Aristotel, Farobiy va Kand ontologiyasida kategoriyalar tasnifi qiyosiy tahlil e’tish - Философия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	892.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	10 Декабрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Философия

Aristotel, Farobiy va Kand ontologiyasida kategoriyalar tasnifi qiyosiy tahlil e’tish

Купить

ARISTOTEL FAROBIY VA KAND ONTOLOGIYASIDA KATEGORIYALAR TASNIFI QIYOSIY TAHLIL E`TISH

 ARISTOTEL FALSAFASI  ARISTOTELNING PLATON G`OYALARIGA QARSHI CHIQISHI  ,FAROBIY FALSAFASI  KANTNING ONTOLOGIYASIDA KATEGORIYALAR TASNIFINI QIYOSIY TAHLIL ETISH REJA:

 Aristotel qadimgi dunyoning buyuk mutafakkiridir. Uning asarlarini o‘rganish, g‘oyalarini targ‘ib qilish va rivojlantirishda O‘rta Osiyo mutafakkirlari juda katta rol o‘ynadilar.Miloddan avval 4-asr boshlarida yunon faylasufi Platon o‘zi tashkil qilgan maktabda shogirdlari bilan suhbatni soya-salqin bog‘da, afsonaviy qahramon Akadem haykali oldida o‘tkazar edi. Shunga ko‘ra, u tashkil etgan maktabni Akademiya deb atay boshlashgan. Platonning shogirdlaridan biriStagirashahridan edi. U hamma narsani ham to‘g‘ri deb qa bul qilavermas, ustozi dan o‘rgan ganlarini tekshirib ko‘ rishga hara kat qilardi. “Platon menga do‘st, ammo haqiqat qadrliroq”, der edi u.Bu Aristotel edi.

 O‘rta asr Sharqida Aristotel — Arastu, Platon esa Aflotun deb atalgan.U vaqtlarda kishilar o‘zlarini o‘rab turgan olam haqida juda oz narsa bilardilar. Aristotel esa imkoni boricha ko‘proq narsa bilishni istardi, o‘sha vaqtda olimlarga ma’lum bo‘lgan bilimlarning hammasini – tabiat va olam haqidagi bilimlarni yagona fanga jamlashni xohlardi. Shuning uchun u o‘sha davrdagi fanning deyarli barcha sohalari bilan shug‘ullandi.Ko‘p kashfiyotlar qildi, yangi fanlarga asos soldi. Masalan, u yaratgan fanlarning biri meteorologiya – ob-havo haqidagi fandir. Aristotel birinchilar qatorida Yer va Oy sharga o‘xshash dumaloq shaklga ega ekanligini kashf qildi. U shamol va dengiz oqimlarining kelib chiqishini tushuntirdi, kasalliklarni davolashda yangi vositalarni axtarib topdi, to‘g‘ri fikrlash haqid

 Aristotel Makedoniya podshosi Filippning iltimosiga binoan, uning o’g`li Aleksandrga 3 yil davomida ta’lim-tarbiya berib boradi. Hokimiyatni boshqarish 16 yoshli Aleksandrga qolgach, davlat ishlari uning ta’lim olishiga imkon bermaydi. Otasidan qolgan qudratli davlatni kengaytirish maqsadida Aleksandr Makedonskiy Sharq va g`arbga yurishlar uyushtirib, jahonning ko’pgana qismini zabt etishga muyassar bo’ladi. Ana shunday g`olibona yurishlarida o’zining eng yaqin maslahatchisi sifatida Aristotelni ham birga olib yuradi. O’n ikki yil safardan keyin Aristotel 334 yili ellik yoshida Afinaga qaytib keladi.

1. Aristotelning Platon g`oyalariga qarshi to’rtta e’tirozi mavjud: 2. Platon yuyalarini bilish foydasizdir, chunki bu goyalarnarsalarni bilishda hech qanday yangilik bermaydi. Platon fikricha, umumiylik faqat g`oyalarda mavjud va bir narsa bir necha g`oyaga ega bo’lishi shart. Masalan, inson tirik jon, ikki oyoqpiinsondir. Platon g`oyalari fan uchun befoyda deydi Aristotel. 3. Platonning «g`oyalari» faqat bilish uchungina foydasiz bo’libgina qolmay, shuningdek, hissiy narsalarning mavjudligi uchun ham foydasizdir, chunki uning «g`oyalari» olamdagi narsalardan mutlaqo mustaqildir. Ular o’rtasida biron-bir munosabat bo’lishi ham mumkin emas. Platon fikricha, hissiy olamdagi narsalar «g`oyalar» ichida mavjud. 4. Platonning mantiqqa bo’lgan munosabati birinchidan,«g`oyalar»ning o’zaro mantiqi

 Aristotelning fikricha, moddiy dunyo ob’ektivdir, tabiat moddiy substratga ega hamda doimo harakatda va o’zgarishda bo’lgan narsalar yig`indisidan tashkil topgan. Moddiy dunyo doimo mavjud bo’lgan va mavjud bo’ladi hamda o’zini ifodalashda Platonning «g`oyalar dunyosi»ga muhtoj emasdir. Haqiqatni bilish, Aristotelning fikricha, birinchi navbatda tabiiy hodisalarni bilish, degan gapdir, ya’ni sezgilarimiz, tasavvurlarimiz real narsalardan kelib chiqadi.  Shuni e’tirof etish lozimki, faylasuf tashqi olamning ob’ektiv mavjudligini tan oladi. Lekin yakka narsa va tushunchalar bilan umumiy tushunchalar o’rtasidagi munosabatni to’g`ri hal eta olmagan. U umumiylik va yakkalik (xususiylik), mohiyat va hodisa o’rtasidagi dialektik bog`liklikni ko’ra olmagan. Ma’lumki, fan borliqning faqat indivi

 Aristotel materiyaning mohiyati uning o’zida deyish bilan birga shu mohiyatni bilish uchun sababiyat to’g`risidagi ta’limotni yaratadi. U olamdagi predmet va hodisalarning sabablarini to’rtta bo’ladi:  Moddiy sabab, ya’ni materiya.  Shakliy sabab yoki shakl.  Yaratuvchi sabab.  Oxirgi sabab yoki maqsadga yo’naltirilgan sabab. Materiya har bir predmetning moddiy asosidir. Bundan tashqari, Aristotel har bir narsani yasash uchun ketgan materiyani ham moddiy sabab ma’nosida tushunadi. Asosiy sabablardan yana biri shakl yoki shakliy sabab hisoblanadi. Har bir materiya (konkret jism, modda ma’nosida) muayyan bir shaklga ega. Shaklsiz yoki shakllanmagan narsa va hodisa bo’lishi mumkin emas. Shaklsiz yoki shakllanmagan narsa hamisha imkoniyatdangina iborat. Aristotelning fikricha, shakliy sa

 Abu Nasr Forobiy — «Sharq Aristoteli» deb tanilgan O'rta Osiyolik mashhur faylasuf ensiklopedik olim. Qadimgi yunon fanining buyuklarini O'rta asr Sharqida targ'ib qilishda va tarqatishda muhim rol o'ynaydi. Yunon mutafakkirlari — Plaoton, Aristotel, Evklid, Ptolomey, Porfirey asarlariga taqrizlar yozdi, ularning ilmiy fikrlarini rivojlantirdi. Aristotel ta'limotini chuqur o'rganib, uning barcha asarlarini izohlab berdi, harakatlarini ko'rsatishga harakat qildi.  Forobiyning bu faoliyati faqat Sharqninggina emas, O'rta asr Yevropasining ham yunon ilmi bilan tanishtirishda katta ahamiyat kasb etdi. Forobiy O'rta asr fanining barcha muhim sohalari — medisina, matematika, astranomiya, filologiya, musiqashunoslik, logika, harbiy hunar, axloqshunoslik, da

 Bu tasnif o'rta asr ilmiy yutuqlarini umumlashtirish va ilmiy bilimlarning so'nggi rivoji katta ahamiyatga ega bo'ldi. Forobiy Aristotel mantig'iga asoslanib, O'rta asr uchun mantiqiy qomus yaratdi. Bu qomus mantiqning barcha qismlarini kategoriyalar, hukm, sillogizm isbot va uning turlarini, shuningdek poetika, ritorika sooristikaga oid qimmatli ma'lumotlarni o'z ichiga oladi. Forobiy logikasi Sharqda va so'ngroq G'arbda ham mashhur bo'lgan. Uning algebra, geometriyaga oid risolalari yaxshi matematik bo'lganligini ko'rsatadi. Qomusiy bilimi va yunon ilmini yaxshi bilganligi uchun Forobiy «Sharq Aristoteli», «Ikkinchi muallim» nomini oldi. Forobiy falsafasi qadimgi yunon, xususan Aristotel ta'limoti hamda o'z davri ilmiy yutuqlari t

 Kаnt trаnstsеndеndаl` mаntig’i - I.Kаnt - (1724 -1804) nеmis fаylаsufi. Аsаrlаri:"Sоf аql tаnqidi", "Prоlеgоn lаr", Mulоhаzа yuritish qоbiliyati tаnqidi", "Mаntiq". U yangi trаnstsеndеntаl` mаntiqni yarаtdi.T.M. аqlni, umumiy mаntiqdаn fаrqli o’lаrоq fаqаt shаkli jixаtidаnginа emаs,bаlki mаzmuni tо mоnidаn hаm оlib o’rgаnish kеrаk.T.Bilim apriori bilimlаrning аlоhidа shаkli bo’lib, u tаsаvvurlаrimizning fаqаt аpriоri mаv jud bo’lishini, qo’llаnilishini, ulаrning qаndаy аmаlgа оshishini tushunishimizgа yordаm bеrаdi.Buning mа’nоsi tаfаkkurni uning shаkli vа mаzmuni birligidа оlib o’rgаnuvchi mаntiqni yarаtish zа rurligi hаqidаgi g’оya tаshkil etаdi.

 1745 yilda u Kyonigsberg universitetining ilohiyot fakultetini tamomlagan. 1755 yildan to 1797 yilgacha shu yerda metafizika, mantiq, axloqiy falsafa, fizika, riyoziyotdan dars bergan. Umrining oxirigacha bo‘ydoq o‘tgan. 57 yoshida «Sof tafakkur tanqidi» deb nomlangan asosiy asarini yozib tugallagan. Uning quyidagi asarlari ma’lum: «Osmonning umumiy tabiiy tarixi va nazariyasi» (1755), «Mantiq» (1800), «Amaliy mantiq tanqidi» (1788), «Antropologiya» (1798). Bular Kantning eng yirik va mashhur asarlari sirasiga kiradi. Olim shaxsiy hayotida falsafiy masalalar xususida suhbatlashishni xush ko‘rmagan. Aftidan, u o‘zining tinglashga emas, faqat o‘qitishga qobiliyatli ekanini yaxshi anglagan. Hayotining har bir lahzasi muayyan tartibga solingan faylasuf har kech roppa-rosa soat 10 da uyquga y

 Kantning asosiy asarlari sifatida «Sof aql tanqidi», «Mantiq tushunchasi haqida» nomli kitoblarini keltirishimiz mumkin. Bu asarlarda I. Kantning falsafiy va mantiqiy tizimining nazariy asoslari o‘z aksini topadi. Jumladan, «Sof aql tanqidi» asarida Kant falsafiy agnostisizmning asosiy g‘oyasini ifodalovchi «narsa o‘zida» tezisining mohiyatini, ya’ni inson aqli hech qachon narsalarning ichki qonuniyatlarini zabt eta olmasligini, narsalar esa o‘z mohiyati bilan doimo o‘zida qolishini isbotlashga harakat qiladi.  I. Kant «Mantiq tushunchasi haqida» asarida mantiqning fan sifatidagi o‘rganish obyekti va predmeti, oldida turgan vazifalari haqidagi fikrlarni ilgari suradi. Kantning fikricha, mantiq - to‘g‘ri fikrlashning qonun-qoida va shakllarini uning obyektiv mazmunidan ajratilgan holda o

1. Aristotelning "Metafizika" asari mavjudlik va kategoriyalar haqida batafsil ma'lumot beradi. 2. Forobiyning "Fozil shahar aholisining fikrlari" asari uning ontologik qarashlarini o'rganishda muhim manba hisoblanadi. 3. Kantning "Sof aql tanqidi" asari uning kategoriyalar nazariyasini tushunish uchun asosiy manbadir. 4. "Aristotel, Forobiy va Kant ontologiyasida kategoriyalar tasnifi" mavzusidagi maqolalar va dissertatsiyalar ushbu faylasuflarning kategoriyalar tasnifini qiyosiy tahlil qilishda yordam beradi. FOYDANILGAN ADABIYOTLAR

 Aristotel, Forobiy va Kant ontologiyasida kategoriyalar tasnifini qiyosiy tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, ushbu faylasuflar mavjudlik va bilim asoslarini turli nuqtai nazardan talqin qilganlar.  Aristotel kategoriyalarni borliqning asosiy shakllari sifatida qaraydi va ularni 10 ta asosiy turga ajratadi (substansiya, sifat, miqdor, nisbiylik va h.k.).Uning tasnifi asosan metafizik va ontologik nuqtai nazardan ishlab chiqilgan bo‘lib, mavjudlikni turli jihatlarga ajratishga asoslangan.  Forobiy Aristotelning ta’limotiga asoslangan holda, kategoriyalarni yanada kengroq falsafiy tizimga joylashtiradi.U falsafiy tafakkurda mantiqiy va gnoseologik yondashuvlarni qo‘llaydi hamda ilmiy bilishning tuzilishi masalasini ham ko‘taradi.Uning qarashlari Islom falsafasi va Sharq mantiqiy tafakkurig

Купить