Билишда ҳақиқат муаммоси - Философия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	283.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Философия

Билишда ҳақиқат муаммоси

Купить

1Билишда ҳақиқат муаммоси www.arxiv.uz

2Ҳақиқат Аристотель : Ҳақиқат - мулоҳаза ва амалдаги ҳолат Платон : Ғ оялар дунёсига мос келувчи ғайритабиий мустақил идеал моҳият, инсон билими жоннинг шу ғоялар дунёси билан муштараклиги Фома Аквинский : Ҳ ақиқат - ёлғон нарсаларда эмас, балки ақлда мавжуд бўлади, ҳамма нарса ўзи боғлиқ бўлган ақлга муносабати даражасидагина ҳақиқийНақшбандий : Ҳ ақиқат бу - А ллоҳни англашдир Беруний : Ҳ ақиқат - билимнинг воқеликка мувофиқлигидир Гегел : Ғ оя ўзининг тўлиқ ва муайян кўринишида «ўзида ва ўзи учун борлиққа эга бўлган ҳақиқат»дир www.arxiv.uz

3Амалиёт-жараён Ҳ а қ и қ ат-жараён Ҳ а қ и қ ат жараён сифатида икки моментдан иборат Нисбий момент (нисбий ҳ а қ и қ ат)Мутло қ момент (мутло қ ҳ а қ и қ ат) Нисбий ҳ а қ и қ ат:  Т ў ли қ б ў лмаган, якунланмаган ҳ а қ и қ ат  Тугалланмаганлиги учун амалиётда илмий тад қ и қ отни исботлаш ва тасди қ лашни талаб қ илади ҳ амда билиш жараёнида иштирок қ иладиМутло қ ҳ а қ и қ ат:  Фанда исботланган ва амалиётда тасди қ лангани учун ҳ еч қ ачон инкор этилмайди  Ў зида т ў ли қ билимни ифода қ илганлиги учун билиш жараёнида иштирок қ илмайди Ҳ а қ и қ ат - тарихан асосланган жараён 1. Билим - ҳ а қ и қ атнинг ривожланиши демакдир 2. Ҳ а қ и қ ат - чексиз билимларни т ў плаш жараёни 3. Билиш жараёнида ҳ а қ и қ ат янглишиш билан чамбарчас бо ғ ли қ 4. Янглишиш - ҳ а қ и қ атнинг нисбийли

4Ҳақиқат шакллари Мутлоқ ҳақиқат предметни келажакда тўлдирилиши ёки унга аниқлик киритилиши мумкин бўлмаган тарзда тўла, мукаммал билишдир Объектив ҳақиқат – билимларимизнинг инсон инсониятга боғлиқ бўлмаган мазмуни Нисбий ҳақиқат – борлиқни асосан тўғри акс эттирса-да, образ объектга унча мос эмаслиги билан ажралиб турадиган билим www.arxiv.uz

5Ҳақиқат концепциялари Корреспондент назариянинг тажрибада олинган маълумотларга мувофиқ бўлишини талаб қилади Прагматик амалиёт мезони кўпинча тўғридан-тўғри эксперимент тушунчаси билан боғланади Когерент (назарий) концепция эса экспериментга мувофиқ бўлиши, унга зид келмаслиги, унинг натижаларини башорат қилиш имконини бериши лозим www.arxiv.uz

6Исботлаш Фаннинг у ёки бу қоидасининг ҳ ақиқийлиги ёки сохталиги, аниқ- равшан бўлмайди К ўрсатиш мумкин бўлган нарсани исботлашнинг ҳожати йўқ www.arxiv.uz

7Исботлаш ва рад этиш Фаннинг у ёки бу қоидасининг ҳақиқийлиги ёки сохталиги, аниқ-равшан кўриниб турмайди. Фақат энг содда мулоҳазалар ўзининг ҳақиқийлигини тасдиқлаш учун сезги идрокидангина фойдала - нишни талаб қилади: кўрсатиш мумкин бўлган нарсани исботлашнинг ҳожати йўқ. Фаннинг аксарият қоидалари сезги аъзолари орқали билиш даражасида ва бошқа ҳақиқатлар - дан алоҳида эмас, балки мантиқий тафаккур даражасида, бошқа ҳақиқатларга боғланган ҳолда, яъни исботлаш йўли билан ҳақиқий деб қабул қилинади. Исботлаш – илмий тафаккурнинг му - ҳим воситаси. Ҳар қандай исботда тезис, исботлаш учун асослар (далиллар) ва исботлаш усули мавжуд. Ҳақи - қийлиги ёки сохталиги исботлаш йўли билан аниқланаётган қоида тезис деб аталади. Тезиснинг сохталигини аниқлаш рад этиш деб аталади. Исботлашда фойда

8эмоциялар – Ҳодисалар ва ҳолатлар аҳамиятини бевосита ҳис этиш деб аталади . Ижобий эмоциялар – лаззатланиш, қувонч, ҳайрат, муҳаббат ва ш.к. Салбий эмоциялар – қўрқув, ҳайиқиш, нафрат, қайғу ва ш.к. www.arxiv.uz

9. . –. Ирода и нсон руҳиятининг ҳар хил шакллари орасида – субъектнинг ўз фаолиятини ўзи тартибга солиши муҳим аҳамиятга эга ИдеалИшонч пировард келажакнинг муайян образи эмас, балки қайта кўрилиши мумкин бўлган ҳар хил назарий ва бошқа тасаввурларнинг келажакка қаратилган мажмуи инсоннинг қадриятлари ва мўлжаллари дунёсида бирон-бир нарса ёки ҳодисани ҳақиқий деб қабул қилиш муҳим аҳамиятга эга. www.arxiv.uz

10Ҳақиқатни объектив- идеалистик тушуниш дунёнинг онгда акс этиш жараёнига боғламасдан қараш ва уни инсоннинг объект ҳақидаги билими хоссаси сифатида эмас, балки эмпирик борлиққа қўшимча тарзда объективлашган қандайдир вақтдан ташқаридаги ғоянинг хоссалари сифатида талқин қилишда намоён бўлади. Ҳақиқатни субъектив идеалистик тушуниш инсон билимининг хоссалари ва таркиби билан боғланади, бироқ мазкур билим унда ташқи, мустақил дунёнинг акс этишига боғланмайди, чунки бундай дунёнинг мавжудлиги инкор этилади www.arxiv.uz

11Билишнинг маънавий қадриятлари . Ҳар қандай илмий тадқиқотда маънавий қадриятлар ва меъёрлар мавжуддир. Илмий метод негизини объективлик ва оқилоналик каби анъанавий маънавий қад - риятлар ташкил этиши лозим. Объективлик олим тадқиқот меъёрларини танлашга нисбатан виждонан ёндашиши, шахсий манфаатдорликни сиқиб чиқариши, ҳақи - қатни гуруҳ манфаатларидан устун қўйишини назарда тутади. Айрим илмий концепциялар эскиришига қараб ўзига хос «тимсол» белгиларини касб этади. Эскирган концепциялардан воз кечиш кўпинча уларни яратувчиларнинг қар - шилигини бартараф этиш билан боғлиқ. Олим баъзан фанда инқилобга йўл очувчи янги ғояларни афзал кўришга ўзида куч топа олмай, эскича ёндашувлар асири бў - либ қолиши мумкин. Билим ва ҳақиқат амалда айний тушунчалардир. Билиш – нарсаларнинг ҳақиқий ҳо -

12Ёлғон Ёлғон ҳақиқатнинг қарама- қаршиси. Ёлғон одатда нотўғрилиги аён бўлган тасаввурларни била туриб ҳақиқат даражасига кўтариш сифатида тушунилад и. Верификация тамойили Бу тамойилга биноан дунё ҳақидаги ҳар қандай фикрнинг ҳақиқийлиги пировард натижада уни сезги аъзолари орқали олинган маълумотларга таққослаш йўли билан аниқланиши лозим. Янглишиш Ҳақиқат ёйилиши ва теранлашувининг барча босқичларида унинг дои - мий ва зарурий ҳамроҳи янглишишдир. Ҳақиқат нима ва уни янглишиш - лардан (Бэкон таъбири билан айтганда, «тафаккур бутлари»дан) қандай қилиб халос этиш мумкин, деган саволлар одамларни (фақат фан соҳа - сидагина эмас) доим қизиқтириб келган. Ҳақиқат ва янглишиш катего - риялари билиш назариясидаги ягона билиш жараёнининг икки қарама- қарши, лекин бир-бири билан узвий боғлиқ бўл

13Янглишиш ўз предмети билан муштарак бўлмаган, унга мос келмайдиган билим Янглишишлар ўз шаклларига кўра ранг-барангдир и лмий ноилмий эмпирик назарий диний фалсафий www.arxiv.uz

14ХУЛОСА 1. Ҳақиқат билишнинг мезонидир. Инсон амалий фаолияти ҳақиқатни аниқлашга йўналтирилган. Бироқ ҳақиқат ёлғон билан ёнма-ён туради. Ёлғон инсон ҳаётининг таркибий қисми сифатида амал қилади. 2. Амалиёт ва билишнинг ривожланиши у ёки бу янглишишлар эртами, кечми бартараф этилиши: ё саҳнадан тушиши (масалан, «абадий двигатель» ҳақидаги таълимот каби), ё ҳақиқий билимга айланиши (алхимиянинг кимёга айланиши)ни кўрсатади. Янглишишларни юзага келтирган ижтимоий шароитларни ўзгартириш ва такомиллаштириш, ижтимоий-тарихий амалиётнинг етуклиги, билимнинг ривожланиши ва теранлашуви янглишишларни бартараф этишнинг муҳим омилларидир. Бу эса борлиққа нисбатан апологетик (ҳимояловчи-оқловчи) ёндашувни эмас, балки конструктив-танқидий ёндашувни, «синовлар ва хатолар» методини амалга оширишни (По

Купить