Akustik karotaj 2 - Геология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Геология

Akustik karotaj 2

Купить

AKUSTIK KAROTAJ

REJA: 1. Akustik karotaj haqida umumiy tushuncha. 2. Akustik karotaj va uni izohlash. 3. Tog’ jinslarining akustik xususiyatlari. 4. Akustik karotajni dalillarini talqin qilish. 5. Seysmoakustik karotaj usullari.

Akustik karotaj haqida umumiy tushuncha • Аkustik karotaj (Acoustic Logging) ilk bor 1939 yil АQShda sinab ko rildi. ʼ Аkustik karotaj (АK) usuli keng rivojlanishining boshlanishi davri XX- asrning 50 yillariga talluqli bo lib, «Humble Oil & Refining Company» ʼ (АQSh) firmasi burg i quduq kesimini elastik to lqinlarni tarqalish ʼ ʼ tezliklari bo yicha qayd qiluvchi akustik karotaj apparaturalarining ʼ birinchi namunasini yaratishdi. Sobiq ittifoqda esa АK apparaturasining birinchi maketi 1951 yilda ishlab chiqildi va qo llanila boshladi. ʼ Аkustik karotaj usuli qo llanila boshlagan davrdan bugungi kunga ʼ qadar qariyb 70 yildan ortiq vaqt mobaynida ularning qo llanilish bo yicha ʼ ʼ tadqiqot obyektlari va hal qiluvchi vazifalari, asbobning turli xil modifikatsiyalari ham takomillashib orti

• АKda elastik to lqinlarni burg i quduqda zondga ʼ ʼ o rnatilgan maxsus elektr magnit nurlatgich hosil qiladi. ʼ Tog jinslaridan o tgan to lqinlarni esa qabul qiluvchi ʼ ʼ ʼ elementlar qabul qiladi. Nurlatgichlarning va qabul qiluvchi elementlarning soni har xil bo lishi mumkin. ʼ Oddiy burg i qudug’i AK zondida bittadan nurlatgich ʼ va qabul qiluvchi element o rnatilgan bo ladi. Buni ikki ʼ ʼ elementli zond deb ataladi. Аmalda uch, to rt ʼ elementli akustik karotaj zondlari qo llaniladi. Uch ʼ elementning akustik karotaj zondida (97-rasm) bitta nurlatgich (to lqin manbai) va ikkita qabul qiluvchi ʼ elementlar yoki ikkita tarqatuvchi (nurlatgich) va bitta qabul qiluvchi elementlar o rnatilgan bo’ladi (masalan ʼ 98-rasmda tasvirlangan SPАK-6 asbobi)

97- rasm. AK asbobi qayd qilish sxemas i.

98-rasm. SPAK (СПАК)-6 АК zondi.

• Sxematik tuzilishi quyidagicha: birinchi va ikkinchi nurlatgich elementlari, markazlashtiruvchilar (tentrator), qabul qiluvchi element. • Nurlatgich va qabul qiluvchi elementlar oralig idagi masofa ʼ zondning uzunligi (L) deb ataladi. Nurlatgich (yoqilg i qabul ʼ qiluvchi element)lar oralig idan masofa L-o lchash bazasi ʼ ʼ deb atalgan. Tadqiqot radiusi zondning uzunligiga bog liq. ʼ Zondning uzunligi katta bo lsa, tekshirish radiusi ham oshadi. ʼ Аkustik karotajni ishlash prinsiplari quyidagidan iborat: Nurlatgichdan chiqqan ultra tovushli plastik tebranish tog ʼ jinslaridan o tib qabul qiluvchi elementlarga yetib keladi. Qabul ʼ qiluvchi elementlarda elastik tebranishlar elektr tebranishlariga aylantiriladi, keyin kuchaytirgichlardan o tib, sizgichlarda ʼ silliqlanib kabel orqali yer u

• Akustik ro'yxatga olish quduq ichida hosil bo'lgan va qayd etilgan seysmik to'lqinlarning tahliliga tayanadi. Ushbu to'lqinlar quduq, uning atrofidagi qatlam va korpusli teshikning qobig'i va sementi haqida ma'lumot beradi. Yagona manba va yagona qabul qiluvchidan foydalanilgan dastlabki kunlardan boshlab, akustik karotajning quduq va uning atrofidagi muhit haqida ma'lumot olishga qaratilgan keng ko'lamli ilovalarga ega murakkab tizimga aylandi. So'nggi yillarda ishlab chiqilgan ko'plab ilg'or texnologiyalar akustik jurnallardan qo'shimcha ma'lumot olish qobiliyatimizni yaxshiladi. Ular orasida burg'ulash paytida akustik karotaj mavjud bo'lib, bunda burg'ulash paytida vertikal, og'ish yoki gorizontal quduqlarda real vaqt

• Yana bir yangi ishlab chiqilgan texnologiya - bu quduqdan 10-20 m masofada joylashgan geologik tuzilmalarni aniqlash imkoniyatiga ega bo'lgan quduq akustik aks ettirish tasviridir. Boshqa ishlanmalar yuqori texnologiyali ultratovush usullarini o'z ichiga oladi, ular korpusli teshiklarda tsement bog'lanishining holatini baholash uchun ishlatilishi mumkin. Muxtasar qilib aytganda, akustik karotaj ilg'or ilovalar bilan keng maydonga aylandi. Biroq, akustik quduqlarni kesish bo'yicha eng so'nggi kitoblar 16 yildan ko'proq vaqt oldin nashr etilgan (Paillet va Cheng 1991; Tang va Cheng 2004) va bu yangi ishlab chiqilgan texnologiyalarning barchasini qamrab olmaydi. Kitoblardagi bu bo'shliqni yumshatish uchun ushbu kitob murakkab quduqlar va o'lchov geometriy

Akustik karotajni dalillarini talqin qilish. AK diagrammalarini sifatli talqin qilib tog jinslarining g ovakliligini ʼ ʼ aniqlash mumkin. Bu diagrammalarni miqdoriy jihatdan talqin qilib geologik qatlamlardan elastik to lqinlarning o’tishining ʼ o’rtacha tezligi aniqlanadi

99-rasm. Faza Korelyatsion Diagramma (FKD) yordamida burg i ʼ quduqlarning sementlanish sifatini baholash. Jinslar: 1 – ohaktosh. 2 – galit. 3-qumtosh.

• Geologik qatlamlardagi o rta tezliklar seysmik qidiruv ʼ usullarining natijalarini talqin qilishda qo llaniladi. Аkustik ʼ karotaj usuli bilan temir quvurlarni mustahkamlashda sement bilan mahkamlanishining sifatini tekshirish ham mumkin. Quduqlar mustahkamlovchi quvurlar tushirilib sementlangach Ak usuli o’tkazilib sementlangan va yaxshi sementlanmagan sohalar ajratiladi. Agar sementlanish sifati past bo’lsa ushbu intervallarda to’lqinlar fazasida uzilish kuzatiladi (99-rasm) va aksincha to’lqin qanchalik yaxshi o’tsa sementlanish sifati yuqori ekanligini anglatadi. АK orqali neft va gaz konlarida nisabatan keng vazifalar yechiladi, masalan tog jinslarining to lqin o tqazish ʼ ʼ ʼ tezligi bo yicha litologik kesimni ajratish, АK bo yicha ʼ ʼ g ovaklik parametrini aniqlash va boshqa shu k

Akustik karotaj va uni izohlash. • AK-elastik to’lqinlar tebranish manbai va qabul etuvchi yoki ikkita qabul etuvchilar ( приемник ) orasida joylashgan jinslardan tarqalish vaqtini o’lchashga asoslangan. • Tebranish manbai va qabul etuvchi, quduqda bir- biridan doimiy masofada (0,5-1)m joylashgan holda ko’chiriladi. • Elastik to’lqinlar manbai qabul etuvchining orasidagi aniq masofadatarqalgan vaqtini belgilab, ularning shu oraliqdagi tarqalish tezlugi aniqlanadi. Akustik karotajda aniqlangan tezlik qatlam yoki oraliq tezlik deb ataladi. Butezlik oraliqda aniqlangani uchun xaqiqiy tezlikka yaqin bo’ladi.

• Manbadan tarqalgan to’lqin bir qisim yo’lini tezligi past bo’lgan gilli eritma va gilli po’stidan o’tgani uchun , kuzatuvlarga xatolarkiritiladi. Qatlam tezligini o’tish vaqti Δt (ikkita qabul etuvchilarga to’lqin kelgan vaqtlarning ayrmasi) o’lchanadi. Qabul etuvchilar orasidagi masofaning kuzatilgan t vaqtga nisbati tezlikka teng bo’ladi. • AK da yuqori (10 dan 100KG gacha) ba uzunligi kichik bo’lgan to’lqinlar (=20:2sm) ishlatilgani uchun geologik kesimini to’lqinlar tarqalish tezligi bo’yicha aniq va yupqa qatlamlarni ajratishga imkon yaratadi. • Quduqlarning texnik holatini tekshirish. Bunda inklinometriya dalillari bo yicha burg i qudug ining markaziy vertikal o qdan ʼ ʼ ʼ ʼ og ish burchagi va shimoliy meridianga nisbatan azimut ʼ burchagini aniqlash, kavernometriya bo yicha – qudu

• Akustik karotaj (AK) tovush va ultratovush diapozonli chastotada elastik to’lqinlarni tavsiflab, tog’ jinslarining akustik xususiyatlarini o’rganishga asoslangan. AK burg’ quduq asbobi, to’lqin tarqatgich va to’lqin qabul qilgichdan iborat. Akustik karotajda quduq devori bo’ylab elastik to’lqinlarni tarqalish tezligi va ularning so’nishi o’lchanadi. Bu miqdorlar elastik tebranishlar impulsining quduq va uning atrofidagi jinslarda tarqalishini tavsiflaydi. Elastik tebranishlarni qo’zg’atuvchi manba maxsus konstruktsiyali tebratgichdan iborat bo’lib, u to’lqinni qabul qilib oluvchi priyomnikdan tovushni yutuvchi material bilan ajratilgan. Akustik karotaj suyuqlik bilan to’ldirilgan quduqda o’tkaziladi, suyuqlik tebratgich generator va priyomnikning atrof muhit bilan bog’lanishi uchun zarur

• 1980 yildan boshlab bu metoddan kon geofizikasida keng foydalanilmoqda. Uning yordamida kesimdagi jinslarning litologik tarkibi, kollektorlarning g’ovakligi hamda elastik to’lqinlarning harakatlanish vaqti yig’indisi aniqlanadi, kesimni taqqoslash masalalari hal etiladi va quduqni sementlash sifati nazorat qilinadi. Elastik to’lqinlarning harakatlanish vaqti va tezligi diagrammasi quduq chuqurligi bo’ylab o’lchanayotgan miqdorlar o’zgarishini ifodalovchi egri chiziqdan iborat. Bir-biridan turli masofada joylashgan quduqlar kesimida har xil litologik tarkibga ega bo’lgan jins qatlamlarining qavatlanish xarakteri akustik karotaj diagrammalarida takrorlanadi, shu sababli bunday quduq kesimini o’zaro taqqoslash oson kechadi. Tog’ jinslarida elastik tebranishlarning tarqalish tezligi turlicha

Tоg’ jinslаrining аkustik хususiyatlаri • Hоzirgi pаytdа nеft quduqlаri mаhsuldоrligini оshirish mаqsаdidа quduqlаr оstki qismigа bоsim to’lqinlаri tа’sir etаdigаn gidrаvlik vа аkustik tеbrаtgichlаr hаm qo’llаnilmоqdа. Bu tехnоlоgik jаrаyon tа’siridа qаtlаmlаrdа yangi yoriqlаr pаydо bo’lаdi, tаbiiy yoriqlаr kеngаyadi, nаtijаdа quduq mаhsuldоrligi оshаdi. Shuningdеk, mаhsuldоr qаtlаm isitilishi ultrаtоvush tа’siridа o’tkаzilsа quduqlаrni mum, pаrаfin vа nеftning bоshqа оg’ir tаrkibiy qismlаridаn tоzаlаsh оsоnlаshаdi. Tоg’ jinslаrining tаrаngligi to’lqinlаrning o’tkаzish qоbiliyati, to’lqin qаrshiligi, to’lqinlаrni sindirish vа qаytаrishi ulаrning аkustik хususiyatlаrini хаrаktеrlаydi.

SEYSMOAKUSTIK KAROTAJ USULLARI • Seysmoakustik usullarda burg’i quduqdagi tog’ jinslardan elastik to’lqinlarning o’tish vaqti tekshirilib geologik kesimlar- ning tuzilishi aniqlanadi. Elastik to’lqinlarni tog’ jinslaridan o’tishi birinchidan, shu jinslarni zichligaga bog’liq. Аgar jinslarning zichligi yuqori bulsa, shu jinslardan elastik to’lqinlarlar utish vaqti qisqa buladi. G’ovakli yoki bo’sh jinslarda elastik to’lqinlarning utish vaqti uzoq buladi. Аmmo g’ovakli yoki bush jinslar yer osti suvlari bilan tuyingan bulsa, bunday jinslarda elastik to’lqinlarni utish vatsti kamayadi. • Elastik tulqinlarini quzg’altirish va kuzatilishiga kura seys- moakustik usul o’z vaqtida bir necha usullarga bulinadi. Bulardan burga quduqlarni tekshirishda seymokarotaj va akustik karotaj usullari keng qul

E’ TIBORING IZ UCHUN RAXMAT!

Купить