Axloqiy madaniyat va qadriyatlar - Философия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	29.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	18 Декабрь 2024
Расширение	docx
Раздел	Презентации
Предмет	Философия

Axloqiy madaniyat va qadriyatlar

Купить

Axloqiy madaniyat va qadriyatlar Reja: 1. Muomala madaniyati – axloqiy madaniyatning tarkibiy qismi. 2. Muomala odobi va etiket. 3. Kasbiy odobning axloqiy madaniyat bilan uyg‘unligi. 4. Etikaning zamonaviy muammolari.

Davlat va fuqarolik jamiyatidagi axloqiy yuksaqlik darajasini fuqarolarning axloqiy madaniyati belgilaydi. Axloqiy madaniyat shaxs axloqiy taraqqiyotining belgisidir. U axloqiy tafakkur madaniyatining kator unsurlarini o’z ichiga olgan tizimdir. Axloqiy madaniyat shaxsning o’zgalar bilan o’zaro munosabatlarida namoyon bo’ladi. Madaniyatning turlari ichida, xususan ma`naviy madaniyat doirasida axloqiy madaniyat o`zining nihoyatda keng qamrovliligi bilan ajralib turadi. Uning shaxs hayotida voqe bo`lishi xilma-xil omillar vositasida ro`y beradi. Chunonchi, hayotiy tajriba tarbiya, axloqiy ta`lim, san`at ana kshunday vositalardan hisoblanadi. Axloqiy madaniyat shaxsga o`zgalar bilan munosabatda an`anaviy axloqiy qonun-qoidalardan ijobiy foydalanishni, ularga zamonaviylik nuqtayi-nazaridan yon

yoktiradilar va hurmat qiladilar. Shuning uchun, muomala odam uchun extiyoj, zaruriyat bo’lib, sog’lom kishi usiz ruhan kiynaladi, kayfiyati tushib boradi. Axloqiy madaniyat axloqiy tafakkur madaniyatining qator unsurlarini o`z ichiga oladi. Ana shunday eng muhim unsurlardan biri – muomala odobi. Muomala odobi , mohiyatan, o`zaro hamkorlikning shakllaridan biri. Inson zoti bir-biri bilan hamkorlik qilmasdan, o`zaro tajriba almashmasdan, bir-biriga ta`sir ko`rsatmasdan rosmana yashashi mumkin emas. Muomala odam uchun ehtiyoj, zarurat, sog`lom kishi usiz ruhan qiynaladi, kayfiyati tushib boradi. Muomala odobi boshqa kishilar qadr-qimmatini, izzatini joyiga qo`yishni, an`anaviy axloqiy-me`yoriy talablarni bajarishni taqozo etadi. Shuning barobarida, u insondagi yaxshi jihatlarni namoyon etish

tarbiya vositasi bo’lsa, yana bir qismi zamonaviy vositalar hisoblanadi. Axloqiy tarbiyada ikki vositadan ham foydalaniladi. Masalan, maktabgacha bo’lgan axloqiy tarbiyada ertak va rivoyatlar vositasida uyinchoklar va uyinlar vositasida zamonaviy tarbiya muvaffakiyatli kullaniladi; Bolalar axloqiy tarbiyasida televidenie, radio, kugirchok teatri, kino san‘ati katta rol o’ynaydi. Axloqiy tarbiyaning eng kuchli vositasi san‘at bo’lib, aholining barcha tabaqasini, turli yoshdagi shaxslarni qamrab oladi. San‘at hayotni butun tulaligicha aks ettirsa, axloq insoniy munosabatlarning faqat bir tomoni - axloqiy munosabatlarnigina ifodalaydi. Axloqiy munosabatlar axloqiy tarbiya orqali o’z mazmunini yoritib hamda kengaytirib boradi. Masalan, san‘atning badiiy adabiyot turi keng qamrovli bo’lib ertak

unsurlaridan biri muomila odobidir, u mohiyatan o’zaro xamkorlikning shakllaridar biridir. Insonning eng ulug’, lekin murakkab va mashakqatli faoliyatlaridan biri odamlar, ya‘ni jamiyatda o’z o’rnini topib yashashdir. Bu faoliyatning murakkab tamoyil bo’lib yashash uchun insonda shunga yarasha muomala va munosabat bo’lish kerak. Muomalasi va munosabati ko’pchilikning diliga to’g’ri kelmaydigan ko’pol va dilozor odamni ko’pchilik yoktirmaydi. Insonlar xushfe‘l, shirinsuxan, mard, muomalasi shirin kishilarni dildan yoktiradilar va hurmat qiladilar. Shuning uchun, muomala odam uchun ehtiyoj, zaruriyat bo’lib, sog’lom kishi usiz ruhan kiynaladi, kayfiyati tushib boradi. Muomala madaniyati boshqa kishilar qadr-qimmatini, izzatini joyga qo’yishni, an‘anaviy axloqiy-me‘yoriy talablarni bajarishni

xorijiy mamlakat davlat boshliklari, elchilari bilan olib boradigan muzoqaralari, ularning qabul qilish marosimlari xalqaro mikyosda o’rnatilgan qoidaga rioya qilinadi. XULOSA . Etiket shaxsni muayyan tartib-qoidaga, qanday ichki ruhiy sharoitda bo’lmasin, bosiklik, muloyimlikka va sabr-toqatga urgatish bilan ahamiyat dir. 3 .Kasbiy odob nima? Axloqiy madaniyat kasbiy odatda ham yaqqol ko’zga tashlanadi. Har bir inson ma‘lum kasbiy – xunarini egallash kerak. Kasb- lotincha «professiya» so’zidan olingan bo’lib - mashg’ulot, ixtisos, mehnat faoliyatining turi degan ma‘nolarini anglatadi. Inson kasb-xunarini egallamasdan turib o’z talab – extiyojlarini kondira olmaydi. Bu jarayon insondagi katta kuch, mahorat va mehnat qilishni talab etadi. Kasb xunarni egallamasdan turib o’z talab – extiyojl

yunon haqimi Xippokrat (milodgacha V-VI asrlar) tomonidan ishlab chikilgan, tabobat xodimlari kasbiy-odobiy qonun-qoidalari jamlangan mashxur «Xippokrat kasmyodi» ga rioya qilishlari kerak». Demak, kasbiy-axloqiy madaniyatda ham ma‘lum qonun- qoidalar, odat, kasamyod, me‘yorlarga rioya qilish talab etiladi. Ilm chukkilarini egallagan, o’z umrini kasb-xunarga baxshida kilgan insonlar doimo e‘zozlanadi. Ba‘zida shu me‘yor buziladi, ularning yaratgan ixtirosi, kashfiyoti, fan olamida kilgan yangiliklari e‘tiborga olinmaydi. Mashxur rus olimi akademik Andrey Saharovning taqdirini olib kuraylik. Buyuk nazariyotchi, fizik, termoyadro sohasida tengi yo’q mutaxassis, Nobel mukofoti soxibi vodorod bombasining asosiy kashfiyotchisi, Vatan mudofasini mustahkamlashdagi xizmatlari uchun unlab orden va

javob beradigan yuqori malakali, ongli mutaxassis kadrlar tayyorlash muammosi bilan chambarchas bog’liqligini barchamiz anglab yetmoqdamiz», - deb ta‘kidladi. (Barkamol avlod – O’zbekiston taraqqiyotining poydevori. Toshkent, «Sharo’», 1997, 5-bet). Bugungi kunda mamlakatimizda kasb-xunarga bo’lgan talab va extiyoj ortib bormoqda. Mamlakatimiz viloyatlarida ochilgan kasb-xunar kollejlarida ta‘lim olayotgan ukuvchi-yoshlarga ilm, kasb-xunarni egallash uchun imkoniyatlar yaratilgan. Kasb-xunarni egallagan yuqori – malakali qadrlardan mamlakatimizning buyuk davlat bo’lishiga o’z hissalarini kushishlari talab etiladi. 4. Etikaning zamonaviy muammolari. Inson va insoniyat hayotining har bir davri, yili, oyi, kuni, daqiqalarning o`z qadr-qimmati, ma`nosi va murakkab muammolari bor. Lekin bugungi

Bugungi kunda dunyoda g`oyaviy qarama-qarshiliklar murakkab tus olgan, mafkura poligonlari yadro poliginlaridan ham kuchliroq davrda globallashuvning o`rni tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. XXI asr boshlariga kelib dunyo mamlakatlari o`rtasida o`zaro ta`sir shu qadar kuchayib ketdiki, bu jarayondan to`la ihotalanib olgan birorta davlat yo`q desak ham bo`ladi. Globall a shuv sabab keng jahon kichik bir qishloqqa aylandi. Iqtisodiy maqsad va manfaatlar dunyoning siyosiy chegara hamda to`siqlaridan oshib o`tib, jahonni bir xil qonunlar asosida ishlaydigan yagona bozorga birlashtirdi. Lekin taraqqiyot, ilm-fan qanchalik rivojlangan bo`lsa, shu bilan bab-baravar qarma-qarshi tomonga ma`naviy qadriyatlar tanazzulga yuz tutib boryapti. Chunki globallashuv keltirgan moddiy farovonlik asosan, faq

javob bergan ekan. Jamiyatning chirigan jasadi ana shu tarzda tepaga chiqib qoladi. Davlatdagi ma`nan buzuq insonlarning ovozini to`plash, ularning ko`nglini xushlash uchun xalq boshida turishdek mas`uliyatli lavozimga davogar kishilar buzuq, jirkanch odatlarni qonuniylashtirishgacha yetib borishyapti. Ayni shu misollarda globallashuv va uning bugungi ma`naviyatga ta`siri umuman, zamonaviy inson qanchalar tanazullga yuz tutib borayotgani yaqqol namoyon bo`ladi. Globallasahuvning asosiy xususiyatlaridan biri bu, “ommavi y madaniyat”dir. Asr oxirida AQSH va G`arbiy Yevropadagi go`zal afishalar, tungi klub va diskotekalar butun dunyo yoshlarini o`ziga torta boshladi va butun dunyoga “ommaviy madaniyat” nomi bilan tarqaldi. Ming yillar davomida yer yuzida hayotning davom etayotganligiga sabab

axloqsiz sur`atlarga mukkasidan ketganligi, ota-onalarning farzandlari oldidagi javobgarligining sustligi ekan 5 . Bugungi kunda ko`pchilik Yevropa davlatlaridagi asosiy muammo – bu demografik inqirozdir. Chunki bu davlatlarda ba`zi yoshlar farzand tarbiyasini ortiqcha ish deb hisoblashmoqda. Rossiyalik olimlar bergan statistik ma`lumotlarga ko`ra 1990 yildan 2010 yilgacha rus xalqi 160 mlndan 143 mlnga kamaygan 6 . Bugun bizning xalqimizga ommaviy madaniyat hech qanday xavf tug`dirmaydi deb hech qaysimiz kafolat bera olmaymiz. Chunki “o`lan”-u “ushshoq” larga nisbatan xorijiy yengil yelpi qo`shiqlarga mehri ortib borayotgan ba`zi bir yoshlarimizda mana shunday illatlarning belgilari namoyon bo`lmoqda. Yuqorida aytilganlardan chiqadigan xulosa bitta: kelajakda inson o`zini va o`z sayyorasi

muammolarni, biologic axloq doirasida o`rganish maqsadga muvofiqdir. Hozirgi paytda ekologik axloqning insoniyat uchun naqadar muhimligini hamma biladi, shunday bo`lsa-da o`z bilganidan qolmaydi. Masalan hayvonlardagi klonlashtirish, gibrid usulida hayvonot va ayniqsa o`simliklar yangi turlarining vujudga keltirilishi, qolaversa sintetik mahsulotlar ishlab chiqarishning tobora rivojlanib borayotganligi fikrimizning yaqqol dalilidir. Biologik axloqning ikkinchi yo`nalishi tibbiyot ilmi va amaliyotining tobora taraqqiy topib borishi bilan bog`liq. Jumladan, totli o`lim – evtanaziya mummosi ham hozirgi kun axloqshunosligining dolzarb muammolaridan biridir. Xudoning ixtiyoridan tashqari o`limni ixtiyor qilgan kishi diniy nuqtayi nazardan kechirilmaydi. Chunki, sabrli, bardoshli bo`lish, bu dun

va shu asosda olamni ham insoniylashtirishdan iborat. Shunday ekan, iste`molchilik kayfiyatining o`zagini tashkil etgan “Ommaviy madaniyat” haqiqiy madaniyatning mohiyatiga zid va yotdir. U insonni ma`nan majruh etadigan, uning ma`naviy dunyosini buzadigan, oxir-oqibatda jon saqlashdan o`zga maqsadi bo`lmagan bir maxluq darajasiga tushurib qo`yadigan, xalqni esa olomonga aylantiradigan hodisadir. Shuning uchun ham bunday madaniyatni “olomon madaniyati” deyish mumkin. 8 Bugungi zamonaviy fan “ommaviy madaniyat”ning tub zamirida tijorat, modiy manfaatdorlik borligini e`tirof etadi. Tarixga nazar solinsa har doim erkin bozor muhitida serxaridor tovarlar bilan birga yot mafkuralar ham yoyilgani ma`lum bo`ladi. O`zbekiston Respublikasining birinchi prezidenti Islom Karimov tashvish bilan ogohla

bolasi uchun muqaddas bo`lgan tabiiy juftlikni inkor etdi, g`ayriinsoniy axloq va munosabatlarni qonuniylashtirdi va buni ,demokratiyaning oliy namunasi deya ko`z- ko`z qildi. Asr so`nggiga kelib bunday jamiyatlar tabiiylikni, aniqrog`i, sof insoniy axloq tutumlarini anglashga tushdi. O`tgan asrning 50 yillariga kelib kishilik hayotini ommaviy axborot vositalarisiz tasavvur qilish mushkullashdi. Targ`ibotning yangi-yangi vositalari ixtiro qilinisi bilan imperialism tarafdorlari ham mustamlakachilik siyosatining shaklu shamoyilini tubdan o`zgartirdi. Endi ular xalqlarni tobe qilish, yangi yangi hududlarda hukmronlik o`rnatishedk muddaolarini amalga oshirish uchun o`z tajribalaridan muvaffaqiyatli o`tgan ommaviy madaniyatni ekng yoyishga, bunda ommaviy axborot vositalari imkoniyatlaridan foy

yana ham aniqrog`i hozirni ko`radi va tan oladi. Taniqli adibimiz ta`biri bilan aytganda “hoziriylar” uchun ommaviy madaniyat huzuri jon, bu dunyoning lazzati! Yevropaparastlik va amerikacha madaniyat ta`siri, shut a`sirga jiddiy moyillik – “ommaviy madaniyatga” ergashish odatda, dunyoqarashi, ongi to`liq shakillanmagan, milliy g`oya va qadriyatlar mohiyatini anglab yetmagan yoshlar orasida ko`proq kuzatilmoqda. Milliy madaniyat asoslari mazmun – mohiyatdan begona ruxiyatda voyaga yetayotgan yoshlar tabiiy ravishda sanab o`tilgan madaniyatlarga taqlid qiladi va bundan manfaat izlovchi yot kuchlar qurboniga aylanib boradi. 10 Ommaviy madaniyatning tarqalishining asosiy ijtimoiy sababi esa g`arbdagi an`anaviy qadriyatlar va ma`naviyatning inqiroz sari yuz tutushidir. Globallashuvning salbiy

ommaviy madaniyat niqobidagi istilochilikka qarshi kurashda o`zbek xalqida immunitet mavjud. Ammo bu taskin oldimizda ko`ndalang turgan real xavfni mensimaslik yoxud bemalolchilikka asos bo`lolmaydi. Binobarin, yurtboshimiz ta`kidlaganidek, bunday uzoqni ko`zlaydigan, aniq maqsadlarga ega bo`lganturli xuruj va g`arazlarni, xorijiy markazlar tomonidan katta kuch, mablag` sarflanayotgan harakatlar va bu kabi xavf-xatarlar bizga qanday zararli oqibatlar olib kelishidan ogoh bo`lishimiz darkor. 12 UMUMIY XULOSA. Ijtimoiy hayotda oila va nikohning roli kattadir. Oila jamiyatimiz boshlangich bugini bo’lib o’z mazmunida mas‘uliyatli vazifa, burchni ifodalaydi. Bu esa komil inson shaxsini shakllantirishda muhim omil vazifasini bajaradi. U davlat nazratida bo’ladi. Ularning vazifalari va burchlari,

Foydalanilgan manbalar ro'yxati: Аsоsiy adabiyotlar: 1. O’zbеkistоn Rеspublikаsining Kоnstitusiyasi. – T.: O`zbеkistоn . 201 4 . 2. Mirziyoyev Sh. “Aziz va yagonamsan jonajon О‘zbekistonim!” – О‘zbekiston mustaqilligining 27 yilligiga bag‘ishlangan bayram tantanasidagi nutqi. // “Xalq so’zi”, 2018 yil 1 sentabr. 3. Mirziyoyev Sh. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik-har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo’lishi kerak // «Xalq so’zi». 15 yanvar 2017 yil. 4. Mirziyoyev SH.M. Demokratik islohotlarni izchil davom ettirish, xalqimiz uchun tinch va osoyishta, munosib hayot darajasini yaratish-barqaror taraqqiyot kafolatidir. O’zbekiston Liberal-demokratik partiyasining VIII sezdidagi ma’ruzasi. O’zbekiston Liberal-demokratik partiyasining rasmiy sayti. 5. Mi

Купить