Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 2000UZS
Hajmi 22.8KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Referatlar
Fan Pedagogika

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

BIJG‘ISH VA UNING XILLARI (yog‘ kislotali, pectin va selluylozali)

Sotib olish
MAVZU :    BIJG’ISH VA UNING XILLARI   (yog’ kislotali, pectin va
selluylozali)          
REJA:
1. Pektinli bijg’ish.
2.Sellyulozali bijg’ish. Tola ajratib olish.
                                    Sellyuloza     biosferadagi   barcha   organik   moddalarning   50   %   dan
oshiqrog’ini tashkil etadi. Sellyuloza asosan polisaxarid holatida o’simlikning
asosini, ya’ni15-50 % ni tashkil etib asosan hujayra po’stida tuplangan. Shu
sellyulozaning   parchalanishi   turli   hil   muhitda   va   turli   xil   sharoitda,   ya’ni
aerob,   anaerob,   kislotali,   ishqorli   muhitda   boradi.   Sellyulozani   aerob
sharoitda   parchalashda   asosan   aerob   bakteriyalar   va   zamburug’lar   bo’lib
anaerob sharoitda esa  mezofill va termofill bakteriyalar ishtirok etadi.  
               Aerob parchalanish
Asosan   tuproqda   sellyulozaning   aerob   parchalovchi   mikroblari   juda   ko’p.
1918   yili   X.B.Xutchinson   va   Dj.Kleyton   birinchi   marta   sellyulozani
parchalovchi uchi o’tkir ochilgan tayoqchasimon bakteriyaga sof kulturasini
ajratib   oladi.   U   spiral   bo’lganligi   uchun   ham   uni   Spirochacta   cgtopnaga
avlodi   deb   nomlanadi.   Cgoonaga   bu   tuproqni   tanlab   ayniqsa   go’ng
mahsulotlari  boy   bo’lgan  joylarda  uchraydi.   Bundan  tashqari  sellyulozaning
parchalanishida mikrobakteriyalar ham ishtirok etadi, ya’ni:
Mgcococcus
Archangium
Polyangium   –   turli     tuproqlarda   uchrab   parchalaydi.   Yana   tuprokda   aerob
holatda sellyulozani parchalovchi Cellulomakos avlodi ham bo’lib, bu aerob
grammusbat   ammo   anaerob   holatga   ham   moslashib   sellyulozani   parchalash
xususiyatiga   ega.   Aktinomisetlar   va   zamburug’lar   ham   sellyulozani   aerob
holatda   uncha   unumdor   bo’lmagan   yerlarda   uchrab   sekinlik   bilan
sellyulozani parchalaydi. 
              Sellyulozaning anaerob bijg’ishi
                  Sellyulozaning   anaerob   yo’l   bilan   parchalaydigan   bir   qancha
bakteriyalar   tabiatda   topilgan   bo’lib   bulardan   asosan,   Bacillaccoc   oilasidan
Closteridium     avlodidir.   Bu   bakteriyalar   asosan   go’ng   va   iflos   organikaga
boy bo’lgan yerlarda, daryo va ko’l suvlarida ko’plab uchraydi. Bakteriyalar tashqi   faktorlarga   chidamli   bo’lib   neytral   tuproqlardan   tashqari   kislotali
muhitda ham uchraydi. Bularning rivojlanishi uchun optimal temperatura 30-
40 0
S.   Taniqli   mikrobiologlardan   biri   V.L.Omseyanskiy   sellyulozaning
parchalanishi 2-xil, ya’ni metanli va vodorodli achishini aniqladi.
Vodorodli   achishda   sellyulozaning   parchalanishida   ko’plab   vodorod   ajralib
chiqadi   moy   sirka   kislotalari,   SO
2   va   boshqa   gazlar   hosil   bo’ladi.   Bu   hil
achishni mikroorganizmlardan Bac.Cellubosos hydeogcnicus qo’zg’atadi. Bu
mikrob uzunchoq anaerob, tayoqchasimon, sporasi tanasining bir uchida hosil
bo’lib baraban tayoqchasini eslatadi. Metanli achishda sellyuloza tufayli juda
ko’p miqdorda SN
3  ajralib chiqadi.   Ana shu bilan moy, sirka kislotalari, SO
2
gazi va boshqalar hosil bo’ladi. Bu prosessni Bac.cellulosoa mcthonicus olib
boradi   deb   ularning   rivojlanishi   ham   har   hil,   ya’ni   metanni   bijg’ituvchi
vodorodli bijg’ituvchiga nisbatan tezroq rivojlanadi. Shuning uchun ularning
sof   kulturasini   ajratib   olish   osonroq.   Sellyulozali   mahsulotni   optimal
sharoitga   qullab   bijg’itishni   kuzatsak   avvalo   bijg’ishning   qo’zg’atuvchisi
sporadan   chiqib   rivojlana   boshlaydi,   undan   keyin   vodorodli   bijg’ish
rivojlanadi.   Buni   birinchi   marta   1902   yilda   Omslyanskiy   ajratgan.   Bular
tayoqchasimon   bo’lib   4-8   x   0.3-0.5   mkm,   harakatchan   sporali   bakteriyalar.
Bundan tashqari kovshovchi hayvonlarning oshqozonida (qatqorinda) alohida
yana   sellyulozani   parchalovchi   mikroorganizmlar,   ya’ni   mahsus   obligat
anaeroblar   yashaydi   va   xashakni   avval   glyukozaga   so’ngra   organik
kislotalarga   parchalaydi   (sirka,   protion,   moy   va   boshqalar).   Bu
bakteriyalarning   ishi   katta   amaliy   ahamiyatga   ega   bo’lib,   hazm   qilish
prosessida muhim amaliy ahamiyatga ega. Umuman sellyulozaning bijg’ishi
asosan   aerob   bilan   anaeroblarning   farqi   shundaki   1.   Aerob   parchalanganda
SO
2   va   N
2 O   ga   parchalanadi,   2.   Anaerobda   sellyuloza   birinchi   navbatda
gidrolizlanib   glyukoza   hosil   bo’lib   so’ngra   turli-tuman   organik   moddalar
ajrala boshlaydi. Gemisellyulozaning parchalanishi
            Gemisellyuloza   asosan   pektin   va     lignin   bilan   birgalikda   o’simlikning
hujayra  oraliqlarida   uchraydi.   Gemisellyuloza  geteropolisaxaridlardan   iborat
(pentoz,   geksoz,   ksilan),   ana   shu   modda   bir   necha   zamburug’lar   va   aerob-
anaeroblar   ishlab   chiqaruvchi   moddalari   ishtirokida   parchalandi.   Ana   shu
gemisellyulozani   parchalovchi   fermentga   gemisellyuloz   (ksilanaz)   deyiladi.
O’simlik qoldiqlari yerga tushgandan so’ng shu mikroorganizmlar yordamida
parchalana boshlaydi.
Ligninning  parchalanishi
                O’simliklarda,   ayniqsa   daraxtchil   qismida   ko’p   mikroorganizmlarda
ligning-mumsimon   modda   mavjud   bo’ladi,   bular   ham   yuqorida
aytganimizdek xujayraaro moddalar bo’lib yosh o’simliklarda uning miqdori
kam, ya’ni 3 % dan 6 % gacha bo’ladi. Daraxtchil o’simliklarda esa 15-30 %
mavjud.   Lignin   o’zi   alohida   uchramay   asosan   boshqa   polisaxaridlar   bilan
birikkan   holda   uchraydi.   Ligninni   molekulyar   og’irligi   1000-10.000   bo’lib
turli   xil   organik   erituvchilarda   erimaydigan     mustahkam.   Ligning   asosan   3
elementdan S, N, O tashkil topgan bo’lib, u parchalanganda avvalo aldegidga
parchalandi, bu modda ancha chidamli bo’lib sellyuloza va gemisellyulozga
nisbatan   qiyinchilik   bilan   parchalandi.   Aerob   sharoitda   lignin   asosan
Basidionucetes yordamida parchalandi. Bundan tashqari tuproqda bir qancha
ligninni parchalovchi anaerob bakteriyalar mavjud.
Pektinning parchalanishi
                O’simlikning   hujayrasini   bir-biriga   yopishtiruvchi   modda   pektin
moddasini   topganlar,   bu   modda   o’simlik   hujayralarini   bir-biriga   yopishtirib
tuqimaga aylantiradi. Ana shu hujayra pektin moddasi suvda erimaydi. Ular
daraxt   po’stida   va   mevasida   ayniqsa   ko’p   bo’ladi.   Pektin   o’zi   murakkab
polisaxariddan iborat bo’lib, 3 xil  tipi bor.
1. Protopstin – bu suvda erimaydigan hujayraro modda 2. Pektin – suvda eruvchi polimer gaakturonktdan iborat
3. Pektin kislota – bu suvda eruvchi
Ana shu 3 xilini ham bir gramm mikroorganizmlar aerob va anaerob 
sharoitda parchalaydi. Bu mikroorganizmlar 1 g tuprokda 1 mln.gacha 
bo’ladi. Bularning eng muhim vakillari qo’yidagilar.
Aerob. Bacillus maccrans, Bac., polymgaca
Anaerob.   Clostridiunu   pcctinovorunu,   Clfelsinoum,   Cl.   Pcatinolyticum   va
boshqalar. Pektin kislota qo’yidagicha parchalanadi. 
C
46 H
68 O
40  + H
2 O = CHO (CHOH)
4  COOH + C
6 H
12 O
6  + C
5 H
0 O
5  +
               Pek.k-ta                  galakturon k-ta           galaktoza
C
5  H
0 O
5  + C
5  H
0 O
5  + CH
3 OH+ CH
3 COON
                               Ksiloza       arabinoza   moy k-ta    sirka kislota
          Ana   shu   pektinli   bijg’ishga   qatnashuvchi   mikroorganizmlardan   anaerob
sharoitda   ishtirok   etuvchi     Clostridium   avlodidan   Cl.pcctinovorum,
Cl.fclsincum bunda  pektinning bijg’ishida moy va sirka kislota hosil bo’ladi.
Pektinli   moddalarni   parchalash   uchun   suvda   yoki   shuduringda   ivitish   usuli
qo’llaniladi. Birinchi prosess pektinni parchalovchi anaerob bakteriyalarning
biokimyoviy   aktivligiga,   ikkinchisi   esa   ba’zi   aerob   bakteriyalar   va   mog’or
zambrug’larning   aktivligiga   asoslangan.   Tabiiy   (sharoitda)   ravishda   suvda
ivitilganda   pektin   moddalarni   parchalashda   bir   qancha   organizmlar   ishtirok
etib   ikki   fazadan   ibort   1.   Ekstraktiv   moddalarning   achishi,   2.   Pektin
moddalarning haqiqiy achishi.
Birinchi faza 2 soatdan keyin boshlanib 12-13 soat avj oladi va SO
2 , N
2  hosil
bo’lsa,   u   kunikli   achish   deyiladi.   Bu   vaqtda   juda   ko’p   mayda   kokklar   va
ichak   tayoqchasiga   o’xshash   sporasiz   bakteriya   rivojlana   boshlaydi.   Pektin moddalarning   haqiqiy   achish   vaqtida   spora   hosil   qiluvchi   anaerob
tayokchalar   rivojlanadi,   birinchi   fazasida   suyuklik   tarkibida   yuqorida
aytilgandek moy va sirka kislotalari bilan birga sut kislotasi ham hosil bo’lib
50   %   moy   kislota   hisoblanadi.   Bu   pektinli   bijg’ituvchi   mikroorganizmlar
asosan 32-38 0
S da yaxshi rivojlanadi.
          Asetonbutilli bijg’ish.
            Bu   muhim   praktik   ahamiyatga   ega   bo’lib,   uglevodlarning   achishi
natijasida oxirgi muhim mahsulotlar olinishi bilan xarakterlanadi.
Masalan: butil spirti – CH
3  CH
2 CH
2 CH
2 OH
Etil spirti – C
2 H
5 OH, aseton – CH
8 COCH
3 , izopronil spirti – 
  CH
3 CHOHCH
3   va sirka va moy kislotasi hosil bo’ladi. Buning eng muhim
bijg’ituvchisi   Clostridium   acetobutylicumdir.   Buning   bijg’ishi   qo’yidagicha
boradi. 
C
6 H
12   - CH
3 CH
2 CH
2 CH
2 OH +CH
3 CHCH
3 +CH
3 CH
2 OH+CH
3 CHOHCH
3 +H
2 +
CO
2
  Butil spirti                 aseton               etil    izopronil
                Bu   bijg’ish   sanoatda   muhim   ahamiyatga   ega   bo’lib,   asosan
makkajo’xori   va   kraxmalli   mahsulotlardan   aseton   va   butil   spirt   olishda
muhim   ahamiyatga   ega.   Ana   shu   olingan   sun’iy   gori   va   shoyi   olishda,
kinoplenkalari   olishda   ishlatiladi.   Butil   spirt   esa   turli   xil   lak   ishlab
chiqarishda ishlatiladi.
                    Uglevodlarning oksidlanishi
       Uglevodlar barcha organik moddalarning ichida barqarori bo’lib bu ham
bir   muncha   mikroorganizmlar   ishtirokida   parchalanadi.   Bu   organik
uglevodlardan   parafinni   o’zlashtirishni   sovet   olimi   Z.O.Tauson   tomonidan
aniqlangan   tabiatda   ana   shulardan   Arthrobacter,   Streptococcus,   Nacardia, Mycobacterium   va   zamburug’lardan   Candida   uglevodlari   faqat   mikroblarga
energiya   berib  qolmasdan   ularning   hujayrasini   qurilish   materiali  ham   bo’lib
hisoblanadi. Yana ham uglevodlarning gaz xolidagilarini ham o’zlashtirishni
aniqlandi. 
                        Yog’larning   oksidlanishi
              Yog’   va   yog’   mahsulotlari   ham   mikroorganimlar   yordamida
parchalanadi,   ya’ni   miroorganizmda   ferment   ta’sirida   yog’   kislotali   va
gliseringa   parchalanadi.   Yog’     kislotasi   qiyin   eriydigan   mustahkam     bo’lib,
bu  tezda 
parchalanmaydi.   Yog’   hamma   organizmlar   tarkibida   bo’lib,   ayniqsa   ayrim
organlarda   juda   ko’p   bo’ladi   va   buni   aerob   va   anaerob   mikroorganizmlar
parchalaydi.   Ana   shulardan   Pscudomonos,   Bac.moscnterceicus   bular
yog’lardan faqat yog’ kislotasi va gleseringa parchalanadi. ADABIYOTLAR
1.   M.Inog‘omova,   A.h.Vahobov.   Mikrobiologiya   va   virusologiya   asoslari.
Toshkent, “Universitet”, 2010, 203. 
2.  Mishustin E.N., Ems e v V.G. Mikrobiologiya. M. Kolos, 1987.
3.   Ag ol   V.I.,   Atabekov   I.G. ,   Tixonenko   T.I. ,   Kr o‘ lov   V.N.   Molekulyarnaya
biologiya virusov. M. Nauka, 1971.
Qo‘shimcha
4.     Bo y ko   A.L.   Ekologiya   virusov   rasteniy.   Uchebnoe   posobie   dlya   vuzov.
Kiev,1990.
5.Nizametdinova   YA.F.,     Mansurova   M.L.,       Muzaffarova     I.A.,
Kondratьeva   K.V.. Vahobov A.h. Mikrobiologiyadan amaliy mashg‘ulotlar.
Metodik qo‘llanma. Toshkent, ToshDU, 1992
8.  Gibbs A., Xarrison B. Osnov o‘  virusologii rasteniy. M.: Mir. 1978.
9.     Vahobov   A,h.   O‘simlik   viruslarini   aniqlashda   immunologiya   usullarini
qo‘llash (Uslubiy ko‘rsatma) ToshDU ,1991.

BIJG‘ISH VA UNING XILLARI (yog‘ kislotali, pectin va selluylozali)

Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Maktabgacha ta‘lim tashkilotida ovqatlanish ratsionini tashkil etish
  • Umumta‘lim maktablarida Imom Buxoriy hadislarini o‘rganishning ahamiyati
  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский