Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 2000UZS
Hajmi 48.5KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Referatlar
Fan Pedagogika

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

Афсонаҳои халқии тоҷикӣ

Sotib olish
А Ф СОНА Ҳ ОИ   Х АЛ Қ ИИ ТО Ҷ ИК Ӣ
На қ ш а:
1. Афсона – насри бадеии  қ адимаи фолклори то ҷ ику форс
2. Жанри афсона ва намуд ҳ ои он.
3. Ма қ оми   афсона   дар   ҳ аёти   гузаштаи   хал қ   ва   инкишофи
хаёлоти бадеии он.
4. Афсона ҳ ои   се ҳ рангез,   тамсил ӣ ,   иш қӣ -романтик ӣ   ва
қ а ҳ рамон ӣ  мавзўъ, образ ва мазмуни и ҷ тимоии он ҳ о.
5. Та ҷ ассуми муборизаи   қ увва ҳ ои нек ӣ   ва бад ӣ   ( Ҳ урмузд ва
А ҳ риман, деву ажда ҳ о, Хайр   ва Шар) дар афсона ҳ о
6. Инъикоси орзуву умед ҳ ои хал қ  дар афсона ҳ о Афсона   яке   аз   қ адимтарин   ва   маъмултарин   намуди
э ҷ оди ё ти да ҳ анакаии   хал қ   мебошад .   Афсона ҳ ое ,   ки   ҳ оло   ҳ ам   дар
байни   мардум   ҳ астанд ,   гуво ҳӣ   меди ҳ анд ,   ки   таърихи   он ҳ о   ба
замон ҳ ои   қ адим   рафта   мерасанд .   Дар   афсона ҳ о   ҳ одисаю
во қ еа ҳ ои   бофтаю   хаёл ӣ   ва   саргузашт ҳ ои   а ҷ оибу   ғ ароиб   тасвири
худро   ёфтаанд .   Асоси   он ҳ оро   бовар ӣ   ба   ғ алабаи   қ увва ҳ ои   нек ӣ
бар   бад ӣ ,   ҷ омаи   амал   пўшидани   орзую   умеди   мардум,   бе ҳ тар
шудани   зиндаг ӣ ,   тар ғ иби   накўкор ӣ   ва   инсофу   адолат,   даъват   ба
мубориза барои озодии инсон ташкил меди ҳ анд .
Дар   илми   фолклоршиносии   то ҷ ик     зимни   истило ҳ и   «аф -
сона» як навъ асар ҳ о   ҳ икоя ҳ ои   эпикии   дар   шакли   наср   ва   ба   та в -
ри   шифо ҳ	
ӣ   э ҷ одшудаи   халк ӣ ,   ки   маъмулан   мазмун ҳ ои   рамзию
тамсил ӣ ,   се ҳ ромез ӣ     ва   саргузаштию   маиш ӣ   доранд   ва   сюжети
он ҳ оро   ҳ одиса ҳ ои   бофтаю   хаёл ӣ   ва   тасвир ҳ ои   фантастикию
ғ ай риодд ӣ   ташкил   меди ҳ анд ,   дар   назар   дошта   мешаванд .   Вале
ҷ ой   доштани     ин     гуна   ҳ одис а ҳ ои   бофтаю   хаёл ӣ   ва   тасвир ҳ ои
ғ айриоддию   аз   а қ л   берун   ҳ аргиз   маънои   онро   надорад ,   ки
афсона ҳ о   аа   унсур ҳ ои   ҳ аётию   во қ е ӣ   ма ҳ руму   беба ҳ раанд .
Баръакс ,   дар   он ҳ о   аз     хурдтарин       масъала ҳ ои     зиндаг ӣ     cap
карда,   то   му ҳ имтарин   ҳ одисаю   руйдод ҳ ои   ҳ аёт ӣ   сиёс ӣ , и ҷ тимо ӣ ,
и қ тисод ӣ   ва   фар ҳ ангии   инсон ҳ ои   давра ҳ ои   гуногуни   таърих ӣ
инъикос   ёфтаанд.   Хал қ   дар   афсона ҳ о   дар   бораи   касбу   кор   ва
талаботу   дархост ҳ ои   дар   пеш   гузоштаи       худ,       инчунин       дар
хусуси   мубориза ҳ ои       бар       зидди   қ увва ҳ ои   зараровари   табиат   ва ҷ амъият   бурдааш,   сухан ҳ о   мегўяд .   Қ ариб   ҳ амаи   афсона ҳ о   бо
ғ алабаи   қ увваи   нек ӣ  ба охир мерасад, ки ин ифодаи  ҳ амон   орзую
ормон ҳ ои   мардуми одд ӣ   дар бораи зиндагии осудаю   ором ва ба
ҷ ои беадолат ӣ   пойдору  устувор  гардидани адлу инсоф мебошад.
Гузашта   аз   ин   дар   афсона ҳ о   тарзи   зиндагон ӣ ,   муноси бат ҳ ои
шахсию       ҷ амъият ӣ       ва     фаъолият ҳ ои       ме ҳ натии   одамон
муфассалтар   инъикос   ёфта,   ҳ иссиёт ,   фикр     ва   андешаю
ҷ а ҳ он бинии оммаи хал қ   бар ҷ астатар  ҷ амъбаст гардидааст.
А ф сона ҳ ои   то ҷ и к ӣ   дорои   навъ ҳ ои   гу ногу нанд ,   к и
м у ҳ и м тари на ш он   и н ҳ оянд :   якум   афсона ҳ ои   тамсил ӣ   ё
афсонамасал ҳ о ;   дуюм   -   афсона ҳ ои   се ҳ ромез ;   сеюм   -   афсона ҳ ои
ҳ аёт ӣ -маиш ӣ   ва ча ҳ орум   -   афсона ҳ ои   ишк ӣ -романтик ӣ . Ин навъи
афсона ҳ о   бо  хусусият ҳ ои  хоси худ аз  ҳ амдигар   фар қ   мекунанд ,  ки
ин   тафовут   ғ олибан   дар   тарзи   инъикос и   во қ еа ҳ о ,   системаи
образ ҳ о   ва   дар   истифодаи   унсур ҳ ои   услубию   восита ҳ ои   тасвири
бадеии   он ҳ о   э ҳ сос   мегардад .
А ф сона ҳ ои   там си л ӣ   ё   аф сонам асал ҳ о .   Ин   навъи
афсона ҳ о   хеле   қ адимаанд   ва   я қ инан   бо   таъсири   а қ ида ҳ ои
тотемистию   анимистии   одамон   ба   ву ҷ уд омадаанд. Он ҳ о аксаран
хусусияти рамз ӣ   доранд ва ба воситаи ма ҷ оз ва образ ҳ ои   рамз ӣ
(дар   сурати   ҳ айвонот ,   парандагон .   ҳ ашарот ,   наботот   ва   ашё ҳ о )
хислат ҳ ои   гуногуни   инсониро   бозтоб   менамоянд .   Масалан ,
рубо ҳ ,   ки   аз   ҷ умлаи   ҳ айвоноти   ва ҳ ш ӣ   аст,   дар   афсона ҳ о   ҳ амчун
рамз ӣ   макру   фиреб,   найрангу   риёкор ӣ ,   дуру ғ гў ӣ ,   бевафо ӣ , ҳ арис ӣ ,   чашмгуруснаг ӣ   ва   назири   ин ҳ о   амал   мекунад .   Гург
бошад ,   ҳ амчун   рамз ӣ   гуливу   нодон ӣ ,   ҳ амокат ,   кундзе ҳ н ӣ ,
содалав ҳӣ , зудбовар ӣ   ва   ғ айра   пеши   назар   меояд .   Кўтохандеш ӣ ,
қ адрношинос ӣ , бера ҳ м ӣ ,  ҷ инояткор ӣ  ва  ҳ арисию   баднафс ӣ  низ аз
хислат ҳ ои   умдаи   гурганд .
Дар афсона ҳ ои   тамсил ӣ  боз як силсила   ҳ айвоноти  хонагию
ва ҳ ш ӣ   аз   қ абили   шер ,   паланг ,   ша ғ ол ,   хирс ,   саг ,   харгўш ,   буз ғ ола ,
мур ғ ,   мур ғ об ӣ , акка, каждум, мўрча,   қ урбо ққ а   ва   амсоли   ин ҳ о   ба
ҳ айси   персонаж ҳ ои   асос ӣ   ширкат   меварзанд,   ки   ҳ ар   кадоме   аз
он ҳ о   низ   бо   рафтор   ва   кирдори   худ   ин   ё   он   хислати   муайяни
одамиро   та ҷ ассум менамоянд. Чунончи, дар аксарияти афсона ҳ о
шеру   палангу   ша ғ ол   ҳ амчун   рамзи   бера ҳ мию   хунхор ӣ   ва   ҳ ари -
сию   чашмгуруснаг ӣ ,   хирс   ҳ амчун   рамзи   танбалию   коргурез ӣ   ва
зуровар ӣ ,   харгўш   ҳ амчун   рамзи   буздилию   тарс сончак ӣ ,   саг
ҳ амчун   рамзи   садо қ ату   вафодор ӣ ,   мурча   ҳ амчун   рамзи
за ҳ маткашиву   тифо қ	
ӣ ,   фароштурук   ҳ амчун   рамзи   дўсти
одамизод   ва   каждум ,  ҳ амчун   рамзи   бадкин ӣ  намудор мешавад.
Як   ҷ и ҳ ати   қ обили   муло ҳ изаи   афсона ҳ ои   тамсил ӣ   ин аст, ки
он ҳ о   аксаран   моломоли   ғ оя ҳ ои   пандомўзианд .   Хусусан ,   э ҳ соси
э ҳ тирому   садо қ ат   нисбат   ба   он ҳ ое ,   ки   ме ҳ натдўст ӣ ,   ростию
накўкор ӣ ,   вафодор ӣ ,   оли ҳ иммат ӣ   ва   дўстию   бародариро   пешаи
худ  қ арор   додаанд ,  аз   ғ оя ҳ ои   асосии   ин   навъи   афсона ҳ о  ба  ҳ исоб
мераванд .   Дар   ин   афсона ҳ о   рашку   ҳ асад ,   хиёнат   ва   ин ҳ о   барин хислат ҳ ои   зишту   зарарнок ,  ки   дар   замири   иддае   аз   персонаж ҳ ои
асосии   он ҳ о   ну ҳ уфтаанд, низ ма ҳ кум   карда   мешаванд .  
А ф сона ҳ ои   се ҳ ром ез .   Ба   ин   силсила   афсона ҳ ое
мутаалли қ анд ,   ки   дар   он ҳ о   тас вири   ҳ одиса ҳ ои   бофтаю   хаёл ӣ ,
ла ҳ за ҳ ои   ғ айритаби ӣ , фав қ улодда   ва   корнамои ҳ ои   а ҷ оибу  ғ ароиб
ҷ ойго ҳ и   мумтозе   доранд .   Дар   он ҳ о   аксар   ва қ т   ҷ одугарон   ва
махлу қҳ ои   тахайюлию   фав қ уттабиа   аз   қ абили   дев ,   ажда ҳ о ,   пар ӣ ,
аспи болдор, рубо ҳ и   заррин ,  мур ғ и   сухангў ,  симур ғ  ва як силсила
ашё ҳ ои   се ҳ рнок ,   монанди   гилеми   худпар ,   ойинаи   ҷ а ҳ оннамо ,
дастархони   неъмат ,   ангуштарин ,   шамшер ,   асо ,   сўзан ,   мўй   ва
ғ айра   амал   мекунанд ,   одамон   аз   ҳ олати   одамиашон   ба   қ олаби
ҳ айвон ӣ   дароварда   мешаванд,   ҳ айвон ҳ о   бо   забони   одам ӣ   гап
мезананд ва аз худ  ҳ ар   гуна   муъ ҷ иза ҳ о   нишон   меди ҳ анд . 
Чунин   ҳ ол ,   яъне   ҷ ой   доштани   тасвир ҳ ои   хаёлию   бофта   ва
дар   образ ҳ ои   фантастик ӣ   -   тахаюлию   тип ҳ ои   мав ҳ ум   ( абстракт )
инъикос   намудани   ҳ одиса ҳ о   ҷ и ҳ ати   ба   худ   хоси   афсона ҳ ои
се ҳ ромез   буда ,  иддаои   ба   ҳ аёти   во қ е ӣ  ало қ а и муста ҳ кам   доштани
он ҳ оро   ҳ е ҷ  го ҳ   инкор   намекунад .
Дар     афсона ҳ ои   се ҳ ромез   тасаввуроту   а қ ида ҳ ои   қ адимии
одамон   дар   бораи   некию   бад ӣ   ва   орзую   умед ҳ ои   оид   ба   ҳ аёти
осудаю   ором   доштаи   он ҳ о ,  ки   ба   анимизм ,  тотемизм ,  фетишизм ,
магия   ва   ғ айра   ало қ аманданд ,  баён  гардидаанд.
Қ исми   зиёди ин афсона ҳ о   хусусияти   саргузашт ӣ   доранд ва
қ а ҳ рамонони   он ҳ о   аз   паи   и ҷ рои вазифа ҳ ои   азиму   шарт ҳ ои   му ҳ им дар   ша ҳ р ҳ ою   мамлакат ҳ ои   бегона   ва   дар   кўху   биёбон ҳ ои
пурхатару   дурдаст   оворагард ӣ   мекунанд, бо кўмаки ёрдамчиёни
мўъ ҷ изакору   вафодори   худ   ба   осмон   мераванд,   ба   зери   замин
медароянд,   бар   зидди   дев.   аждар   ва   кўрбарзанг ӣ   барин
махлу қҳ ои   бад ҳ айбату   фав қ уттабиа   ва   инчунин   ба   му қ обили
подшо ҳ они   золиму   худсар   ва   дигар   одамони   маккору   ҳ арис
мубориза   бурда ,   бар   он ҳ о   ғ олиб   меоянд ,   асиронро   а з   зиндон ҳ о
озод   мекунанд ,   ба   камба ғ алон   ва   хо ҷ атмандон   ёр ӣ   мерасонанд
ва  ғ айра .
Афсона ҳ ои   се ҳ ромез   мавзўъ ҳ ои   гуногунро   аз   бар   кардаанд .
Вале   ташкили   оила   ва   пойдору   устувор   намудани   бунёди   он   аз
мавзўъ ҳ ои   асос ӣ   ва   хеле   доманадори   ин   навъи   жанри   афсона
аст.
А ф сона ҳ ои   ҳ аёт ӣ -м аи ш ӣ .   Ин   афсона ҳ о   аз   он   ҷ и ҳ ат
ҷ олибанд, ки дар он ҳ о   фикру   андеша ҳ ои   и ҷ тимо ӣ   ва маф ҳ ум ҳ ои
ахло қ ии   одамон   равшантар   ифода   ёфта ,   масъала ҳ ои   му ҳ имми
шахсию   ҷ амъият ӣ   ва   муносибат ҳ ои   хаёти   оилав ӣ   бештар   ва
бар ҷ астатар бозтоб мешаванд.
Амалиёт   дар   ин   афсона ҳ о   на   дар   ким - кадом   мамлакати
дурдасти   хаёл ӣ   ва   манзил ҳ ои   мав ҳ ум   ( абстракт ),   балки   дар
ҷ ой ҳ ои   муайяну   мушаххас   -   ҳ авлии   бой   ё   мулло ,   дар   хонаи
де ҳқ они   камба ғ ал ,   дар   му ҳ ит   ва   шароит ҳ ои   му қ аррар ӣ   ба   миён
омада,   низ   дар   ҳ амин   гуна   ҷ ой ҳ о   ва   му ҳ ит у   шароит ҳ о   ба   охир
мерасад .   Ба   воситаи   симо ҳ ои   и ҷ тимо ӣ   ва   образ ҳ ои   асосноку во қ е ӣ   нишон   додани   муносибат ҳ ои   шахсию   ҷ амъиятии   одам   он
ва   ифода   намудани   ҳ иссиёт ,   ҷ а ҳ онбин ӣ ,   орзую   умед   ва   маф ҳ ум -
ҳ ои   ахло қ ии   таба қ а ҳ ои   гуногуни   ҷ омеа   низ   аз   ҷ и ҳ ат ҳ ои   хоси   ин
қ аб ил афсона ҳ о   аст .
Қ а ҳ рамонони   афсона ҳ ои   ҳ аёт ӣ -майш ӣ , ки  аксаран  аз таба -
қ а ҳ ои   поёни   ҷ амъиятанд,   одамони   нисбатан   фаъолу
ташаббускоранд.   Он ҳ о   мушкили ҳ ои   пешомадаро   на   бо   ёрии
кувва ҳ ои   ғ айр   ва   ашё ҳ ои   мўъ ҷ изакору   се ҳ рнок ,   балки   тан ҳ о   ба
туфайли   чусту   чолок ӣ   ва   зиракию   ў ҳ дабароии   худ   бартараф
намуда ,   ба   ма қ сад   мерасанд .   Илова   бар   ин   он ҳ о   монанди
қ а ҳ рамонони   афсона ҳ ои   се ҳ ромез   дар   ҷ усту ҷ ўи шо ҳ духтари   зебо
ба   сафар ҳ ои   дуру   дарози   пурхатар   намераванд .   ба   то ҷ у   тахти
подшо ҳӣ   со ҳ иб   шуда ,   қ асру   бо ғҳ ои   пур ҳ ашамат   намесозанд   ва
дар   ро ҳ и   и ҷ рои   вазифа ҳ ои   азиму   шарт ҳ ои   му ҳ им   бар   зидди
душманони   фантастик ӣ   -   дев,   аждар,   мори   ҳ афтсар   ва
кўрбарзанг ӣ   барин   махлу қҳ ои   бад ҳ айбати   бадбахтиовар
мубориза   намебаранд ,   баръакс   мазмуну   му ҳ тавои   амалиёт   ва
вазифаи   асосии   он ҳ оро   муборизаи   з идди   душманони   реал ӣ -
и ҷ тимо ӣ   ва   пойдору   устувор   гардонидани   адлу   инсоф   дар   ҳ ар
ҷ ое, ки лозим аст, э ҳ тиво   менамояд .
Қ обили   ёдоварист, ки дар як   қ исми   калони   афсона ҳ ои   ҳ аё -
т ӣ -майш ӣ   Ҳ А Ҷ В   ва   тасвир ҳ ои   ҳ а ҷ вии   ҳ одиса ҳ ои   зарарноки
давра ҳ ои   гузашта   мав қ еи   бузург   д орад.   Дар   ҳ а ҷ ви   ин   афсона ҳ о
на   тан ҳ о   эътироз   ва   хашму   ғ азаби   хал қ   нисбат   ба   ҳ ама   гуна   ҷ абру зулми   ҷ исмон ӣ  ва маънав ӣ  баён ёфтааст, балки рў ҳ и   оптимист ӣ  -
орзую   умед ҳ ои   он   дар   бораи   ҳ аёти   хушбахтона   низ   ифода
гардида   аст .   Ҳ а ҷ в   ва   тамасхўру   исте ҳ зо   хусусан   да р   силсилаи
афсона ҳ ое ,   ки   ба   саргузашти   маш ҳ уртарин   қ а ҳ рамони     мусбати
ин   афсона ҳ о    - кал   ало қ аманданд   ва   дар   он ҳ о   золим ӣ , фиребгар ӣ ,
хасис ӣ ,   беадолат ӣ ,   муфтхўр ӣ ,   дурўяг ӣ ,   бехирад ӣ ,   бадахло қӣ   ва
фоси қ ии   намояндагони   синфи   ҳ оким   -   подшо ҳ ,   бой ,   қ оз ӣ ,  мулло
ва   амсоли   ин ҳ о   ма ҳ куму   мазаммат   карда   мешаванд ,   басе
пуркувват   мебошад .
Аммо   на   ҳ амаи   афсона ҳ ои   мавриди   назар   дорои   ҳ а ҷ ви
и ҷ тимоианд.   Дар   байни   ин   намуди   насри   шифо ҳ	
ӣ   асар ҳ ое   низ
ҳ астанд ,   ки   дар   о ҳ анги   ҳ а ҷ виёти он ҳ о   ба   ҷ ои тамасхўру исте ҳ зои
тезу   тунд   ва   писх анду   киноя ҳ ои   нешдор   юмор - ҳ азлу   шўхи ҳ ои
нарму   сабук   падид   омада ,   барои   танкид   намудани   гуливу
нодон ӣ ,   танбалию   фори ғ бол ӣ ,   шитобкор ӣ ,   зудбовар ӣ   ва
дуру ғ гўию   буздил ӣ   барин   ну қ сону   камбуди ҳ ои   намояндагони
ҷ удогонаи   худи   хал қ ,   ки   ин   иллат ҳ о   ва   ну қ сону   камбуди ҳ о   дар
айни   замон   характери   умумиинсон ӣ   доранд,   хизмат   мекунад.
Вазифа   ва   ҳ адафи   ин   навъ   афсона ҳ о ,   ки   як   гурў ҳ и   махсусро
ташкил   меди ҳ анд   ва   силсилаи   афсона ҳ ои   марбут   ба   Лаку   Пак   аз
ҳ амин   қ абиланд ,   ма ҳ з   аз   исло ҳ   намудани   ну қ сон ҳ ои
номбаршудаи   хал қ   иборат   аст у бас.
А ф сона ҳ ои   и ш к ӣ -ром анти к ӣ .   Ин гурў ҳ и   афсона ҳ о   низ   дар
силсилаи   асар ҳ ои   насрии   хал қ	
ӣ   ҷ ойго ҳ и   намоёнро   иш ғ ол менамоянд .   Гурў ҳ и   мазкур   аз   ну қ таи   назари   мавзўъ ,   образ   ва
истифодаи   унсур ҳ ои   услуб ӣ   ва   восита ҳ ои   тасвири   баде ӣ   ба
афсона ҳ ои   ҳ аёт ӣ -маиш ӣ   шабо ҳ а ти   зиёд   доранд,   яъне   дар   онхо
низ   тарзи   зиндагон ӣ   ва   муносибат ҳ ои   шахсию   ҷ амъиятии
одамон,   ҳ иссиёт ,   ҷ а ҳ онбин ӣ   ва   маф ҳ ум ҳ ои   ахло қ ии   таба қ а ҳ ои
гуногуни   ҷ омеа на дар образ ҳ ои   хаёлию   бофта   ва   тип ҳ ои   мав ҳ ум ,
балки   дар   симо ҳ ои   и ҷ тимо ӣ   ва   образ ҳ ои   асосноку   во қ е ӣ   ба
тасвир   омадаанд.   Асоси   мундари ҷ аи   ин   навъ   афсона ҳ оро   низ
мавзўъ ҳ ои   и ҷ тимо ӣ  ва масъала ҳ ои   му ҳ име ,  ки   дар   заминаи   ҳ аёти
во қ еии   ҷ амъият   ба   миён   омадаанд,   ташкил   меди ҳ анд .   Дар   ин
қ абил   афсона ҳ о   асосан   му ҳ окимаю   баррасии   мавзўъ ҳ ои   марбут
ба   иш қ у   оши қӣ ,   тараннуми   му ҳ аббати   поку   самимии   инсон ӣ   ва
талошу   ҷ онфидои ҳ ои   дилдодагон   дар   ро ҳ и   ташкили   оила   ва
зиндагон ӣ   як ҷ ояи   заношў ӣ   мав қ еи   устуворе   дорад .   Во қ еа ҳ ое ,   ки
дар   ин   гурў ҳ   афсона ҳ о   васфу   ситоиш   меёбанд ,   яке   аз   дигаре
дилработару   ҳ аячонбахштаранд .   Дар   афсона ҳ ои   мазкур   из ҳ ори
иш қ ,   дарди   дил   ва   ма қ саду   мароми   дилдодагони   кўи   иш қ -
оши қ он   ва   маъшу қ а ҳ ои   некни ҳ оду   покният   аксаран   тавассути
суруду   тарона ҳ о   ва   дубайти ҳ ои   дилнишину   хотирмон   ба   зу ҳ ур
меоянд .   Истифода и       чунин   асар ҳ ои   оши қ онаи   манзум   на қ ли
афсонаро   ба   са ҳ наи   драмавии   шавковар   табдил   меди ҳ ад   ва
му ҳ тавои   онро   ғ ан ӣ  мегардонад.
Афсона ҳ ои   иш қ	
ӣ -романтик ӣ , ки «То ҳ ир   ва   Зў ҳ ро» ,   «Фар ҳ оду
Ширин»,   «Тош ӣ »,   «Ориф   ва   Олим»,   «Девона ҳ усайн ӣ »   ва «Девонана ҷ мон»   аз   ҷ умлаи   он ҳ оянд ,   комилан   ба   бевичдон ӣ ,
сустиродаг ӣ ,   бадахло қӣ ,   бул ҳ авас ӣ ,   зудбовар ӣ ,   бера ҳ м ӣ ,
фиреб гар ӣ   ва   маишатпараст ӣ   барин   ахло қ и   вайрону   кирдор ҳ ои
нопоку  нафратовари  ҷ амъият му қ обил   гу зошта шудаанд.
Ва   ҳ амин   тари қ ,   афсона ҳ о   дар   адабиёти   шифо ҳ ии   мардуми
мо   ҷ ойго ҳ и   махсусро   иш ғ ол   менамоянд   ва   яке   аз   кадимтарин   ва
маъмултарин   анвои   ин   адабиёт   ба   шумор   мераванд.   Ин
падида ҳ ои   зав қ ию   баде ӣ ,   ки   дар   заминаи   та ҷ риба ҳ ои   дуру
дарози   зиндаг ӣ ,   мубориза ҳ о ,   талош ҳ о   ва   афкори   демократии
омма   дар   шароит ҳ ои   муайяни   сиёс ӣ   ва   и ҷ тимо ӣ   бо   мазмуну
ғ оя ҳ ои   гуногун э ҷ од гардида, дар тамоми давру замон ҳ о   бо   xa ёт ӣ
модд ӣ ,   фар ҳ анг ӣ   ва   фаъолияти   одамон   равобити   ногусастание
пайдо   карда   омадаанд,   аз   маънавиёти   волои   инсон ӣ   ва   рў ҳ ияи
бузурги   оптимист ӣ  серобу саршоранд. Дар он ҳ о   алалхусус  ғ оя ҳ ои
дорои   а ҳ амияти   умумиинсон ӣ   ва а қ ида ҳ ои   башардўстона гаштаю
баргашта таъкид гардидаанд.
Афсона ҳ о   ба   мо   имконият   меди ҳ анд ,   ки   тарзи   зиндагон ӣ ,
расму   оин ҳ о ,   касбу   кор ,   а қ ида ҳ ои   сиёс ӣ ,   рў ҳ ия ,   ахло қ у   одоб ,
фар ҳ анг   ва   таърихи   бойи   хал қ амонро   ами қ тар   дарк   намоем .
Бе ҳ уда   нест ,  ки   афсона ҳ ои   то ҷ ик ӣ  кай ҳ о   боз   ди ққ ати   му ҳ а ққ и қ они
ришта ҳ ои   гуногуни   илм   -   муаррихон ,   адабиётшиносон ,
мар думшиносон   ва   донишмандони   со ҳ а ҳ ои   забон ,   фолклор ,
санъат   ва   ғ айраро   ба   худ   ҷ алб   карда   меоянд.   Ба   ву ҷ уд   омадани
асар ҳ ои   илм ӣ -тад қ и қ отии   фолклоршиносони   то ҷ ик     дар   бораи баъзе   навъ ҳ ои   ин   жанри   фолклор ӣ   ва   дар   шакли   ма ҷ мўа ҳ ои
хурду   калон   бо   теъдоди   зиёд   ба   забон ҳ ои   то ҷ ик ӣ ,   рус ӣ   ва   ғ айра
чоп   шудани   намуна ҳ ои   афсона ҳ о   баёнгари   он   аст ,   ки   жанри
мазкур   ҳ амчун  василаи му ҳ ими   тарбияв ӣ  ва маърифат ӣ  а ҳ амияти
мах сусро доро аст.
Ҳ ар   гуна   афсонае,   ки   ма ҳ су ли   э ҷ одиёти   шифо ҳ ии   хал қ   аст ,
қ атъи   назар   аз   к ӣ   ва   ч ӣ   будани   қ а ҳ рамонаш   марому   ма қ сад   ва
орзуву   ҳ авас ,  хуллас   а қ ида ҳ ои   хал қ иро   ифода   мекунад .
Афсона   дар   адабиёти   хатт ӣ   ҳ ам   дида   мешавад .
Нависандагоне   ҳ ам   ҳ астанд ,   ки   бо   афсонапардозии   худ   маш ҳ ур
гардидаанд .
Аз   адибони   давру   замон ҳ ои   гуногуни   олам   Низомии
Ган ҷ ав ӣ ,   Салмони   Сова ҷӣ ,   Бедил,   Пушкин,   Лермонтов,   Толстой,
бародарон   Гримм,   Андерсен,   Горкий   ва   дигарон   афсона ҳ ои
зиёде   навиштаанд .   Аз   адибони   муосири   то ҷ ик   Адаш   Истад   бо
афсонапардозии   худ   маш ҳ ур   аст .   Дар   китоби   «Чаро ғ и   се ҳ рнок»
бе ҳ тарин   афсона ҳ ои   ин   нависандаи   самар қ анд ӣ  чоп шудааст.
Гарчанд   афсона ҳ о   бо   тасвир ҳ ои   муболи ғ анок   гуфта   ва   ё
навишта   мешаванд ,   вале   дар   замири   он ҳ о   ҳ а қ и қ ати   ҳ аёт   ни ҳ он
аст .  Бисёр   афсона ҳ о   дар   заминаи   умеду   орзу ҳ ое ,  ки   хал қ   дар   дил
мепарваранд, ба ву ҷ уд омадааст. Аз ин   ҷ ост, ки дар бораи во қ еа
ва   шахсони   таърихй ,   аз   қ абили   Эра ҷ и   тилисмшикан,   Шерак,
Спитамен,   Искандар,   Ибни   Сино,   Фирдавс ӣ ,   Наво ӣ ,   Улу ғ бек   ва
дигарон   афсона ҳ о   офарида   шудаанд .  А даби ёт:
1. Амонов Р. Афсона ҳ ои   хал қ и   то ҷ ик.   – Душанбе, 2001.
2. Асрор ӣ   В .   Амонов   Р .   Э ҷ одиёти   да ҳ анакии   хал қ и   то ҷ ик .   –
Душанбе: Маориф, 1980.
3. Афсона ҳ ои   Самар қ анд .   Бо   та ҳ рир   ва   такмили   А . Қ амарзода .   –
Тошкент ,  Му ҳ аррир , 2012
4. Афсонаҳои халқи тоҷик. –Душанбе, 2017
5. Мавлонова М. Фолклори то ҷ ик .   Комплек си таълим ӣ - метод ӣ .   –
Ху ҷ анд :  Ношир , 2016. 
6. Обидов Д. Афсона ҳ ои   ҳ а ҷ в ӣ - маишии   то ҷ ик ӣ .  Душанбе , 1978.
7. Ра ҳ мон ӣ   Р .     Афсона   ва   жанр ҳ ои   дигари   насри   шифо ҳӣ .
Душанбе , 1999.
8. Ра ҳ мон ӣ   Р .  Таърихи   гирдовар ӣ ,  нашр   ва   пажў ҳ иши   афсона ҳ ои
мардуми   форсизабон .    – Душанбе, 2001.

Афсонаҳои халқии тоҷикӣ

Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Maktabgacha ta‘lim tashkilotida ovqatlanish ratsionini tashkil etish
  • Umumta‘lim maktablarida Imom Buxoriy hadislarini o‘rganishning ahamiyati
  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский