Aktiv gaz hajmi 600 mln m3 bo’lgan yerosti gaz omborini suvli - Геология - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	835.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	18 Декабрь 2024
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Геология

Aktiv gaz hajmi 600 mln m3 bo’lgan yerosti gaz omborini suvli

Купить

MUNDARIJA KIRISh ....................................................................................................................... 3 II. ASOSIY QISMI .................................................................................................... 5 2.1. Yerosti gaz omborlarining asosiy xususiyatlari va tuzilishi ........................... 5 2.2. Suvli qatlamlarda yerosti gaz omborini loyihalash ...................................... 14 2.3. Suvli qatlamlarda yerosti gaz omborini tashkil etish va ishlatish tahlili ...... 25 III. HISOB QISMI ................................................................................................... 31 XULOSA ................................................................................................................. 33 FOYDALANILGAN AD

KIRISh Energiya resurslariga bo‘lgan talab ortib borayotgan hozirgi sharoitda gaz ta’minoti tizimining barqarorligi va ishonchliligini ta’minlash katta ahamiyat kasb etmoqda. Shu ma’noda, gazni mavsumiy va uzluksiz saqlash imkoniyatini beruvchi yerosti gaz omborlarini tashkil etish muhim hisoblanadi. Gaz omborlari yirik sanoat tarmoqlari, aholi ehtiyojlari va energiya ishlab chiqarish tizimlari uchun energiya zaxiralarini ta’minlashda asosiy manba bo‘lib xizmat qiladi. Yerosti gaz omborlari gaz ta’minoti tizimining barqarorligini oshirish bilan birga, gaz narxini barqarorlashtirish va favqulodda vaziyatlarda gaz bilan ta’minlash imkonini ham yaratadi. Mazkur kurs ishining asosiy maqsadi — suvli qatlamlarda aktiv gaz hajmi 600 million kubometr bo‘lgan yerosti gaz omborini loyihalash va unin

Mazkur tadqiqot natijalari kelajakda yirik energiya loyihalarini amalga oshirishda amaliy asos bo‘lib xizmat qilishi kutilmoqda. 4

II. ASOSIY QISMI 2.1. Yerosti gaz omborlarining asosiy xususiyatlari va tuzilishi Yer osti gaz omborlari mamlakat gaz ta’minot tizimining bir qis rni bo'lib, u gaz iste’moli notekisligini me’yorlash, uzoq muddatli va operativ gaz zaxiralarini hosil qilish uchun moljallangan. Ulami barpo etish jarayonida va ishlatishda gaz transporti tizimi taraqqiyoti, gaz ga ehtiyoj ko‘paygan davrda va boshqa sharoitlar bo‘yicha o‘zgarishi mumkin. Yerosti gaz omborida gazni qabul qilish, haydash, saqlash va olish ishlari amalga oshiriladi. Ekologik ekspertizadan o'tkazilgan va buyurtmachining vakili tomonidan tasdiqlangan texnologik sxema va texnik jihozlash loyiha si yangi yerosti gaz omborini qurish va faoliyat ko‘rsatayotganlarini kengaytirishda asosiy hujjatlar hisoblanadi. Tasdiqlangan texnol

2. Sun’iy gaz uyumi hosil qilinayotgan g’ovakli muhitning turi bo'yicha quyidagilarga bo'linadi: a) suvli qatlamlardagi gaz omborlari; b) qurigan gaz, gazkondensat va neft konlaridagi gaz omborlari; 3. Gazni saqlash uchun tanlangan obyekt geologik tuzilishining murakkabligi bo'yicha: a) sodda geologik tuzilishga ega boigan, ya'ni qatlamning butun aniqlangan maydoni bo'yicha litologik tarkibi, kollektorlik xususiyati va mahsulot o'tkazuvchanligi nisbatan bir xilligini xarakterlaganda; b) murakkab geologik tuzilishga ega bo'lgan, ya’ni qatlam ishlatilishini murakkablashtiruvchi tektonik buzilishlaming mavjudligi, tog1 jinslari litologik tarkibining har xilligi, o'tkazuvchanlikni pasaytiruvchi hududlarning mavjudligi bilan xarakterlanadi. 4. G'ovakli muhitd

a) neft hoshiyasisiz yoki sanoat ahamiyatiga ega bo'lmagan neft hoshiyali; b) sanoat ahamiyatiga ega bo'lgan neft hoshiyali; d) qoldiq neftli; e) qoldiq gaz kondensatli. 8. Neft konlarida tashkil etilgan gaz omborlarida, sun’iy gaz uyumi konning quyidagi qismlarida hosil qilinishi mumkin: a) neft konining gaz qalpog'ida; b) neft uyumining qurigan qismida. Yerosti gaz omborlari asosan magistral gaz quvuri trassasi va iste’mol markazlariga yaqin hududlarda joylashtiriladi. Masalan, Fransiyadagi Beyn yerosti gaz ombori Parij shahridan 40 km va yuqori bosimli halqa gaz quvuridan 29 km uzoqlikda joylashgan. Mamlakatimizdagi yerosti gaz omborlari ham magistral gaz quvurlari va iste’mol hududlariga yaqin bo'lgan hududlarga joylashtirilgan. Jumladan, «Shimoliy So'x» va «Xojiobo

iste’molchilar va yerosti gaz ombori orasidagi masofaga bog’liq ravishda o‘zgaradi. Buni quyidagi 6-jadvaldan ham ko'rish mumkin. Agar biror-bir hududning geologik qirqimida yerosti gaz omborini tashkil etish mumkin boigan bir nechta qatlam mavjud bo'lsa, mavjud bo‘lgan qatlamlarning ma’qulini tanlash, ularning texnik-iqtisodiy koisatkichlarini solishtirish yo’l bilan aniqlanadi. Kollektor (sigim) qat lamning geologo-fizik parametrlari (tuzilish shakli va oMchamlari, qat lam qalinligi, o‘tkazuvchanligi va g‘ovakligi) bir xil deb qabul qilinadi. Quduq ustidagi bosim bir xil bo’lishini ta’minlovchi qatlamning yotish chuqurligi qancha kam boisa, qoldiq gazning hajmi, ishlab chiqarish quduqlarining soni shuncha ko‘p bo’lishi talab etiladi. Bunday hollarda, gazni qatlamga haydash uchun

1-rasm. Nisbiy kapital qo‘yilmalar (K) va gazni saqlash tannarxi (5)ning ornbor yotish chuqurligi (L)ga bog‘liqligi Yerosti gaz omborlari, asosan, gazni uzoq muddatli saqlash uchun ishlatiladi va gaz ta’minoti tizimida muhim rol o‘ynaydi. Yerosti gaz omborlari ishlatilgan neft yoki gaz konlari, tuzli tosh qatlamlari, suvli qatlamlar yoki maxsus qurilgan gumbaz shaklidagi tuz omborlarida tashkil qilinadi. Ularning asosiy xususiyatlari quyidagilarni o‘z ichiga oladi: 1. Katta hajmni saqlash qobiliyati : Yerosti gaz omborlari katta hajmdagi gazni saqlashga imkon beradi, bu esa gazning mavsumiy iste'mol o‘zgarishlariga moslashishga yordam beradi. Omborlarning hajmi, odatda, milliard kubometrlar bilan o‘lchanadi. 2. Gazning qayta bosimlanishi : Gaz omborlari, odatda, gazni qayta bosimlab qu

4. Tarkibiy struktura va loyihalash : Yerosti gaz omborlari gaz oqimini optimallashtirish va xavfsiz saqlash uchun maxsus loyihalashtirilgan. Tuzilgan omborning struktura va dizayni saqlanayotgan gazning turiga, yer qatlamlarining xususiyatlariga va foydalanish maqsadlariga qarab aniqlanadi. 5. Geologik xususiyatlari : Gaz omborlari tanlangan joyning geologik xususiyatlariga bog‘liq. Gaz to‘planadigan qatlamlar yuqori darajadagi porozlik va o‘tkazuvchanlikka ega bo‘lishi kerak. Masalan, suvli qatlamlarda gazni to‘plashda gidrodinamik tavsiflar va suv-gaz interfeysiga alohida e'tibor qaratiladi. Yerosti gaz omborlarining tuzilishi odatda quyidagi qismlarni o‘z ichiga oladi:  Gazni saqlash bo‘limi : Gazni saqlash uchun maxsus maydonlar yaratiladi. Bu joylar, odatda, tabiiy gazga mos rav

Yer osti gaz omborlari asosan ishlatilgan gaz konlarida yoki maxsus joylarda quriladi va ular tabiiy sharoitlardan foydalangan holda gazni uzoq vaqt davomida xavfsiz saqlash imkoniyatini yaratadi. Yer osti qatlamlarida gaz saqlashning asosiy afzalligi — bu yer ustida qo‘shimcha qurilmalar qurish zaruriyatining kamayishi va yer maydonlaridan tejamkor foydalanish imkoniyatidir. Suvli qatlamlarda yoki ishlatilgan gaz konlarida tashkil etilgan gaz omborlari odatda tuproq qatlamlari va tog‘ jinslari bilan himoyalangan bo‘lib, bu gazning atmosferaga chiqib ketishini oldini olishda katta rol o‘ynaydi. Shu bilan birga, yer osti gaz omborlari zamonaviy monitoring va xavfsizlik tizimlari bilan jihozlanishi tufayli, ombordagi gaz holati doimiy kuzatilib boriladi va xavfsizlik choralari kuchaytiriladi

d) qidiruv o‘tkazilgan maydon doirasida kesimning litologik-stratigrafik tavsifi; e) yerosti gaz ombori uchun, shuningdek nazorat gorizontlari yoki ikkilamchi (avariya) gaz to'planish akkumulatorlari sifatida foydalanish mumkin bo‘lgan barcha suvli qatlamlarning geologik-fizik tavsifi; f) qidiruv o'tkazilgan maydonning tektonik tuzilishi va strukturaviy tutgichlarning tavsifi; g) kollektor-qatlamlar ustida joylashgan qopqoq-qatlamlar va zich jinslaming litologik-fizik tavsifi; h) asosiy va yordamchi qopqoq-qatlamlarning germetikligini baholashga doir kon-geologiya ma'Iumotlari; i) barcha burg'ilangan quduqlar fondining texnik holati; j) tanlangan gaz haydash obyektlarining hajmiy va filtratsiya xususiyatlarini baholash; k) qidiruv ishiari o'tkazilayotgan yoki yondosh ma

i) maydonli gidroqidiruvda kuzatuv quduqlaridagi suv bosimi va sathining o'zgarish grafiklari; j) maydonning gaz tasviri xaritalari. Qidiruv tashkiloti hisobotining xulosa qismida gazga to'yingan zonaning ruxsat etilgan chegarasi ko'rsatilgan holda maydonning yerosti gaz ombori uchun foydalanishga yaroqliligi to'g'risida asosiy xulosa va takliflar kiritilgan bo'lishi kerak. Maydonda qidiruv ishlarini o'tkazishda aniqlangan suvli qatlamlarning geologik tuzilishining murakkabligi, joylashish xususiyatlariga qarab, yerosti gaz omborini texnologik loyihalash uchun boshlang'ich kon-geologiya ma'lumotlari ro'yxati loyihalovchi tashkilotning taklifiga ko'ra o'zgartirilishi yoki to'ldirilishi mumkin. Suvlangan qatlamlarda yerosti gaz omborlarinin

Bu parametrlar: o'tka zuvchanlik va g'ovaklik koeffitsiyentiarining kichikligi, kollektorning bo'shoqligi ( рыхлый ) yoki darzligi, kollektor g'ovakli bo'shlig'ida suv hajmining cheklanganligi. 1-rasm. Yerosti gaz omborlarini tashkil etish va ishlatish usulini amalga oshirish sxemasi: 1erigan gazli suvli gorizont va AVPD: 2 ekspluatatsion quduq; 3 yerosti gaz omborini hosil qilish uchun moijallangan suvli gorizont; 4 suv gorizontining qobig'i; 5 yerosti gaz omboridagi haydash quduqlari; 6 yerosti gaz omboridagi ekspluatatsion quduqlar; 7 YOGO gaz uyumi; 8 YOGOdagi pyezometrik kuzatuv quduqlari; 9 yopish-boshqarish tizimlari; 10 iste’molchilarga yerosti gaz omboridan gazni uzatish uchun gaz quvuri Shuning uchun qidiruv va sinovli gaz haydash jarayonlarida quyidag

gazni olishda suvlangan hududning hajmiy gazlanganligini o‘lchash yoki hisoblash;ishlab chiqarish quduqlarining mahsuldorlik tasnifini aniqlash; gazlashgan kollektor xossalarining mustahkamligini o‘rganish va quduq tubi hududlarini mustahkamlash bo‘yicha tadbirlar ishlab chiqish. 2.2. Suvli qatlamlarda yerosti gaz omborini loyihalash Suvli qatlamlarda yerosti gaz omborini loyihalash murakkab geologik va texnologik yondashuvlarni talab etadi, chunki bu qatlamlarda gazni xavfsiz saqlash va uzluksiz ta’minotni ta’minlash uchun suv bilan o‘ralgan strukturalardan foydalaniladi. Ushbu loyihalash jarayonining asosiy bosqichlari va talablarini quyidagicha ifodalash mumkin: 1. Qatlamning geologik va gidrologik tavsiflarini o‘rganish: o Suvli qatlamlarda gaz omborini loyihalash uchun avvalo qatlamni

omborlari loyihalanayotganda gazni qayerda saqlash, gaz oqimini kuzatib borish va omborga qayta quyish mexanizmlarini ishlab chiqish muhim hisoblanadi. o Gazning suv bilan aralashmasligi uchun suvli qatlamlarning fizik xossalariga mos bosim va o‘lchamdagi zonalar aniqlanadi va loyihalashtiriladi. 4. Izolyatsiyalash va muhrlash texnologiyalari: o Gazning suv bilan aralashmasligini ta’minlash uchun qatlamning yuqori va pastki qismlarini yaxshi izolyatsiyalash zarur. Bu izolyatsiya uchun maxsus materiallar va texnologiyalar qo‘llaniladi, masalan, yuqori qavatda tuzli qatlamlar yoki boshqa g‘ovak bo‘lmagan qatlamlardan foydalaniladi. o Qatlamning muhrlash qobiliyati yuqori bo‘lishi lozim, chunki gazning boshqa joylarga oqib ketishi xavfini kamaytirish lozim. 5. Quvurlar va quyish tizimlarini l

o Energiya samaradorligini oshirish uchun iqtisodiy samaradorlikni ham hisobga olish kerak. Shu maqsadda texnologik va iqtisodiy ko‘rsatkichlar tahlil qilinadi va loyihaning uzoq muddatli samaradorligi baholanadi. Umuman olganda, suvli qatlamlarda gaz omborini loyihalash texnologiyasi maxsus bilim va uskunalar talab qiladi, chunki u yer qatlamlarining xususiyatlari va gaz-suv interfeysi bilan bog‘liq muammolarni hal etishga qaratilgan. Suvli qatlamlar tabiiy gazni saqlash uchun qulay bo‘lgan yer osti geologik strukturasi hisoblanadi. Suvli qatlamlar odatda yuqori porozlik va o‘tkazuvchanlik xususiyatlariga ega bo‘lib, bu ularni gaz saqlash uchun mos rezervuarlar sifatida ajratib turadi. Suvli qatlamlarning asosiy geologik xususiyatlari gazni katta hajmda va uzoq muddat davomida xavfsiz saq

Yerosti gaz omborini loyihalashda konning o'tmishdagi ekspluatatsiya tarixi va undagi mavjud holat ham katta ahamiyatga ega. Agar kon ilgari tabiiy gaz qazib olish uchun ishlatilgan bo‘lsa, uning qatlamlari va tuzilmalari ma'lum darajada o‘zgargan bo‘lishi mumkin, bu esa gaz ombori sifatida foydalanishda o‘ziga xos xavfsizlik choralarini qo‘llashni talab etadi. Shuningdek, konning tabiiy holatidan kelib chiqqan holda, gaz omborida zarur bosim va harorat darajasini saqlash uchun maxsus uskunalar va texnologik echimlardan foydalanish zarur. Bu, bir tomondan, omborning xavfsiz ishlashini ta’minlasa, ikkinchi tomondan, gazning saqlanish sifatini oshiradi. Yerosti gaz omborini loyihalashda gaz saqlash hajmi va uning ta'minot tarmog‘i bilan uzviy bog‘liqligi ham muhim omillardir. Loy

Bundan tashqari, ishlatilgan gaz konidan gaz ombori sifatida foydalanishda ekologik xavfsizlik ham muhim o‘rin tutadi. Loyihalash jarayonida kon atrof- muhitga zarar yetkazmaslik uchun maxsus chora-tadbirlar qo‘llaniladi. Masalan, gaz oqimining yer ostidan chiqishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun kon strukturalarini mustahkamlash, gaz oqimining xavfsiz saqlanishi uchun qatlamlarda zarur bosimni ta’minlash lozim. Shuningdek, yerosti suvlariga zarar yetkazmaslik uchun qatlamlar o‘rtasidagi tabiiy to‘siqlarni saqlab qolish talab etiladi. Shu tariqa, gaz omborini loyihalashda nafaqat texnologik va iqtisodiy jihatlar, balki ekologik xavfsizlik ham hisobga olinishi kerak. 2-rasm. Qatlamning umumiy kolrinishi Loyihalash jarayonida yana bir asosiy tamoyil — bu monitoring va nazorat tizimini o‘rnatishdir.

taqsimlash imkonini ham beradi. Ayniqsa, ishlatilgan gaz konida gaz ombori loyihalashda monitoring tizimi yordamida gazni ombordan chiqarish va qayta saqlash jarayonlarini avtomatlashtirish ham mumkin, bu esa loyiha samaradorligini oshiradi. Umuman olganda, ishlatilgan gaz konlarida yerosti gaz omborlarini loyihalashda yuqorida ko‘rsatilgan tamoyillarga amal qilish zarur. Bu nafaqat gaz omborining xavfsiz va samarali ishlashini ta'minlaydi, balki uzoq muddatda iqtisodiy samaradorlikni oshiradi. Shu bilan birga, ekologik xavfsizlik va texnologik talablarni hisobga olish orqali omborning atrof-muhitga ta’sirini minimallashtirish ham ta’minlanadi. Odatda ishiab bo'lgan konlarda tashkil etilgan yerosti gaz omborlari hududning geologik tuzilishi to'g'risida yetarli ma’lumotga eg

3-rasm. Yerosti gaz ombori sxemalari: P u quduq ustidagi bosim; P t quduq tubidagi bosim; h qatlam qalinligi; GNTY gaz-neft ta’sir yuzasi; SNTYsuv-neft ta’sir yuzasi; GSTY gaz-suv ta'sir yuzasi; KS kompressor stansiyasi; Iste’m iste’molchilar 21

Suvli qatlamlar yer ostidagi bosim va harorat o‘zgarishlariga moslashish qobiliyatiga ega, bu esa gaz saqlash jarayonida zarur bo‘lgan sharoitlarni ta’minlaydi. Suvli qatlamlarning geologik xususiyatlari tufayli gaz omborlarida yuqori harorat va bosim darajasini saqlash imkoniyati mavjud bo‘ladi. Bu ombor ichidagi gazning sifatini barqaror saqlash va uni kerakli holatda uzoq vaqt davomida saqlashga yordam beradi. Umuman olganda, suvli qatlamlarning yuqori porozligi, o‘tkazuvchanligi va tabiiy to‘siqlar bilan himoyalanganligi ularni yer osti gaz omborlari uchun qulay geologik tuzilma sifatida belgilaydi. Shu sababli, suvli qatlamlar tabiiy gazni xavfsiz va samarali saqlash imkoniyatini yaratadi va energetika tizimi uchun muhim rezervuarlar sifatida strategik ahamiyatga ega bo‘lib xizmat qil

Gaz saqlash uchun suvli qatlamlarda gaz va suv o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlash muhim ahamiyatga ega. Suvli qatlamlarda gaz bosimi va suv bosimi muvozanatda bo‘lishi kerak, chunki bosimdagi o‘zgarishlar gazning holatiga va saqlanish sifatiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Qatlamning yuqori qismida gazning to‘planishi uchun yetarli joy bo‘lishi, pastki qismi esa suv bilan to‘lgan bo‘lishi lozim, bu holatda gazning xavfsiz saqlanishi ta’minlanadi. Shuningdek, gaz omborlari uchun suvli qatlamlarning zichligi va qatlam ichidagi suvning tarkibi ham muhim omillar hisoblanadi, chunki bu omillar gazning harakati va qatlamda to‘g‘ri saqlanishiga ta’sir ko‘rsatadi. Suvli qatlamlarda gaz saqlash uchun ular yer osti suvlariga zarar yetkazmasligi kerak. Gazni saqlash jarayonida gaz qatlamdan suv qatlamla

Yer osti gaz omborlarida gaz yuqori qatlamlarda, suv esa pastki qatlamlarda joylashadi. Suv va gaz bir-biriga siqilgan holda turgan bo‘lib, gaz qatlamining yuqori bosimi tufayli suv qatlamida tabiiy to‘siq sifatida harakat qiladi. Gazning yuqori bosimi suv qatlamini pastga siqadi va bu orqali gaz o‘z holatini saqlaydi. Shuningdek, suv gazni yon tomonlardan va pastdan bosib turadi, bu esa gazning chiqib ketishini oldini oladi va qatlam ichida tabiiy himoya tizimini yaratadi. Suv va gaz o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir gaz omborlarining ishlash jarayonida ham muhim ahamiyatga ega. Gaz omborga quyilganda suv qatlamida bosim ortadi va suvning bir qismi yon tomonlarga suriladi. Aksincha, gaz chiqarilganda suv qatlamining bosimi kamayadi va suv qayta o‘z joyiga harakat qiladi. Bu tabiiy muvozanatni saq

Umuman olganda, suv va gaz qatlamlari o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir gaz omborining barqaror ishlashini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Bu o‘zaro ta’sir orqali gazning qatlam ichida xavfsiz saqlanishi, bosimning barqarorligi va ekologik xavfsizlik talablarini bajarish mumkin bo‘ladi. Shu sababli, gaz omborini loyihalashda suv va gaz qatlamlarining o‘zaro ta’sirini tahlil qilish va nazorat qilish gaz omborining samaradorligi va xavfsizligini ta’minlashda asosiy tamoyillardan biri hisoblanadi. Suvli qatlamlarda bosim va harorat tabiiy gazni saqlash jarayonida muhim omillar hisoblanadi. Yer osti gaz omborlarida gaz saqlashda qatlamdagi bosim va haroratning darajasi gazning holati, zichligi va barqarorligini ta’minlashga ta’sir ko‘rsatadi. Suvli qatlamlarda gaz omborlari bosim va harorat o‘zgarish

Agar harorat ko‘tarilib ketsa, gazning zichligi kamayishi va uning o‘zlashtirishi qiyinlashishi mumkin, bu esa gazning chiqib ketish xavfini oshiradi. Shu sababli, gaz omborlarini loyihalashda harorat nazoratiga katta e’tibor qaratiladi. Bosim va haroratning birgalikdagi ta’siri gazning qatlam ichidagi xatti- harakatini ham aniqlaydi. Yuqori bosim va mos harorat sharoitida gaz qatlamda siqilgan holatda saqlanib, uni saqlash va chiqarish jarayonlari barqaror amalga oshiriladi. Bosim va harorat darajalaridagi keskin o‘zgarishlar esa gazning qatlamdan chiqib ketishiga olib kelishi yoki ombordagi gaz sifatini pasaytirishi mumkin. Shu sababli, suvli qatlamlarda gaz saqlash jarayonida bosim va haroratning optimal darajada ushlab turilishi gaz omborining uzoq muddat barqaror ishlashini ta’minlash

Agar suv ombori yaxshi. yetarlicha uzun rezervuar bilan ta’minlansa, suv o‘tkazmaydigan jinslar bilan to'silib qolsa va uning tarkibida gi gaz o‘z vaqtida sathini ko'tarib turadigan shaklga ega bo'ladi. Suv saqlash qatlami sifatida foydalanish uchun yaroqli deb hisoblash mumkin boigan suv xususiyatlarining sonli ko'rsatkichlari sezilarli darajada farq qiladi. O'rtacha uning o'tkazuvchanligi 0,2-0.3 D dan, quvvati 4-6 m dan kam bo'imagan, g'ovakligi esa 10-15% dan past bo'lmasligi qabul qilinishi mumkin. Odatda gildan iborat qobiqlarning o'tkazuvchanligi mD ning yuzdan ko'pidan ko'p bo'lmasligi kerak. Suv bosimi tizimining hajmi, agar uning oqim maydoni bo'lmasa, saqlash hajmidan bir necha yuz marta oshishi kerak. Aks holda, tizimning

Ushbu savollarning ro‘yxati mantiqiy miqdoriy baholar va javoblarni olish imkoniyatini beradigan dastlabki gidrogeologik ma’lumotlar va tavsiflarni o'z ichiga olishi kerak: gazni sanoat miqyosida to'plashga qodir, bo‘shliqning maydoni va hajmini aniqlay oladigan tarkibiy yoki ekranlangan chuqurlikning mavjudligi va yaxlitligi; o'rganilayotgan hududda joylashgan uchastkaning litologik va stratigrafik xususiyatlari; kollektor qatlamining chegaraviy shartlari; tanlangan obyektlarning sig‘im va filtrlash xususiyatlarini baholash: qopqoqlar va tektonik shakllanishlarning himoya xususiyatlarini aniqlashdagi qoidabuzarliklar; qatlamning mahsuldorlik xarakteristikasini aniqlash; yerosti suvlari va suv o‘tkazuvchi jinslarning fizik-kimyoviy xu susiyatlari; ikkilamchi gaz to'planishi

Ko‘tarilish amplitudasining kattaligi obyektni tekshirishning metodologiyasi va tafsilotlar darajasiga, omborni gaz bilan to‘ldirish rejimiga va uning ishlash rejimiga sezilarli darajada ta’sir qiladi. Saqlash jarayoni siklning ishlashi, tekshirish va gazni sanoat inyeksiya qilishdan oldin ko'rib chiqiladi, chunki uning ishlash parametrlari yakuniy bo‘lib, uni yaratishda uni olib qo'yish kerak. Saqlash joyini loyihalash uchun asosiy manba ma’lumotlari odatda uning faol hajmi va mak simal gaz iste’moli hisoblanadi. Ushbu qiymatlarni boshqa ko’rsatkichlarning turli xil kombinatsiyalari bilan olish mumkin saqlashdagi maksimal va minimal bosim, ishlab chiqarilgan suvning quyilish darajasi, quduqlar soni va boshqalar. Loyihada saqlash uchun eng maqbul operatsiya variantini topish kerak,

boshqarishda avtomatlashtirishdan foydalanish: quduqlarning strukturadagi joylashishini maqbullashtirish; ochish intervalining maqbulini tanlash quduqlarning mahsuldorligini oshirish; suv oqimining pasayishi; ishlatishda va nazorat qilishda avtomatizatsiyadan foydalanish. Gazni tajribaviy-sanoat miqyosida haydash. Suvli qatlamlarda yerosti gaz omborini hosil qilishda tajribaviy-sanoat miqyosida haydash juda muhimdir. Buni amalga oshirishda qatlam kollektorida yuz beradigan jarayonlarning maksimal nazoratini ta'minlash kerak bo‘ladi. Tajribaviy-sanoat gazni haydash jarayonida ikki tomon mavjud: 1) razvedka masalalarining eng yaxshi yechimi nuqtayi nazaridan ko'rib chiqiladigan razvedka inspeksiyasi; 2) geologik tuzoqni gaz bilan to’ldirish asosan ishiab chiqarishning bevosita manfaa

Gaz-suv interfeysi harakati tezligining nazariy hisob-kitoblari har doim ham tasdiqlanmaydi, shuning uchun gaz jabhasini oldinga surishning tabiati va afzal ko'rilgan yo'nalishlari haqiqiy ma’lumotlar asosida aniqlanishi kerak. Ushbu muammolarni lial qilish uchun kompleks monitoring tizimi rejalashtirilgan. Sinov-sanoat inyeksiyasining natijalariga ko'ra, agar kerak bo‘lsa, saqlash dizayniga iloji boricha tuzatishlar kiritiladi. Suvli qatlamlardagi yerosti gaz omboridagi gazning qatlam yo ‘qotilishlari: yuqori joylashgan gorizontlardagi gaz oqishi: ichki qatlam yo‘qotilishlari: kam o‘tkazuvchan kollektorlarning to'yinishi; ushlangan gaz; konlarning «o'tish» zonasi; erigan gaz; adsorbsiyalangan gaz. 31

III. HISOB QISMI 3.1. Yerosti gaz omborining texnologik hisobi Masala. Yerosti gaz omboriga haydalishi mumkin bo'lgan gazning maksimal hajmini, haydash oxirida quduq tubi va ustidagi maksimal bosimlarni, haydash uchun zarur bo'lgan kompressorlar sonini aniqlang. Yerosti gaz ombori quyidagi parametrlarga ega:  yerosti gaz omboridagi boshlang'ich mavjud bo'lgan bosim P b = 3 3,5 kgk/sm 2 ;  ombor g'ovakli bo'shlig'ining hajmi Ω = 12*10 6 m³;  qatlamning o'tkazuvchi koeffitsiyenti k = 1,5 m/sm²;  g'ovaklik koeffitsiyenti m = 0,2;  gazning dinamik quvushqoqlik koeffitsiyenti µ = 0,012 sPz;₀  qatlam qalinligi h = 12 m;  qatlamni ochish xarakteri bo'yicha quduq radiusi R q = 0,1 m;  haydovchi quduqlar soni n=5;  haydalayotgan gazning doimiy sarfi

Q x = 6 00 mln m 3 – masala berilishi bo’yicha 1. Omborga gaz haydash vaqtini aniqlaymiz: t = Q x / N = 600 * 10 6 / 1,67 * 10 6 ≈ 359 sutka. 2. Ombordagi gazning umumiy hajmini aniqlaymiz: Q um = Q b + Q x Bunda Q x – faol, ( Ω * P b ) – bufer gaz bo‘ladi. Q um = 12*10 6 * 33,5 + 600 * 10 6 =1* 10 9 m³ 3. Faol va bufer gazning nisbatini aniqlaymiz: Q f / Q b =600 / 402 = 1,5 4. Haydash oxiridagi quduq tubidagi bosimni quyidagi formulada aniqlaymiz: p t =√ p max2 + N n ln R k R q A p = 6,98 kgk / sm 2 Bunda A p = π ∗ k ∗ h ∗ p a ∗ T st 116 μ 0 z 0 T 0 R k = √ Ω π ∗ m ∗ n ∗ h = 527,88 6. Haydash oxiridagi quduq ustidagi bosimini aniqlaymiz: p u = √ p t2 e −2S − 1,377 ∗ λ ∗ T 2 ∗ Q 2 d 5 ∗ ( e −2S − 1 ) = 3,87 kgk / sm 2 2S= 0,06833 ∆L zT =0,0657647 33

XULOSA Mazkur kurs ishida aktiv gaz hajmi 600 million kubometr bo‘lgan yerosti gaz omborining suvli qatlamlarda texnologik ko‘rsatkichlari hisob-kitob qilindi va ularning samaradorligini ta’minlashning muhim aspektlari o‘rganildi. Ishda yerosti gaz omborining suvli qatlamlarda tashkil etilishi uchun zarur bo‘lgan geologik va gidrologik parametrlar, qatlam xossalari, gazning bosim va harorat ko‘rsatkichlari tahlil qilindi. Bu jarayonlarda qatlamning struktura va fizik xossalari gazning optimal saqlanishi va iste’molga chiqish imkoniyatlarini belgilaydi. Loyihalashtirish davomida gazni saqlash jarayonida bosimni ushlab turish va uni qayta tiklash, gazning suv bilan aralashmasligini ta’minlash kabi asosiy texnologik va muhandislik yechimlari ko‘rib chiqildi. Shuningdek, bosimni optimal daraja

FOYDALANILGAN ADABIYOTLARI 1. Арзунян A C. Сооружение нефтегазохранилищ . М.: Недра. 1986. 2. Алиев Р.А. Сооружение и ремонт нефтегазопроводов, газохранилищ и нефтебаз. М., 1987. 3. Правила создания и эксплуатации подземных хранилищ газа в пористых пластах. М ., 1986. 4. Farmonov Sh.B. Gazni yerostida saqlash. Т .: Sano-standart. 2015. 5. РНД Строительство скважин на подземных хранилища газа. РД 51-98- 85. 6. Американская техника и промышленность. Сборник рекламных материалов. Выпуск III, 1977. 7. Xabibullayev S.Sh., Bo'ronov M.D. Neft mahsulotlarini yig'ish, tay yorlash va jo'natish. Т ., 2015. 8. Akromov B.Sh., Xabibullayev S.Sh. Neft va gaz sanoati asoslari. Т ., 2014. 9. Xabibullayev S.Sh. va boshq. Magistral gaz quvurlariga xizmat ko'rsatish. Т., 2014. 10. Гридин B.A.

проблемы геологического образования в республике и перспективы развития наук о Земле. Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Toshkent, 2020-yil. 14. Хабибуллаев С . Ш .. Махмудов Х.Ф. Анализ причин плас товых потерь газа при эксплуатации ПХГ. Актуальные проблемы геологического образования в республике и перспективы развития наук о Земле. Respublika ilmiy - amaliy anjuman materillari . Toshkent , 2020- yil . 15. S.Sh. Xabibullayev, U.B. Farmanov, M.D. Buronov, Gazni saqlash obyektlarini loyihalash, qurish vaishlatish Toshkent «Donishmand ziyosi», 2022 y. 16. U.К.Urinоv, S.M.Turabdjanov, N.S.Аmirqulоv, M.Ya.Xo’jjiyev, Avtomobillarga yoqilg’i quyish shahobchalar va avtomobillarga gaz to’ldirish kompressor stansiyalarini qurish va ishlatish Tоshкеnt – 2022. 17. mailto:info@mineral.ru 18

Купить