Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 67.6KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Юриспруденция

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Bankrot korxonani tugatish

Купить
« BANKROT KORXONANI TUGATISH » mavzusidagi KURS ISHI 2 M U N D A R I J A KIRISH…………………………………………………………………………….1-5 I BOB. Bankrotlikning nazariy va huquqiyasoslari ……………………………6-.12 1.1 . Bankrotlik tushunchasi va uning belgilari 1. 2 . Korxonani tugatish asoslari va shartlari II BOB Bankrot korxonani tugatish tartib tamoyillari ……………………… 13-23. 2.1. Kuzatuv tartib tamoyili; 2.2 . Sud sanatsiyasi tartib tamoyili; 2.3. Tashqi boshqaruv tartib tamoyili; 2.4 Tugatishga doir ish suritish; XULOSA…………………………………………………………………………27 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXAT…………………...............28-31 KIRISH 3 Kurs ishi mavzusining dolzarbligi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida xo‘jalik yurituvchi subyektlar o‘z faoliyatini mustaqil ravishda tashkil etadi, foyda olishga intiladi va iqtisodiy tavakkalchilik asosida harakat qiladi. Ammo har bir tadbirkorlik faoliyati doimo muvaffaqiyatli kechmasligi tabiiy. Raqobatning kuchayishi, talab va taklif muvozanatining buzilishi, ichki va tashqi bozorlarda yuzaga keladigan salbiy omillar, boshqaruvdagi xatolar yoki moliyaviy intizomning buzilishi natijasida ayrim korxonalar o‘z faoliyatini davom ettira olmaydi. Aynan shunday holatlarda bankrotlik muammosi paydo bo‘ladi. Bankrotlik – bu xo‘jalik yurituvchi subyektning o‘z majburiyatlarini o‘z vaqtida va to‘liq bajara olmaslik holatidir. Bunday vaziyatda korxonani tugatish, ya’ni uning faoliyatiga qonunchilik asosida yakun yasash zarurati tug‘iladi. Bu jarayon o‘z ichiga ko‘plab huquqiy, iqtisodiy va moliyaviy bosqichlarni oladi. Bankrot korxonani tugatish orqali iqtisodiyotda faoliyatini davom ettirishga layoqatsiz subyektlar bozorga bosim o‘tkazmaydi, kreditorlarning manfaatlari himoya qilinadi, aktivlar bozorga qaytarilib, resurslar boshqa samarali loyihalarda ishlatiladi.O‘zbekiston sharoitida ham bu mavzu dolzarb hisoblanadi. Mamlakatimizda so‘nggi yillarda iqtisodiy islohotlarning chuqurlashuvi, xususiy sektorning faollashuvi va korxonalarning erkin iqtisodiy muhitda faoliyat yuritishi bankrotlik institutining ahamiyatini yanada oshirmoqda. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, yildan-yilga turli sabablarga ko‘ra faoliyatini to‘xtatgan yoki bankrot deb e’tirof etilgan korxonalar soni ortib bormoqda. Bu esa bankrotlikni nafaqat muammo, balki iqtisodiyotni sog‘lomlashtiruvchi mexanizm sifatida o‘rganishga undaydi.Bankrot korxonani tugatish jarayoni samarali tashkil etilmasa, bu kreditorlar, investorlar va boshqa manfaatdor tomonlar ishonchiga putur yetkazishi, byudjet tushumlari kamayishiga olib kelishi mumkin. Shu sababli, mazkur jarayonni tartibga soluvchi qonunchilikni chuqur o‘rganish, amaliyotdagi kamchiliklarni aniqlash va samarali takliflar ishlab chiqish – ayni kunning dolzarb masalalaridandir.Bundan tashqari, bankrotlik va tugatish bilan bog‘liq munosabatlar global miqyosda ham iqtisodiyotning ajralmas qismi hisoblanadi. Xalqaro tajriba shuni ko‘rsatadiki, rivojlangan davlatlar korxonalarning bankrotlik 4jarayonlarini aniq, shaffof va adolatli mexanizmlar orqali amalga oshiradi. O‘zbekiston ham bu yo‘nalishda muhim islohotlarni amalga oshirmoqda. Shunday ekan, bankrot korxonani tugatishning huquqiy va amaliy jihatlarini o‘rganish orqali iqtisodiy barqarorlikka xizmat qiluvchi taklif va yechimlarni ishlab chiqish katta ahamiyatga ega. Kurs ishi mavzusini o‘rganilganlik darajasi: Bankrot korxonalarni tugatish masalasi huquqshunoslar, iqtisodchilar va moliyaviy tahlilchilar tomonidan uzoq yillardan beri o‘rganib kelinayotgan dolzarb mavzulardan biridir. Ushbu yo‘nalishda xorijiy olimlardan T. Jackson, D. Skeel, L. Bebchuk kabi mutaxassislar tomonidan bankrotlik jarayonlarining iqtisodiy samaradorligi, kreditorlar huquqlari va aktivlar taqsimoti bo‘yicha fundamental tadqiqotlar olib borilgan. Xususan, ular bankrotlikni faqat iqtisodiy inqiroz belgisi sifatida emas, balki iqtisodiyotni tartibga soluvchi vosita sifatida ko‘rib chiqishgan.O‘zbekiston Respublikasida esa mustaqillikdan so‘ng bankrotlik institutini rivojlantirish bo‘yicha muhim qadamlar tashlandi. O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi, “Bankrotlik to‘g‘risida”gi Qonun va boshqa me’yoriy-huquqiy hujjatlar asosida mazkur jarayonning asosiy tartib-taomillari belgilangan. Shu bilan birga, so‘nggi yillarda mazkur sohaga oid qonunchilikni takomillashtirish bo‘yicha qator farmon va qarorlar qabul qilinmoqda.Mazkur mavzuni o‘rganishda O‘zbekistonlik olimlar – M. Karimov, B. Mavlonov, S. O‘rolov, A. Yusupovlarning ilmiy ishlari alohida ahamiyatga ega. Ular bankrotlikka olib keluvchi omillar, tugatish mexanizmlarining amaliy jihatlari, sud amaliyoti va kreditorlar bilan hisob-kitob masalalarini yoritib berganlar. Bundan tashqari, Moliya vazirligi, Soliq qo‘mitasi va Adliya vazirligining tegishli sharhlari, statistik ma’lumotlari ham mavzuning amaliy ahamiyatini ochib beradi.Shu bilan birga, bugungi kundagi o‘zgaruvchan iqtisodiy muhit, yangi biznes modellari va xalqaro savdo munosabatlarining kengayishi bankrotlik va tugatish jarayonlarini yanada murakkablashtirmoqda. Bu esa ushbu mavzuni zamonaviy yondashuvlar asosida, tahliliy va solishtirma usullar bilan chuqurroq o‘rganishni taqozo etadi. 5 Kurs ishi maqsadi: yanada takomillashtirish borasida tegishli takliflar, tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Kurs ishi vazifalari quyidagilar etib belgilandi: Kurs ishining predmeti: O zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi vaʻ boshqa bankrotlikka oid normativ-huquqiy hujjatlar kurs ishi mavzusining predtmetini tashkil etadi. Kurs ishining obyekti : O‘zbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligiga asosan faoliyat yuritayotgan tadbirkorlik huquqi subyektlari, xususan, yakka tartibdagi tadbirkorlar va yuridik shaxslar faoliyatini tugatish va uning mohiyati va ularni takomillashtirish borasidagi moddiy-huquqiy muammolar tashkil etadi. Kurs ishining nazariy va amaliy ahamiyati. Mazkur kurs ishining ilmiy va amaliy ahamiyati shundan iboratki, unda bankrot korxonaniq tugatishning huquqiy asoslari tizimli ravishda tahlil qilinadi, mavjud qonunchilik normalari chuqur o‘rganiladi va ularning amaliyotdagi qo‘llanilishi o‘rganiladi. Bu esa, nafaqat nazariy bilimlarni mustahkamlashga, balki tadbirkorlik faoliyatini boshlamoqchi bo‘lgan yoki uni to‘xtatmoqchi bo‘lgan shaxslar uchun ham foydali bo‘lishi mumkin.Shuningdek, kurs ishida ilgari surilgan xulosalar va tavsiyalar tadbirkorlik huquqini yanada takomillashtirish, mavjud muammolarga yechim topish hamda huquqni qo‘llash amaliyotida samaradorlikni oshirishga xizmat qilishi mumkin. Kurs ishida bayon etilgan mulohazalar, nazariy xulosalar va amaliy takliflar xalqaro munosabatlarda O’zbekistonning o’rnini aniqlash, uning ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy hayotda tutgan mavqeyini o‘rganish uchun asos qilib olish mumkin. O’rganish natijalari o’quv yurtlarida mavzuga oid ma'ruzalarni o’qitishda ma'lumot sifatida foydalanish mumkin. Kurs ishining tuzilishi: kirish, 2 bob, 7 paragraf, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatidan iborat. 6 I. Bankrotlikning nazariy va huquqiy asoslari 1.1. Bankrotlik tushunchasi va uning belgilari Bozor iqtisodiyoti sharoitida korxonalarning moliyaviy barqarorligini ta’minlash eng muhim masalalardan biri hisoblanadi. Afsuski, har bir xo‘jalik yurituvchi subyekt o‘z faoliyati davomida moliyaviy qiyinchiliklarga duch kelishi mumkin. Bunday holatlarning eng keskin ko‘rinishi bu – bankrotlikdir. Bankrotlik 7tushunchasiga huquqiy asoslar bilan keltiradogan bo lsak O zbekiston ʻ ʻ Respublikasi 763-son "To lovga qobilyatsizlik to g risidagi" qonuniga ko ra ʻ ʻ ʻ ʻ bankrot — sudning qaroriga asosan to‘lovga qobiliyatsiz deb topilgan va o‘ziga nisbatan tugatishga doir ish yuritish yoki mol-mulkini sotish tartib-taomili qo‘llaniladigan qarzdor 1 hisoblanadi. To‘lovga qobiliyatsizlik esa sud tomonidan e’tirof etilgan, qarzdorning pul majburiyatlari bo‘yicha kreditorlar talablarini to‘la hajmda qanoatlantirishga va (yoki) soliqlar hamda yig‘imlar bo‘yicha o‘z majburiyatlarini to‘la hajmda bajarishga qodir emasligi 2 hisoblanadi. Bankrotlik bu faqatgina qarzdorning moliyaviy zaifligi yoki noto‘g‘ri boshqaruvining oqibati emas, balki bozor iqtisodiyotining ajralmas va tabiiy tarkibiy qismidir. Har qanday rivojlangan iqtisodiy tizimda bankrotlik mexanizmi sog‘lom raqobat muhitini shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Chunki bu jarayon orqali moliyaviy jihatdan samarasiz, boshqaruvda xatolarga yo‘l qo‘ygan yoki bozordagi talab va taklifni noto‘g‘ri baholagan korxonalar bozor maydonidan siqib chiqariladi. Bankrotlikni iqtisodiyotni “tozalovchi” mexanizm sifatida talqin qilish mumkin. Bozor sharoitida raqobatbardosh bo‘lmagan, innovatsiyalarni joriy eta olmagan, xarajatlarini optimallashtira bilmagan subyektlar asta-sekin o‘z o‘rnini samaraliroq, moslashuvchan va yangilikka ochiq korxonalarga bo‘shatib beradi. Bu esa o‘z navbatida umumiy iqtisodiy tizimning rivojlanishiga, resurslarning (kapital, mehnat, yer) samarali taqsimlanishiga xizmat qiladi. Misol uchun, agar bir korxona ishlab chiqarayotgan mahsuloti yoki ko‘rsatayotgan xizmati iste’molchilar tomonidan talab qilinmasa, yoki u mahsulotni qimmat narxda, sifatsiz yetkazib bersa, bozor sharoitida u uzoq vaqt yashay olmaydi. Bunday korxona vaqt o‘tib, moliyaviy qiyinchiliklarga duch keladi va nihoyat, bankrot bo‘ladi. To‘lovga qobiliyatsizlik alomatlari quyidagilarni o‘z ichiga oladi: 1. Vaqtincha to‘lovga qobiliyatsizlik: Bu holat qarzdor o‘z zimmasiga olgan moliyaviy majburiyatlarni belgilangan muddat ichida bajara olmaganda yuzaga keladi. Ya'ni, agar qarzdor o‘zining pul majburiyatlarini (masalan, kreditorlar oldidagi qarzlarini yoki soliq va yig‘imlar bo‘yicha majburiyatlarini) ular yuzaga kelgan kundan boshlab uch oy Ichida 8bajarmasa, bu vaqtincha to‘lovga qobiliyatsizlik holati hisoblanadi. Shuningdek, agar bu holat shaharni tashkil etuvchi korxonalar yoki ularga tenglashtirilgan yuridik shaxslar tomonidan ro‘y bersa, ya'ni ular o‘z majburiyatlarini olti oy ichida bajarmasa, bu ham vaqtincha to‘lovga qobiliyatsizlik sifatida baholanadi. Bunday vaziyatda sudga murojaat qilingan paytda qarzdor o‘zining mavjud moliyaviy imkoniyatlari bilan kreditorlarning talablarini qanoatlantira olmasligi va (yoki) soliqlar hamda boshqa majburiy yig‘imlar bo‘yicha majburiyatlarini bajara olmasligi asosiy belgidir. 2. Doimiy to‘lovga qobiliyatsizlik: Bu turdagi to‘lovga qobiliyatsizlik esa yanada jiddiyroq moliyaviy muammolarni bildiradi. Agar sudga ariza berilgan vaqtda va ariza berilgan yilda (agar ariza yilning birinchi choragida topshirilgan bo‘lsa — o‘tgan yil boshidagi) moliyaviy hisobotlarda qarzdorning umumiy majburiyatlari (ya’ni qarzlari, to‘lanmagan majburiy to‘lovlari va boshqa moliyaviy yuki) uning aktivlari (ya’ni unga tegishli mol-mulk, pul mablag‘lari, boshqa moddiy va nomoddiy boyliklar) qiymatidan yuqori bo‘lsa, bu holat doimiy to‘lovga qobiliyatsizlik deb belgilanadi. Muhim eslatma: Yuqorida keltirilgan qoidalar, ya'ni vaqtincha yoki doimiy to‘lovga qobiliyatsizlik alomatlariga asoslangan tartiblar, soddalashtirilgan tartibda ko‘rib chiqilayotgan ishlar uchun tatbiq etilmaydi. Ayniqsa, jismoniy shaxslarning yoki yakka tartibdagi tadbirkorlarning to‘lovga qobiliyatsizligi bilan bog‘liq ishlar ko‘rib chiqilayotganda, ushbu moddada nazarda tutilgan mezonlar asosida qaror chiqarilmaydi. 1. 2 . Korxonani tugatish asoslari va shartlari Tadbirkorlik subyektining tugatilishi bo‘yicha yakuniy huquqiy bosqichlardan biri — bu ro‘yxatdan o‘tkazuvchi vakolatli davlat organi tomonidan Tadbirkorlik subyektlarining yagona davlat reyestrida (bundan keyin “davlat reyestri” deb yuritiladi) mazkur subyekt faoliyatining tugatilganligi haqidagi yozuvni rasmiy tarzda qayd etishdir.Bu bosqich korxonaning tugatilganini huquqiy jihatdan rasman tasdiqlovchi muhim protsedura hisoblanadi. Mazkur yozuv kiritilgach, 9korxona endilikda yuridik shaxs sifatida mavjud bo‘lmaydi va uning nomidan huquqiy bitimlar tuzish, moliyaviy-operatsion faoliyat yuritish huquqi bekor qilinadi. Bu jarayon orqali davlat reyestri yangilanadi va tadbirkorlik subyekti reyestrdan chiqariladi, ya’ni tugatilgan subyektlar ro‘yxatiga o‘tkaziladi. Bu amaliyot fuqarolar, yuridik shaxslar, davlat organlari va boshqa manfaatdor tomonlar uchun mazkur subyekt endilikda faoliyat yuritmayotganini huquqiy jihatdan tan olish imkonini beradi. To lovga qobilyatsizlik to g risidagi qonunning ʻ ʻ ʻ 37-moddasiga ko ra ʻ To‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risida ish qo‘zg‘atish asoslari: 1. To‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risidagi ish ushbu Qonunning 5-moddasi birinchi qismida nazarda tutilgan alomatlar ya ni (vaqtinchalik va domimiy to lovga ʼ ʻ qobilyatsizlik) mavjud bo‘lganda sud tomonidan qo‘zg‘atilishi mumkin, bundan ushbu Qonunda nazarda tutilgan hollar mustasno. 2. To‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risida ishni yuritish kreditorlarning, qarzdorning va ushbu Qonun bilan vakolat berilgan shaxslarning arizasi asosida joriy etiladi. 3. To‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risida ish qo‘zg‘atish va to‘lovga qobiliyatsizlikni tiklash tartib-taomillaridan birini qo‘llash haqida sudga ariza bilan murojaat qilishga qarzdorning vaqtincha to‘lovga qobiliyatsizligi asos bo‘ladi. 4. Qarzdorga nisbatan to‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risida ish qo‘zg‘atish hamda uni bankrot deb topish, shuningdek tugatishga doir ish yuritishni boshlash haqidagi ariza bilan sudga murojaat etish uchun qarzdorning doimiy to‘lovga qobiliyatsizligi asos bo‘ladi. 5. Kreditorning qarzdorga nisbatan to‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risida ish qo‘zg‘atish hamda uni bankrot deb topish, shuningdek tugatishga doir ish yuritishni boshlash haqida ariza bilan sudga murojaat etishi uchun kreditor talablarining asosliligini tasdiqlovchi dalillar, shu jumladan sudning qonuniy kuchga kirgan qarori, mazkur talablar qarzdor tomonidan tan olinganligini tasdiqlovchi dalillar, notariusning ijro xati asos bo‘ladi. 6. Davlat soliq xizmati organi tomonidan qarzdorga nisbatan to‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risida ish qo‘zg‘atish haqida ariza berish uchun soliqlar hamda 10yig‘imlar bo‘yicha qarzni undirish yuzasidan ko‘rilgan chora-tadbirlar asos bo‘ladi. Ayni shu keltirilgan holatlar to lovga qobilyatsizlik to g risida ish ko rish uchun ʻ ʻ ʻ ʻ asos bo ladi. Birinchi navbatga shuni hisobga olish kerakki o zi kimlar ayni bu ʻ ʻ ishlar bo yicha sudga murojat etish huquqi bor. Albatta bu masalar O RQ 763-son ʻ ʻ To lovga qobilyatsizlik to g risidagi qonunbilan tartibga solinadi. Ayni shu ʻ ʻ ʻ qonunda keltirilgan moddalarga ko ra Qarzdor o‘zining moliyaviy majburiyatlarini ʻ belgilangan muddatda va to‘liq hajmda bajarmagan taqdirda, unga nisbatan to‘lovga qobiliyatsizlik (bankrotlik) to‘g‘risida ish qo‘zg‘atish uchun sudga murojaat qilish huquqi ham qarzdorning o‘zida, ham uning kreditorida mavjud bo‘ladi. Ya’ni, moliyaviy ahvoli yomonlashgan qarzdor yoki unga nisbatan moliyaviy da’vo qilayotgan kreditor sudga to‘lovga qobiliyatsizlik jarayonini boshlashni so‘rab ariza bilan murojaat etishlari mumkin. Bunda, sudga taqdim etiladigan arizada, ham qarzdor, ham kreditor qarzdorning to‘lovga qobiliyatsizlik holatini bartaraf etish yoki, aksincha, to‘lov qobiliyatsizligini e’tirof etib uni tugatish uchun qanday ish yuritish tartib-taomillarini qo‘llash zarurligini ko‘rsatish huquqiga ega bo‘ladilar. Shuningdek, ular o‘z arizalarida qarzdorning moliyaviy ahvolini tiklash, ya’ni uni to‘lovga qodir holatga qaytarish uchun qanday choralar ko‘rish mumkinligini yoki to‘lovga qobiliyatsizlikni rasmiy ravishda yakunlash kerakligini asoslab ko‘rsatishlari mumkin. To lovga qobilyatsizlik to g risidagi ʻ ʻ ʻ ishlarni ko rishdan oldin birinchi navbatda kreditorlar yig ilishi tuzulida. ʻ ʻ To lovga qobiliyatsizlik tartib-taomillari davomida kreditorlarning ʻ manfaatlari qanday himoya qilinadi? To lovga qobiliyatsizlik jarayoni boshlanganda, kreditorlarning manfaatlarini ʻ kreditorlar yig ilishi yoki kreditorlar qo mitasi himoya qiladi. Sud qarzdorga ʻ ʻ nisbatan to lovga qobiliyatsizlik ishi bo yicha arizani qabul qilgan kundan boshlab, ʻ ʻ alohida kreditorlar qarzdordan o z alohida talablarini qondirish uchun murojaat ʻ qila olmaydi. Endi barcha harakatlar faqatgina kreditorlar yig ilishi yoki kreditorlar ʻ qo mitasi nomidan amalga oshiriladi. Kreditorlar yig ilishi yoki qo mitasida ʻ ʻ ʻ quyidagilar ishtirok etishi mumkin, lekin ular ovoz berish huquqiga ega emas: -Qarzdor xodimlarining vakili, 11-Sud boshqaruvchisi, -Qarzdorning asoschilari (ishtirokchilari) yoki mol-mulk egasining vakili. Agar qarzdorga faqat bitta kreditor ega bo lsa, unda kreditorlar yig ilishining ʻ ʻ barcha vakolatlari shu yagona kreditor tomonidan bajariladi. Kreditorlar yig ilishining asosiy vakolatlari nimalardan iborat? ʻ -Kreditorlar yig ilishi quyidagi muhim qarorlarni qabul qiladi: ʻ -Kelishuv bitimi tuzish to g risida qaror qabul qilish. ʻ ʻ -Kreditorlar qo mitasini shakllantirish, uning a'zolarini saylash va kerak bo lsa, ʻ ʻ muddatidan oldin ularning vakolatlarini tugatish. -Sud sanatsiyasi (qarzdor faoliyatini sog lomlashtirish) yoki tashqi boshqaruv ʻ tartib-taomilini joriy etish, uni uzaytirish yoki tugatish bo yicha sudga murojaat ʻ qilish. -Qarzdorni bankrot deb topish va unga nisbatan tugatish ishlarini boshlash haqida sudga murojaat qilish. -Sud sanatsiyasi rejasi va qarzlarni to lash jadvalini tasdiqlash. ʻ -Tashqi boshqaruv rejasini tasdiqlash. Eslatma : Bu qoidalar faqat yuridik shaxslarga taalluqli bo lib, jismoniy shaxslar ʻ to lovga qobiliyatsizlik ishlarida amal qilmaydi. ʻ -Agar qarzdor faoliyatini tiklash imkoniyati mavjud bo lsa, sud, kreditorlar ʻ yig ilishining qaroriga qaramay, unga to lov qobiliyatini tiklash chorasini belgilash ʻ ʻ huquqiga ega. -Kreditorlar yig ilishini tashkil etish va o tkazish uchun sud boshqaruvchisi ʻ ʻ javobgar bo ladi. ʻ -Kreditorlar yig ilishi qanday o tkaziladi? ʻ ʻ -Kreditorlar yig ilishi vakolatli hisoblanishi uchun, unda qarzdorning jami ʻ qarzlarining kamida uchdan ikki qismi miqdorida talablar qo ygan va ovoz berish ʻ huquqiga ega kreditorlar ishtirok etishi kerak. -Kreditorlar yig ilishga o zlari yoki vakillari orqali qatnashishlari mumkin. Agar ʻ ʻ kvorum (yetarli ishtirokchilar soni) mavjud bo lmasa, 10 kun ichida takroriy ʻ 12yig ilish chaqiriladi. Bu yig ilishda, kreditorlar yetarli bo lmasa ham, yig ilish ʻ ʻ ʻ ʻ vakolatli hisoblanadi, agar ularning xabardor qilinishi to g ri bo lsa. ʻ ʻ ʻ Kreditorlar nimalarga shikoyat qilish huquqiga ega? -Kreditorlar quyidagilar ustidan sudga shikoyat qilishlari mumkin: -Ularning huquqlarini buzgan sud qarorlari, -Kreditorlar yig ilishi qabul qilgan qarorlar, ʻ -Sud boshqaruvchisining harakatlari yoki harakatsizligi, -Sud boshqaruvchisi kreditorning talablarini qanoatlantirishdan bosh tortganligi. Kreditorlar 5 turdagi kreditorlar guruhiga bo linadi. ʻ Kreditorlar yig‘ilishi sud boshqaruvchisi tashabbusi, kreditorlar qo‘mitasi yoki talablarning kamida uchdan bir qismini tashkil etuvchi kreditorlarning iltimosiga binoan chaqiriladi. Yig‘ilish chaqirish talabi kun tartibi masalalarini o‘z ichiga olishi shart. Sud boshqaruvchisi kun tartibiga o‘zgartirish kiritishga haqli emas. Talab kelib tushganidan keyin 30 kun ichida sud boshqaruvchisi yig‘ilishni chaqiradi. Yig‘ilish odatda qarzdorning yashash joyida o‘tkaziladi; agar bu imkonsiz bo‘lsa, joyni sud boshqaruvchisi belgilaydi. Kreditorlar yig‘ilishi qarorlari yig‘ilishda ishtirok etgan ovoz berish huquqiga ega kreditorlarning ko‘pchilik ovozi bilan qabul qilinadi. Har bir kreditor o‘z ulushiga mutanosib ovozga ega bo‘ladi. Muhim qarorlar (kelishuv bitimi, sud sanatsiyasi, tashqi boshqaruv, bankrotlik, sud boshqaruvchisi masalalari) barcha kreditorlarning ko‘pchilik ovozi bilan qabul qilinadi. Agar zarur kvorum bo‘lmasa, takroriy yig‘ilish o‘tkaziladi va u ishtirok etganlar ko‘pchilik ovozi bilan qaror qabul qilish vakolatiga ega bo‘ladi. Qonunga xilof va huquqlarga zarar yetkazgan qarorlar norozilik bildirgan kreditorlarning arizasiga ko‘ra sud tomonidan haqiqiy emas deb topilishi mumkin. Sud sanatsiyasi yoki tashqi boshqaruv bo‘yicha qaror birinchi va ikkinchi guruh kreditorlarining ko‘pchiligi tomonidan yoqlansa qabul qilinadi; aks holda, bankrotlik to‘g‘risida sudga murojaat qilinadi. Har bir kreditor guruhining a’zolari teng huquq bilan ovoz beradi. 13Qarzdor yuridik shaxsning to‘lovga qobiliyatsizligi to‘g‘risidagi ishni ko‘rib chiqishda quyidagi tartib-taomillar qo‘llaniladi: kuzatuv; sud sanatsiyasi; tashqi boshqaruv; tugatishga doir ish yuritish. Qarzdor jismoniy shaxsning to‘lovga qobiliyatsizligi to‘g‘risidagi ishni ko‘rib chiqishda quyidagi tartib-taomillar qo‘llaniladi: qarzni tarkibiy jihatdan o‘zgartirish; bankrotlikni tan olish va mol-mulkni sotish. Suddan tashqari tartib-taomillar sudgacha sanatsiya yoki qarzdorning o‘z ixtiyori bilan faoliyatini tugatishni o‘z ichiga oladi. Davlat ko‘magida sudgacha sanatsiya qilish 12 oydan 24 oygacha davom etishi mumkin. Agar sudgacha sanatsiya natija bermasa, u bekor qilinadi. Sudgacha sanatsiya qilingan tashkilot — bu qarzdor yuridik shaxsdir. Sudgacha sanatsiya qilishda ishtirok etuvchi tomonlar: qarzdor tashkilotning asoschilari (ishtirokchilari), mol-mulk egasi, davlat organlari va boshqa shaxslar bo‘lishi mumkin. 14 II BOB Bankrot korxonani tugatish tartib tamoyillari 2.1. Kuzatuv tartib tamoyillari Qarzdor ( yuridik shaxs rahbari , jismoniy shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkor ) quyidagi hollarda sudga bankrotlik ( to ‘ lovga qobiliyatsizlik ) haqida ariza bermasdan iloji yo ‘ q : 1. Agar bir yoki bir nechta kreditorlarning talablarini qondirish boshqa kreditorlar oldidagi qarz va soliqlarni to ‘ liq to ‘ lashga imkon bermasa . 2 . Agar qarzdorning ta ’ sis hujjatlariga binoan tugatish haqida qaror qabul qilingan va sudga ariza berish belgilangan bo ‘ lsa . 3 . Agar qarzdorning mol - mulkiga qaratilgan undiruv ( masalan , mol - mulkni olib qo ‘ yish ) uning normal ish faoliyatini to ‘ xtatib qo ‘ ysa yoki boshqa qarzlarni to ‘ lashni imkonsiz qilsa . 4 . Agar yuridik shaxs tugatilayotgan bo ‘ lsa va kreditorlarning talablarini to ‘ liq qondirish imkonsizligi aniqlansa , tugatish komissiyasi yoki tugatuvchi sudga ariza bermog ‘ i shart . 15Muhim : Ariza yuqoridagi holatlar yuzaga kelganidan boshlab bir oy ichida sudga topshirilishi kerak . Agar qarzdorning rahbari , tugatish komissiyasi a ’ zolari yoki tugatuvchi belgilangan bir oylik muddatda sudga bankrotlik ( to ‘ lovga qobiliyatsizlik ) haqida ariza bermasa , — keyinroq qarzdorning to‘lanmagan qarzlari va soliqlari uchun — ular shaxsiy javobgar bo‘lib qoladi. Ya’ni, korxonaning o‘z qarzini qoplashga mol-mulki yetmasa, bu majburiyatlar rahbar yoki tugatuvchining o‘ziga yuklanadi (subsidiar javobgarlik). To lovga qobilyatsizlik to g risidagi O zbekiston Respublikasi Qonuniga ko ra sudʻ ʻ ʻ ʻ ʻ tomonidan to lovga qobilyatsiz deb e lon qilinishi uchun ayni bosqichlarda o tishi ʻ ʼ ʻ kerak. 1 . Bankrotlik arizasini berish Korxona o‘zi yoki uning kreditorlari sudga bankrotlik bo‘yicha ariza beradi. 2 . Sud ish qo‘zg‘atadi Sud arizani ko‘rib chiqadi va ish yuritishni boshlaydi, vaqtinchalik boshqaruvchi tayinlaydi. 3 . Korxonaning moliyaviy holatini o‘rganish Korxonaning moliyaviy ahvoli tahlil qilinadi, uni tiklash imkoniyati baholanadi. 4 . Moliyaviy sog‘lomlashtirish yoki tashqi boshqaruv (agar imkon bo‘lsa) Korxonani qutqarish uchun tashqi boshqaruv o‘rnatiladi yoki sog‘lomlashtirish choralari ko‘riladi. 5 . Bankrot deb e’lon qilish Agar tiklash imkoni bo‘lmasa, sud korxonani bankrot deb e’lon qiladi va tugatish jarayonini boshlaydi. 6 . Tugatish boshqaruvchisini tayinlash Maxsus boshqaruvchi tayinlanadi va u korxonaning mol-mulkini sotish hamda qarzlarni to‘lash ishlarini boshqaradi. 7 . Mol-mulkni sotish va qarzlarni to‘lash 16Korxona mol-mulki auksion orqali sotiladi va tushgan pul kreditorlarga to‘lab beriladi. 8 . Korxonani tugatish va reyestrdan chiqarish Tugatish ishlari yakunlangach, sud qarori bilan korxona rasmiy ravishda yopiladi va davlat reyestridan o‘chiriladi. Endi bu bosqichlani batafsil tushuntiradigan bo lsakʻ --To‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risidagi ish sud tomonidan ko‘rib chiqiladi. Bunday ish sudga 7-modda asosida murojaat etish huquqiga ega bo‘lgan shaxs (yoki organ) arizasi asosida ko‘rib chiqiladi. Yuridik shaxsning davlat ro‘yxatidan o‘tgan joyidagi, jismoniy shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkorning yashash joyidagi sud vakolatlidir. To‘lovga qobiliyatsizlik ishlariga O‘zbekiston Respublikasining Iqtisodiy protsessual kodeksi va ushbu Qonundagi o‘ziga xos qoidalar asosida qaraladi. Qarzdor pul majburiyatlarini bajarmagan bo‘lsa, to‘lovga qobiliyatsizlik ishi sudga qarzdor yoki kreditor arizasi asosida kiritiladi. Arizada qarzdorning to‘lov qobiliyatini tiklash yoki tugatishga doir tartib-taomil zarurligi ko‘rsatilishi mumkin. Qarzdor soliqlar va yig‘imlar bo‘yicha majburiyatlarni bajarmagan taqdirda, sudga ariza bilan qarzdorning o‘zi, davlat soliq xizmati organlari yoki ustav fondida davlat ulushi mavjud bo‘lgan yuridik shaxslar yuzasidan vakolatli davlat organlari murojaat qilishi mumkin. Yuqorida keltirib o tgan asoslarga ko ra ʻ ʻ qarzdor sudga murojat etish huquqi mavjud. --Sudda ish qo zg atish To lovga qobilyatsizlik to g risidagi qonunning 46- ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ moddasiga muvofiq: Qarzdorga nisbatan to‘lovga qobiliyatsizlik ishi bo‘yicha ariza sudga tushganidan keyin sudya besh kun ichida uni qabul qilish, rad etish yoki qaytarish masalasini hal qiladi. Agar ariza O‘zbekiston Respublikasining Iqtisodiy protsessual kodeksi va Qonun talablariga mos bo‘lsa, sudya uni ish yurituviga oladi. Ish ochilganda sudya kuzatuv tartib-taomilini joriy etish va muvaqqat boshqaruvchini tayinlash haqida qaror chiqarishi mumkin. Sud qarzdorga nisbatan to‘lovga qobiliyatsizlik ishi ochilganligi haqida soliq organlari, vakolatli idoralar va qarzdor joylashgan hududdagi davlat ijrochisini 17xabardor qiladi. Shuningdek, yuridik shaxsning filial va vakolatxonalari ham bu haqida xabardor qilinadi. Agar ariza 37-moddada belgilangan shartlarga mos kelmasa, sudya uni qabul qilishni rad etadi. 39–45-moddalarga mos kelmasa, ariza qaytariladi. Agar rahbar ariza berishi majburiy bo‘lgan holatda hujjatlar to‘liq taqdim etilmagan bo‘lsa, sud arizani qabul qilib, yetishmayotgan hujjatlarni keyinchalik sud muhokamasiga tayyorlash jarayonida so‘rab oladi. Bu bosqichda, qonunga ko ra qarzdorga nisbatan to‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risida ish ʻ qo‘zg‘atish haqidagi ariza yuzasidan qarzdorning yozma fikri olinishi kerak. Bu protsessual jarayonni batafsilroq tushuntiradigan bo lsak: Kreditor, soliq xizmati ʻ yoki boshqa vakolatli organ arizasi qabul qilinganidan boshlab besh kun ichida qarzdor sudga, arizachiga va ishda ishtirok etayotgan boshqa shaxslarga yozma fikrini yuborishi hamda arizada ko‘rsatilmagan kreditorlarni ish ochilgani haqida xabardor qilishi mumkin. Qarzdor yozma fikriga uning nusxasi boshqa tomonlarga yuborilganini tasdiqlovchi dalillarni ilova qilishi kerak. Yozma fikrda Iqtisodiy protsessual kodeksda belgilangan ma’lumotlar bo‘lishi shart. Agar yozma fikr yuborilmasa ham, bu ish ko‘rib chiqilishiga to‘sqinlik qilmaydi. Keltirilgan protsessual qonunchlik qoidalari qo llaniladi. Ya ni arizadi qabul qilish, rad etiish ʻ ʼ va qaytrish shu kabi protsessual harakatlar amalga oshiriladi. 18 2.2 Kuzatuv tartib tamoyili To‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risida ish qo‘zg‘atilganda, sud arizani ish yuritishga qabul qilgan kundan e’tiboran, kuzatuv tartib-taomili joriy etiladi. Bunda boshqa tartib-taomil qo‘llanishi lozim bo‘lgan holatlar bundan mustasno. Sudning arizani ish yuritishga qabul qilish haqidagi ajrimida kuzatuv tartib-taomili joriy etilgani ko‘rsatiladi. Kuzatuv tartib-taomili joriy etilgach: • mulkiy undiruv bo‘yicha ijro harakatlari to‘xtatiladi (faqat ish haqi, aliment, zarar kompensatsiyasi kabi ayrim istisnolar bundan mustasno); • qarzdor yuridik shaxs muassislarining mol-mulkdan ulush ajratish talablari rad etiladi; • emissiya qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha dividendlar va boshqa to‘lovlar taqiqlanadi; • pul mablag‘larini undirish faqat 87-modda asosida amalga oshiriladi; • kontragent tomonidan shartnomani bir tomonlama bekor qilish yoki o‘zgartirishga yo‘l qo‘yilmaydi, hatto kelishuvda bu nazarda tutilgan bo‘lsa ham. Agar bu borada kelishmovchiliklar bo‘lsa, u sud tomonidan ko‘rib chiqiladi. Qarzdor majburiyatlarni bajara olishi haqida dalillar taqdim etsa, sud shartnomani bekor qilish yoki o‘zgartirishni rad etishga haqli. Shuningdek, bu masala muhim 19ahamiyatga ega bo‘lsa, sud kreditorlar yig‘ilishini o‘tkazishgacha ko‘rib chiqishni kechiktirishi mumkin. Muvaqqat boshqaruvchi sud tomonidan kreditorlar, vakolatli davlat organi yoki sud boshqaruvchilari jamoat birlashmasi taklif etgan nomzodlar orasidan tayinlanadi. Sudning tayinlash haqidagi ajrimida muvaqqat boshqaruvchining haq miqdori va uni to‘lash tartibi ko‘rsatiladi. Bu miqdor kreditorlar yig‘ilishi qaroriga asosan sud tomonidan o‘zgartirilishi mumkin. Muvaqqat boshqaruvchi o‘z vazifasidan ozod etishni so‘rab sudga murojaat qilishi mumkin. Agar sud bu iltimosni qanoatlantirsa, yangi muvaqqat boshqaruvchi taklif etilgan nomzodlar orasidan tayinlanadi. Agar nomzod ko‘rsatilmagan bo‘lsa, sud vakolatli organ yoki jamoat birlashmasi taklif etgan nomzoddan tayinlaydi. Yangi boshqaruvchi tayinlangunga qadar avvalgisi o‘z vazifasini davom ettiradi. Muvaqqat boshqaruvchi quyidagilarga haqli: -Bitimlarni haqiqiy emas deb topish bo‘yicha sudga da’vo kiritish; -79-moddada nazarda tutilgan hollarda kreditorlar talablariga e’tiroz bildirish; -E’tirozlar asosini sudda ko‘rib chiqishda ishtirok etish; -Qarzdorning mol-mulkini saqlash choralarini ko‘rish va sudga iltimosnomalar bilan murojaat qilish; -Qarzdor rahbarini vazifalaridan chetlashtirish uchun sudga murojaat etish; -Qarzdor faoliyatiga oid axborot va hujjatlarni olish. Muvaqqat boshqaruvchi qonunchilikda belgilangan boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin. Qarzdorning boshqaruv organlari u so‘raganda zarur axborotni taqdim etishga majbur. Muvaqqat boshqaruvchi majburyatlari: -Qarzdorning mol-mulkini but saqlanishini ta’minlaydi; -Moliyaviy ahvolini tahlil qiladi; -Kreditorlarni aniqlab, ularning talablar reyestrini yuritadi va kuzatuv tartib-taomili joriy etilgani haqida kreditorlarni xabardor qiladi; 20-Kreditor talabiga ko‘ra o‘n kun ichida moliyaviy ahvoli yoki faoliyati haqida axborot beradi; -Kreditorlarning birinchi yig‘ilishini chaqirib, o‘tkazadi. -Shuningdek, muvaqqat boshqaruvchi qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlarni ham bajaradi. -Kuzatuv tartib-taomili tugagach, sud majlisiga kamida besh kun qolganda sudga quyidagilarni taqdim etadi: -Faoliyati haqidagi hisobot, -Qarzdorning moliyaviy ahvoli to‘g‘risidagi ma’lumotlar, -To‘lov qobiliyatini tiklash mumkinligi yoki mumkin emasligi haqidagi takliflar, -Kreditorlarning birinchi yig‘ilishi bayonnomasi va qonunning 16-moddasida nazarda tutilgan hujjatlar. Muvaqqat boshqaruvchi belgilanib vazifalari taqsimlangandan so ngʻ kreditorlarning masalalari hal qilinadi. Ya ni qonunda keltirilgan kerakli harakatlar ʼ amalga oshiriladi. Kreditorlar talablarini belgilash: Qarzdorga nisbatan kuzatuv tartib-taomili ommaviy axborotda e’lon qilingandan keyin 30 kun ichida kreditorlar o‘z talablarini qarzdorga taqdim etishlari mumkin. Talablar sud hujjati yoki boshqa tasdiqlovchi hujjatlar bilan sudga, qarzdorga va muvaqqat boshqaruvchiga yuboriladi. —— Qarzdor kreditorning talabiga sudga e’tiroz bildirishga haqli, agar: —— Kreditor taqdim etgan hujjat bekor qilingan yoki o‘zgartirilgan bo‘lsa; —— Qarzdor va kreditor o‘rtasida qarz shartlari o‘zgartirilgan bitim tuzilgan bo‘lsa; —— Qarzdor qarzni to‘liq yoki qisman to‘lagan bo‘lsa; —— Majburiyatdagi shaxs o‘zgargan bo‘lsa. —— Muvaqqat boshqaruvchi ham, agar qarzdorning qarz tan olishi boshqa kreditorlar manfaatiga zarar yetkazsa yoki asossiz bo‘lsa, e’tiroz kiritishi mumkin. 21—— E’tirozlar kreditor talabi olinganidan bir hafta ichida sudga taqdim etiladi. Agar e’tirozlar bo‘lsa, sud majlisida ko‘rib chiqilib, talablarga oid qaror chiqariladi. —— E’tiroz bildirilmagan talablar kreditorlar reyestriga kiritiladi. Asossiz yoki yetarlicha tasdiqlanmagan talablar qaytariladi, lekin keyinchalik qayta taqdim etilishi mumkin. —— Kreditor muvaqqat boshqaruvchi yoki sud qaroridan shikoyat berishga haqli. Kuzatuv tartib-taomilini tugatish Sudning qarorlari: •Kreditorlarning birinchi yig‘ilishi qaroriga asoslanib, sud: •Qarzdorni bankrot deb topish va tugatish ishini boshlashi; •Sanatsiya yoki tashqi boshqaruv tartib-taomilini joriy etishi; •Kelishuv bitimini tasdiqlashi va ish yuritishni tugatishi mumkin. •Agar birinchi yig‘ilishda qaror qabul qilinmasa yoki sudga belgilangan muddatda taqdim etilmasa: •Doimiy to‘lovga qobiliyatsizlik mavjud bo‘lsa — sud qarzdorni bankrot deb topadi; •Agar bunday alomatlar bo‘lmasa — materiallar kreditorlar yig‘ilishiga qaytariladi. •Agar kreditorlar bankrotlikni boshlashga qaror qilsa yoki sudga hech qanday qaror taqdim etilmasa, qarzdor muassislarining, davlat organining yoki uchinchi shaxslarning iltimosiga binoan, qarzdor majburiyatlari ta’minlangan holda, sud sanatsiya tartib-taomilini joriy etishi mumkin. •Sanatsiya, tashqi boshqaruv yoki tugatish boshqaruvchisi tayinlangunga qadar, ularning vazifalari muvaqqat boshqaruvchiga yuklatiladi. •Sud tomonidan bankrotlik, sanatsiya, tashqi boshqaruv joriy etilgan yoki kelishuv tasdiqlangan paytdan kuzatuv tartib-taomili tugatiladi. 22 2.3. Sud sanatsiyasi tartib tamoyili; Kuzatuv jarayonida qarzdor, uning muassislari, mol-mulk egasi yoki uchinchi shaxs sud sanatsiyasini joriy etish haqida sudga yoki kreditorlar yig‘ilishiga iltimosnoma berishi mumkin. Iltimosnomaga sud sanatsiyasi rejasi, to‘lov jadvali va zarur hujjatlar ilova qilinadi. Kreditorlar yig‘ilishiga murojaat qilinsa, hujjatlar yig‘ilishdan kamida ikki hafta oldin muvaqqat boshqaruvchiga topshiriladi. Qarzdor muassislari yoki mol-mulk egasi iltimosnomasiga yig‘ilish bayonnomasi va to‘lovni ta’minlovchi hujjatlar ham qo‘shiladi. Uchinchi shaxslar esa to‘lov jadvali va uni ta’minlash hujjatlarini ilova qiladi. Qarzdorni to‘lovni amalga oshirish majburiyati ariza beruvchilar o‘rtasidagi bitim asosida belgilanadi. Sud sanatsiyasi — bu qarzdorning moliyaviy ahvolini tiklash va bankrotlikdan qutqarish uchun sud tomonidan joriy etiladigan tartib-taomildir. Asosiy maqsadi korxonaning faoliyatini davom ettirish, qarzdorning qarzlarini to‘lash imkoniyatini yaratish va kreditorlarning manfaatlarini maksimal darajada himoya qilishdan iborat. O‘zbekistonda sud sanatsiyasi “Bankrotlik to‘g‘risida”gi Qonun, Iqtisodiy protsessual kodeks va boshqa normativ hujjatlar asosida tartibga solinadi. Sud sanatsiyasi kuzatuv tartib-taomili boshlanganidan so‘ng qarzdor, uning muassislari, mol-mulk egasi yoki uchinchi shaxslar tomonidan sudga yoki kreditorlar yig‘ilishiga iltimosnoma asosida joriy etilishi mumkin. Iltimosnoma bilan birga sud sanatsiyasi rejasi va qarzni to‘lash jadvali taqdim etiladi. Agar kreditorlar yig‘ilishiga murojaat qilinsa, barcha zarur hujjatlar yig‘ilish sanasidan kamida ikki hafta oldin muvaqqat boshqaruvchiga topshirilishi shart. Qarzdor muassislari yoki 23mol-mulk egasi iltimosnomaga umumiy yig‘ilish bayonnomasini va to‘lovni ta'minlovchi hujjatlarni ilova qiladi. Agar iltimosnoma uchinchi shaxslar tomonidan berilsa, ular qarzni to‘lash jadvali va uni ta’minlashga oid hujjatlarni taqdim etishi lozim. Sud sanatsiyasi rejasi qarzdorning qarzlarini qanday muddatda va qanday shaklda to‘lashini, moliyaviy tiklanish chora-tadbirlarini o‘z ichiga oladi, masalan, investitsiyalar jalb qilish, ishlab chiqarishni kengaytirish yoki isloh qilish kabi choralarni ko‘zda tutadi. Sud sanatsiyasi joriy etilgach, qarzdorning faoliyati sud nazorati ostida yoki muvaqqat boshqaruvchi ishtirokida davom ettiriladi. Agar sanatsiya jarayoni muvaffaqiyatli yakunlansa, qarzdor faoliyatini davom ettiradi, aks holda bankrot deb e’lon qilinadi va tugatish (likvidatsiya) jarayoni boshlanadi. Sud sanatsiyasi jarayonida qarzdor, uning muassislari, kreditorlar, uchinchi shaxslar va muvaqqat boshqaruvchi ishtirok etadi. Nazariy jihatdan sud sanatsiyasi bankrotlik huquqi doirasida iqtisodiy barqarorlikni saqlab qolish va kreditorlarning manfaatlarini himoya qilish vositasi sifatida qaraladi. Bankrotlik nazariyasiga ko‘ra, sud sanatsiyasi kredit tizimi barqarorligini saqlash, ishlab chiqarishni qo‘llab-quvvatlash va iqtisodiy tartibni mustahkamlash uchun zarur mexanizm hisoblanadi. Sud sanatsiyasining afzalliklari shundan iboratki, u bankrotlikning oldini olish, ish o‘rinlarini saqlab qolish va iqtisodiy resurslarni tejash imkonini beradi. Biroq, kamchiliklari ham bor, masalan, jarayonning cho‘zilishi, xarajatlarning ko‘payishi va rejalarning amalga oshmaslik xavfi mavjud. O‘zbekistonda sud sanatsiyasi amaliyotida ba'zan qarzdorlarning moliyaviy imkoniyatlari noto‘g‘ri baholanishi, rejalar bajarilmasligi va kreditorlarning huquqlari to‘liq himoya qilinmasligi kabi muammolar uchraydi. 242.3. Tashqi boshqaruv tartib tamoyili Agar qarzdorning to‘lov qobiliyatini tiklash imkoniyati mavjud bo‘lsa, tashqi boshqaruv sud tomonidan kreditorlar yig‘ilishi yoki davlat organi arizasiga binoan joriy etiladi. Sudning tashqi boshqaruv haqidagi qarori darhol ijro etiladi va qonuniy muddatda shikoyat qilinishi mumkin. Tashqi boshqaruv odatda 12 oydan 24 oygacha muddatga joriy qilinadi. Bu muddat sud tomonidan qisqartirilishi yoki uzaytirilishi mumkin, lekin sanatsiya va tashqi boshqaruvning umumiy muddati 30 oydan oshmasligi shart. Agar sanatsiya boshlanganidan 18 oydan ko‘p vaqt o‘tib, tashqi boshqaruv hali joriy etilmagan bo‘lsa, sud qarzdorni bankrot deb e lon qiladiʼ va tugatish jarayonini boshlaydi. Bu — korxonaning o z qarzlarini o z vaqtida to lay olmagan holatda, sud qarori ʻ ʻ ʻ bilan korxonani sog lomlashtirish va uni bankrotlikdan qutqarish uchun ʻ vaqtinchalik tashqi boshqaruvchi tayinlanadigan maxsus jarayondir. Tashqi boshqaruv qanday joriy qilinadi? To lovga qobiliyatsizlik to g risidagi ish doirasida, agar sud shunday qaror ʻ ʻ ʻ chiqarsa. Maksimal tashqi boshqaruv muddati odatda 18 oy etib belgilangan, ba zan zarurat ʼ tug ilsa bu muddat uzaytirilishi ham mumkin. ʻ Tashqi boshqaruvning maqsadi: Korxonaning moliyaviy holatini tiklash, Kreditorlarning talablarini qondirish, Korxonaning faoliyatini saqlab qolish (bankrotlikdan qutqarish). Tashqi boshqaruvchini kim tayinlaydi? Sud maxsus ro yxatda turuvchi tashqi boshqaruvchini tanlaydi va tayinlaydi. ʻ Tashqi boshqaruvchi nimalar qiladi? Korxonaning mulkini saqlash choralarini ko radi, ʻ Moliyaviy va ishlab chiqarish faoliyatini tahlil qiladi, Moliyaviy tiklanish rejasi tuzadi va uni sud va kreditorlar yig ilishga tasdiqlatadi, ʻ 25Kerak bo lsa, zarar keltiruvchi shartnomalarni bekor qilish yoki o zgartirishʻ ʻ choralarini ko radi, ʻ Kerak bo lsa, aktivlarni sotadi, ijaraga beradi yoki qayta tashkillashtiradi. ʻ 6. Tashqi boshqaruvchi vakolatlari: Korxonani boshqarish, bitimlar tuzish, qarorlar qabul qilish, Oldingi rahbariyatning va kuzatuv kengashining barcha vakolatlarini o z qo liga ʻ ʻ oladi. 7. Tashqi boshqaruv davomida: Yangi sud ishlari bo yicha ijro harakatlari to xtatiladi (ya ni, kreditorlar mulkni ʻ ʻ ʼ olib qo ya olmaydi), ʻ Korxona ustidan barcha moliyaviy monitoring tashqi boshqaruvchi nazoratiga o tadi. ʻ 8. Tashqi boshqaruvda qanday tamoyillar amal qiladi? Qonuniylik: barcha harakatlar qonun doirasida bo lishi kerak. ʻ Ochiqlik va shaffoflik: kreditorlar, sud va korxona manfaatdor tomonlariga doimiy ravishda axborot berilishi kerak. Manfaatlar muvozanati: korxona va kreditorlarning manfaatlari o rtasida adolatli ʻ muvozanat saqlanishi lozim. Moliyaviy sog lomlashtirish ustuvor: asosiy maqsad – korxonani imkon qadar ʻ bankrotlikka yetkazmay, faoliyatini tiklash. 9. Tashqi boshqaruv yakunlanishi: Agar tashqi boshqaruvchi maqsadga erishsa (qarzlar to lansa, moliyaviy holat ʻ tiklansa) — tashqi boshqaruv tugatiladi va korxona normal rejimga qaytadi. Agar korxonani tiklash imkoni bo lmasa — bankrotlik e lon qilinadi va tugatish ʻ ʼ (likvidatsiya) tartibiga o tiladi. ʻ 2.4. Tugatishga doir tartib tamoyili 26Tugatishga doir ish yuritish — bu sud tomonidan qarzdor (korxona yoki yuridik shaxs)ni bankrot deb topish va uning mavjud mol-mulkini sotish, kreditorlarga qarzlarini to‘lash hamda oxir-oqibatda korxonani tugatish (yuridik shaxs sifatida yo‘q qilish) jarayonidir. Bu tartib qarzdorning moliyaviy holatini tiklash mumkin bo‘lmaganda boshlanadi. Tugatishga doir ish yuritishni boshlash asoslari Sud tugatish ishini quyidagi hollarda boshlaydi: Tashqi boshqaruv va sanatsiya natijasiz tugasa; Qarzdorning to‘lovga qobiliyatsizligi doimiy va tiklanmas ekanligi aniqlansa; Kreditorlarning talablarini to‘liq qondirish imkoniyati yo‘qligi aniqlansa; Sanatsiya boshlanganidan 18 oydan ortiq vaqt o‘tib, tashqi boshqaruv joriy etilmasa. Sud qaror qabul qiladi va rasmiy ravishda tugatish jarayonini boshlaydi. Tugatish tartibining asosiy bosqichlari 1 . Tugatish boshqaruvchisini tayinlash Sud maxsus litsenziyaga ega bo‘lgan tugatish boshqaruvchini tayinlaydi. Tugatish boshqaruvchisi qarzdorning barcha mol-mulkiga egalik qiladi, uni boshqaradi va uni sotish orqali qarzlarni to‘lash choralarini ko‘radi. 2 . Qarzdorning mol-mulkini hisobga olish va baholash Korxonaning mavjud barcha aktivlari (binolar, uskunalar, tovarlar, pul mablag‘lari, huquqlar va h.k.) ro‘yxatga olinadi. Har bir aktivning real bozor qiymati aniqlanadi. Mulkni saqlash va zarar yetkazmaslik choralari ko‘riladi. 3 . Mulkni realizatsiya qilish (sotish) Aktivlar odatda ochiq auksionlar (savdolar) orqali sotiladi. Sotishdan tushgan mablag‘ maxsus hisob raqamiga yig‘iladi. Kerak bo lsa, mulk oldin kreditorlar kelishuviga asosan shartnoma orqali sotilishiʻ mumkin. 274. Tushgan mablag‘ni taqsimlash Tushgan mablag‘ birinchi navbatda tugatish xarajatlari (boshqaruvchi ish haqi, sud xarajatlari va h.k.) uchun ishlatiladi. Keyin kreditorlar quyidagi tartibda qanoatlantiriladi: 1. Ishchilarning mehnat haqi, alimentlar, kompensatsiyalar va boshqa shaxsiy talablar. 2. Soliq va majburiy to‘lovlar bo‘yicha qarzlar. 3. Boshqa kreditorlar — banklar, ta’minotchilar va boshqalar. Agar mablag‘ yetmasa, kreditorlarning bir qismi to‘liq qondirilmasligi mumkin. 5. Korxonani tugatish va yuridik shaxs sifatida yo‘q qilish Barcha mulk sotilib, qarzlar qoplangach, tugatish boshqaruvchisi sudga hisobot beradi. Sud qaror chiqaradi: korxona tugatildi va davlat reyestridan chiqariladi. Shu bilan qarzdor yuridik shaxs sifatida faoliyatini butunlay to‘xtatadi. Tugatishga doir tamoyillar (asosiy qoidalar) 1. Qonuniylik Tugatish jarayoni qat’iy ravishda qonun va sud qaroriga asoslanib amalga oshiriladi. 2. Ochiqlik va shaffoflik Barcha kreditorlar, sud va boshqa manfaatdor tomonlar jarayon haqida xabardor qilinadi. Mulkni sotish va mablag‘larni taqsimlash jarayoni oshkora bo‘lishi shart. 3. Kreditorlar manfaatlarini ustuvor qo‘yish Sotilgan aktivlardan tushgan mablag‘lar kreditorlar o‘rtasida aniq belgilangan navbat asosida taqsimlanadi. 4. Mulkni asrash va adolatli baholash Jarayon davomida qarzdorning aktivlari zarar ko‘rmasligi va adolatli narxda sotilishi shart. 285. Tugatish jarayonining samaradorligi Jarayon imkon qadar tez va to‘g‘ri amalga oshirilishi kerak, kechiktirish va ortiqcha xarajatlardan qochiladi. Muhim eslatma: Agar tugatish davomida qarzdorning mol-mulki yetarli bo‘lmasa, qolgan qarzlar kreditorlar uchun so‘ndirilmaydi va tugatish bilan yopiladi. Tugatish yakunlangach, qarzdor endi hech qanday majburiyatga ega bo‘lmaydi. Xulosa Ushbu kurs ishida bankrot korxonani tugatishga oid huquqiy tartib-taomillar, tamoyillar va amaliy jarayonlar batafsil o‘rganildi. Tahlil natijalariga ko‘ra, bankrotlik — bu faqat moliyaviy inqiroz natijasi bo‘lib qolmay, balki iqtisodiy 29muhitdagi o‘zgarishlarga hamohang holda korxonalar faoliyatini tartibga solish vositasi ekani aniqlandi. Tugatishga doir ish yuritish — bankrotlikning yakuniy bosqichi bo‘lib, korxona aktivlarini sotish, tushgan mablag‘larni kreditorlar o‘rtasida adolatli taqsimlash va yuridik shaxs sifatida tugatishni nazarda tutadi. Ushbu jarayonda qonuniylik, shaffoflik, kreditorlar manfaatlarini himoya qilish va mulkni saqlash kabi asosiy tamoyillar asosiy o‘rinni egallaydi. Kurs ishida ko‘rsatilganidek, to‘g‘ri tashkil etilgan tugatish jarayoni moliyaviy tizim barqarorligini ta’minlash, iqtisodiyotda adolat va tartibni saqlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Shu bilan birga, bankrotlik va tugatish tartib-taomillari korxona faoliyatining barcha bosqichlarida ehtiyotkorlik va samarali boshqaruvning zarurligini yana bir bor tasdiqlaydi. Xulosa qilib aytganda, bankrot korxonaning tugatilishi — bu shunchaki faoliyatni to‘xtatish emas, balki iqtisodiy muhitda yangi imkoniyatlar yaratish va moliyaviy tartibni saqlab qolish vositasidir. Bu jarayonni samarali va qonuniy asosda olib borish nafaqat kreditorlar manfaatini himoya qiladi, balki iqtisodiy rivojlanishning sog‘lom asoslarini ham mustahkamlaydi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI I. RAHBARIY ADABIYOTLAR 1. Karimov I. А . O zbekiston XXI asrga intilmoqda. ʻ Т., «O zbekiston», 199 ʻ 302. Mirziyoyev, Sh. M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz... – Toshkent: “O’zbekiston”, 2017. – 488 b. 3. Karimov I.A. Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi. – T.: O’zbekiston, 2010. 4. Shavkat Mirziyoyevning O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 27 yilligiga bag'ishlangan tantanali marosimdagi ma'ruzasi- 12.12.2019 II. ME’YORIY HUQUQIY HUJJATLAR 1. O’zbekiston Respublikasi yangi tahrirdagi Konstitutsiyasi. —01.05.2023 2. O'zbekiston Respublikasining "Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari to'g'risida"gi Qonuni 2017-yil 11-sentabrda yangi tahrirda qabul qilingan. 313. O’zbekiston Respublikasining referendumi to’g’risida”gi (Yangi tahriri) O’zbekiston Respublikasi 30.08.2001 y. 265-II-son Qonuni bilan tasdiqlangan. // O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlis Axborotnomasi 2001 y. 9-10-son, 176- modda // O’zbekiston Respublikasi 03.12.2004 y. 714-II-son Qonun bilan o’zgartirishlar kiritilgan. 4. Saylov to’g’risidagi qonun hujjatlari takomillashtirilishi munosabati bilan O’zbekiston Respublikasining ayrim qonunlariga o’zgartirish va qo’shimchalar kiritish haqidagi” O’zbekiston Respublikasi Qonuni. Xalq so’zi. 2008 yil 27 dekabr. 5. O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga saylov to’g’risida”gi (Yangi tahriri) O’zbekiston Respublikasi 29.08.2003 y. 518-II-son Qonuni bilan tasdiqlangan. // O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlis Axborotnomasi 2003 y. 6. "O zbekiston Respublikasida jamoat birlashmalari to g risida"gi Qonun.-1991-ʻ ʻ ʻ yil 7. O zbekiston Respublikasining "Siyosiy partiyalar to g risida"gi Qonuni. - ʻ ʻ ʻ 07.01.1997. III. DARSLIK, O’QUV QO’LLANMALAR VA MONOGRAFIYALAR. 1. Qirg'izboyev M. Fuqarolik jamiyati: siyosiy partiyalar, mafkuralar, madaniyatlar. T.: Sharq. 1998. B.30-32. 2. Jalilov A., Muhammadiev U., Jo'raev Q va boshqalar. Fuqarolik jamiyati asoslari: o'quv qo'llanma. Tos'hkent, 2015. B198-199. 323. Tadjixanov U. Odilqoriev H., Saidov A. O'zbekiston Respublikasining konstitusiyaviy huquqi. T., 2001. B.473 4. G.M. Tansikboyeva, V.A. Kostetskiy Konstitutsiyaviy huquq asoslari" darslik To'ldirilgan va qayta ishlangan sakkizinchi nashr. -T. "Sharq" 2019. 5. Kanstitutsiyaviy huquq faniga kirish y.f.d. professor v.b I.R.Bekov//F.F.Umirov. Toshkent: Lesson Press nashriyoti,2021. 6." Fuqaroviy va siyosiy huquqlar to g risida" Xalqaro Pakt -1966-yil 16-dekabr,ʻ ʻ Nyu-York 7. Mualliflar jamoasi. O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga sharhlar. – T.: O’zbekiston, 2008. 8.Respublika Uzbekistan: Ensiklopedicheskiy spravochnik /Avt. -sost: N.Tuxliyev, A.Kremensova/-T.: Gos.nauch.izd-vo «Uzbekiston milliy ensiklopediyasi», 2001. 9.Xusanov O.T. O’zbekiston Respublikasining “Fuqarolarning murojaatlari to’g’risida” va “Fuqarolarning huquqlari va erkinliklarini buzadigan xatti- harakatlar va qarorlar ustidan sudga shikoyat qilish to’g’risida”gi qonunlariga sharhlar. -T: Adolat.1997. IV. INTERNET SAYTLARI. 1. www.ziyonet.uz. O’zbekiston Respublikasi elektron kutubxonasi 2. www.uza.uz O’zbekiston milliy matbuot agentligi. 3. www.gov.uz. O’zbekiston Respublikasi xukumat portali 4. www.stat.uz 5. www.lex.uz

MUNDARIJA

Kirish

I bob. Bankrotlikning nazariy va huquqiy asoslari

1.1. Bankrotlik tushunchasi va uning belgilari

1.2. Korxonani tugatish asoslari va shartlari

II bob. Bankrot korxonani tugatish tartib tamoyillari

2.1. Kuzatuv tartib tamoyili

2.2. Sud sanatsiyasi tartib tamoyili

2.3. Tashqi boshqaruv tartib tamoyili

2.4. Tugatishga doir ish yuritish

Xulosa

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati

Купить