshqa xizmat turidan foydalanish. Shuningdek, fuqaroga qarordan norozi bo'lsa, yuqori turuvchi organga yoki sudga shikoyat qilish huquqi borligini tushuntiraman. Yozma murojaatga javob yozma va belgilangan muddatda beriladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 220 Suhbat bileti 7 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Qattiq bosim va stress sharoitida qanday ishlaysiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Menimcha, stressni butunlay yo'q qilib bo'lmaydi, lekin uni boshqarishni o'rganish mumkin. Bosim kuchayganda avvalo vaziyatni tartibga solaman: nimalar zudlik bilan bajarilishi kerak, nimalarni keyinga qoldirish mumkinligini aniqlayman. Bu menga tartibsizlik hissini kamaytirishga yordam beradi. Fuqarolar bilan muomalada hissiyotlarimni nazorat qilishga, ularning asabiyligini shaxsiy haqorat deb qabul qilmaslikka harakat qilaman, chunki odam ko'pincha vaziyatdan norozi bo'ladi, mendan emas. Imtihonlar va amaliyot davrida qisqa muddatda ko'p ishni bajarishga to'g'ri kelgan va bunday paytlarda rejalashtirish yaxshi natija berishini angladim. Ish kunidan keyin sport bilan shug'ullanish va dam olish ham uzoq muddat samarali ishlash uchun muhim deb bilaman. 2. Shartnoma nima va u qanday tuziladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Shartnoma — ikki yoki undan ortiq shaxsning fuqarolik huquq va burchlarini belgilash, o'zgartirish yoki bekor qilish haqidagi kelishuvi. Shartnoma taraflar uning barcha muhim shartlari bo'yicha kelishib olganda tuzilgan hisoblanadi. Muhim shartlarga shartnoma predmeti, qonunda muhim deb ko'rsatilgan yoki taraflardan biri kelishib olinishi zarur deb aytgan shartlar kiradi. Shartnoma tuzish jarayoni ikki bosqichdan iborat: oferta — bir tarafning shartnoma tuzish taklifi, va aksept — boshqa tarafning bu taklifni to'liq va so'zsiz qabul qilishi. Shartnoma og'zaki yoki yozma shaklda tuzilishi mumkin; qonunda nazarda tutilgan hollarda notarial tasdiqlash yoki davlat ro'yxatidan o'tkazish talab qilinadi. Shartnoma erkinligi tamoyili mavjud, lekin u qonun talablari bilan cheklanadi. 3. Xizmat davomida fuqarolarning shaxsga doir ma'lumotlaridan foydalanishda qanday qoidalarga amal qilish kerak? Namunaviy javob / yechim: ✔ Adliya organlari xodimlari fuqarolarning juda ko'p shaxsiy ma'lumotlari — fuqarolik holati, oila tarkibi, mulki, sog'lig'i haqidagi ma'lumotlar bilan ishlaydi. Shuning uchun quyidagi qoidalarga qat'iy amal qilish zarur. Ma'lumotlardan faqat xizmat maqsadida va vakolat doirasida foydalanish; qiziqish yoki shaxsiy maqsadda ma'lumotlar bazasini ko'rmaslik. Ma'lumotlarni uchinchi shaxslarga, jumladan, qarindoshlar va tanishlarga, qonunda belgilangan asos bo'lmasa, oshkor qilmaslik. Hujjatlarni ish stolida ochiq qoldirmaslik, kompyuterni qulflab ketish, parollarni hech kimga bermaslik. Ma'lumotlarni shaxsiy messenjerlar yoki ijtimoiy tarmoqlar orqali yubormaslik. Ma'lumotlar sizib chiqqani aniqlansa, darhol rahbariyatga xabar berish. Maxfiylikni buzish fuqaroga zarar yetkazadi va xodim uchun javobgarlikka olib keladi. 4. Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekiston qanday davlat sifatida belgilangan? Har bir xususiyatni izohlang. Namunaviy javob / yechim: ✔ Konstitutsiyada O'zbekiston suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat sifatida belgilangan. Suverenlik — davlat ichki va tashqi siyosatini mustaqil belgilashi. Demokratik davlat — hokimiyatning yagona manbai xalq ekani, xalq hokimiyatni bevosita va vakillik organlari orqali amalga oshirishi. Huquqiy davlat — Konstitutsiya va qonunlarning ustuvorligi, davlat va uning organlari ham qonunga bo'ysunishi, inson huquqlari kafolatlanishi. Ijtimoiy davlat — davlat ijtimoiy adolatni ta'minlash, aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarini qo'llab-quvvatlash, munosib turmush darajasini yaratishga intilishi. Dunyoviy davlat — din davlatdan ajratilgan, hech bir din davlat dini sifatida o'rnatilmaydi, vijdon erkinligi kafolatlanadi. Bu xususiyatlar birgalikda davlatning asosiy qadriyatlarini ifodalaydi. 5. Murojaatchi suhbat jarayonini telefoniga yozib olmoqda va ijtimoiy tarmoqqa joylashini aytmoqda. Qanday munosabat bildirasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 221 Birinchidan, xotirjamlikni saqlayman va bu holatni tahdid sifatida qabul qilmayman. Davlat organi faoliyati ochiq bo'lishi kerak, shuning uchun men o'zimni har doim xuddi kamera oldida turgandek, ya'ni qonuniy va xushmuomala tutishim lozim. Shunda yozib olishdan qo'rqadigan narsam qolmaydi. Agar ichki tartibda yozib olishga oid alohida qoidalar bo'lsa, fuqaroga ular haqida xushmuomalalik bilan aytaman. Shuningdek, boshqa fuqarolarning shaxsiy ma'lumotlari, hujjatlar va ekranlar videoga tushmasligini so'rayman, chunki bu ularning huquqlariga daxldor. Asosiy e'tiborimni fuqaroning muammosini hal qilishga qarataman — aynan shu vaziyatni yumshatadi. Agar u xizmatni amalda to'sib qo'ysa yoki boshqalarga xalaqit bersa, rahbarga yoki xavfsizlik xodimiga murojaat qilaman. Vaziyat haqida rahbarimga albatta axborot beraman. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 222 Suhbat bileti 8 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Adliya organlarining asosiy vazifalari haqida nimalarni bilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Adliya organlari davlatda qonun ustuvorligini ta'minlashga xizmat qiluvchi tizim hisoblanadi. Ularning asosiy yo'nalishlari quyidagilar: normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini huquqiy ekspertizadan o'tkazish va idoraviy hujjatlarni davlat ro'yxatidan o'tkazish; qonunchilikni tizimlashtirish va uning bajarilishini o'rganish; fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish; aholiga davlat xizmatlari ko'rsatish; notariat va advokatura faoliyatini tashkil etish va muvofiqlashtirish; sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarining ijrosini ta'minlash; aholining huquqiy madaniyatini oshirish va huquqiy targ'ibot. Shuningdek, adliya organlari davlat organlarining yuridik xizmatlariga uslubiy rahbarlik qiladi. Aniq tuzilma va vakolatlar vaqti-vaqti bilan islohotlar natijasida o'zgarib turadi, shuning uchun men amaldagi tartibni doimiy kuzatib boraman. 2. Meros qanday asoslarda o'tadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Fuqarolik qonunchiligiga ko'ra, meros ikki asosda o'tadi: vasiyat bo'yicha va qonun bo'yicha. Vasiyat bo'yicha merosda fuqaro o'z mol-mulkini vafotidan keyin kimga va qanday ulushda qoldirishini o'zi belgilaydi. Vasiyatnoma qonunda belgilangan shaklda, odatda notarial tartibda rasmiylashtiriladi. Biroq qonunda majburiy ulush instituti mavjud: vasiyatnoma mazmunidan qat'i nazar, merosdan ma'lum ulush olish huquqiga ega bo'lgan shaxslar, masalan, voyaga yetmagan yoki mehnatga layoqatsiz farzandlar va boshqa toifalar himoya qilinadi. Qonun bo'yicha meros esa vasiyatnoma bo'lmaganda yoki u merosning hammasini qamrab olmaganda qo'llaniladi; bunda merosxo'rlar navbatlar bo'yicha chaqiriladi. Merosni qabul qilish uchun qonunda belgilangan muddatda notariusga murojaat qilish lozim. 3. Davlat xizmatchisi ijtimoiy tarmoqlarda o'zini qanday tutishi kerak? Namunaviy javob / yechim: ✔ Davlat xizmatchisi ish vaqtidan tashqarida ham jamiyat nazarida davlat organi vakili bo'lib qoladi. Shuning uchun ijtimoiy tarmoqlarda ehtiyotkorlik talab qilinadi. Birinchidan, xizmat jarayonida ma'lum bo'lgan ma'lumotlarni, fuqarolarning shaxsiy ma'lumotlari va hujjatlarini hech qachon joylashtirmaslik kerak. Ikkinchidan, haqoratli, kamsituvchi, tajovuzkor yoki milliy va diniy adovatni qo'zg'atuvchi materiallardan saqlanish lozim. Uchinchidan, tashkilot nomidan rasmiy bayonot berish faqat vakolatli shaxslar ishi; shaxsiy fikr shaxsiy ekanini aniq ko'rsatish kerak. To'rtinchidan, hamkasblar, rahbariyat yoki fuqarolar haqida xizmat bilan bog'liq kamsituvchi postlar yozmaslik kerak. Shu bilan birga, davlat xizmatchisi ham fikr erkinligiga ega; asosiy mezon — xizmat obro'siga va davlatga bo'lgan ishonchga zarar yetkazmaslik. 4. Sud hokimiyatining mustaqilligi nimani anglatadi va u nima uchun muhim? Namunaviy javob / yechim: ✔ Sud hokimiyatining mustaqilligi shuni anglatadiki, sudlar odil sudlovni amalga oshirishda qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatdan, siyosiy partiyalardan va boshqa tashkilotlardan mustaqil bo'ladi. Sudyalar faqat Konstitutsiya va qonunga bo'ysunadi. Sudyalarning odil sudlovni amalga oshirish bo'yicha faoliyatiga har qanday aralashuvga yo'l qo'yilmaydi va bunday aralashuv qonun bo'yicha javobgarlikka sabab bo'ladi. Mustaqillikning kafolatlari qatoriga sudyalarning daxlsizligi, ularni tanlash va tayinlashning maxsus tartibi, moddiy va ijtimoiy ta'minot kiradi. Bu tamoyil muhim, chunki faqat mustaqil sud fuqaroning huquqlarini, shu jumladan davlat organlari harakatlaridan ham, xolis himoya qila oladi. Sud qarorlari majburiy bo'lib, ularni ijro etish adliya tizimining ham muhim vazifasidir. 5. Hamkasbingiz fuqarodan norasmiy ravishda pul olayotganini ko'rib qoldingiz. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bu juda nozik, lekin aniq javob talab qiladigan vaziyat. Hamkasbimga nisbatan do'stona munosabatda bo'lsam ham, korrupsiya holatiga ko'z yumish mumkin emas, chunki bu fuqarolar huquqlarini buzadi va butun tashkilot obro'siga putur yetkazadi. Avvalo, ko'rganlarimni to'g'ri tushunganimga ishonch hosil Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 223 qilishga harakat qilaman, lekin o'zim mustaqil tergov o'tkazmayman. So'ngra holat haqida belgilangan tartibda xabar beraman: rahbariyatga, tashkilotdagi korrupsiyaga qarshi kurash bo'yicha mas'ul bo'linmaga yoki buning uchun mo'ljallangan ishonch telefoni orqali. Ma'lumotni faqat aniq faktlar asosida, mish-mishlarsiz bayon qilaman. Bu haqda boshqa hamkasblar bilan muhokama qilib, gap tarqatmayman. Qonunchilikda korrupsiya haqida vijdonan xabar bergan shaxslarni himoya qilish nazarda tutilgan. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 224 Suhbat bileti 9 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Nima uchun aynan sizni bu lavozimga tanlashimiz kerak? Namunaviy javob / yechim:✔ Menimcha, mening nomzodimni uchta jihat qo'llab-quvvatlaydi. Birinchidan, mustahkam yuridik bilim: men fuqarolik, oila va ma'muriy huquq asoslarini yaxshi bilaman va ularni amaliy vaziyatlarda qo'llashga tayyorman. Ikkinchidan, odamlar bilan ishlash qobiliyati: men sabrli, xushmuomala va murakkab narsani oddiy tilda tushuntira olaman, bu esa fuqarolar bilan bevosita ishlaydigan adliya xodimi uchun juda muhim. Uchinchidan, raqamli ko'nikmalar: elektron hujjat aylanishi va axborot tizimlari bilan tez ishlashni o'rganaman, bu davlat xizmatlarini raqamlashtirish sharoitida ayni muddao. Albatta, menda hali amaliy tajriba ko'p emas, lekin buni o'rganishga bo'lgan ishtiyoqim, halolligim va mas'uliyatim bilan to'ldiraman. Sizga ishonchli va o'sishga tayyor xodim kerak bo'lsa, men shunday nomzodman. 2. Fuqarolik holati dalolatnomalarining qaysi turlari davlat ro'yxatidan o'tkaziladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Fuqarolik holati dalolatnomalari — fuqarolarning huquq va burchlari vujudga kelishi, o'zgarishi yoki tugashiga sabab bo'luvchi muhim hayotiy voqealarni davlat tomonidan qayd etish. Ularni fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organlari, ya'ni FHDYO organlari ro'yxatdan o'tkazadi. Asosiy turlari quyidagilar: tug'ilish; nikoh tuzish; nikohdan ajralish; farzandlikka olish; otalikni belgilash; ism, ota ismi va familiyani o'zgartirish; o'lim. Har bir dalolatnoma tegishli kitobga yoki elektron reyestrga yoziladi va fuqaroga guvohnoma beriladi. Bu yozuvlar huquqiy ahamiyatga ega dalil hisoblanadi: masalan, meros, aliment, pensiya, fuqarolik masalalarida ular asosiy hujjat bo'lib xizmat qiladi. Dalolatnoma yozuvida xatolik bo'lsa, u belgilangan tartibda tuzatiladi yoki o'zgartiriladi. 3. Korrupsiya holati haqida xabar bergan xodim qanday himoyaga ega va xabar berish nima uchun muhim? Namunaviy javob / yechim: ✔ Korrupsiyaga qarshi kurashning samaradorligi ko'p jihatdan ichkaridan keladigan xabarlarga bog'liq, chunki bunday holatlar ko'pincha yashirin sodir bo'ladi. Shu sababli qonunchilikda korrupsiya to'g'risida vijdonan xabar bergan shaxslarni himoya qilish nazarda tutilgan. Bu himoya, avvalo, xabar beruvchining shaxsi haqidagi ma'lumotlar maxfiyligini ta'minlashni, shuningdek uni xabar bergani uchun ishdan bo'shatish, lavozimini pasaytirish yoki boshqa ta'qib choralaridan himoya qilishni o'z ichiga oladi. Xabarni rahbariyatga, ichki nazorat bo'linmasiga, ishonch telefonlari yoki vakolatli davlat organlariga berish mumkin. Ammo himoya vijdonan, ya'ni haqiqatga asoslangan xabarlarga tegishli: bila turib yolg'on xabar berish esa javobgarlikka olib keladi. Xabar berish — sotqinlik emas, balki qonun va jamiyat oldidagi burch. 4. Mahalliy davlat hokimiyati qanday tashkil etilgan? Namunaviy javob / yechim: ✔ O'zbekistonda mahalliy davlat hokimiyati viloyatlar, tumanlar va shaharlarda amalga oshiriladi. Mahalliy darajada vakillik organlari — xalq deputatlari Kengashlari faoliyat yuritadi. Ular aholi tomonidan saylanadi, mahalliy byudjetni tasdiqlaydi, hududni rivojlantirish dasturlarini ko'rib chiqadi va ijro organlari faoliyatini nazorat qiladi. Ijro hokimiyatini hokimlar amalga oshiradi; ular hududdagi ijtimoiy- iqtisodiy rivojlanish, qonunlarning ijrosi va aholining hayotiy masalalarini hal qilish uchun mas'ul. Hokimlarni tayinlash va tasdiqlash tartibi Konstitutsiya va qonunlarda belgilangan. Bundan tashqari, fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organlari — mahallalar davlat hokimiyati organlari tizimiga kirmaydi, lekin aholi bilan ishlashda muhim rol o'ynaydi va davlat organlari bilan hamkorlik qiladi. 5. Keksa fuqaro xizmatni faqat onlayn olish mumkinligini eshitib, buni uddalay olmasligini aytmoqda. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Avvalo, fuqaroni xotirjam qilaman va uni yolg'iz qoldirmasligimni aytaman. Raqamli xizmatlar qulaylik uchun yaratilgan, ular hech kim uchun to'siq bo'lmasligi kerak. Agar xizmatni joyida, an'anaviy tartibda Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 225 olish imkoni bo'lsa, uni shu yo'l bilan rasmiylashtiraman. Agar xizmat faqat elektron shaklda ko'rsatilsa, belgilangan tartibda fuqaroga davlat xizmatlari markazidagi xodim yoki maslahatchi yordamida arizani elektron shaklda topshirishga ko'maklashaman, har bir qadamni tushuntirib boraman. Bunda uning shaxsiy ma'lumotlari va parollariga ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo'laman, ularni yozib olmayman. Shuningdek, natijani qanday va qachon olishini, savol tug'ilsa kimga murojaat qilishini aniq aytaman. Keyinchalik bunday holatlar ko'p bo'lsa, rahbariyatga aholiga yordam ko'rsatish bo'yicha taklif kiritaman. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 226 Suhbat bileti 10 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Hayotingizdagi biror muvaffaqiyatsizlik va undan olgan saboqingiz haqida gapirib bering. Namunaviy javob / yechim:✔ Talabalik davrida bir muhim ilmiy ish bo'yicha topshiriqni oxirgi kunlarga qoldirib, natijada uni sifatsiz topshirganman va past baho olganman. O'shanda bu menga juda og'ir botgan edi. Lekin bu vaziyatdan muhim saboq oldim: katta ishni oldindan bosqichlarga bo'lish, har bir bosqich uchun muddat qo'yish va oraliq natijani tekshirib borish kerak. Shundan keyin bu usulni barcha topshiriqlarimda qo'llay boshladim va keyingi loyihalarni muddatidan oldin, yaxshi sifatda topshirdim. Bundan tashqari, xatoni tan olish va uning sababini tahlil qilish uni takrorlamaslikning eng yaxshi yo'li ekanini angladim. Adliya ishida ham muddatlar va sifat juda muhim, shuning uchun bu saboq men uchun hozir ham dolzarb. 2. Ma'muriy hujjat ustidan qanday tartibda shikoyat qilish mumkin? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ma'muriy hujjat — ma'muriy organning aniq shaxsga nisbatan qabul qilgan, uning huquq va majburiyatlarini belgilaydigan, o'zgartiradigan yoki bekor qiladigan qarori. Agar shaxs bunday hujjat yoki organ harakati, harakatsizligi o'z huquqlarini buzgan deb hisoblasa, uni shikoyat qilish huquqiga ega. Odatda ikki yo'l mavjud. Birinchisi — ma'muriy, ya'ni sudgacha tartibda yuqori turuvchi organga yoki mansabdor shaxsga shikoyat berish. Ikkinchisi — sud tartibida, ma'muriy sudga murojaat qilish. Shikoyat qonunda belgilangan muddatda beriladi. Shikoyatni ko'rib chiquvchi organ hujjatni o'zgartirmasdan qoldirishi, o'zgartirishi yoki bekor qilishi mumkin. Shaxsga noqulay qaror chiqarilganda, unga shikoyat qilish tartibi va muddati tushuntirilishi kerak. Bu tartib fuqaroning huquqlarini himoya qilishning muhim kafolatidir. 3. Davlat xizmatchisining boshqa haq to'lanadigan faoliyat bilan shug'ullanishiga oid cheklovlar nima maqsadda o'rnatilgan? Namunaviy javob / yechim: ✔ Davlat xizmatchisiga nisbatan qonunchilikda ayrim cheklovlar o'rnatilgan: masalan, odatda u ilmiy, pedagogik va ijodiy faoliyatdan tashqari boshqa haq to'lanadigan ishni qo'shimcha ravishda bajarishi yoki tadbirkorlik bilan bevosita shug'ullanishi cheklanadi. Aniq qoidalar qonun va tegishli tashkilot ichki hujjatlari bilan belgilanadi. Bu cheklovlarning asosiy maqsadi — manfaatlar to'qnashuvining oldini olish. Agar xodim, masalan, o'zi ko'rib chiqayotgan masalalar bilan bog'liq tijorat faoliyatida ishtirok etsa, uning qarorlari xolis bo'lmasligi mumkin. Ikkinchi maqsad — xodimning butun kuch va vaqtini xizmat vazifalariga sarflashini ta'minlash. Uchinchisi — davlat organiga bo'lgan jamoatchilik ishonchini saqlash. Shubhali holat bo'lsa, xodim avval rahbariyat yoki mas'ul bo'linma bilan maslahatlashishi kerak. 4. O'zbekiston fuqarolarining asosiy konstitutsiyaviy burchlarini sanab bering. Namunaviy javob / yechim: ✔ Konstitutsiya fuqarolarga keng huquq va erkinliklar bilan birga muayyan burchlarni ham yuklaydi, chunki huquq va burch bir-biri bilan chambarchas bog'liq. Asosiy burchlarga quyidagilar kiradi: Konstitutsiya va qonunlarga rioya etish; boshqa odamlarning huquqlari, erkinliklari, sha'ni va qadr-qimmatini hurmat qilish; xalqning tarixiy, ma'naviy va madaniy merosini avaylab asrash; atrof tabiiy muhitga ehtiyotkorona munosabatda bo'lish; qonun bilan belgilangan soliqlar va yig'imlarni to'lash. Shuningdek, Vatanni himoya qilish har bir fuqaroning burchi hisoblanadi va qonunda belgilangan tartibda harbiy yoki muqobil xizmatni o'tash nazarda tutilgan. Ota-onalar farzandlarini voyaga yetgunlariga qadar boqish va tarbiyalashga, voyaga yetgan farzandlar esa ota-onalari haqida g'amxo'rlik qilishga majbur. 5. Ish jarayonida o'zingiz yo'l qo'ygan xato tufayli fuqaroning ishi muddati o'tib ketganini aniqladingiz. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Xatoni yashirmayman, chunki bu vaziyatni faqat yomonlashtiradi. Birinchi navbatda, zararni kamaytirishga harakat qilaman: ishni zudlik bilan yakunlab, fuqaroning masalasini imkon qadar tez hal qilaman. Shu bilan birga, rahbarimga nima sodir bo'lgani, sababi va hozir nima qilinayotgani haqida halol Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 227 axborot beraman. Fuqaroga ham kechikish sababini ochiq tushuntirib, uzr so'rayman va natijani qachon olishini aniq aytaman. Agar kechikish uning huquqlariga biror salbiy oqibat keltirgan bo'lsa, buni bartaraf etishning qonuniy yo'llarini rahbariyat bilan birga izlayman. Keyin xatoning sababini tahlil qilaman: rejalashtirish, nazorat yoki ish yuklamasi bilan bog'liqmi. Shunga qarab, muddatlarni elektron eslatmalar orqali kuzatish kabi choralarni joriy etaman, toki bunday holat takrorlanmasin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 228 Suhbat bileti 11 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Tanqidni qanday qabul qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Tanqidni rivojlanish uchun imkoniyat deb bilaman. Albatta, birinchi daqiqada hamma kabi biroz noqulay his qilishim mumkin, lekin men hissiyotga berilmasdan, avval diqqat bilan tinglashga va tanqidning mazmunini tushunishga harakat qilaman. Agar biror narsa aniq bo'lmasa, aniqlashtiruvchi savol beraman: aynan qaysi jihat yaxshilanishi kerak, qanday qilsam to'g'ri bo'ladi. Keyin tanqid asosli bo'lsa, buni tan olaman va ishimni tuzataman. Agar men boshqacha fikrda bo'lsam, buni hurmat bilan va dalillar asosida bildiraman. Amaliyot davrida rahbarim tayyorlagan hujjatlarimdagi uslubiy kamchiliklarni ko'rsatgan edi; uning tavsiyalari asosida yozish uslubimni ancha yaxshiladim. Tajribali hamkasblarning fikri — bepul va qimmatli maktab. 2. Nikohdan ajralish qanday tartibda amalga oshiriladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Qonunchilikka ko'ra, nikohdan ajralish ikki tartibda amalga oshiriladi: fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organlarida va sud tartibida. FHDYO organlarida ajralish, odatda, er-xotinning o'zaro roziligi bo'lganda va ularning umumiy voyaga yetmagan farzandlari bo'lmaganda, shuningdek qonunda nazarda tutilgan ayrim alohida hollarda, masalan, er yoki xotin sud tomonidan bedarak yo'qolgan yoki muomalaga layoqatsiz deb topilganda amalga oshiriladi. Boshqa hollarda, ayniqsa umumiy voyaga yetmagan farzandlar bo'lsa yoki taraflardan biri ajralishga rozi bo'lmasa, nikoh sud tartibida bekor qilinadi. Sud oilani saqlab qolish choralarini ko'radi va farzandlar manfaatlarini hisobga oladi. Sud qarori bo'yicha ajralish ham keyinchalik FHDYO organlarida qayd etiladi. 3. Davlat organi faoliyatida shaffoflik va hisobdorlik nimani anglatadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Shaffoflik — davlat organi faoliyati, qarorlari va ularni qabul qilish tartibi jamiyat uchun ochiq va tushunarli bo'lishi. Masalan, xizmat ko'rsatish shartlari, talab qilinadigan hujjatlar, muddatlar ochiq e'lon qilinadi, qarorlar asoslantiriladi, fuqaro o'z arizasining holatini kuzatishi mumkin bo'ladi. Hisobdorlik esa davlat organi va uning xodimlari o'z harakatlari va natijalari uchun javob berishi, yuqori turuvchi organlar, parlament, jamoatchilik va sud oldida nazoratga ochiq bo'lishidir. Bu ikki tamoyil bir-birini to'ldiradi: shaffoflik nazoratni mumkin qiladi, hisobdorlik esa nazorat natijasida mas'uliyatni ta'minlaydi. Ular korrupsiyaning oldini olishning eng samarali vositalaridan biri hisoblanadi, chunki yopiq tizimda suiiste'mol qilish osonroq. Oddiy xodim darajasida shaffoflik — har bir harakatini hujjatlashtirish va asoslashdir. 4. Davlat tili va millatlararo totuvlik masalalari Konstitutsiyada qanday aks etgan? Namunaviy javob / yechim: ✔ Konstitutsiyaga ko'ra, O'zbekiston Respublikasining davlat tili o'zbek tilidir. Davlat organlari faoliyati, rasmiy ish yuritish asosan davlat tilida olib boriladi va davlat xizmatchisi uni yaxshi bilishi kerak. Shu bilan birga, Konstitutsiya mamlakat hududida istiqomat qiluvchi barcha millat va elatlarning tillari, urf- odatlari va an'analari hurmat qilinishini ta'minlaydi va ularning rivojlanishi uchun sharoit yaratishni kafolatlaydi. Fuqarolar millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishidan qat'i nazar qonun oldida tengdir. Amaliyotda bu shuni anglatadiki, davlat tilini yaxshi bilmaydigan fuqaroga ham xizmat ko'rsatishda unga tushunarli tarzda tushuntirish berishga, kerak bo'lsa yordam topishga harakat qilish kerak. Millatlararo totuvlik — O'zbekiston jamiyatining muhim qadriyatlaridan biri. 5. O'zbek tilini yaxshi bilmaydigan xorijiy fuqaro murojaat qildi va siz uning tilini bilmaysiz. Qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Avvalo, fuqaroga hurmat bilan munosabatda bo'laman va muloqot uchun umumiy til bor-yo'qligini aniqlayman: ko'pincha rus yoki ingliz tili orqali tushunishish mumkin. Agar o'zim bilmasam, tashkilotda shu tilni biladigan hamkasbdan yordam so'rayman. Oddiy ma'lumot berish uchun tarjima ilovalaridan Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 229 ham foydalanish mumkin, lekin huquqiy oqibatga ega bo'lgan masalalarda, masalan, hujjat imzolash yoki muhim qarorni tushuntirishda, faqat avtomatik tarjimaga tayanmayman. Bunday hollarda qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda tarjimon ishtirokini ta'minlash yoki fuqaroga o'zi tarjimon bilan kelish imkoniyatini tushuntirish kerak. Xorijiy hujjatlar bo'lsa, ularning belgilangan tartibda tarjima qilinishi va tasdiqlanishi talablari haqida ma'lumot beraman. Maqsad — fuqaro o'z huquq va majburiyatlarini to'liq tushunishi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 230 Suhbat bileti 12 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Kasbiy jihatdan o'zingizni qanday rivojlantirib borasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Kasbiy rivojlanishni men doimiy jarayon deb bilaman. Birinchidan, qonunchilikdagi o'zgarishlarni muntazam kuzatib boraman: yangi qabul qilingan hujjatlarni rasmiy huquqiy axborot manbalari orqali o'qiyman va ular ishimga qanday ta'sir qilishini tahlil qilaman. Ikkinchidan, tashkilot tomonidan tashkil etiladigan malaka oshirish kurslari, seminar va treninglarda faol qatnashishni rejalashtiraman. Uchinchidan, tajribali hamkasblardan o'rganaman — ular bilan murakkab holatlarni muhokama qilish kitobdan ko'ra ko'proq foyda berishi mumkin. To'rtinchidan, chet tillari va raqamli ko'nikmalarimni oshiraman, chunki xalqaro tajriba va elektron tizimlar bilan ishlash tobora muhim bo'lib bormoqda. Har yili o'zim uchun aniq rivojlanish maqsadlarini belgilab, yil oxirida ularni tahlil qilishni odat qilganman. 2. Notariat nima va notarius qanday vazifalarni bajaradi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Notariat — huquqlar va qonuniy manfaatlarni himoya qilish maqsadida qonunda nazarda tutilgan notarial harakatlarni amalga oshirish orqali fuqarolar va yuridik shaxslarning huquqlarini ta'minlovchi tizim. Notarius bitimlarni, masalan, oldi-sotdi, hadya va boshqa shartnomalarni tasdiqlaydi, ishonchnomalarni rasmiylashtiradi, hujjatlar nusxalari va imzolarning haqiqiyligini, tarjimaning to'g'riligini tasdiqlaydi, meros huquqi to'g'risida guvohnoma beradi, vasiyatnomalarni tasdiqlaydi va boshqa harakatlarni amalga oshiradi. Notariusning asosiy vazifalari — bitim taraflarining shaxsini va muomala layoqatini tekshirish, ularga bitimning mazmuni va oqibatlarini tushuntirish, bitimning qonunga muvofiqligini ta'minlash. Notarius xolis bo'lishi va notarial sirni saqlashi shart. Notarial tasdiqlangan hujjat yuqori dalil kuchiga ega bo'lib, nizolarning oldini olishga xizmat qiladi. 3. Xizmat ko'rsatib bo'lganingizdan keyin fuqaro «rahmat» deb konvertda pul qoldirib ketmoqchi. Bu pora hisoblanadimi va nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ha, bu jiddiy muammoli holat. Xizmat allaqachon ko'rsatilgan bo'lsa ham, xodimning xizmat vazifasini bajargani uchun pul olishi korrupsiya belgisi hisoblanadi. Bunday «minnatdorchilik» odatga aylansa, keyingi fuqarolar ham pul berishga majbur ekanini o'ylab qoladi va xizmat ko'rsatishda tengsizlik paydo bo'ladi. Shuning uchun konvertni ochmasdan, qat'iy, lekin xushmuomalalik bilan qaytaraman: bu xizmat qonun bo'yicha ko'rsatilishini va men uchun eng yaxshi minnatdorchilik fuqaroning qoniqishi ekanini aytaman. Agar fuqaro konvertni stol ustida qoldirib ketsa, unga tegmasdan darhol rahbarimga va tashkilotdagi mas'ul bo'linmaga xabar beraman, holatni belgilangan tartibda hujjatlashtiramiz. Bunday hollarda o'zim mustaqil qaror qilmay, ichki tartibga qat'iy amal qilish xodimni ham himoya qiladi. 4. Inson huquqlari bo'yicha vakil (ombudsman) institutining vazifasi nima? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ombudsman instituti inson huquqlarini himoya qilishning sudgacha bo'lgan qo'shimcha mexanizmi hisoblanadi. O'zbekistonda bu vazifani Oliy Majlisning Inson huquqlari bo'yicha vakili amalga oshiradi. Uning asosiy vazifasi — davlat organlari, tashkilotlar va mansabdor shaxslar tomonidan inson huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga rioya etilishi ustidan parlament nazoratini ta'minlash. Vakil fuqarolarning shikoyatlarini ko'rib chiqadi, tekshiruvlar o'tkazadi, davlat organlariga huquqbuzarlikni bartaraf etish bo'yicha tavsiyalar beradi, qonunchilikni takomillashtirish bo'yicha takliflar kiritadi va har yili parlamentga ma'ruza taqdim etadi. U, shuningdek, inson huquqlari bo'yicha huquqiy targ'ibot va xalqaro hamkorlik bilan shug'ullanadi. Ombudsman qarorlari sud qarori emas, lekin uning tavsiyalari davlat organlari uchun e'tiborga olinishi lozim bo'lgan muhim ahamiyatga ega. 5. Rahbaringiz uzoq safarda, aloqa yo'q, lekin zudlik bilan qaror qabul qilish kerak bo'lgan masala paydo bo'ldi. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 231 Birinchidan, masala haqiqatan ham shoshilinchmi va kechikish qanday oqibatlarga olib kelishini baholayman. Ikkinchidan, tashkilotda rahbar yo'qligida kim uning vazifalarini bajarishi yoki kim imzo huquqiga ega ekanini aniqlayman — odatda bunday holat uchun o'rinbosar yoki vazifani vaqtincha bajaruvchi belgilangan bo'ladi, va masalani unga kiritaman. Agar qaror mening o'z vakolatim doirasida bo'lsa, qonun va ichki tartibga tayanib, uni o'zim qabul qilaman, barcha asoslarni hujjatlashtiraman. O'z vakolatimdan tashqariga chiqmayman, hatto vaziyat qiyin bo'lsa ham. Shu bilan birga, rahbarimga xabar qoldirishga harakat qilaman: xat, elektron pochta yoki xizmat messenjeri orqali. Rahbar qaytgach, nima sodir bo'lgani va qanday qaror qabul qilingani haqida batafsil axborot beraman. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 232 Suhbat bileti 13 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Ishda sizni nima ko'proq ruhlantiradi? Namunaviy javob / yechim:✔ Meni eng ko'p ruhlantiradigan narsa — ishimning aniq natijasini ko'rish. Masalan, uzoq vaqtdan beri hal bo'lmay kelayotgan hujjat masalasini qonuniy yo'l bilan hal qilib bergan fuqaroning yengil tortganini ko'rish men uchun eng yaxshi rag'bat. Ikkinchidan, murakkab huquqiy vazifalar meni qiziqtiradi: noaniq holatni tahlil qilib, to'g'ri normani topish va asosli yechim chiqarish menga intellektual qoniqish beradi. Uchinchidan, kasbiy o'sish imkoniyati — har bir yangi vazifadan nimadir o'rganish va bilimimni chuqurlashtirish. Albatta, moddiy rag'bat va mehnat sharoitlari ham muhim, lekin ular yagona omil emas. Men uchun ish o'zi ma'noga ega bo'lishi, jamiyatga foyda keltirishi va mehnatim qadrlanishi juda muhim. Davlat xizmati aynan shunday imkoniyat beradi. 2. Sud hujjatlarini majburiy ijro etish qanday tamoyillarga asoslanadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Sud qarori faqat ijro etilgandagina fuqaroning buzilgan huquqi haqiqatan tiklanadi, shuning uchun majburiy ijro odil sudlovning yakuniy bosqichi hisoblanadi. Ijro faoliyati bir qator tamoyillarga asoslanadi. Qonuniylik — barcha ijro harakatlari faqat qonunda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. O'z vaqtida ijro etish — ijro harakatlari belgilangan muddatlarda bajariladi. Undiruvchi va qarzdor huquqlarining muvozanati — undiruvchining talabi qondirilishi bilan birga, qarzdorning qonun bilan himoya qilingan huquqlari ham hurmat qilinadi; masalan, qonunda undirib bo'lmaydigan mol-mulk turlari belgilangan. Insonning sha'ni va qadr-qimmatini hurmat qilish. Taraflarning ijro harakatlari ustidan shikoyat qilish huquqi. Shuningdek, sud hujjatlari bilan bir qatorda qonunda belgilangan boshqa organlarning hujjatlari ham majburiy ijro etiladi. 3. Xizmat mavqei va resurslaridan shaxsiy maqsadda foydalanishga misollar keltiring va nima uchun bu noto'g'ri ekanini tushuntiring. Namunaviy javob / yechim: ✔ Xizmat mavqei va resurslari jamiyat manfaati uchun berilgan, shaxsiy foyda uchun emas. Shaxsiy maqsadda foydalanishga misollar: xizmat avtomobilidan shaxsiy ishlar uchun foydalanish; ish vaqtida davlat kompyuteri va printeridan shaxsiy tijorat ishlari uchun foydalanish; xizmat ma'lumotlar bazasidan tanishlar yoki o'zi haqida qiziqish uchun ma'lumot qidirish; lavozimini aytib, boshqa organlardan shaxsiy masalasini tezlashtirishni so'rash; xizmat ma'lumotini oshkor qilib, undan naf ko'rish. Bular noto'g'ri, chunki, birinchidan, davlat mulki va byudjet mablag'lari isrof qilinadi; ikkinchidan, xodim boshqa fuqarolarga nisbatan noqonuniy ustunlikka ega bo'ladi; uchinchidan, davlat organiga bo'lgan ishonch pasayadi. Ayrim holatlar intizomiy, jiddiyroqlari esa boshqa turdagi javobgarlikka olib keladi. 4. Huquqiy davlat deganda nimani tushunasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Huquqiy davlat — hokimiyat huquq bilan cheklangan va qonun ustuvorligi ta'minlangan davlat. Uning asosiy belgilari quyidagilar. Birinchidan, qonun ustuvorligi: Konstitutsiya va qonunlar hamma uchun, jumladan, davlat organlari va mansabdor shaxslar uchun ham majburiydir. Ikkinchidan, inson huquqlari va erkinliklarining tan olinishi va kafolatlanishi, ularning oliy qadriyat ekani. Uchinchidan, hokimiyatlar bo'linishi va ular o'rtasida o'zaro tiyib turish mexanizmlari. To'rtinchidan, mustaqil sud mavjudligi va har kimning sud orqali himoyalanish huquqi. Beshinchidan, davlat va shaxsning o'zaro mas'uliyati: davlat fuqaro oldida ham javobgar. Huquqiy davlatda fuqaroga qonun bilan taqiqlanmagan hamma narsaga ruxsat beriladi, davlat organi esa faqat qonun ruxsat bergan doirada harakat qiladi. Adliya organlari huquqiy davlat qurishda markaziy o'rin tutadi. 5. Ijro harakatlari jarayonida qarzdor sizga «ishni biroz kechiktirsangiz, keyin rahmat aytaman» deb ishora qildi. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 233 Bu ishora, aslida, ijro harakatlarini kechiktirish evaziga norasmiy naf taklif qilish, ya'ni korrupsiyaviy taklifdir. Uni qat'iy va aniq rad etaman. Qarzdorga ijro harakatlari qonunda belgilangan muddat va tartibda amalga oshirilishini, men ularni shaxsiy kelishuv asosida o'zgartira olmasligimni tushuntiraman. Shu bilan birga, uning haqiqiy qiyinchiliklarini ham e'tiborsiz qoldirmayman: agar to'lov qobiliyati bilan bog'liq muammo bo'lsa, qonunchilikda ijroni kechiktirish, bo'lib to'lash yoki boshqa qonuniy imkoniyatlar mavjud bo'lishi mumkin, va ular uchun belgilangan tartibda, masalan, sudga yoki vakolatli organga murojaat qilish yo'lini tushuntiraman. Taklif haqida esa rahbariyatga va mas'ul bo'linmaga xabar beraman. Undiruvchining huquqlari ham qarzdornikidek himoyaga loyiq ekanini unutmayman. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 234 Suhbat bileti 14 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Biror nizoli vaziyatni muvaffaqiyatli hal qilganingizga misol keltiring. Namunaviy javob / yechim:✔ Amaliyot davrida ikki hamkasb o'rtasida umumiy hisobotni tayyorlash yuzasidan kelishmovchilik yuzaga keldi: har biri o'z bo'limi muhimroq deb hisoblab, ish to'xtab qolgan edi. Men avval ikkalasini alohida tinglab, ularning asosiy tashvishlarini aniqladim. Ma'lum bo'ldiki, muammo hisobot tuzilishida emas, balki muddatlar va mas'uliyat noaniqligida edi. Keyin umumiy uchrashuv tashkil qilib, vazifalarni aniq bo'lib berish va har bir qism uchun mas'ul hamda muddatni yozma belgilashni taklif qildim. Ikkala taraf ham bunga rozi bo'ldi va hisobot vaqtida topshirildi. Bu tajribadan shuni o'rgandimki, nizolarning ko'pchiligi shaxsiyat emas, balki noaniqlik sababli kelib chiqadi. Hissiyotga emas, faktlarga e'tibor berish va har ikki tomonni eshitish nizoni hal qilishning eng samarali yo'li. 2. Yuridik shaxs tushunchasi va uning asosiy belgilarini tushuntirib bering. Namunaviy javob / yechim: ✔ Yuridik shaxs — o'z mulkida, xo'jalik yuritishida yoki operativ boshqaruvida alohida mol-mulkka ega bo'lgan hamda o'z majburiyatlari yuzasidan ushbu mol-mulk bilan javob beradigan, o'z nomidan mulkiy va shaxsiy nomulkiy huquqlarga ega bo'la oladigan va ularni amalga oshira oladigan, majburiyatlarni bajara oladigan, sudda da'vogar va javobgar bo'la oladigan tashkilot. Uning asosiy belgilari: tashkiliy birlik, ya'ni ichki tuzilma va boshqaruv organlarining mavjudligi; mol-mulkiy alohidalik; mustaqil mulkiy javobgarlik; fuqarolik muomalasida o'z nomidan ishtirok etish. Yuridik shaxs davlat ro'yxatidan o'tkazilgan paytdan boshlab tashkil etilgan hisoblanadi. Yuridik shaxslar tijoratchi, ya'ni foyda olishni asosiy maqsad qilgan, va notijorat tashkilotlarga bo'linadi. Ular qayta tashkil etilishi yoki tugatilishi mumkin. 3. Davlat xizmatchisi siyosiy faoliyat va jamoat ishlarida o'zini qanday tutishi kerak? Namunaviy javob / yechim: ✔ Davlat xizmatchisi fuqaro sifatida o'z konstitutsiyaviy huquqlariga, jumladan, saylovda ovoz berish, o'z fikriga ega bo'lish huquqiga ega. Biroq xizmat vazifasini bajarishda u betaraf bo'lishi kerak. Bu shuni anglatadiki, xodim o'z xizmat mavqeidan biror siyosiy partiya, jamoat birlashmasi yoki diniy tashkilot manfaatlari yo'lida foydalanmasligi, fuqarolarga ularning siyosiy, diniy yoki boshqa qarashlariga qarab turlicha munosabatda bo'lmasligi, ish joyida targ'ibot olib bormasligi lozim. Xizmat binolari, resurslari va ish vaqtini bunday maqsadlarda ishlatish ham yo'l qo'yilmaydi. Davlat xizmatchisining shaxsiy qarashlari uning qarorlariga ta'sir qilmasligi kerak. Bu cheklovlar fuqarolarning davlat organlari xolisligiga bo'lgan ishonchini saqlash uchun zarur. Qo'shimcha cheklovlar qonun va ichki tartib bilan belgilanadi. 4. Elektron raqamli imzo nima va u qanday ahamiyatga ega? Namunaviy javob / yechim: ✔ Elektron raqamli imzo — elektron hujjatdagi ushbu hujjatni o'zgartirishdan himoya qilish uchun mo'ljallangan, imzo egasini aniqlash va hujjatga imzo qo'yilganidan keyin unga o'zgartirish kiritilmaganligini tasdiqlash imkonini beruvchi rekvizit. U maxsus kriptografik usul bilan, imzoning yopiq kaliti yordamida yaratiladi va ochiq kalit yordamida tekshiriladi. Qonunchilikda belgilangan talablarga javob beradigan elektron raqamli imzo qo'yilgan elektron hujjat qog'ozdagi qo'lda imzolangan hujjatga tenglashtiriladi. Uning ahamiyati katta: fuqarolar va tadbirkorlar davlat organlariga uydan turib murojaat qila oladi, elektron hujjat aylanishi tezlashadi, qog'oz sarfi kamayadi, hujjatlarni soxtalashtirish qiyinlashadi. Muhim xavfsizlik qoidasi — yopiq kalitni va unga kirish parolini hech kimga, hatto hamkasbga ham bermaslik. 5. Fuqaroga xizmat bo'yicha noto'g'ri ma'lumot berib yuborganingizni keyin angladingiz. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Birinchi navbatda, imkon qadar tezroq fuqaro bilan bog'lanaman — murojaat ma'lumotlarida ko'rsatilgan telefon yoki boshqa rasmiy aloqa vositalari orqali. Unga avval noto'g'ri ma'lumot berganimni Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 235 ochiq aytaman, uzr so'rayman va to'g'ri ma'lumotni aniq, tushunarli shaklda yetkazaman, kerak bo'lsa yozma ravishda ham. Agar u noto'g'ri ma'lumot asosida harakat qilib ulgurgan bo'lsa, masalan, keraksiz hujjat to'plagan yoki muddatni o'tkazib yuborgan bo'lsa, zararni bartaraf etish uchun nima qilish mumkinligini rahbarim bilan birgalikda aniqlayman. Rahbarimga ham holat haqida xabar beraman. Keyin xatoning sababini tahlil qilaman: men eskirgan normani qo'lladimmi yoki shoshilib qoldimmi. Bunday hollar takrorlanmasligi uchun amaldagi hujjatlar va namunaviy javoblarni muntazam tekshirib boraman. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 236 Suhbat bileti 15 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Nima uchun xususiy sektor emas, aynan davlat xizmatini tanlayapsiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Xususiy sektorda ham yaxshi imkoniyatlar borligini tushunaman va u yerda ishlayotgan hamkasblarimni hurmat qilaman. Lekin men uchun davlat xizmatining o'ziga xos jozibasi bor. Birinchidan, bu yerda ishimning natijasi bitta mijozga emas, balki ko'plab fuqarolarga va butun jamiyatga xizmat qiladi. Ikkinchidan, adliya tizimida huquqning eng keng doirasini — fuqarolik, oila, ma'muriy huquq, normativ- huquqiy hujjatlar bilan ishlashni o'rganish imkoniyati bor, bu esa mustahkam kasbiy poydevor beradi. Uchinchidan, davlat xizmati barqarorlik, aniq qoidalar va bosqichma-bosqich kasbiy o'sish yo'lini taklif qiladi. Albatta, davlat xizmatida qat'iy cheklovlar va yuqori mas'uliyat borligini bilaman va ularni ongli ravishda qabul qilaman. Men uchun ishning ma'nosi muhim omil. 2. Aholining huquqiy madaniyatini oshirish nima uchun muhim va adliya organlari bu yo'nalishda qanday ish olib boradi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Huquqiy madaniyat — aholining o'z huquq va burchlarini bilishi, qonunga hurmat bilan qarashi va huquqlarini qonuniy yo'llar bilan himoya qila olishi. U yuqori bo'lgan jamiyatda huquqbuzarliklar kamayadi, fuqaro korrupsiyaga qarshi tura oladi va davlat organlari bilan muloqot samarali bo'ladi. Huquqini bilmaydigan fuqaro esa osongina aldov va o'zboshimchalik qurboni bo'lishi mumkin. Adliya organlari bu yo'nalishda bir qator ishlarni amalga oshiradi: qonunchilikdagi yangiliklarni ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlar orqali tushuntirish; mahallalar, ta'lim muassasalari va korxonalarda huquqiy targ'ibot tadbirlari o'tkazish; fuqarolarga huquqiy maslahat berish; qonun hujjatlarini rasmiy elektron manbalar orqali hamma uchun ochiq qilish. Har bir adliya xodimi fuqaro bilan har bir muloqotida ham huquqiy targ'ibotchi hisoblanadi. 3. Sizga «tanishlar orqali bu lavozimga ishga joylashtirib qo'yaman» degan taklif bo'lsa, qanday javob berasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bunday taklifni qat'iy rad etaman. Davlat xizmatiga qabul ochiq tanlov, bilim va malakaga asoslanishi kerak. Tanish-bilish yoki pul orqali lavozimga ega bo'lish, birinchidan, qonunga zid va korrupsiyaviy harakat, ikkinchidan, bu yo'l bilan ishga kirgan odam keyinchalik ham boshqalarga qaram bo'lib qoladi va halol ishlay olmaydi. Uchinchidan, bu tanlovda halol qatnashayotgan boshqa nomzodlarga nisbatan adolatsizlik. Bundan tashqari, bunday takliflar ko'pincha firibgarlik bo'lib chiqadi: pul olinadi, lekin hech qanday natija bo'lmaydi. Agar bunday taklif aniq shaxs tomonidan berilsa, bu haqda tegishli vakolatli organlarga xabar berish to'g'ri bo'ladi. Men o'z bilimim va natijalarim bilan, ochiq tanlov orqali ishga kirishni afzal ko'raman — aynan shuning uchun bugun suhbatdaman. 4. O'zbekistonning xalqaro tashkilotlardagi a'zoligi va inson huquqlari bo'yicha xalqaro majburiyatlari haqida nimalarni bilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ O'zbekiston mustaqillikka erishgach, xalqaro hamjamiyatning to'laqonli a'zosiga aylandi va 1992-yilda Birlashgan Millatlar Tashkilotiga a'zo bo'ldi. Shuningdek, u Yevropada xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti, Mustaqil Davlatlar Hamdo'stligi, Shanxay hamkorlik tashkiloti va boshqa xalqaro tashkilotlarda ishtirok etadi. Inson huquqlari sohasida O'zbekiston BMTning asosiy xalqaro hujjatlariga, jumladan, Fuqarolik va siyosiy huquqlar to'g'risidagi hamda Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar to'g'risidagi xalqaro paktlarga, Bola huquqlari to'g'risidagi konvensiyaga va boshqa konvensiyalarga qo'shilgan. Bu majburiyatlar davlatga milliy qonunchilikni xalqaro standartlarga muvofiqlashtirish va BMT qo'mitalariga muntazam ma'ruzalar taqdim etish vazifasini yuklaydi. Konstitutsiyada ham xalqaro huquqning umume'tirof etilgan normalari ustuvorligi tan olingan. 5. Fuqaro taqdim etgan hujjat soxta ekanidan shubhalandingiz. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 237 Avvalo, shoshilinch xulosa chiqarmayman va fuqaroni ayblamayman, chunki shubha hali dalil emas, u ham boshqa birovning aldoviga uchragan bo'lishi mumkin. Hujjatni ichki tartibda belgilangan usullar bilan tekshiraman: elektron reyestrlar va ma'lumotlar bazalari orqali, hujjatni bergan organga rasmiy so'rov yuborish yo'li bilan, himoya belgilarini ko'zdan kechirish orqali. Bu jarayonda fuqaroga hujjat qo'shimcha tekshiruvdan o'tishi kerakligini xotirjam tushuntiraman. Shubha tasdiqlanmagunga qadar ham shubhali hujjat asosida yuridik ahamiyatli harakatni amalga oshirmayman. Holat haqida darhol rahbarimga xabar beraman. Agar hujjat soxta ekani aniqlansa, qonunda belgilangan tartibda vakolatli huquqni muhofaza qiluvchi organlarga xabar beriladi. O'zim tergov harakatlarini o'tkazmayman va fuqaroni ushlab qolmayman — bu mening vakolatim emas. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 238 Suhbat bileti 16 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Sizningcha, adliya organlari xodimi qanday shaxsiy fazilatlarga ega bo'lishi kerak va ulardan qaysilari sizda bor? Namunaviy javob / yechim:✔ Menimcha, adliya xodimi uchun eng muhim fazilatlar — halollik, xolislik, aniqlik, sabr-toqat va mas'uliyat. Halollik va xolislik fuqaroning davlatga ishonchi asosidir. Aniqlik shuning uchun muhimki, hujjatdagi bitta noto'g'ri harf yoki sana insonning meros, mulk yoki fuqarolik huquqlariga ta'sir qilishi mumkin. Sabr-toqat esa turli kayfiyatdagi, ba'zan asabiy holatdagi fuqarolar bilan ishlashda zarur. O'zimda bu fazilatlardan aniqlik va mas'uliyatni kuchli deb bilaman: amaliyotda hujjatlarni tekshirishda diqqatliligim uchun ijobiy baho olganman. Sabr-toqatni yuridik klinikada fuqarolarga maslahat berish orqali rivojlantirganman. Albatta, bu fazilatlarni doimiy mustahkamlab borish kerak, ayniqsa, ish yuklamasi yuqori bo'lgan sharoitda ham ularni saqlab qolish muhim. 2. Nikohni haqiqiy emas deb topish asoslari va oqibatlari haqida umumiy tushuncha bering. Namunaviy javob / yechim: ✔ Nikoh, qoida tariqasida, faqat sud tartibida haqiqiy emas deb topiladi. Asoslar sifatida odatda quyidagilar ko'rsatiladi: nikoh tuzish shartlari buzilganligi, masalan, nikohlanuvchilardan birining roziligi bo'lmagani yoki u majburlangani; nikohga to'sqinlik qiluvchi holat mavjudligi, masalan, boshqa ro'yxatdan o'tgan nikohda turish yoki yaqin qarindoshlik; shuningdek, soxta nikoh — ya'ni oila qurish niyatisiz, boshqa maqsadda tuzilgan nikoh. Nikoh haqiqiy emas deb topilsa, u tuzilgan kundan boshlab huquqiy oqibatga ega bo'lmagan hisoblanadi. Shu bilan birga, bunday nikohdan tug'ilgan bolalarning huquqlari saqlanadi va ular nikohda tug'ilgan bolalar bilan teng huquqqa ega bo'ladi. Vijdonan harakat qilgan, ya'ni to'sqinlik haqida bilmagan er yoki xotinning huquqlari ham qonunda ma'lum darajada himoyalanadi. 3. Yuqori lavozimdagi tanish shaxs qo'ng'iroq qilib, bir fuqaroning arizasini «nazoratga olganini» va uni ijobiy hal qilishni kutayotganini aytdi. Qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bunday qo'ng'iroq — xizmat qaroriga noqonuniy tashqi ta'sir ko'rsatishga urinish bo'lishi mumkin. Men qo'ng'iroq qiluvchiga hurmat bilan, ammo aniq javob beraman: ariza qonunda belgilangan tartib va muddatlarda, taqdim etilgan hujjatlar asosida ko'rib chiqiladi, natija esa faqat qonunga bog'liq. Hech qanday va'da bermayman va arizaning mazmuni yoki fuqaroning shaxsiy ma'lumotlarini oshkor qilmayman, chunki qo'ng'iroq qiluvchining ularni olishga vakolati borligini bilmayman. Agar u rasmiy vakolatga ega bo'lsa, so'rovini yozma, belgilangan tartibda yuborishi mumkinligini aytaman. Qo'ng'iroq haqida rahbarimni xabardor qilaman. Arizani esa boshqa barcha murojaatlar kabi xolis ko'rib chiqaman: bosim ostida ham, unga qarshi qasddan ham emas, faqat qonun asosida. 4. O'zbekiston Respublikasining ma'muriy-hududiy tuzilishi qanday? Namunaviy javob / yechim: ✔ O'zbekiston Respublikasi unitar davlat bo'lib, uning hududi yagona va daxlsizdir. Konstitutsiyaga ko'ra, respublika tarkibiga Qoraqalpog'iston Respublikasi, o'n ikki viloyat va Toshkent shahri kiradi. Toshkent shahri respublikaning poytaxti hisoblanadi. Viloyatlar o'z navbatida tumanlar va shaharlardan tashkil topgan; shaharlar tarkibida ham tumanlar bo'lishi mumkin. Ma'muriy-hududiy birliklarni tashkil etish, tugatish va chegaralarini o'zgartirish qonunda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Har bir ma'muriy- hududiy birlikda mahalliy davlat hokimiyati organlari — xalq deputatlari Kengashlari va hokimlar faoliyat yuritadi. Adliya organlari ham shu tuzilishga mos ravishda respublika, hududiy va tuman (shahar) darajalarida faoliyat ko'rsatadi. Davlat xizmatchisi o'z hududining tuzilishini va mahalliy organlar bilan hamkorlik tartibini bilishi kerak. 5. Keys: Juftlik nikohni qayd etish uchun keldi, ammo ulardan birining hujjatlari to'liq emas, to'y sanasi esa ertaga. Ular iltimos qilmoqda. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 239 Avvalo juftlikni xotirjam qabul qilib, aynan qaysi hujjat yetishmayotganini aniq aniqlayman. Qonun talab qiladigan hujjatsiz nikohni ro'yxatdan o'tkazish mumkin emas — hatto to'y sanasi yaqin bo'lsa ham, chunki bu nikohning haqiqiyligiga ta'sir qilishi va kelajakda ularning o'ziga muammo tug'dirishi mumkin. Shu bilan birga, yordam berish yo'llarini izlayman: yetishmayotgan hujjatni qayerdan va qanday tez olish mumkinligini, elektron tarzda so'rov yuborish imkoniyati bor-yo'qligini tushuntiraman, kerakli manzil va aloqa ma'lumotlarini beraman. Agar qonunchilik muddatni qisqartirish yoki boshqa sanaga ko'chirish imkonini bersa, bu tartibni tushuntiraman. Tantanali marosim va huquqiy ro'yxatga olish alohida ekanini ham eslataman. Muhimi — fuqaroga rad javobini emas, aniq harakat rejasini berish. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 240 Suhbat bileti 17 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Ustozlaringiz yoki hamkasblaringiz sizni qanday tavsiflashadi deb o'ylaysiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Menimcha, ustozlarim meni tirishqoq va ishonchli talaba sifatida tavsiflashadi: berilgan topshiriqni muddatida, puxta bajarishga, tushunmagan joyimni yashirmay so'rashga odatlanganman. Amaliyot rahbarim xulosasida hujjatlar bilan diqqat bilan ishlashim va yangi narsalarni tez o'zlashtirishimni alohida qayd etgan. Kursdoshlarim esa, ehtimol, meni yordamga tayyor va jamoada xotirjam ishlaydigan inson deb aytishadi — guruh loyihalarida ko'pincha materiallarni tizimlashtirish va yakuniy hujjatni tayyorlash men zimmamda bo'lgan. Shu bilan birga, ular meni ba'zan haddan tashqari ehtiyotkor, qaror qabul qilishdan oldin hamma narsani qayta tekshiradigan inson deb ham aytishi mumkin. Buni ham kuchli, ham rivojlantirish kerak bo'lgan tomonim deb bilaman: aniqlik yaxshi, ammo muddatni ham unutmaslik kerak. 2. Er-xotinning umumiy mulki va har birining shaxsiy mulki qanday farqlanadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Oila huquqiga ko'ra, er-xotinning nikoh davomida orttirgan mol-mulki, agar nikoh shartnomasida boshqacha tartib belgilanmagan bo'lsa, ularning umumiy birgalikdagi mulki hisoblanadi. Bunga mehnat daromadlari, ular hisobiga sotib olingan ko'chmas va ko'char mulk, omonatlar va boshqalar kiradi. Mulk kimning nomiga rasmiylashtirilgani va daromadni kim topganidan qat'i nazar, ikkalasi teng huquqqa ega; uy-ro'zg'or va bola tarbiyasi bilan band bo'lgan er yoki xotin ham bu huquqdan foydalanadi. Har birining shaxsiy mulkiga esa nikohgacha tegishli bo'lgan mulk, nikoh davomida hadya yoki meros tariqasida olingan mulk hamda shaxsiy foydalanish buyumlari kiradi. Umumiy mulkni tasarruf etish odatda o'zaro rozilik bilan amalga oshiriladi, ayrim bitimlar uchun esa ikkinchi tarafning notarial tasdiqlangan roziligi talab etiladi. 3. Rasmiy tadbirda xorijiy delegatsiya vakili sizga protokol sovg'asi topshirdi. Uni qabul qilasizmi va keyin nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Rasmiy tadbirlarda, xalqaro uchrashuvlarda protokol sovg'alarini topshirish odatiy diplomatik amaliyot hisoblanadi va ularni ommaviy ravishda rad etish mehmonlarni xijolat qilishi mumkin. Shuning uchun bunday sovg'ani, odatda, tadbir doirasida qabul qilaman. Biroq bu sovg'a menga shaxsan emas, men vakili bo'lgan davlat organiga berilgan deb hisoblanadi. Shu bois amaldagi ichki tartib va qonun hujjatlariga muvofiq, sovg'a haqida rahbariyatni yoki mas'ul bo'linmani xabardor qilaman va uni belgilangan tartibda tashkilotga topshiraman, uni qayd etish va baholash shu tartibga ko'ra amalga oshiriladi. Sovg'ani o'zim saqlab qolmayman, sotmayman va boshqaga bermayman. Agar sovg'a qandaydir xizmat qarori bilan bog'liq bo'lsa yoki qiymati shubhali darajada yuqori bo'lsa, buni alohida qayd etib, rahbarimga ma'lum qilaman. 4. Vazirlar Mahkamasi qanday organ va uning asosiy vazifalari nimalardan iborat? Namunaviy javob / yechim: ✔ Vazirlar Mahkamasi — O'zbekiston Respublikasining hukumati bo'lib, ijro etuvchi hokimiyatni amalga oshiradi. Uning tarkibiga Bosh vazir, uning o'rinbosarlari, vazirlar va davlat qo'mitalari raislari kiradi. Hukumatning tashkil etilishi, vakolatlari va hisobdorligi Konstitutsiya va maxsus qonun bilan belgilanadi. Vazirlar Mahkamasining asosiy vazifalari: iqtisodiyot, ijtimoiy va ma'naviy sohalarning samarali faoliyatini ta'minlash; qonunlar, Prezident hujjatlari ijrosini tashkil etish; davlat byudjeti loyihasini ishlab chiqish va uning ijrosini ta'minlash; vazirliklar, idoralar va mahalliy ijro organlari faoliyatini muvofiqlashtirish. Vazirlar Mahkamasi qarorlar va farmoyishlar qabul qiladi, ular butun hududda bajarilishi majburiy. Adliya vazirligi ham hukumat tarkibidagi vazirliklardan biri sifatida davlatning huquqiy siyosatini amalga oshirishda ishtirok etadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 241 5. Keys: Marhumning merosxo'rlari — aka-uka o'zaro nizolashib, har biri sizdan o'z foydasiga hujjat rasmiylashtirishni talab qilmoqda. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Birinchi navbatda vaziyatni tinchlantirishga harakat qilaman: ikkalasini ham hurmat bilan tinglayman, ovozni ko'tarmayman va hech kimning tarafini olmayman. Keyin men faqat qonunda belgilangan vakolat doirasida harakat qila olishimni tushuntiraman — hujjat taraflarning xohishiga emas, qonun va taqdim etilgan hujjatlarga asoslanib rasmiylashtiriladi. Meros masalasida merosxo'rlar doirasi, ulushlar, vasiyat mavjudligi kabi holatlarni aniqlash zarurligini aytaman. Agar ular o'zaro kelisha olmasa, nizoni hal qilish sud vakolatida ekanini, shuningdek, mediatsiya kabi muqobil yo'llar borligini tushuntiraman. Ularga kerakli hujjatlar ro'yxati va murojaat tartibini yozma beraman. Hech qachon bir tarafga norasmiy maslahat berib, ikkinchisiga zarar yetkazadigan harakat qilmayman, suhbatni esa belgilangan tartibda qayd etaman. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 242 Suhbat bileti 18 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Ishga qabul qilinsangiz, dastlabki uch oyda nimalarga erishishni rejalashtirgansiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Dastlabki uch oyni men asosan o'rganish va moslashish davri deb bilaman. Birinchi oyda bo'limning vazifalari, ichki tartib qoidalari, ish yuritish jarayonlari va foydalaniladigan elektron tizimlar bilan to'liq tanishishni, o'z yo'nalishimga oid asosiy normativ hujjatlarni qayta o'qib chiqishni rejalashtiraman. Ikkinchi oyda tajribali hamkasblar nazorati ostida mustaqil ravishda oddiy ishlarni bajarib, xatolarimdan tez saboq olishga harakat qilaman. Uchinchi oyga kelib esa o'z vazifalarimni mustaqil, muddatida va sifatli bajaradigan, fuqarolarga aniq tushuntirish bera oladigan darajaga chiqishni maqsad qilganman. Shu davr mobaynida ko'p uchraydigan savollar va ularga javoblar bo'yicha shaxsiy qo'llanma yuritaman. Davr oxirida rahbarimdan fikr-mulohaza so'rab, rivojlanish rejamni aniqlashtirib olaman. 2. Fuqaroni bedarak yo'qolgan deb topish va vafot etgan deb e'lon qilish qanday farqlanadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Har ikkala holat ham fuqarolik huquqida faqat sud tartibida, manfaatdor shaxslarning arizasi asosida hal qilinadi. Fuqaroni bedarak yo'qolgan deb topish uchun uning doimiy yashash joyida qonunda belgilangan muddat davomida u haqda hech qanday ma'lumot bo'lmasligi kerak. Bunday qarorning maqsadi — shaxsning mol-mulkini muhofaza qilish va boshqarish, uning qaramog'idagilarni ta'minlash; shaxs huquqiy jihatdan tirik hisoblanishda davom etadi. Vafot etgan deb e'lon qilish uchun esa uzoqroq muddat yoki hayot uchun xavfli vaziyatda bedarak yo'qolish kabi holatlar talab etiladi. Bu qaror huquqiy oqibatlari bo'yicha o'limga tenglashtiriladi: meros ochiladi, nikoh tugatilgan hisoblanadi, sud qarori asosida FHDYO organi o'limni qayd etadi. Agar shaxs qaytib kelsa, sud qarori bekor qilinadi va uning huquqlari qonunda belgilangan doirada tiklanadi. 3. Bir fuqarodan eshitishingizcha, kimdir sizning nomingizdan «ishni hal qilib beraman» deb pul yig'ayotgan ekan. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bu juda jiddiy holat: bu firibgarlik bo'lishi va mening hamda tashkilotning obro'siga putur yetkazishi mumkin, fuqarolar esa aldanib, pul yo'qotishadi. Birinchi navbatda fuqaroga mening hech qanday vositachim yo'qligini, xizmat faqat rasmiy tartibda ko'rsatilishini, belgilangan to'lovlar esa faqat rasmiy hisob raqamlari orqali amalga oshirilishini aniq tushuntiraman. Undan bu shaxs haqida bilgan ma'lumotlarini so'rayman, ammo fuqaroga bosim o'tkazmayman. Keyin zudlik bilan rahbarimni yozma xabardor qilaman va tegishli huquqni muhofaza qiluvchi organlarga murojaat qilish masalasini rahbariyat bilan hal qilaman. O'zim vositachini qidirib topishga yoki u bilan «hisob-kitob» qilishga urinmayman. Shuningdek, fuqarolarni ogohlantirish uchun rasmiy kanallarda xizmatlar faqat qonuniy tartibda ko'rsatilishi haqida ma'lumot e'lon qilishni taklif qilaman. 4. Qoraqalpog'iston Respublikasining konstitutsiyaviy maqomi qanday? Namunaviy javob / yechim: ✔ Konstitutsiyaga ko'ra, Qoraqalpog'iston Respublikasi O'zbekiston Respublikasi tarkibidagi suveren respublika hisoblanadi. U o'z Konstitutsiyasiga ega bo'lib, u O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga zid bo'lmasligi kerak. Qoraqalpog'iston Respublikasining qonunlari ham O'zbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq bo'lishi lozim. Uning oliy davlat vakillik organi — Jo'qorg'i Kenges hisoblanadi. Qoraqalpog'iston Respublikasining suvereniteti O'zbekiston Respublikasi tomonidan muhofaza etiladi, uning hududi va chegaralari roziligisiz o'zgartirilishi mumkin emas. O'zbekiston bilan Qoraqalpog'iston o'rtasidagi o'zaro munosabatlar Konstitutsiya doirasida tartibga solinadi. Qoraqalpoq tili ham uning hududida davlat tili sifatida qo'llaniladi. Adliya xodimi respublikaning bu tuzilishini va undan kelib chiqadigan huquqiy xususiyatlarni bilishi kerak. 5. Keys: Nogironlik aravachasidagi fuqaro keldi, ammo bino kirish qismi moslashtirilmagan, kerakli xona esa ikkinchi qavatda. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 243 Avvalo fuqaroni kutib turishga majburlamasdan, hurmat bilan unga yordamga chiqaman. Xizmatni olish uchun uni zinapoyalar bo'ylab ko'tarishga urinish xavfli va kamsituvchi bo'lishi mumkin, shuning uchun xizmatni uning oldiga olib kelishga harakat qilaman: birinchi qavatda bo'sh xona yoki qulay joyni topib, mas'ul xodimni yoki hujjatlarni o'sha yerga olib tushaman. Iloji bo'lsa, xizmatni elektron shaklda yoki ko'chma xizmat orqali olish imkoniyatlarini tushuntiraman. Muloqotda to'g'ridan-to'g'ri fuqaroning o'ziga murojaat qilaman, hamrohiga emas. Xizmat ko'rsatilgach, bino imkoniyati cheklangan shaxslar uchun moslashtirilmaganini rahbariyatga yozma xabar qilaman — bu nogironligi bo'lgan shaxslarning teng foydalanish huquqi bilan bog'liq tizimli muammo va uni hal qilish kerak. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 244 Suhbat bileti 19 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Bir xil, takrorlanuvchi ishlarni bajarishda diqqat va sifatni qanday saqlaysiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Adliya organlarida ko'plab ishlar — hujjatlarni qabul qilish, ma'lumotlarni tekshirish, reyestrga kiritish — takrorlanuvchi xarakterga ega va aynan shu yerda e'tiborsizlik tufayli xato kelib chiqishi oson. Men bunday ishlarda bir necha usuldan foydalanaman. Birinchidan, har bir jarayon uchun qisqa nazorat ro'yxati tuzib, muhim ma'lumotlarni — ism, sana, hujjat raqami — doim ikki marta tekshiraman. Ikkinchidan, ishni bloklarga bo'lib, ular orasida qisqa tanaffus qilaman, bu diqqatni tiklashga yordam beradi. Uchinchidan, har bir hujjat ortida real inson va uning taqdiri turganini eslab turaman — bu ishni mexanik emas, mas'uliyat bilan bajarishga undaydi. Shuningdek, takrorlanuvchi jarayonlarni qanday soddalashtirish yoki raqamlashtirish mumkinligi haqida o'ylab, takliflar berib boraman. 2. Ishonchnoma nima va vakillik orqali harakat qilishning asosiy qoidalari qanday? Namunaviy javob / yechim: ✔ Vakillik — bir shaxs (vakil) boshqa shaxs (vakolat beruvchi) nomidan va uning manfaatlarini ko'zlab bitimlar tuzishi yoki boshqa yuridik harakatlarni amalga oshirishidir. Vakillik qonun, sud qarori yoki ishonchnoma asosida vujudga keladi; masalan, ota-onalar bolalarning qonuniy vakili hisoblanadi. Ishonchnoma — bir shaxs tomonidan boshqa shaxsga uchinchi shaxslar oldida vakillik qilish uchun beriladigan yozma vakolat. Ayrim harakatlar, masalan, notarial shakl talab qilinadigan bitimlar yoki ko'chmas mulk bilan bog'liq harakatlar uchun ishonchnoma ham notarial tasdiqlanishi kerak. Ishonchnomada amal qilish muddati ko'rsatiladi. Vakolat beruvchi ishonchnomani istalgan vaqtda bekor qilishi mumkin. Vakil o'ziga berilgan vakolat doirasidan chiqmasligi, qoida tariqasida harakatlarni shaxsan bajarishi kerak. Xodim ishonchnomani qabul qilishda uning shakli, muddati va vakolat doirasini tekshiradi. 3. Hamkasbingiz fuqarolarga «ishingiz tezroq bitsin desangiz» deb tanish xususiy yuristning telefon raqamini berib yuborayotganini sezdingiz. Bunga qanday munosabatda bo'lasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bu holat korrupsiya xavfi va manfaatlar to'qnashuvi belgilariga ega. Agar xodim fuqarolarni ma'lum bir pullik yuristga yo'naltirsa, fuqaroda davlat xizmatini faqat shu yo'l bilan tez olish mumkin degan noto'g'ri taassurot paydo bo'ladi. Bundan tashqari, xodim bu uchun shaxsiy manfaat olayotgan bo'lishi ehtimoli bor. Avvalo hamkasb bilan alohida, xotirjam gaplashib, bu amaliyot nima uchun noto'g'ri ekanini tushuntiraman: fuqaroga barcha kerakli ma'lumot bepul va rasmiy ravishda berilishi kerak, yuridik yordam kerak bo'lsa, u mustaqil ravishda tanlashi lozim. Agar bu davom etsa yoki shaxsiy manfaat olinayotganiga asosli shubha bo'lsa, ichki tartibga ko'ra rahbariyat yoki komplaens xizmatini xabardor qilaman. Fuqarolarga esa xizmat tartibi va muddatlari haqida to'liq va aniq ma'lumot beraman. 4. Saylov huquqining asosiy tamoyillari qanday? Namunaviy javob / yechim: ✔ O'zbekistonda saylovlar Konstitutsiya va Saylov kodeksiga asoslanadi. Asosiy tamoyillar quyidagilardan iborat. Umumiy saylov huquqi — qonunda belgilangan yoshga yetgan fuqarolar jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi, mulkiy holatidan qat'i nazar saylash huquqiga ega; bu huquq faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda, masalan, sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilganda cheklanadi. Teng saylov huquqi — har bir saylovchi bitta ovozga ega va ovozlar teng kuchga ega. To'g'ridan-to'g'ri saylov huquqi — ayrim organlar uchun saylovchilar nomzodlarga bevosita ovoz beradi. Yashirin ovoz berish — saylovchining irodasini nazorat qilishga yo'l qo'yilmaydi. Shuningdek, saylovlarning erkinligi, ochiqligi, muqobilligi va mustaqil saylov komissiyalari tomonidan o'tkazilishi muhim kafolatlar hisoblanadi. 5. Keys: Fuqaro ijtimoiy tarmoqda sizning bo'limingiz haqida «xodimlar qo'pol, ish sudralib yotibdi» degan post yozdi va u ko'p tarqalmoqda. Qanday munosabatda bo'lasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 245 Birinchi qoida — hissiyotga berilib, shaxsiy sahifamdan bahsga kirishmaslik yoki fuqaroni haqorat qilmaslik. Davlat organi nomidan javob berish vakolati odatda matbuot xizmati yoki belgilangan mas'ul shaxsga tegishli. Shuning uchun postni darhol rahbariyat va matbuot xizmatiga yetkazaman. Keyin shikoyatning mohiyatini o'rganishga yordam beraman: fuqaro kim, qaysi murojaat, qanday muddatlar buzilgan bo'lishi mumkin, xodimning xatti-harakati qanday bo'lgan. Agar tanqid asosli bo'lsa, uni tan olish, fuqaro bilan bog'lanib, muammosini tezda hal qilish va natijasini ochiq ma'lum qilish eng to'g'ri yo'l. Agar asossiz bo'lsa ham, xotirjam, faktlarga asoslangan va shaxsiy ma'lumotlarni oshkor qilmaydigan rasmiy izoh beriladi. Har qanday tanqid xizmat sifatini yaxshilash uchun imkoniyatdir. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 246 Suhbat bileti 20 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Yangi jamoaga qanday moslashasiz va tajribali hamkasblardan qanday o'rganasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Yangi jamoaga kelganda birinchi navbatda kuzatish va tinglashga harakat qilaman: jamoaning ish uslubi, yozilgan va yozilmagan qoidalari, kim qaysi masala bo'yicha tajribali ekanini bilib olaman. O'zimni tanishtirib, hamkasblarga hurmat bilan munosabatda bo'laman va ularning vaqtini qadrlayman — savollarimni yig'ib, qulay paytda beraman. Tajribali hamkasblardan o'rganishni juda muhim deb bilaman, chunki amaliy nozikliklar ko'pincha hech qanday qo'llanmada yozilmagan bo'ladi. Ularning ish uslubini kuzataman, o'z hujjatlarimni ko'rib chiqib, fikr bildirishlarini so'rayman va tanqidni minnatdorchilik bilan qabul qilaman. Shu bilan birga, faqat olish emas, berishga ham harakat qilaman: masalan, raqamli tizimlar bilan ishlashda yoki yangi qonunchilikni o'rganishda hamkasblarga yordam berishim mumkin. 2. Normativ-huquqiy hujjatlar qanday tartibda rasmiy e'lon qilinadi va kuchga kiradi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Normativ-huquqiy hujjatlar qabul qilingandan so'ng rasmiy e'lon qilinishi shart, chunki fuqarolar ular bilan tanishish imkoniyatiga ega bo'lishi kerak. Hozirgi kunda hujjatlarni rasmiy e'lon qilishning asosiy manbai — Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi bo'lib, unda hujjatlarning rasmiy matnlari elektron shaklda joylashtiriladi. Qoida tariqasida, hujjat rasmiy e'lon qilingan kundan yoki hujjatning o'zida ko'rsatilgan sanadan kuchga kiradi. Fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va majburiyatlariga daxldor hujjatlar rasmiy e'lon qilinmasa, ular huquqiy oqibat keltirib chiqarmaydi. Ayrim hujjatlar, ayniqsa, yangi majburiyatlar yuklaydigan hujjatlar, fuqarolar va tadbirkorlar moslashishi uchun ma'lum vaqtdan keyin kuchga kiritiladi. Idoraviy hujjatlar adliya organlarida davlat ro'yxatidan o'tkazilgandan keyingina kuchga kiradi. Adliya xodimi doimo hujjatning amaldagi tahririni tekshirishi lozim. 3. Xizmat vazifangiz tufayli bilib qolgan ma'lumotdan shaxsiy foyda olish mumkinmi? Misol keltiring. Namunaviy javob / yechim: ✔ Yo'q, mumkin emas. Davlat xizmatchisi xizmat faoliyati davomida olgan ma'lumotdan shaxsiy yoki yaqinlari manfaati yo'lida foydalanishi odob-axloq qoidalari va korrupsiyaga qarshi qonunchilikka zid. Masalan, ro'yxatga olish jarayonida qaysidir mulk yaqin orada sotuvga chiqishini yoki biror hududda yangi loyiha rejalashtirilayotganini bilib qolish mumkin. Bu ma'lumotni qarindoshlarga yetkazish yoki undan foydalanib mulk sotib olish — xizmat mavqeini suiiste'mol qilish hisoblanadi. Bundan tashqari, fuqarolarning shaxsiy ma'lumotlari qonun bilan himoyalangan va ularni oshkor qilish javobgarlikka sabab bo'ladi. To'g'ri yo'l — xizmat ma'lumotini faqat xizmat maqsadida, belgilangan doirada ishlatish, shubhali vaziyatda esa rahbar yoki komplaens xodimidan maslahat so'rash. 4. BMTning Bola huquqlari to'g'risidagi konvensiyasi qanday asosiy tamoyillarga tayanadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bola huquqlari to'g'risidagi konvensiya 1989-yilda BMT Bosh Assambleyasi tomonidan qabul qilingan va dunyodagi eng keng ratifikatsiya qilingan xalqaro shartnomalardan biri hisoblanadi. O'zbekiston ham ushbu konvensiyaga qo'shilgan. Konvensiya to'rtta asosiy tamoyilga tayanadi: kamsitishga yo'l qo'ymaslik — barcha bolalar hech qanday farqsiz teng huquqqa ega; bolaning manfaatlarini ustuvor ta'minlash — bolaga taalluqli barcha qarorlarda uning manfaati birinchi o'rinda turadi; yashash, omon qolish va rivojlanish huquqi; bolaning fikrini hurmat qilish — bola o'ziga taalluqli masalalarda yoshi va yetukligiga mos ravishda fikr bildirish huquqiga ega. Adliya organlari, ayniqsa FHDYO, vasiylik, farzandlikka olish va aliment ishlarida bu tamoyillarga bevosita amal qilishi kerak. 5. Keys: Elektron xizmatlar tizimi ishdan chiqdi, navbatda o'nlab fuqarolar kutmoqda, ayrimlarining muddati bugun tugaydi. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Avvalo vaziyat haqida rahbarim va texnik xizmatni zudlik bilan xabardor qilaman, nosozlik qancha davom etishi mumkinligini aniqlashga harakat qilaman. So'ngra fuqarolarga ochiq va halol ma'lumot beraman: nima bo'lgani, taxminiy kutish vaqti va ularning imkoniyatlari. Navbatdagilarni saralayman: kimning Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 247 muddati bugun tugashi, kim keksa, imkoniyati cheklangan yoki bola bilan kelgan. Qonunchilik va ichki tartib imkon bersa, arizalarni qog'oz shaklida qabul qilib, qabul qilinganlik haqida tasdiq beraman — bu muddat o'tkazib yuborilmaganini isbotlashga yordam beradi. Kuta olmaydiganlarning aloqa ma'lumotlarini olib, tizim tiklangach o'zimiz bog'lanishimizni va'da qilaman. Nosozlik bilan bog'liq holatni qayd etaman, keyinchalik muddat buzilishi masalasi ko'tarilsa, bu hujjat asos bo'ladi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 248 Suhbat bileti 21 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Davlat xizmatidagi cheklovlar — qo'shimcha daromad olishdagi cheklovlar, qat'iy intizom, yuqori axloqiy talablar — sizni qo'rqitmaydimi? Namunaviy javob / yechim:✔ Yo'q, qo'rqitmaydi, chunki men bu cheklovlarning mazmunini tushunaman. Ular xodimni jazolash uchun emas, balki uning xolisligini himoya qilish va fuqarolarning davlatga ishonchini saqlash uchun o'rnatilgan. Masalan, qo'shimcha haq to'lanadigan faoliyatni cheklash manfaatlar to'qnashuvining oldini oladi, qat'iy intizom esa fuqaroga o'z vaqtida va sifatli xizmat ko'rsatishni kafolatlaydi. Albatta, bu ma'lum shaxsiy cheklovlarni anglatadi va men buni davlat xizmatini tanlash bilan birga ongli ravishda qabul qilaman. Aksincha, aniq qoidalar ishlashni osonlashtiradi: qanday vaziyatda qanday harakat qilish kerakligini bilasan va shubhali takliflarga «qoida bunga yo'l qo'ymaydi» deb qat'iy javob bera olasan. Ruxsat etilgan faoliyat — ilmiy yoki pedagogik ish — esa kasbiy rivojlanish uchun yetarli imkon beradi. 2. Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari qanday turlarga bo'linadi va ularni ko'rib chiqishning asosiy tamoyillari qanday? Namunaviy javob / yechim: ✔ Murojaatlar to'g'risidagi qonunchilikka ko'ra, murojaatlar asosan uch turga bo'linadi: ariza — huquq va erkinliklarni amalga oshirishda ko'maklashish to'g'risidagi iltimos; taklif — davlat organlari faoliyatini takomillashtirish bo'yicha tavsiyalar; shikoyat — buzilgan huquqlarni tiklash to'g'risidagi talab. Murojaatlar og'zaki, yozma yoki elektron shaklda berilishi mumkin. Ko'rib chiqishning asosiy tamoyillari: qonuniylik, xolislik, o'z vaqtidalik, ochiqlik va murojaat qiluvchining shaxsiy ma'lumotlarini himoya qilish. Murojaatni qabul qilishni asossiz rad etish taqiqlanadi. Shikoyat ustidan shikoyat qilinayotgan shaxsning o'ziga yuborilishi mumkin emas. Murojaat bo'yicha javob qonunda belgilangan muddatlarda, asoslantirilgan holda beriladi. Murojaat qilgani uchun shaxsni ta'qib qilish qat'iyan man etiladi. 3. Siz xizmat ko'rsatgan fuqaro ijtimoiy tarmoqda do'stlik so'rovi yubordi va ish masalalari bo'yicha shaxsiy messenjeringizga yozishni boshladi. Qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Fuqaro bilan xizmat munosabatlari rasmiy kanallar orqali olib borilishi kerak. Shaxsiy messenjer orqali ish masalalarini hal qilish bir necha xavf tug'diradi: murojaat rasmiy ro'yxatga olinmaydi va nazoratdan chetda qoladi, shaxsiy ma'lumotlar himoyalanmagan kanal orqali uzatiladi, norasmiy yaqinlik esa keyinchalik «alohida munosabat» kutishga yoki manfaatlar to'qnashuviga olib kelishi mumkin. Shuning uchun fuqaroga xushmuomalalik bilan javob berib, ish masalalari bo'yicha rasmiy telefon, elektron pochta, portal yoki qabul vaqtlari orqali murojaat qilishini so'rayman va kerakli aloqa ma'lumotlarini beraman. Do'stlik so'rovini xizmat davom etayotgan paytda qabul qilmayman. Agar fuqaro shaxsiy kanalga yozishda davom etsa yoki bosim o'tkazishga urinsa, bu haqda rahbarimni xabardor qilaman. Xushmuomalalik va professional chegara bir-biriga zid emas. 4. Fuqarolarning axborot olish huquqi qanday kafolatlangan va uning chegaralari qanday? Namunaviy javob / yechim: ✔ Konstitutsiya har kimning axborotni izlash, olish va tarqatish huquqini kafolatlaydi. Bu huquq davlat organlari faoliyatining ochiqligi bilan bevosita bog'liq: davlat organlari o'z faoliyati, qabul qilgan qarorlari, xizmat ko'rsatish tartibi haqidagi ma'lumotlarni ommaga ochiq e'lon qilishi, fuqarolarning so'rovlariga qonunda belgilangan muddatlarda javob berishi kerak. Ko'plab ma'lumotlar ochiq ma'lumotlar sifatida elektron shaklda joylashtiriladi. Biroq bu huquq cheksiz emas. Davlat siri va qonun bilan qo'riqlanadigan boshqa sir hisoblangan ma'lumotlar, shuningdek, shaxsga doir ma'lumotlar va shaxsiy hayotga oid axborot cheklangan tartibda beriladi. Cheklovlar faqat qonun asosida, inson huquqlari, davlat xavfsizligi va jamoat tartibini himoya qilish maqsadida belgilanishi mumkin. Axborot berishni asossiz rad etish ustidan shikoyat qilish mumkin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 249 5. Keys: Chet el fuqarosi farzandining tug'ilishini qayd ettirish uchun keldi va talab qilinayotgan hujjatlarni «ortiqcha byurokratiya» deb, o'z davlatidagi tartib bilan solishtirib norozilik bildirmoqda. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Avvalo uning noroziligini xotirjam tinglayman va tushunishini osonlashtirish uchun imkon qadar unga tushunarli tilda yoki tarjimon yordamida gaplashaman. So'ngra har bir talab qilinayotgan hujjat nima uchun kerakligini qisqa va aniq tushuntiraman: tug'ilishni qayd etish bolaning shaxsi va fuqaroligi bilan bog'liq muhim huquqiy oqibatlarga ega, shuning uchun ota-onaning shaxsi va maqomi tasdiqlanishi zarur. Xorijiy hujjatlar uchun apostil yoki konsullik legallashtiruvi va tasdiqlangan tarjima talablari xalqaro shartnomalarga bog'liq ekanini aytaman. Talablarni yozma ro'yxat shaklida beraman. Agar xalqaro shartnoma ayrim talablarni soddalashtirsa, bundan foydalanaman. Shu bilan birga, uning tanqidini e'tiborsiz qoldirmayman: haqiqatan ham ortiqcha bo'lgan talablar haqida xulosa chiqarib, tartibni soddalashtirish bo'yicha rahbariyatga taklif bera olaman. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 250 Suhbat bileti 22 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Raqamli ko'nikmalaringiz qanday? Ishda qaysi dasturlar va elektron tizimlar bilan ishlay olasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Zamonaviy adliya tizimida raqamli savodxonlik asosiy talablardan biriga aylangan. Men matn muharrirlari va elektron jadvallar bilan erkin ishlayman: hujjatlarni rasmiy talablarga mos formatlash, jadvallarda ma'lumotlarni saralash va oddiy hisob-kitoblarni bajarish mumkin. Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasidan huquqiy hujjatlarni tez qidirish, ularning amaldagi tahririni va o'zgarishlar tarixini tekshirishni bilaman. Davlat xizmatlari portali va elektron raqamli imzo bilan ishlash tajribam bor. Elektron hujjat aylanishi tizimlari va idoraviy dasturlar bilan amaliyotda qisman tanishganman, ularni tez o'zlashtira olaman. Shuningdek, axborot xavfsizligining asosiy qoidalariga — kuchli parol, shubhali havolalarni ochmaslik, ma'lumotlarni himoyalangan kanal orqali uzatish — amal qilaman. Yangi tizimlar joriy qilinsa, ularni birinchilardan bo'lib o'rganishga tayyorman. 2. Bolaning otaligini belgilash qanday tartibda amalga oshiriladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Oila huquqiga ko'ra, agar bola bir-biri bilan nikohda turgan shaxslardan tug'ilsa, onaning eri bolaning otasi deb yoziladi — bu otalik prezumpsiyasi deb ataladi. Ota-onasi nikohda bo'lmagan bolaning otaligi ota va onaning FHDYO organiga birgalikda bergan arizasi asosida belgilanadi. Bunday ariza qonunda belgilangan holatlarda bola tug'ilgunga qadar ham berilishi mumkin. Agar birgalikdagi ariza bo'lmasa yoki ota otalikni tan olishdan bosh tortsa, otalik sud tartibida belgilanadi; sud bunda bolaning ma'lum shaxsdan kelib chiqqanligini ishonchli tasdiqlovchi har qanday dalillarni, jumladan, ekspertiza xulosalarini hisobga oladi. Otalik belgilangach, bola va ota o'rtasida qonunda belgilangan barcha huquq va majburiyatlar, jumladan, ta'minot va meros huquqlari vujudga keladi. Har bir holatda bolaning manfaatlari ustuvor hisoblanadi. 3. Yaqin qarindoshingiz ishlaydigan firma siz ishlaydigan organ bilan shartnoma tuzmoqchi yoki sizning bo'limingizdan xizmat olmoqchi. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bu potensial manfaatlar to'qnashuvi holatidir: mening xizmat qarorlarim qarindoshim manfaatiga ta'sir qilishi mumkin yoki tashqaridan shunday ko'rinishi mumkin. Bunday vaziyatda eng to'g'ri yo'l — holatni oldindan, ixtiyoriy ravishda ochiq e'lon qilish. Men rahbarimni va kerak bo'lsa, komplaens bo'linmasini belgilangan tartibda yozma xabardor qilaman. Firma bilan bog'liq masalalarni ko'rib chiqish, xarid jarayonida baholash yoki hujjatlarni tayyorlashda ishtirok etmayman va qarorga ta'sir ko'rsatmayman. Qarindoshimga ham bu masala bo'yicha men bilan gaplashmasligini, ichki ma'lumot bera olmasligimni tushuntiraman. Firma boshqa barcha ishtirokchilar kabi umumiy asosda ishtirok etadi. Manfaatlar to'qnashuvining o'zi qoidabuzarlik emas, uni yashirish va boshqarmaslik esa jiddiy qoidabuzarlik hisoblanadi. 4. Prokuratura, advokatura va adliya organlarining vazifalari qanday farqlanadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bu uchta institut huquqiy tizimda turli, ammo bir-birini to'ldiruvchi rollarni bajaradi. Prokuratura organlari qonunlarning aniq va bir xilda ijro etilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi, jinoyatchilikka qarshi kurashda ishtirok etadi, sudlarda davlat ayblovini qo'llab-quvvatlaydi va fuqarolar huquqlarini himoya qilish uchun choralar ko'radi. Advokatura — mustaqil huquqiy institut bo'lib, jismoniy va yuridik shaxslarga malakali yuridik yordam ko'rsatadi, sudda ularning manfaatlarini himoya qiladi; advokat davlat organlaridan mustaqil va advokatlik siri bilan bog'langan. Adliya organlari esa ijro hokimiyati tizimida davlatning huquqiy siyosatini amalga oshiradi: normativ hujjatlar loyihalarini ekspertizadan o'tkazish, idoraviy hujjatlarni ro'yxatdan o'tkazish, FHDYO, huquqiy targ'ibot, advokatura va notariat faoliyatini tashkil etishda ishtirok kabi vazifalarni bajaradi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 251 5. Keys: Hamkasbingiz tushlik paytida tanishlariga bir fuqaroning oilaviy holati haqida xizmatda bilgan ma'lumotlarini aytib berayotganini eshitdingiz. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu shaxsga doir ma'lumotlarning oshkor qilinishi bo'lib, qonun va xizmat odobining jiddiy buzilishidir. Avvalo, vaziyatni ko'pchilik oldida janjalga aylantirmasdan, hamkasbni muloyim, ammo aniq to'xtataman — masalan, suhbat mavzusini o'zgartirib, keyin alohida gaplashaman. Yolg'iz qolganimizda unga bu ma'lumot maxfiy ekanini, fuqaroning sha'niga va tashkilot obro'siga zarar yetkazishi, hatto javobgarlikka olib kelishi mumkinligini tushuntiraman. Agar bu birinchi va ehtiyotsizlik oqibatidagi holat bo'lsa va ma'lumot keng tarqalmagan bo'lsa ham, ichki tartibga ko'ra bunday holatni rahbariyatga yetkazishim kerakmi, buni tekshiraman va talab qilinsa, xabar beraman. Takrorlansa yoki ma'lumot jiddiy zarar yetkazgan bo'lsa, albatta rasmiy xabar beraman. Do'stlik qonun va fuqaro huquqidan ustun turmaydi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 252 Suhbat bileti 23 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. O'z tashabbusingiz bilan biror jarayonni yaxshilagan yoki foydali g'oya taklif qilgan holatingiz bormi? Namunaviy javob / yechim:✔ Ha, amaliyot davomida shunday holat bo'lgan. Bo'limga keladigan fuqarolar ko'pincha bir xil savollar bilan qayta-qayta murojaat qilishar, xodimlar esa har safar bir xil tushuntirishni og'zaki berishga ko'p vaqt sarflashardi. Men eng ko'p beriladigan savollar va kerakli hujjatlar ro'yxatini to'plab, oddiy tilda yozilgan bir sahifalik eslatma loyihasini tayyorladim va uni rahbarimga taqdim etdim. Rahbar uni huquqiy jihatdan tekshirib, ayrim tuzatishlar bilan qabul qildi va eslatma qabul xonasida fuqarolarga tarqatila boshladi. Natijada takroriy murojaatlar soni kamaydi, xodimlar murakkabroq masalalarga ko'proq vaqt ajrata boshladi. Bu tajriba menga kichik tashabbus ham sezilarli natija berishi mumkinligini va har qanday taklifni rahbariyat bilan kelishgan holda, tartib doirasida amalga oshirish muhimligini o'rgatdi. 2. Yuridik fakt nima? Turlari va misollar keltiring. Namunaviy javob / yechim: ✔ Yuridik fakt — qonun huquqiy munosabatlarning vujudga kelishi, o'zgarishi yoki bekor bo'lishini bog'laydigan aniq hayotiy holat. Irodaga bog'liqligiga ko'ra ular ikki turga bo'linadi. Hodisalar — inson irodasiga bog'liq bo'lmagan holatlar: tug'ilish, o'lim, tabiiy ofat, muddatning o'tishi. Masalan, shaxsning vafoti meros munosabatlarini vujudga keltiradi. Harakatlar — inson irodasi bilan sodir etiladigan holatlar; ular qonuniy, masalan, shartnoma tuzish, nikohni qayd etish, vasiyat qilish va qonunga xilof, masalan, huquqbuzarlik, shartnomani buzish bo'lishi mumkin. Ayrim hollarda huquqiy oqibat bir nechta faktlar majmui bilan bog'liq bo'ladi. Adliya organlari, xususan, FHDYO organlari, muhim yuridik faktlarni rasmiy qayd etadi. Agar yuridik ahamiyatga ega faktni tasdiqlovchi hujjat bo'lmasa, u qonunda belgilangan hollarda sud tartibida aniqlanishi mumkin. 3. Boshqa davlat idorasida navbatsiz yoki imtiyozli xizmat olish uchun xizmat guvohnomangizni ko'rsatish to'g'rimi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Yo'q, bu noto'g'ri. Xizmat guvohnomasi va lavozim faqat xizmat vazifalarini bajarish uchun beriladi. Uni shaxsiy masalalarda — masalan, boshqa idorada navbatsiz xizmat olish, yo'l harakati qoidabuzarligi uchun jarimadan qutulish yoki biror joyda chegirma talab qilish uchun ko'rsatish xizmat mavqeidan shaxsiy maqsadda foydalanish hisoblanadi. Bu boshqa fuqarolarga nisbatan adolatsizlik, chunki ular umumiy tartibda xizmat olishadi, shuningdek, u boshqa davlat xodimiga noqonuniy bosim o'tkazish shakli bo'lishi mumkin. Bunday xatti-harakat davlat xizmatchisi obro'sini tushiradi va korrupsiyaviy munosabatlar uchun zamin yaratadi. Shaxsiy ishlarim bo'yicha men oddiy fuqaro sifatida umumiy tartibda murojaat qilaman. Agar boshqa xodim mening lavozimimni bilib, o'zi imtiyoz taklif qilsa ham, uni xushmuomalalik bilan rad etaman. 4. Konstitutsiyaviy sud qanday vazifalarni bajaradi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Konstitutsiyaviy sud — konstitutsiyaviy nazoratni amalga oshiruvchi sud organi bo'lib, uning asosiy vazifasi Konstitutsiyaning oliy yuridik kuchini va bevosita amal qilishini ta'minlashdir. U qonunlar, Oliy Majlis palatalarining qarorlari, Prezident farmonlari va qarorlari, hukumat qarorlari hamda boshqa hujjatlarning Konstitutsiyaga muvofiqligini belgilaydi. Shuningdek, Konstitutsiya normalariga rasmiy sharh beradi va qonunda belgilangan boshqa vakolatlarni amalga oshiradi. Qonunda nazarda tutilgan tartibda fuqarolar va yuridik shaxslar ham, ishlarida qo'llanilgan qonun Konstitutsiyaviy huquqlarini buzgan deb hisoblasa, konstitutsiyaviy shikoyat bilan murojaat qilishi mumkin. Konstitutsiyaviy sud qarorlari majburiy bo'lib, Konstitutsiyaga zid deb topilgan hujjat yoki uning qismi kuchini yo'qotadi. Sudyalar mustaqil va faqat Konstitutsiyaga bo'ysunadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 253 5. Keys: Navbatda turgan ikki fuqaro o'rtasida navbat uchun janjal boshlanib, ovozlar ko'tarilib ketdi. Boshqalar ham bezovta. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Birinchi navbatda xotirjamlikni saqlab, vaziyatga darhol aralashaman — e'tiborsiz qoldirish nizoni kuchaytiradi. Ikkala fuqaroga ham hurmat bilan, ammo qat'iy ohangda murojaat qilib, ularni tinchlanishga va masalani birgalikda hal qilishga chaqiraman. Har ikkisini alohida tinglab, nizoning sababini aniqlayman: ehtimol, elektron navbat chiptasi, imtiyozli toifa yoki noaniq tushuntirish muammosi. Keyin navbat qoidalarini xolis tushuntiraman va hech kimga imtiyozsiz qaror qilaman. Agar sababi bizning tomonimizdagi tartibsizlik bo'lsa, uzr so'rab, uni bartaraf etaman. Agar vaziyat jismoniy xavf tug'dirsa yoki boshqalarning xavfsizligiga tahdid solsa, belgilangan tartibda xavfsizlik xizmati yoki tegishli organlarni chaqiraman. Keyinchalik takrorlanmasligi uchun navbat tizimini yaxshilash bo'yicha rahbariyatga taklif kiritaman. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 254 Suhbat bileti 24 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Adliya tizimining qaysi yo'nalishi sizni ko'proq qiziqtiradi va nima uchun? Namunaviy javob / yechim:✔ Meni ayniqsa fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish va fuqarolarga bevosita xizmat ko'rsatish yo'nalishi qiziqtiradi. Bu sohada xodim inson hayotining eng muhim lahzalari — farzand tug'ilishi, nikoh, yaqin kishining vafoti — bilan bog'liq hujjatlarni rasmiylashtiradi. Bu yerda huquqiy aniqlik bilan birga insoniy yondashuv, sabr va hamdardlik ham talab qilinadi, men esa aynan shu uyg'unlikni qadrlayman. Bundan tashqari, oila huquqi va fuqarolik huquqi bo'yicha bilimlarimni amalda qo'llash imkoniyati keng. Shu bilan birga, normativ hujjatlarning huquqiy ekspertizasi yo'nalishi ham men uchun qiziq, chunki u qonunchilik sifatiga bevosita ta'sir qiladi. Qaysi bo'limga tayinlanmay, o'sha yo'nalishni chuqur o'rganishga va unda samarali ishlashga tayyorman. 2. Da'vo muddati nima va u qanday ahamiyatga ega? Namunaviy javob / yechim: ✔ Da'vo muddati — shaxs o'z buzilgan huquqini sud orqali himoya qilishni talab qilishi mumkin bo'lgan, qonunda belgilangan vaqt oralig'i. Fuqarolik qonunchiligida umumiy da'vo muddati, shuningdek, ayrim talab turlari uchun maxsus — qisqaroq yoki uzunroq — muddatlar belgilangan. Muddat odatda shaxs o'z huquqi buzilganini bilgan yoki bilishi lozim bo'lgan kundan boshlanadi. Qonunda muddatning to'xtatilishi, uzilishi va uzrli sabablarga ko'ra tiklanishi holatlari nazarda tutilgan. Da'vo muddati o'tganligi taraf tomonidan arz qilinsa, bu da'voni rad etish uchun asos bo'lishi mumkin. Ayrim talablarga, masalan, shaxsiy nomulkiy huquqlarni himoya qilishga oid ko'plab talablarga da'vo muddati tatbiq etilmaydi. Muddatlarning ahamiyati — huquqiy barqarorlikni ta'minlash va dalillar yo'qolmasidan nizolarni hal qilish. 3. Rahbaringiz qarindoshini konkurssiz ishga olish uchun hujjatlarni tayyorlashni topshirsa, nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Davlat xizmatiga qabul qilish odatda ochiq tanlov va teng imkoniyat tamoyiliga asoslanadi; qarindoshlik asosida, belgilangan tartibni chetlab o'tib ishga olish manfaatlar to'qnashuvi va xizmat mavqeini suiiste'mol qilish hisoblanadi. Shuning uchun men avval rahbarimga hurmat bilan, ammo aniq qilib, bu tartib qonunchilik talablariga mos kelmasligini va bu uning o'zi uchun ham jiddiy xavf tug'dirishini tushuntiraman. Qonuniy yo'lni taklif qilaman: nomzod ochiq tanlovda umumiy asosda ishtirok etishi mumkin, rahbar esa manfaatlar to'qnashuvi sababli tanlov jarayonidan chetlanishi kerak. Agar topshiriq qonunga zid holda saqlansa, uni bajarishdan bosh tortaman, yozma ko'rsatma so'rayman va zarur bo'lsa, yuqori turuvchi rahbariyat yoki komplaens xizmatini belgilangan tartibda xabardor qilaman. 4. Xotin-qizlar va erkaklarning teng huquqliligi qanday kafolatlangan? Namunaviy javob / yechim: ✔ Konstitutsiyada xotin-qizlar va erkaklar teng huquqli ekanligi mustahkamlangan. Bundan tashqari, xotin- qizlar va erkaklar uchun teng huquq va imkoniyatlar kafolatlarini belgilovchi hamda xotin-qizlarni tazyiq va zo'ravonlikdan himoya qilishga qaratilgan maxsus qonunlar qabul qilingan. Teng huquqlilik siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy hayotning barcha sohalarida — saylovlarda ishtirok etish, davlat xizmatiga kirish, mehnat, ta'lim, mulkka egalik qilishda — teng imkoniyatni anglatadi. Jinsga qarab bevosita yoki bilvosita kamsitish taqiqlanadi. Shu bilan birga, onalikni muhofaza qilish va homilador ayollar uchun nazarda tutilgan alohida kafolatlar kamsitish hisoblanmaydi. O'zbekiston xotin-qizlarga nisbatan kamsitishning barcha shakllariga barham berish to'g'risidagi xalqaro konvensiyaga qo'shilgan. Adliya xodimi oilaviy masalalarda, ayniqsa nikoh va ajrimda, bu tamoyillarga amal qilishi zarur. 5. Keys: Rahbaringiz muddati o'tib ketgan arizani «o'z vaqtida qabul qilingan» qilib, ro'yxatga olish jurnalida sanani orqaga surib yozishni buyurdi. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 255 Bu ko'rsatma hujjatni soxtalashtirishga olib keladi va qonunga zid. Davlat xizmatchisi rahbarning ko'rsatmasini bajarishi shart, ammo aniq noqonuniy ko'rsatmani bajarish javobgarlikdan ozod qilmaydi. Shuning uchun avvalo rahbarimga xotirjam va hurmat bilan bu harakat soxtalashtirish ekanini, uning oqibatlari ikkimiz uchun ham jiddiy bo'lishini tushuntiraman. Muqobil qonuniy yo'lni taklif qilaman: muddat buzilishining sababini aniqlash va qayd etish, fuqaroga uzr so'rab, arizani zudlik bilan ko'rib chiqish, agar muddat uzrli sabab bilan o'tgan bo'lsa, qonunda nazarda tutilgan tiklash tartibidan foydalanish. Agar rahbar talabida qat'iy tursa, ko'rsatmani yozma shaklda so'rayman, uni bajarmayman va belgilangan tartibda yuqori turuvchi rahbariyat yoki ichki nazorat xizmatini xabardor qilaman. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 256 Suhbat bileti 25 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Fuqarolar bilan muloqot qilishda sizda qanday tajriba bor? Namunaviy javob / yechim:✔ Universitetdagi yuridik klinikada bepul huquqiy maslahat berish dasturida ishtirok etganman. U yerda turli yoshdagi va turli ijtimoiy qatlamdagi odamlar oila, mehnat, uy-joy masalalari bo'yicha murojaat qilishardi. Bu tajriba menga bir necha muhim narsani o'rgatdi. Birinchidan, odamni oxirigacha tinglash kerak — ko'pincha uning asosiy muammosi birinchi aytgan gapida emas. Ikkinchidan, huquqiy atamalarni oddiy so'zlar bilan tushuntirish zarur. Uchinchidan, his-hayajonli yoki jahldor fuqaro bilan ham xotirjam gaplashish mumkin, agar unga hurmat ko'rsatsang va muammosiga qiziqish bildirsang. Shuningdek, bilmagan narsani taxmin bilan aytmaslik, aniqlab qayta javob berishni o'rgandim. Bu ko'nikmalar adliya organlarida fuqarolarga xizmat ko'rsatishda juda foydali deb o'ylayman. 2. Bitimlarning haqiqiy emasligi: nizoli va o'z-o'zidan haqiqiy bo'lmagan bitimlar qanday farqlanadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Fuqarolik huquqida qonun talablariga javob bermaydigan bitim haqiqiy emas deb hisoblanadi. Bunday bitimlar ikki turga bo'linadi. Nizoli bitim sud tomonidan manfaatdor shaxsning da'vosi asosida haqiqiy emas deb topiladi: masalan, aldash, zo'rlik, qo'rqitish ta'sirida yoki jiddiy adashish natijasida tuzilgan bitim, muomala layoqati cheklangan shaxs tomonidan homiyning roziligisiz tuzilgan bitim. O'z-o'zidan haqiqiy bo'lmagan bitim esa sud qaroridan qat'i nazar, tuzilgan paytdan boshlab haqiqiy emas: masalan, qonunga yoki axloq asoslariga zid bitim, soxta yoki ko'zbo'yamachilik uchun tuzilgan bitim, muomalaga layoqatsiz shaxs tuzgan bitim, majburiy notarial shaklga rioya qilinmagan bitim. Haqiqiy bo'lmagan bitimning asosiy oqibati — taraflar bitim bo'yicha olgan hamma narsani bir-biriga qaytaradi, ya'ni ikki tomonlama restitutsiya qo'llaniladi. 3. Korrupsiyaga qarshi ichki nazorat (komplaens) tizimi nima uchun kerak va oddiy xodim unda qanday rol o'ynaydi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Komplaens tizimi — tashkilot ichida korrupsiya xavflarini oldindan aniqlash, baholash va oldini olishga qaratilgan qoidalar, jarayonlar va mas'ul bo'linmalar majmui. Uning maqsadi — korrupsiyani sodir bo'lgandan keyin jazolash emas, balki unga imkon beradigan sharoitni yo'qotish: xizmat jarayonlarini shaffof qilish, manfaatlar to'qnashuvini e'lon qilish tartibini joriy etish, xodimlarni o'qitish, xabar berish kanallarini yaratish. Oddiy xodimning roli juda katta, chunki xavflarni eng birinchi u ko'radi. Men o'z ishimdagi korrupsiyaga moyil bosqichlarni bilishim, manfaatlar to'qnashuvi yuzaga kelsa, uni o'z vaqtida e'lon qilishim, korrupsiyaviy taklif yoki shubhali holat haqida xabar berishim, o'quv mashg'ulotlarida qatnashishim va ish jarayonini yaxshilash bo'yicha takliflar berishim kerak. Halollik madaniyati har bir xodimdan boshlanadi. 4. Apostil nima va xorijiy hujjatlarni legallashtirish nima uchun kerak? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bir davlatda berilgan rasmiy hujjat boshqa davlatda huquqiy kuchga ega bo'lishi uchun odatda uning haqiqiyligi tasdiqlanishi talab etiladi. An'anaviy usul — konsullik legallashtiruvi bo'lib, u hujjatdagi imzo va muhrning haqiqiyligini bir necha idora va konsullik tomonidan ketma-ket tasdiqlashni o'z ichiga oladi. Bu jarayonni soddalashtirish uchun 1961-yilgi Gaaga konvensiyasi qabul qilingan va u apostil tartibini joriy etgan. Apostil — hujjat berilgan davlatning vakolatli organi tomonidan qo'yiladigan maxsus shtamp bo'lib, konvensiya ishtirokchisi bo'lgan boshqa davlatlarda qo'shimcha legallashtirishsiz tan olinadi. O'zbekiston ushbu konvensiyaga qo'shilgan. Ayrim davlatlar bilan huquqiy yordam to'g'risidagi ikki tomonlama yoki ko'p tomonlama shartnomalar asosida hujjatlar umuman legallashtirishsiz qabul qilinishi mumkin. Shuningdek, chet tilidagi hujjatlarning tasdiqlangan tarjimasi talab etiladi. 5. Keys: Hamkasbingiz to'satdan kasal bo'lib qoldi, uning ishlari sizga topshirildi. Ulardan ayrimlarining muddati bir-ikki kunda tugaydi, ammo hujjatlar tartibsiz. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 257 Avvalo topshirilgan barcha ishlarni tez inventarizatsiya qilaman: har bir ish bo'yicha murojaat mazmuni, qonuniy muddat, bajarilgan va bajarilmagan harakatlar. So'ngra ishlarni muddati va fuqaro huquqlariga ta'siri bo'yicha tartiblayman. Muddati yaqin ishlarni birinchi navbatda ko'rib chiqaman. Tushunarsiz joylar bo'lsa, rahbarim bilan maslahatlashaman; agar hamkasb sog'lig'i imkon bersa, faqat eng zarur savollar bo'yicha qisqa aniqlik kiritaman, uni ortiqcha bezovta qilmayman. Agar barcha ishlarni muddatida sifatli tugatish real bo'lmasa, buni oxirgi kunga qoldirmay rahbarimga ochiq aytaman va qayta taqsimlashni taklif qilaman. Zarur bo'lsa, fuqarolarni ko'rib chiqish holati haqida xabardor qilaman. Ish tugagach, hujjatlarni tartibga keltiraman va kelajakda bunday holatlar uchun ishlarni topshirish tartibini — qisqa holat qaydnomasi yuritishni — taklif qilaman. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 258 Suhbat bileti 26 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Vaqtingizni qanday rejalashtirasiz va ustuvorliklarni qanday belgilaysiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Kunimni ish boshlanishidan oldin qisqa rejalashtirishdan boshlayman: bugungi vazifalar ro'yxati, ularning muddatlari va qaysi biri boshqalarga bog'liq ekanini belgilayman. Ustuvorlikni belgilashda ikki mezondan foydalanaman — shoshilinchlik va muhimlik. Qonun bilan belgilangan muddatlari bor ishlar, fuqaro huquqlariga bevosita ta'sir qiluvchi masalalar birinchi o'rinda turadi. Katta hajmli ishlarni bosqichlarga bo'lib, har biriga alohida vaqt ajrataman. Elektron kalendar va eslatmalardan foydalanib, muddatlarni nazorat qilaman. Kutilmagan vazifalar uchun kun davomida ozgina zaxira vaqt qoldiraman. Kun oxirida bajarilgan va qolgan ishlarni ko'rib chiqib, ertangi rejaga o'tkazaman. Bu oddiy usul menga tartibli ishlash va muddatlarni o'tkazib yubormaslikka yordam beradi. 2. Vasiylik va homiylik nima, ular qanday hollarda belgilanadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Vasiylik va homiylik — o'z huquq va manfaatlarini mustaqil himoya qila olmaydigan shaxslarni himoya qilish, ularni tarbiyalash va mol-mulkini boshqarish uchun belgilanadigan huquqiy shakllar. Vasiylik odatda kichik yoshdagi — qonunda belgilangan yoshgacha bo'lgan — ota-ona qaramog'isiz qolgan bolalarga, shuningdek, sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxslarga nisbatan belgilanadi. Vasiy vasiylikdagi shaxs nomidan barcha zarur bitimlarni tuzadi. Homiylik esa kattaroq yoshdagi voyaga yetmaganlar va muomala layoqati cheklangan shaxslarga nisbatan belgilanadi; homiy ularga o'z huquqlarini amalga oshirishda ko'maklashadi va ayrim bitimlarga rozilik beradi. Vasiylik va homiylikni vasiylik va homiylik organlari belgilaydi hamda nazorat qiladi. Vasiy yoki homiy tayinlashda shaxsning manfaatlari, ayniqsa, bolaning manfaatlari ustun turadi. 3. Hamkasbingiz fuqarolarga ularning tashqi ko'rinishi, millati yoki ijtimoiy holatiga qarab turlicha munosabatda bo'layotganini sezdingiz. Qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Kamsitishga yo'l qo'ymaslik — Konstitutsiya va davlat xizmatchisi odob-axloqining asosiy talablaridan biri. Har bir fuqaro jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi va mavqeidan qat'i nazar, bir xil sifatli va hurmatli xizmat olish huquqiga ega. Agar hamkasbim, masalan, qishloqdan kelgan yoki oddiy kiyingan fuqarolarga qo'pol, boshqalarga esa e'tiborli munosabatda bo'lsa, bu fuqarolar huquqini buzadi va tashkilot obro'siga putur yetkazadi. Avvalo hamkasb bilan alohida, ayblovchi ohangsiz gaplashib, men nimani kuzatganimni aniq misollar bilan aytaman — ehtimol, u buni o'zi sezmayotgandir. Agar xatti- harakat davom etsa yoki fuqarolar huquqi jiddiy buzilayotgan bo'lsa, rahbariyatni xabardor qilaman. O'zim ham har bir fuqaroga bir xil standart asosida xizmat ko'rsatib, o'rnak bo'lishga harakat qilaman. 4. Konstitutsiyada shaxsiy hayot va uy-joy daxlsizligi qanday kafolatlangan? Namunaviy javob / yechim: ✔ Konstitutsiyaga ko'ra, har kim shaxsiy hayotining daxlsizligi, shaxsiy va oilaviy sirga ega bo'lish, o'z sha'ni va obro'sini himoya qilish huquqiga ega. Har kimning yozishmalari, telefon orqali so'zlashuvlari, pochta, elektron va boshqa xabarlari sir saqlanishi huquqi kafolatlanadi; bu huquqni cheklashga faqat qonunga muvofiq va, qoida tariqasida, sud qarori asosida yo'l qo'yiladi. Uy-joy daxlsizligi ham kafolatlangan: hech kim qonunda nazarda tutilgan holatlar va tartibdan tashqari, unda yashovchilarning irodasiga qarshi uy- joyga kira olmaydi. Shuningdek, shaxsga doir ma'lumotlar himoyasi alohida kafolatlangan. Adliya organlari fuqarolarning juda ko'p shaxsiy ma'lumotlari bilan ishlagani uchun bu kafolatlar xodim uchun kundalik amaliy ahamiyatga ega: ma'lumot faqat qonuniy asos bilan, vakolatli shaxsga beriladi. 5. Keys: Keksa fuqaro hujjatlarini yo'qotib qo'ygan, juda asabiy, sizga baqirmoqda va ishi bugun hal bo'lishini talab qilmoqda. Qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Avvalo uning asabiyligini shaxsiy haqorat sifatida qabul qilmayman: hujjat yo'qotish, ayniqsa keksa odam uchun, jiddiy stress. Uni o'tirishga taklif qilaman, iloji bo'lsa, suv beraman va xotirjam, sekin ohangda Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 259 gaplashaman. Muammoni aniqlashtiraman: qaysi hujjatlar yo'qolgan, unga nima uchun kerak, muddat bormi. Keyin real imkoniyatlarni halol tushuntiraman: qaysi hujjatni bugun qayta tiklash mumkin, qaysi biri uchun so'rov yuborish kerak va qancha vaqt ketadi. Idoralararo elektron tizim orqali ma'lumotni o'zimiz olish imkoniyati bo'lsa, undan foydalanaman — fuqaroni boshqa idoralarga yuborishni minimallashtiraman. Bajarib bo'lmaydigan va'da bermayman. Kerakli qadamlarni katta harflar bilan yozib beraman va kerak bo'lsa, qarindoshi bilan bog'lanishga yordam beraman. Hurmat va aniqlik asabiylikni tez pasaytiradi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 260 Suhbat bileti 27 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Rahbaringiz bilan qonuniy, ammo ish uslubi bo'yicha fikringiz mos kelmasa, qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Rahbar bilan fikr farqi — tabiiy holat va uni to'g'ri ifoda etish professional madaniyatning bir qismi. Agar rahbarning ko'rsatmasi qonuniy bo'lsa-yu, men boshqa usulni samaraliroq deb hisoblasam, avvalo uning sabablarini tushunishga harakat qilaman — ehtimol, men bilmagan omillar bor. Keyin qulay vaqtda, xushmuomalalik bilan o'z taklifimni dalillar bilan bayon qilaman: qaysi jihatdan vaqt tejaladi yoki fuqaro uchun qulayroq bo'ladi. Buni boshqa xodimlar yoki fuqarolar oldida emas, alohida qilaman. Agar rahbar o'z qarorida qolsa, men uni sidqidildan, sabotajsiz bajaraman, chunki yakuniy mas'uliyat va qaror huquqi unda. Natijalarni kuzatib, keyinchalik zarur bo'lsa, masalaga yana qaytish mumkin. Bu holatni noqonuniy ko'rsatmadan farqlash muhim: u holda yondashuv butunlay boshqacha bo'ladi. 2. Farzandlikka olishning asosiy shartlari va huquqiy oqibatlari qanday? Namunaviy javob / yechim: ✔ Farzandlikka olish — ota-ona qaramog'isiz qolgan bolaning oilada tarbiyalanish huquqini ta'minlashning ustuvor shakli. U faqat voyaga yetmagan bolaga nisbatan va uning manfaatlarini ko'zlab, qonunda belgilangan tartibda, vakolatli organ qarori bilan amalga oshiriladi. Asosiy shartlar: farzandlikka oluvchi muomalaga layoqatli bo'lishi va qonunda belgilangan to'sqinlik holatlari bo'lmasligi; bolaning ota-onasi roziligi, ular ota-onalik huquqidan mahrum qilingan yoki qonunda nazarda tutilgan boshqa hollar bundan mustasno; muayyan yoshga yetgan bolaning o'z roziligi; farzandlikka oluvchi nikohda bo'lsa, er yoki xotinning roziligi. Farzandlikka olish siri qonun bilan qo'riqlanadi. Huquqiy oqibati: farzandlikka olingan bola va uning avlodlari farzandlikka oluvchiga nisbatan qon qarindoshlar bilan teng huquq va majburiyatlarga ega bo'ladi, jumladan, meros va ta'minot huquqlariga. 3. Xizmat ko'rsatayotgan fuqaro sizga qo'pollik qildi va shaxsan yoqmaydi. Bu sizning xizmatingizga ta'sir qilishi mumkinmi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ta'sir qilmasligi kerak — bu professional davlat xizmatchisining asosiy belgilaridan biri. Fuqaro qo'pollik qilsa ham, uning qonuniy huquqlari kamaymaydi. Agar men undan xafa bo'lib, arizasini qasddan cho'zsam, ortiqcha hujjat talab qilsam yoki sovuqroq munosabatda bo'lsam, bu xolislik tamoyilini buzish va xizmat mavqeidan noto'g'ri foydalanish bo'ladi. Shuning uchun his-tuyg'ularimni xizmat qaroridan ajrataman: arizani boshqa har qanday fuqaroniki kabi, bir xil muddat va talablar asosida ko'rib chiqaman. Muloqotda xotirjam va odobli bo'laman, chegarani esa muloyim belgilayman: hurmat bilan gaplashishni so'rayman. Agar haqoratlar davom etsa yoki o'zimni xolis tuta olmasligimdan xavotirlansam, rahbarimga murojaat qilib, ishni boshqa xodimga topshirishni so'rashim mumkin. Bu ham professional yechim. 4. Fuqarolik institutining mohiyati nima? O'zbekiston fuqaroligi qanday asoslarda olinadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Fuqarolik — shaxs va davlat o'rtasidagi barqaror siyosiy-huquqiy aloqa bo'lib, ularning o'zaro huquq va majburiyatlarida ifodalanadi. Konstitutsiyaga ko'ra, O'zbekistonda butun hudud bo'yicha yagona fuqarolik o'rnatilgan va u qanday olinganidan qat'i nazar, hamma uchun teng. Fuqaroligi bo'lgan shaxs davlat himoyasidan foydalanadi, saylash va saylanish kabi siyosiy huquqlarga ega bo'ladi; davlat esa o'z fuqarolarini xorijda ham himoya qiladi. Fuqarolik qonunchiligiga ko'ra fuqarolik, umumiy qoida tariqasida, tug'ilish orqali, fuqarolikka qabul qilish natijasida, xalqaro shartnomalarda nazarda tutilgan asoslarda va qonunda belgilangan boshqa asoslarda olinadi. Fuqarolikka qabul qilish uchun qonunda belgilangan shartlar — masalan, mamlakatda muayyan muddat yashash, qonunlarga rioya qilish majburiyati — talab qilinadi. 5. Keys: Telefon orqali o'zini boshqa davlat idorasining xodimi deb tanishtirgan shaxs bir fuqaroning shaxsiy ma'lumotlari va manzilini «shoshilinch» so'ramoqda. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 261 Telefon orqali shaxsiy ma'lumot berish juda xavfli, chunki qo'ng'iroq qiluvchining shaxsi va vakolatini tasdiqlab bo'lmaydi. Bu firibgarlik, ijtimoiy muhandislik yoki fuqaroni ta'qib qilish urinishi bo'lishi mumkin. Shuning uchun shoshilinchlik va bosimga qaramay, hech qanday ma'lumot bermayman — hatto shunday fuqaro borligini ham tasdiqlamayman. Qo'ng'iroq qiluvchiga xushmuomalalik bilan: davlat organlari o'rtasida ma'lumot almashinuvi faqat rasmiy yozma so'rov yoki belgilangan idoralararo elektron tizim orqali, qonuniy asos ko'rsatilgan holda amalga oshirilishini aytaman. Uning ismi, lavozimi va idorasini yozib olaman. Keyin qo'ng'iroq haqida rahbarimga xabar beraman. Agar haqiqiy idora bo'lsa, rasmiy so'rov keladi va u qonuniy tartibda ko'rib chiqiladi. Shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish — xodimning bevosita majburiyati. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 262 Suhbat bileti 28 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Bu ishda sizni nima charchatishi yoki hafsalangizni pir qilishi mumkin va bunga qanday tayyorsiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Men bu ishni idealizatsiya qilmayman. Fuqarolar bilan ishlash ba'zan hissiy jihatdan og'ir bo'lishi mumkin: norozi, asabiy yoki qayg'uli holatdagi odamlar bilan har kuni muloqot qilish charchatadi. Bundan tashqari, ish hajmining katta bo'lishi, qat'iy muddatlar va ba'zan qonun doirasida fuqaroga istagan natijani bera olmaslik ham hafsalani pir qilishi mumkin. Bunga tayyorgarlik sifatida avvalo realistik kutishlarga egaman: har bir fuqaroni xursand qilish mumkin emas, ammo har biriga hurmat bilan va qonuniy yordam ko'rsatish mumkin. Ish va shaxsiy hayotni ajratishni, dam olish va sport orqali kuch tiklashni o'rganganman. Qiyin holatlarda hamkasblar va rahbardan maslahat so'rashdan tortinmayman. Eng muhimi, kichik bo'lsa ham, har kuni kimgadir real yordam berganimni eslab turish menga motivatsiya beradi. 2. Qonunning orqaga qaytish kuchi deganda nima tushuniladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Umumiy qoidaga ko'ra, qonun va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar kelajakka nisbatan amal qiladi, ya'ni ular kuchga kirgandan keyin vujudga kelgan munosabatlarga tatbiq etiladi. Bu huquqiy aniqlik va barqarorlikni ta'minlaydi: inson o'z harakatlarini sodir etgan paytda amalda bo'lgan qoidalarga asoslanib rejalashtiradi. Qonunning orqaga qaytish kuchi esa uning kuchga kirgunga qadar vujudga kelgan munosabatlarga ham tatbiq etilishini anglatadi. Bunga faqat qonunda to'g'ridan-to'g'ri nazarda tutilgan hollarda yo'l qo'yiladi. Muhim prinsip: shaxsning ahvolini yomonlashtiruvchi, javobgarlikni belgilovchi yoki kuchaytiruvchi normalar orqaga qaytish kuchiga ega emas. Aksincha, javobgarlikni yumshatuvchi yoki bekor qiluvchi normalar odatda orqaga qaytish kuchiga ega bo'ladi. Bu tamoyillar Konstitutsiya va normativ-huquqiy hujjatlar to'g'risidagi qonunchilikda mustahkamlangan. 3. Bo'lim ko'rsatkichlari yaxshi ko'rinishi uchun hisobotda bajarilgan ishlar sonini oshirib ko'rsatish so'ralsa, nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Hisobotdagi ma'lumotlarni sun'iy ravishda oshirib ko'rsatish — bu ko'zbo'yamachilik va xizmat hujjatlariga yolg'on ma'lumot kiritish bo'lib, u qonun va odob-axloq qoidalariga zid. Bundan tashqari, noto'g'ri hisobotlar asosida rahbariyat noto'g'ri boshqaruv qarorlari qabul qiladi: masalan, haqiqiy muammolar yashirin qoladi, xodimlar yoki resurslar yetishmovchiligi e'tibordan chetda qoladi. Shuning uchun men bunday iltimosni bajarmayman va so'ragan shaxsga buning sabablarini xotirjam tushuntiraman. Muqobil yo'l taklif qilaman: haqiqiy ko'rsatkichlarni ko'rsatish va ularning sabablarini — ish yuklamasi, texnik muammolar yoki boshqa omillarni — tahliliy izoh bilan birga berish. Bu ko'pincha rahbariyat e'tiborini haqiqiy muammoga qaratadi. Agar talab davom etsa, belgilangan tartibda yuqori rahbariyatni xabardor qilaman. 4. Kiberxavfsizlik bo'yicha davlat xizmatchisi qanday asosiy qoidalarga amal qilishi kerak? Namunaviy javob / yechim: ✔ Davlat organlari katta hajmdagi shaxsiy va xizmat ma'lumotlarini elektron shaklda saqlaydi, shuning uchun har bir xodim axborot xavfsizligining birinchi himoya chizig'i hisoblanadi. Asosiy qoidalar: murakkab parollardan foydalanish, ularni hech kimga bermaslik va yozib qo'ymaslik; ish joyidan ketganda kompyuterni bloklash; shubhali elektron xatlar va havolalarni ochmaslik, chunki fishing hujumlari ko'pincha rasmiy xat ko'rinishida keladi; xizmat ma'lumotlarini shaxsiy pochta, ommaviy messenjerlar yoki tekshirilmagan bulutli xizmatlar orqali uzatmaslik; ish kompyuteriga ruxsatsiz dasturlar o'rnatmaslik va noma'lum fleshka ulamaslik; elektron raqamli imzo kalitini faqat o'zi ishlatish. Har qanday shubhali holat yoki ma'lumot sizib chiqishi gumoni haqida darhol axborot xavfsizligi xizmatiga xabar berish kerak. Kichik e'tiborsizlik katta zararga olib kelishi mumkin. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 263 5. Keys: Fuqaro arizasi rad etilgani uchun norozi va sizning ustingizdan shikoyat qilmoqchi ekanini aytib, shikoyat qilish tartibini so'ramoqda. Qanday javob berasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Fuqaroning shikoyat qilish huquqi qonun bilan kafolatlangan va bu mening ustimdan bo'lsa ham, uni hurmat qilishim kerak. Shuning uchun xafa bo'lmasdan va bahsga kirishmasdan, unga shikoyat qilish tartibini to'liq va aniq tushuntiraman: qaysi yuqori turuvchi organ yoki mansabdor shaxsga murojaat qilish mumkinligi, sud tartibida shikoyat qilish huquqi, shikoyat berish shakllari va qonunda belgilangan muddatlar. Rad etish qarorining nusxasi va uning asoslari fuqaroda bor-yo'qligini tekshiraman, chunki bu shikoyat uchun zarur. Shu bilan birga, fuqaro bilan yana bir bor rad etish sabablarini xotirjam ko'rib chiqaman — ehtimol, yetishmayotgan hujjatni taqdim etib, masalani shikoyatsiz hal qilish mumkindir. Hech qachon fuqaroni shikoyat qilishdan qaytarishga yoki unga bosim o'tkazishga urinmayman. Bu holatni rahbarimga ham ma'lum qilaman. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 264 Suhbat bileti 29 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Nima uchun huquqshunoslik kasbini tanlagansiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Huquqshunoslikka qiziqishim maktab yillarida, oilamiz tanishlari bir huquqiy muammoga duch kelib, nima qilishni bilmay qolganini ko'rganimda boshlangan. Ular uchun qonun tushunarsiz va qo'rqinchli edi, bir huquqshunosning oddiy maslahati esa vaziyatni butunlay o'zgartirdi. O'shanda huquqiy bilim odamlarni himoya qilish va adolatni ta'minlash uchun kuchli vosita ekanini angladim. O'qish davomida bu qiziqish mustahkamlandi: menga tizimli fikrlash, dalillarga asoslanish va murakkab vaziyatlarda adolatli yechim izlash yoqadi. Huquqshunos bo'lish — bu nafaqat qonunlarni bilish, balki ularni insonlar manfaati yo'lida halol qo'llash mas'uliyati. Adliya tizimida ishlash bu tanlovimning tabiiy davomi deb hisoblayman. 2. Ota-onaning bolalarga nisbatan huquq va majburiyatlari, aliment majburiyati haqida umumiy tushuncha bering. Namunaviy javob / yechim: ✔ Oila huquqiga ko'ra, ota-onalar bolalarga nisbatan teng huquq va majburiyatlarga ega, ular nikohda bo'lishi yoki ajrashganidan qat'i nazar. Ota-onalar bolalarni tarbiyalash, ularning sog'lig'i, jismoniy, ruhiy va ma'naviy rivojlanishi haqida g'amxo'rlik qilish, ta'lim olishini ta'minlash huquqi va burchiga ega. Ular bolalarning qonuniy vakillari hisoblanadi va ularning manfaatlarini himoya qiladi. Ota-onalik huquqlarini bolalar manfaatlariga zid tarzda amalga oshirish mumkin emas. Ota-onalar voyaga yetmagan bolalarini, shuningdek, yordamga muhtoj mehnatga layoqatsiz voyaga yetgan bolalarini ta'minlashi shart. Bu majburiyat ixtiyoriy bajarilmasa, aliment kelishuv asosida yoki sud tartibida undiriladi. Aliment miqdori qonunda belgilangan tartibda aniqlanadi. Ota-onalik huquqidan mahrum qilish ham bolani ta'minlash majburiyatidan ozod qilmaydi. 3. Fuqaro sizni minnatdorchilik sifatida restoranga taklif qildi yoki o'z do'konida katta chegirma berishni va'da qildi. Bu sovg'aga kiradimi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ha, bu ham sovg'a yoki moddiy manfaat hisoblanadi. Odob-axloq qoidalari nuqtai nazaridan sovg'a faqat buyum yoki pul emas, balki xizmatlar, ziyofatlar, chegirmalar, sayohatlar va boshqa har qanday foyda bo'lishi mumkin. Agar bu taklif mening xizmat vazifam bilan bog'liq bo'lsa — men unga xizmat ko'rsatgan bo'lsam yoki kelajakda ko'rsatishim mumkin bo'lsa — uni qabul qilish manfaatlar to'qnashuvini keltirib chiqaradi va xolisligimga shubha uyg'otadi. Shuning uchun taklifni xushmuomalalik bilan rad etaman, minnatdorchilik uchun rahmat aytaman va xizmat odatdagi vazifam ekanini tushuntiraman. Agar fuqaro qat'iy turib olsa yoki keyinchalik bu holat bosim vositasiga aylanishi mumkin bo'lsa, rahbariyatni xabardor qilaman. Barcha uchun ochiq bo'lgan umumiy chegirmalar esa boshqa masala. 4. Fuqarolik jamiyati institutlari deganda nimalar tushuniladi va ular davlat organlari bilan qanday hamkorlik qiladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Fuqarolik jamiyati institutlari — davlat organlari tizimiga kirmaydigan, fuqarolarning ixtiyoriy birlashuvi asosida faoliyat yuritadigan tuzilmalar. Ularga nodavlat notijorat tashkilotlari, jamoat birlashmalari, kasaba uyushmalari, siyosiy partiyalar, fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organlari, ommaviy axborot vositalari kiradi. Ular jamiyatdagi turli guruhlar manfaatlarini ifodalaydi, davlat organlari faoliyati ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshiradi, ijtimoiy muammolarni hal qilishda ishtirok etadi. Davlat organlari bilan hamkorlik shakllari: normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini jamoatchilik muhokamasiga qo'yish, ijtimoiy sheriklik loyihalari, jamoatchilik kengashlari, huquqiy targ'ibot tadbirlari. Adliya organlari nodavlat notijorat tashkilotlarini ro'yxatdan o'tkazish va ularga huquqiy ko'mak berishda ishtirok etadi. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 265 5. Keys: Yangi tartib joriy qilindi, ammo fuqarolar bundan xabarsiz: ko'pchilik eski talablar bo'yicha hujjat yig'ib kelmoqda va norozilik kuchaymoqda. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Avvalo har bir kelgan fuqaroga yangi tartibni xotirjam va tushunarli tushuntiraman, ularning noroziligini tushunaman, chunki ular vaqt va kuch sarflab kelishgan. Imkon qadar ularning qayta kelishini kamaytirishga harakat qilaman: olib kelgan hujjatlaridan qaysi biri hozir ham yaroqli ekanini tekshiraman, yetishmayotgan ma'lumotni idoralararo elektron tizim orqali o'zimiz olish mumkin bo'lsa, shuni qilaman. Yangi talablarni oddiy tilda yozilgan qisqa eslatma shaklida beraman. Shu bilan birga, muammoning ildizi — axborot yetishmasligi ekanini rahbariyatga yetkazaman va aniq takliflar beraman: rasmiy sayt va ijtimoiy tarmoqlarda tushuntirish e'lon qilish, binoga ko'rinarli e'lon osish, mahallalar va davlat xizmatlari markazlari orqali xabar tarqatish, telefon orqali maslahat berish. Ichki hamkasblar orasida ham bir xil tushuntirish berilishini ta'minlash muhim. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 266 Suhbat bileti 30 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Ish va shaxsiy hayot muvozanatini qanday saqlaysiz? Sizning asosiy kasbiy qadriyatlaringiz qanday? Namunaviy javob / yechim:✔ Mening asosiy kasbiy qadriyatlarim — halollik, mas'uliyat, adolat va insonga hurmat. Men bu qadriyatlar ish joyida ham, undan tashqarida ham bir xil bo'lishi kerak deb hisoblayman. Davlat xizmati ba'zan qo'shimcha vaqt va kuch talab qilishini tushunaman va zarur hollarda bunga tayyorman. Ammo uzoq muddatli samaradorlik uchun muvozanat muhim: charchagan xodim ko'proq xato qiladi va fuqaroga sabrsizroq munosabatda bo'ladi. Shuning uchun ish vaqtida maksimal samarali ishlashga, vazifalarni rejalashtirib, keraksiz kechikishlarga yo'l qo'ymaslikka harakat qilaman. Bo'sh vaqtimda sport, kitob o'qish va oila bilan vaqt o'tkazish menga kuch beradi. Kasbiy rivojlanish uchun ham alohida vaqt ajrataman. Muvozanat — ishga befarqlik emas, balki uni uzoq muddat sifatli bajarish sharti. 2. Mediatsiya nima va u nizolarni hal qilishda qanday afzalliklarga ega? Namunaviy javob / yechim: ✔ Mediatsiya — taraflar o'rtasidagi nizoni ular tanlagan mustaqil va betaraf vositachi — mediator yordamida, o'zaro maqbul yechimga erishish yo'li bilan hal qilish usuli. O'zbekistonda mediatsiya maxsus qonun bilan tartibga solinadi. Uning asosiy tamoyillari: ixtiyoriylik — taraflar mediatsiyada ishtirok etishga majbur emas va istalgan vaqtda undan chiqishi mumkin; maxfiylik; mediatorning betarafligi va mustaqilligi; taraflarning tengligi. Mediator qaror chiqarmaydi, balki taraflarga muloqot qilish va kelishuvga erishishda yordam beradi. Afzalliklari: sud jarayoniga nisbatan tezroq va arzonroq; taraflar o'rtasidagi munosabatlarni, ayniqsa oilaviy yoki qo'shnichilik nizolarida, saqlab qolishga yordam beradi; yechimni taraflarning o'zi ishlab chiqqani uchun u ixtiyoriy bajarilishi ehtimoli yuqori. Adliya xodimi nizoli vaziyatlarda fuqarolarga bu imkoniyat haqida ma'lumot berishi foydali. 3. Davlat xizmatchisining xizmatdan tashqari, kundalik hayotdagi xulq-atvori nima uchun muhim? Namunaviy javob / yechim: ✔ Davlat xizmatchisi ish vaqti tugagach ham jamiyat ko'z o'ngida davlat vakili bo'lib qoladi. Uning jamoat joylaridagi xatti-harakati, qonunlarga rioya qilishi, odamlarga munosabati butun tashkilot obro'siga ta'sir qiladi. Masalan, adliya xodimining o'zi yo'l harakati qoidalarini qo'pol buzishi, jamoat joyida janjal ko'tarishi yoki «men davlat idorasida ishlayman» deb imtiyoz talab qilishi fuqarolarning qonun ustuvorligiga ishonchini pasaytiradi. Shuningdek, xodim qarzlar yoki shubhali shaxslar bilan aloqalar orqali o'zini bosim ostida qoldirmasligi kerak, chunki bu korrupsiya xavfini tug'diradi. Albatta, shaxsiy hayot daxlsiz, ammo odob, qonunga hurmat va xizmat mavqeidan foydalanmaslik kundalik hayotda ham saqlanishi lozim. Qonunni himoya qiladigan shaxs avvalo o'zi unga amal qilishi kerak. 4. O'zbekiston davlat mustaqilligi va Konstitutsiyasi bilan bog'liq asosiy sanalarni ayting. Namunaviy javob / yechim: ✔ O'zbekiston Respublikasining davlat mustaqilligi 1991-yil 31-avgustda e'lon qilingan; 1-sentyabr Mustaqillik kuni — umumxalq bayrami sifatida nishonlanadi. Mustaqillikdan so'ng 1991-yil dekabr oyida Prezident saylovi va mustaqillik bo'yicha referendum o'tkazilgan. Birinchi Konstitutsiya 1992-yil 8- dekabrda qabul qilingan va bu kun Konstitutsiya kuni sifatida nishonlanadi. 2023-yil 30-aprelda o'tkazilgan umumxalq referendumi natijasida Konstitutsiyaning yangi tahriri qabul qilindi. Unda inson huquqlari kafolatlari kengaytirilgan, O'zbekiston huquqiy, demokratik, ijtimoiy va dunyoviy davlat ekanligi mustahkamlangan. Davlat xizmatchisi Konstitutsiyani nafaqat sanalar bo'yicha, balki uning asosiy prinsiplari — xalq hokimiyatchiligi, qonun ustuvorligi, inson huquqlari ustuvorligi — bo'yicha ham yaxshi bilishi kerak. 5. Keys: Nikohni qayd etish marosimiga kelgan kuyov ichkilik ta'sirida ekani aniq seziladi, kelin esa xavotirda va ikkilanayotgandek. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Nikoh nikohlanuvchilarning erkin va ongli roziligi asosida tuzilishi kerak. Agar shaxs ichkilik ta'sirida bo'lsa, u o'z harakatlarining ahamiyatini to'liq anglashiga shubha tug'iladi, kelinning ikkilanishi esa uning Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 267 roziligi erkin ekanligiga qo'shimcha savol tug'diradi. Shuning uchun men nikohni qayd etish marosimini shu holatda o'tkazmayman. Vaziyatni ommaviy janjalga aylantirmasdan, mehmonlar oldida kamsitmasdan, juftlik bilan alohida, xotirjam gaplashaman va qayd etish boshqa vaqtga ko'chirilishini tushuntiraman. Kelin bilan alohida, bosimsiz suhbatlashib, uning roziligi erkin ekanini aniqlashga harakat qilaman; agar majburlash belgilari sezilsa, buni rahbarimga xabar qilaman va qonunda belgilangan tartibda tegishli organlarni xabardor qilish choralarini ko'raman. Agar vaziyat tajovuzkor tus olsa, xavfsizlik xizmatini chaqiraman. Barcha holatlarni xizmat tartibida qayd etaman. Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 268 Javoblar kaliti Har bir variant bo'yicha: topshiriq raqami va to'g'ri javob. 1-variant 1- C 2- C 3- D 4- B 5- B 6- A 7- B 8- C 9- D 10- D 11- B 12- D 13- B 14- D 15- B 16- A 17- C 18- B 19- D 20- B 21- A 22- D 23- D 24- C 25- B 26- D 27- D 28- D 29- D 30- B 2-variant 1- D 2- C 3- A 4- D 5- B 6- B 7- C 8- C 9- A 10- C 11- A 12- B 13- D 14- D 15- A 16- A 17- B 18- B 19- B 20- D 21- C 22- B 23- C 24- C 25- D 26- B 27- A 28- C 29- C 30- C 3-variant 1- B 2- A 3- D 4- C 5- A 6- B 7- D 8- C 9- A 10- B 11- C 12- D 13- A 14- B 15- D 16- D 17- D 18- D 19- C 20- D 21- D 22- C 23- C 24- A 25- B 26- B 27- C 28- C 29- C 30- B 4-variant 1- D 2- D 3- B 4- B 5- C 6- C 7- C 8- C 9- C 10- B 11- A 12- B 13- A 14- D 15- C 16- B 17- A 18- D 19- D 20- C 21- A 22- D 23- C 24- C 25- D 26- D 27- D 28- D 29- D 30- C 5-variant 1- D 2- C 3- B 4- D 5- A 6- A 7- C 8- B 9- B 10- C 11- D 12- C 13- A 14- A 15- B 16- B 17- A 18- B 19- B 20- C 21- D 22- C 23- B 24- D 25- A 26- B 27- D 28- A 29- A 30- C 6-variant 1- A 2- C 3- B 4- B 5- A 6- D 7- C 8- B 9- A 10- C 11- D 12- B 13- B 14- D 15- B 16- D 17- B 18- A 19- D 20- D 21- A 22- D 23- A 24- B 25- D 26- D 27- D 28- B 29- B 30- A 7-variant 1- A 2- A 3- A 4- D 5- A 6- B 7- C 8- B 9- A 10- A 11- C 12- D 13- C 14- A 15- D 16- D 17- C 18- A 19- A 20- A 21- A 22- A 23- C 24- B 25- D 26- C 27- D 28- D 29- A 30- C 8-variant 1- C 2- D 3- C 4- A 5- C 6- C 7- B 8- B 9- D 10- C 11- B 12- C 13- D 14- A 15- C 16- B 17- C 18- D 19- B 20- D Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 269 21- C 22- D 23- A 24- D 25- B 26- A 27- D 28- C 29- A 30- B 9-variant 1- A 2- A 3- C 4- B 5- A 6- C 7- A 8- C 9- B 10- B 11- C 12- C 13- A 14- C 15- C 16- C 17- B 18- D 19- D 20- A 21- B 22- C 23- D 24- A 25- C 26- C 27- D 28- D 29- A 30- D 10-variant 1- C 2- D 3- B 4- C 5- A 6- A 7- A 8- C 9- A 10- D 11- B 12- A 13- D 14- B 15- C 16- B 17- C 18- B 19- C 20- B 21- B 22- B 23- D 24- B 25- D 26- D 27- B 28- D 29- B 30- C 11-variant 1- C 2- B 3- B 4- B 5- B 6- A 7- D 8- B 9- A 10- D 11- B 12- A 13- C 14- B 15- A 16- A 17- D 18- C 19- B 20- B 21- C 22- B 23- A 24- C 25- A 26- C 27- C 28- C 29- D 30- B 12-variant 1- C 2- D 3- D 4- A 5- D 6- A 7- C 8- D 9- A 10- A 11- B 12- C 13- B 14- C 15- A 16- D 17- B 18- D 19- C 20- D 21- A 22- D 23- A 24- A 25- C 26- C 27- C 28- D 29- B 30- A 13-variant 1- D 2- D 3- C 4- A 5- C 6- C 7- D 8- D 9- B 10- C 11- A 12- A 13- C 14- C 15- A 16- B 17- D 18- B 19- C 20- B 21- A 22- D 23- A 24- C 25- B 26- B 27- A 28- D 29- D 30- C 14-variant 1- B 2- B 3- C 4- A 5- D 6- D 7- B 8- B 9- D 10- C 11- A 12- C 13- B 14- B 15- C 16- C 17- C 18- A 19- A 20- C 21- A 22- B 23- C 24- D 25- B 26- A 27- D 28- D 29- D 30- C 15-variant 1- D 2- D 3- C 4- A 5- A 6- C 7- B 8- A 9- D 10- B 11- B 12- A 13- C 14- B 15- C 16- A 17- C 18- B 19- A 20- B 21- C 22- A 23- C 24- D 25- C 26- B 27- D 28- A 29- B 30- A 16-variant 1- D 2- B 3- D 4- A 5- B 6- C 7- D 8- C 9- C 10- A 11- A 12- A 13- D 14- A 15- D 16- C 17- D 18- B 19- C 20- D 21- D 22- A 23- B 24- D 25- C 26- B 27- C 28- C 29- A 30- C Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 270 17-variant 1- A 2- D 3- A 4- B 5- C 6- B 7- D 8- B 9- C 10- C 11- C 12- C 13- D 14- B 15- D 16- A 17- D 18- D 19- D 20- A 21- B 22- C 23- A 24- C 25- C 26- B 27- D 28- B 29- B 30- D 18-variant 1- B 2- D 3- D 4- C 5- A 6- B 7- A 8- D 9- A 10- A 11- D 12- A 13- A 14- D 15- D 16- A 17- B 18- C 19- B 20- B 21- D 22- B 23- B 24- D 25- C 26- D 27- C 28- D 29- C 30- C 19-variant 1- B 2- C 3- D 4- B 5- D 6- C 7- D 8- A 9- A 10- D 11- D 12- A 13- A 14- D 15- A 16- D 17- C 18- D 19- B 20- D 21- B 22- A 23- D 24- B 25- C 26- D 27- D 28- A 29- D 30- A 20-variant 1- A 2- A 3- C 4- D 5- A 6- B 7- A 8- A 9- D 10- C 11- C 12- A 13- A 14- C 15- D 16- D 17- C 18- C 19- C 20- D 21- D 22- C 23- D 24- B 25- C 26- D 27- D 28- B 29- C 30- C 21-variant 1- C 2- B 3- C 4- D 5- A 6- B 7- A 8- B 9- C 10- A 11- D 12- C 13- D 14- B 15- A 16- B 17- B 18- D 19- D 20- C 21- A 22- A 23- B 24- A 25- D 26- B 27- A 28- D 29- D 30- B 22-variant 1- D 2- D 3- B 4- A 5- A 6- D 7- B 8- C 9- D 10- D 11- B 12- D 13- A 14- A 15- D 16- D 17- A 18- D 19- C 20- D 21- C 22- D 23- A 24- A 25- C 26- B 27- A 28- A 29- B 30- D 23-variant 1- C 2- C 3- D 4- B 5- B 6- A 7- D 8- B 9- A 10- D 11- B 12- C 13- D 14- D 15- B 16- C 17- D 18- C 19- C 20- A 21- C 22- A 23- A 24- A 25- C 26- D 27- B 28- A 29- B 30- A 24-variant 1- C 2- A 3- B 4- C 5- D 6- D 7- C 8- B 9- A 10- A 11- C 12- D 13- B 14- A 15- C 16- D 17- C 18- C 19- C 20- C 21- D 22- D 23- D 24- B 25- C 26- D 27- D 28- A 29- C 30- A Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 271 25-variant 1- A 2- D 3- D 4- C 5- D 6- B 7- C 8- D 9- A 10- B 11- B 12- A 13- D 14- C 15- B 16- A 17- B 18- A 19- D 20- B 21- B 22- C 23- D 24- D 25- C 26- B 27- B 28- D 29- A 30- A 26-variant 1- A 2- B 3- A 4- C 5- A 6- B 7- B 8- D 9- D 10- D 11- B 12- A 13- B 14- C 15- C 16- A 17- D 18- D 19- A 20- D 21- D 22- C 23- C 24- B 25- D 26- D 27- D 28- D 29- D 30- A 27-variant 1- D 2- C 3- A 4- B 5- D 6- D 7- D 8- C 9- B 10- C 11- D 12- C 13- C 14- B 15- A 16- C 17- B 18- C 19- D 20- D 21- C 22- B 23- C 24- A 25- A 26- A 27- D 28- A 29- A 30- D 28-variant 1- B 2- B 3- D 4- B 5- A 6- A 7- D 8- C 9- D 10- A 11- C 12- B 13- C 14- A 15- A 16- B 17- D 18- D 19- B 20- B 21- A 22- C 23- C 24- B 25- B 26- A 27- B 28- C 29- C 30- D 29-variant 1- A 2- A 3- C 4- A 5- D 6- A 7- A 8- D 9- C 10- D 11- D 12- A 13- A 14- C 15- A 16- A 17- C 18- B 19- A 20- D 21- B 22- D 23- B 24- B 25- A 26- D 27- D 28- D 29- A 30- D 30-variant 1- B 2- B 3- D 4- D 5- B 6- D 7- A 8- C 9- D 10- A 11- C 12- A 13- C 14- D 15- C 16- D 17- A 18- B 19- C 20- A 21- A 22- D 23- D 24- B 25- A 26- A 27- D 28- C 29- D 30- B 31-variant 1- D 2- B 3- B 4- C 5- D 6- B 7- D 8- D 9- C 10- C 11- B 12- C 13- C 14- B 15- C 16- C 17- C 18- B 19- C 20- A 21- B 22- B 23- A 24- A 25- B 26- D 27- D 28- C 29- C 30- C 32-variant 1- D 2- D 3- D 4- A 5- B 6- D 7- D 8- B 9- C 10- A 11- B 12- C 13- A 14- C 15- B 16- A 17- C 18- D 19- C 20- A 21- C 22- D 23- A 24- C 25- C 26- A 27- D 28- B 29- A 30- C Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 272 33-variant 1- D 2- B 3- C 4- D 5- C 6- D 7- B 8- D 9- C 10- C 11- C 12- B 13- C 14- D 15- A 16- A 17- A 18- C 19- B 20- D 21- B 22- D 23- B 24- B 25- A 26- A 27- A 28- A 29- D 30- B 34-variant 1- B 2- C 3- D 4- D 5- C 6- B 7- D 8- C 9- C 10- D 11- C 12- B 13- A 14- B 15- D 16- B 17- B 18- A 19- C 20- B 21- B 22- B 23- C 24- A 25- D 26- B 27- B 28- A 29- C 30- C Suhbat bileti 1 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 2 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 3 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 4 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 5 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 6 1. yechimga qarang Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 273 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 7 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 8 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 9 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 10 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 11 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 12 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 13 1. yechimga qarang Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 274 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 14 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 15 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 16 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 17 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 18 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 19 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 20 1. yechimga qarang Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 275 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 21 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 22 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 23 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 24 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 25 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 26 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 27 1. yechimga qarang Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 276 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 28 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 29 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 30 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Adliya organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 277

ADLIYA ORGANLARIGA ISHGA KIRISH: TEST VA SUHBAT SAVOLLARI

Tayyorgarlik to'plami: 1020 ta mashq testi (javoblari va izohlari bilan) + 30 ta suhbat bileti namunaviy javoblari bilan, 2026

64 ta variant • 1170 ta topshiriq • javoblari bilan

Mashq to'plami • 2026–2027 o'quv yili

Imtihon tuzilishi va yo'riqnoma

• Adliya organlariga (adliya boshqarmalari va bo'limlari, FHDYO organlari, davlat xizmatlari markazlari, majburiy ijro va boshqa tizim tashkilotlari) ishga qabul odatda tanlov asosida: hujjatlar, test sinovi va suhbat orqali o'tkaziladi. Aniq tartib har bir tanlov e'lonida ko'rsatiladi.

• Ushbu tayyorgarlik to'plamining birinchi qismida 1020 ta mashq testi bor: Konstitutsiya va davlat hokimiyati, inson huquqlari, fuqarolik, oila va mehnat huquqi, FHDYO, ma'muriy tartib- taomillar, normativ-huquqiy hujjatlar, davlat xizmatlari, notariat va sud tizimi, korrupsiyaga qarshi kurash, fuqarolar murojaatlari. Har bir savolga to'g'ri javob va izoh berilgan.

• Ikkinchi qismda 30 ta suhbat bileti (har birida 5 ta savol) va namunaviy javoblar bor: motivatsiya, huquqiy bilim, etika, umumiy bilim va amaliy vaziyat (keys).

• Tavsiya: testlarni variantlar bo'yicha vaqt belgilab ishlang; suhbat savollariga avval o'zingiz og'zaki javob berib, so'ng namunaviy javob bilan solishtiring.

• Muhim: bu mashq testlari — rasmiy tanlov savollari yoki ularning javoblari emas. Qonunchilik tez-tez yangilanadi: modda raqamlari, muddat va miqdorlarni lex.uz dagi amaldagi tahrirdan tekshiring.

Sotib olish