Atrof muhitni muhofaza qilishning xalqaro va milliy huquqiy standartlari - Юриспруденция - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	533.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Юриспруденция

Atrof muhitni muhofaza qilishning xalqaro va milliy huquqiy standartlari

Купить

Mavzu: Atrof muhitni muhofaza qilishning
xalqaro va milliy huquqiy standartlari
■ Bugungi kunda er sharidagi ko`plab ekotizimlar zaxirasi deyarli
butkul tugab, ortga qaytarib bo`lmaydigan darajaga yuz tutgan, boz
ustiga aholi nufusi o`sib borayotgan, iqtisodiy taraqqiyotga ehtiyoj
kun sayin ortayotgan vaziyatda atrof muhitni saqlash har
qachongidan ham dolzarb vazifa sanaladi.
■ Ushbu maqolada atrof-muhitni muhofaza qilishga bag`ishlangan
huquqiy asoslar xalqaro, mintaqaviy va milliy standartlar asosida
ko`rib chiqildi

Atrof-tabiiy muhitni muhofaza
qilishning xalqaro standartlari.
■ Atrof-tabiiy muhitni muhofaza qilishda xalqaro doirada qo`yilgan birinchi qadam 1913
yilda Bern (Shvesariya)da 18 ta davlat ishtirokida "Tabiatni muhofaza qilish" bo`yicha
xalqaro konferensiya o`tkazish bo`ldi. 1923 yilda esa Parijda birinchi xalqaro tabiatni
muhofaza qilish kongressi bo`lib o`tdi. 1928 yilda Bryussel (Belgiya)da "Tabiatni
himoya qilish xalqaro byurosi" ochildi. Ushbu xalqaro tadbirlar doirasida Atrof-tabiiy
muhitni muhofaza qilishga e`tibor bir muncha kuchaydi.
■ 1945 yilda Birlashgan Millatlar Tashkiloti tashkil etilishi munosabati bilan atrof-
muhitni himoya qilish sohasidagi xalqaro hamkorlik ushbu xalqaro tashkilot
faoliyatining muhim tarkibiy qismi sifatida rivojlana boshladi. BMT dastlab 1948 yilda
"Tabiatni himoya qilish xalqaro byurosi" "Tabiatni muhofazalash xalqaro ittifoqi" ga
aylantirdi. Hozirgi kunga kelib ushbu ittifoq faoliyatida dunyoning 118 mamlakatidan
636 tadan ziyod davlat va jamoatchilik tashkilotlari ishtirok etmoqdalar.

■ Shuningdek, bugungi kunda BMTning mavjud 14 ta ixtisoslashgan tashkilotlaridan 6 tasi
atrof-muhit muhofazasiga aloqador masalalar bilan shug`ullanadi. Xususan:
■ YuNESKO - ta`lim, fan va madaniyat masalalari bilan shug`ullanuvchi tashkilot faoliyatining
asosiy yo`nalishlaridan biri atrof-muhit muhofazasi sohasida maorif va kadrlar tayyorlash,
tabiiy resurslardan oqilona foydalanish bo`yicha ijobiy tajribalarni ommalashtirish, ilmiy
tadqiqotlar o`tkazishga qaratilgan.
■ FAO - oziq-ovqat va qishloq xo`jaligi bo`yicha tashkilot. U er, suv, o`simlik va hayvonlardan
kompleks foydalanish, ularning unumdorligini oshirish muammolari bilan shug`ullanadi.
■ JST - xalqaro sog`liqni saqlash tashkiloti. Atrof-muhit muhofazasining sanitar gigienik
masalalari bilan shug`ullanadi.
■ XMT - xalqaro meteorologik tashkilot. Iqlimdagi umum sayyoraviy o`zgarishlar bilan
shug`ullanadi.
■ DMT - dengizlar bo`yicha davlatlararo maslahat tashkiloti. Bu tashkilot dunyo dengiz va
okeanlaridan foydalanishning ekologik jihatlari bilan shug`ullanadi.
■ Yuqoridagilardan tashqari BMTning ijtimoiy va iqtisodiy masalalar bilan shug`ullanuvchi
kengashi - EKOSOS faoliyatida ham atrof-muhit muhofazasiga jiddiy e`tibor beriladi.

Xalqaro atrof-tabiiy muhitni
muhofazalash kuni
■ 1972 yilda Stokgolm (Shvesiya)da 113 mamlakat, turli davlatlararo va nodavlat tashkilotlari
ishtirokida BMTning atrof-muhit muhofazasi bo`yicha konferensiyasi o`tkazildi. Uning natijalari
asosida "Atrof-muhit to`g`risida deklarasiya" qabul qilindi.
■ Stokgolm konferensiyasi qarorlari BMTning 32 -Bosh Assambleyasida ko`rib chiqildi va ular asosida
11 ta rezolyusiya qabul qilindi. Bu rezolyusiyalarda BMTning atrof-muhit muhofazasi sohasidagi
tadbirlarining tashkiliy ma`muriy va huquqiy asoslari yoritib berildi.
■ Atrof-muhit muhofazasi masalalariga dunyo jamoatchiligi e`tiborini yanada kuchaytirish maqsadida
1972 yil BMTning 1-jahon kongressida har yili 5 iyunni "Xalqaro tabiatni muhofazalash kuni" deb e`lon
qilindi. Shu yili BMT Bosh Assambleyasining 27-sessiyasida davlatlararo hamkorlikning tashkiliy va
moliyaviy tadbirlarini belgilovchi "Tashqi muhit bo`yicha BMTning ish dasturi" (YuNEP) va uni
boshqaruvchilari Kengashi ta`sis etildi. 1973 yil (Stokgolm) mazkur kengashning 1-sessiyasida
"Atrof-muhit sohasidagi harakat dasturi" muhokama qilinib, unda XEHning 7 ta eng asosiy
yo`nalishlari belgilab berildi.
■ 1982 yilda BMT "Umumjahon tabiat Hartiya"sini tasdiqladi. Uni insonning tabiatga munosabatini
belgilovchi o`ziga xos kodeksi deyish mumkin.

■ Shuningdek, BMTning 2030 yilgacha bo`lgan davrda Barqaror Rivojlanish
sohasidagi 17 ta milliy maqsad va vazifalarning 13, 14, 15 maqsadlari bevosita
atrof-muhitni muhofaza qilish borasidagi vazifalarni va yo`nalishlarni belgilab
bergan.
■ Bunda:
■ 13-maqsad: Iqlim o`zgarishiga qarshi kurash – Iqlim o`zgarishi va uning
oqibatlariga qarshi kurash bo`yicha tezkor choralarni ko`rish;
■ 14-maqsad: Dengiz ekotizimlarini asrash – Barqaror taraqqiyot yo`lida okeanlar,
dengiz va dengiz resurslarini asrash va ulardan oqilona foydalanish;
■ 15-maqsad: Er ekotizimlarini asrash – O`rmonlardan oqilona foydalanish,
qumlanishga qarshi kurash, erlarning tanazzulga uchrashi jarayonini to`xtatib,
erlarni qayta tiklash, biologik xilma-xillikning yo`qolib ketishini to`xtatish.

5- iyun Jahon atrof muhitni
muhofaza qilish kuni

Atrof-tabiiy muhitni muhofaza
qilishning milliy standartlari
■ Atrof-tabiiy muhitni muhofaza qilishning huquqiy asoslari birinchi navbatda
O`zbekiston Respublikasining Konstitusiyasida o`z aksini topgan. Konstitusiyaning
50, 54, 55 va 100-moddalarida fuqarolaring ushbu sohadagi huquq va majburiyatlari,
atrof-muhitga munosabat va boshqaruv tizimi bo`g`inlarining faoliyati belgilangan.
Jumladan, 50-moddada "Fuqarolar atrof tabiiy muhitga ehtiyotkorona munosabatda
bo`lishga majburdir"lar deyiladi. 100-moddada atrof-muhitni muhofaza qilish
mahalliy hokimlik organlari vazifasiga kirishi ta`kidlangan.
■ Shuningdek, 1996 yil 27 dekabrda O`zbekiston Respublikasining "Atmosfera
havosini muhofaza qilish to`g`risida"gi qonuni qabul qilingan. Qonun 30 ta
moddadan iborat bo`lib, atmosfera havosini muhofaza qilish to`g`risidagi qonun
hujjatlari, fuqarolarining huquq va majburiyatlari, standartlar va me`yoriy hujjatlar,
havo muhitiga zarar etkazganlik uchun javobgarlik kabi moddalar mavjud.

■ Vazirlar Mahkamasi tomonidan 12.04.2021 yildagi
«O zbekiston Respublikasi hududida tabiiy muhitni ʻ
muhofaza qilishning iqtisodiy me х anizmlarini yanada
takomillashtirish to g risida»gi
ʻ ʻ 202 -son qaror qabul
qilindi.

Ekologik muammolarni hal etish, atrof-muhitni
himoya qilish tizimining yangi bosqichi – yangi
Konstitutsiyada ekologiya masalasi
■ Ma'lumki, O‘zbekiston Respublikasi Oliy
Majlis Qonunchilik palatasi tomonidan
"O‘zbekiston Respublikasi
Konstitutsiyasiga o‘zgartirish va
qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida"gi qonun
loyihasi e'lon qilindi. Loyihada asosiy
qonunning 64-ta moddasiga 200 dan ortiq
o‘zgartishlar kiritish hamda 16 ta normani
o‘z ichiga olgan 6 ta yangi modda (prim-
moddalar) qo‘shish taklif etilmoqda. Bu
takliflarning ichida ekologiya masalasi
dolzarb masalalardan biridir. Chunki,
hozirgi davrda ekologik muammolar faqat
bizning yurtimizda emas, butun dunyo
bo‘yicha asosiy masala bo'lib
ko‘tarilmoqda. ■ Davlatimiz rahbari tomonidan ekologik
xavfsizlikka alohida e’tibor qaratilib, 2020-yil 23-
sentyabrdagi BMT Bosh Assambleyasining 75-
sessiyasidagi so‘zlagan nutqida jahon
hamjamiyati e’tiborini yana bir bor davrimizning
jiddiy muammolaridan biri - global iqlim
o‘zgarishlariga to‘xtalib, bugungi kunda har bir
mamlakat bu jarayonning salbiy ta’sirini his
etayotganini, bunday o‘zgarishlar Markaziy
Osiyo taraqqiyotiga ham katta xavf
tug‘dirayotgani bildirildi.
Hozirda yurtimizda boshqa sohalar qatori
ekologik barqarorlikni ta’minlash, aholining qulay
tabiiy muhitga ega bo‘lishi uchun zarur shart-
sharoitlar yaratish, tabiiy resurslardan oqilona va
samarali foydalanish, yuzaga kelayotgan
ekologik muammolarning oldini olish va ularning
salbiy oqibatlarini bartaraf etish masalalariga
ham jiddiy e'tibor qaratish kerak.

■ Bundan tashqari, loyihaning 55-moddasini "Yer, yer osti
boyliklari, suv, atmosfera havosi, o‘simlik va hayvonot
dunyosi hamda boshqa tabiiy resurslar umummilliy
boylikdir, ulardan oqilona foydalanilishi lozim va ular
davlat mulkida bo‘ladi. Yer qonunda nazarda tutilgan
shartlar asosida va tartibda xususiy mulk ham bo‘lishi
mumkin. Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlar, o‘rmon
fondi davlatga tegishli bo‘lib, tadbirkorlik sub’yektlariga
ijara shartnomalari asosida ajratiladi. Tabiiy resurslardan
oqilona foydalanilishi lozim va ular davlat tomonidan
muhofaza qilinadi" jumlalari bilan to'ldirish taklif
etilmoqda.
Yuqoridagi takliflar hozirda dolzarbligi bilan ajralib turadi.
Konstitutsiyada ekologik-huquqiy normalarning o‘z aksini
topishi Yangi O‘zbekistonda inson qadrini ulug'lash
sifatida fuqarolarning ekologiya va atrof-muhit
muhofazasi sohasidagi qonuniy huquq va manfaatlarini
ta'minlashga, aholining qulay tabiiy muhitda hayot
kechirishi uchun barcha zarur shart-sharoitlarni
yaratishga, tabiiy resurslardan oqilona va samarali
foydalanishga hamda ekologik muammolarning oldini
olishga xizmat qiladi.■ Shuning uchun ham yangilanayotgan Konstitutsiyada ekologiya masalasi bo‘yicha alohida modda kiritilmoqda. Bu
moddaga "Har kim sog‘lom va qulay atrof-muhitga, uning holati haqidagi haqqoniy axborotga ega bo‘lish hamda
o‘z sog‘lig‘iga yoki mol-mulkiga ekologik huquqbuzarlik tufayli yetkazilgan zararning o‘rni qoplanishi huquqiga ega"
degan so‘zlar kiritilishi kutilmoqda. Shu bilan birga Konstitutsiyamizning 40-moddasida davlat barqaror rivojlanish
prinsipiga muvofiq atrof-muhitni yaxshilash, tiklash va himoya qilish, ekologik muvozanatni saqlash bo‘yicha
chora-tadbirlarni amalga oshirishi, davlat Orolbo‘yi mintaqasining ekologik tizimini himoya qilish va tiklash, uni
ijtimoiy, iqtisodiy jihatdan barqaror rivojlantirish bo‘yicha zarur choralar ko‘rishi belgilanmoqda.
Yangi Konstitutsiya loyihasining 54-moddasida "Mulkdor mol-mulkiga o‘z xohishiga ko‘ra egalik qiladi, undan
foydalanadi va uni tasarruf etadi. Mol-mulkdan foydalanish atrof-muhitga zarar yetkazmasligi, fuqarolarning,
yuridik shaxslarning, davlatning huquqlarini hamda qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini buzmasligi kerak"ligi
belgilanmoqda.

E’t iboringiz uchun rahmat !

Atrof muhitni muhofaza qilishning xalqaro va milliy huquqiy standartlari

Купить