Dokument ma'lumotlari

Narxi 30000UZS
Hajmi 261.9KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 01 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Testlar
Fan Huquqshunoslik

Sotuvchi

DocX Seller

Ro'yxatga olish sanasi 31 Oktyabr 2026

1 Sotish

Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari. Tayyorgarlik to‘plami: 1020 ta mashq testi (javoblari va izohlari bilan) + 30 ta suhbat bileti namunaviy javoblari bilan, 2026

Sotib olish
BOJXONA ORGANLARIGA ISHGA KIRISH: TEST VA SUHBAT SAVOLLARI Tayyorgarlik to'plami: 1020 ta mashq testi (javoblari va izohlari bilan) + 30 ta suhbat bileti namunaviy javoblari bilan, 2026 64 ta variant • 1170 ta topshiriq • javoblari bilan Mashq to'plami • 2026–2027 o'quv yili Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 1 Imtihon tuzilishi va yo'riqnoma • Bojxona organlariga ishga qabul qilishda nomzodlar odatda bir necha bosqichdan o'tadi: hujjatlar, tibbiy va psixologik tekshiruv, kasbiy bilim testi va suhbat. Aniq tartib har bir tanlov e'lonida ko'rsatiladi. • Ushbu tayyorgarlik to'plamining birinchi qismida 1020 ta mashq testi bor: bojxona ishi asoslari, bojxona rejimlari, rasmiylashtirish va deklaratsiyalash, bojxona nazorati, bojxona to'lovlari turlari, valyuta nazorati, xalqaro hamkorlik, davlat xizmati etikasi va korrupsiyaga qarshi kurash. Har bir savolga to'g'ri javob va izoh berilgan. • Ikkinchi qismda 30 ta suhbat bileti (har birida 5 ta savol) va namunaviy javoblar bor: motivatsiya, kasbiy bilim, etika, umumiy bilim va amaliy vaziyat (keys). • Tavsiya: testlarni variantlar bo'yicha vaqt belgilab ishlang; suhbat savollariga avval o'zingiz og'zaki javob berib, so'ng namunaviy javob bilan solishtiring. Bojxona bo'yicha psixologik test mashqlari alohida to'plamda berilgan. • Muhim: bu mashq testlari — rasmiy tanlov savollari yoki ularning javoblari emas. Bojxona to'lovlari stavkalari, jarimalar va qonunchilikdagi so'nggi o'zgarishlarni lex.uz va Bojxona qo'mitasining rasmiy manbalaridan tekshiring. Bo'limlar Bo'lim Variantlar Izoh Test savollari 34 ta variant × 30 ta savol Har bir savolga izoh berilgan Suhbat biletlari 30 ta bilet × 5 ta savol Namunaviy javoblar bilan Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 2 Mundarija № Variant Topshiriqlar 1 1-variant 1–30 2 2-variant 31–60 3 3-variant 61–90 4 4-variant 91–120 5 5-variant 121–150 6 6-variant 151–180 7 7-variant 181–210 8 8-variant 211–240 9 9-variant 241–270 10 10-variant 271–300 11 11-variant 301–330 12 12-variant 331–360 13 13-variant 361–390 14 14-variant 391–420 15 15-variant 421–450 16 16-variant 451–480 17 17-variant 481–510 18 18-variant 511–540 19 19-variant 541–570 20 20-variant 571–600 21 21-variant 601–630 22 22-variant 631–660 23 23-variant 661–690 24 24-variant 691–720 25 25-variant 721–750 26 26-variant 751–780 27 27-variant 781–810 28 28-variant 811–840 29 29-variant 841–870 30 30-variant 871–900 31 31-variant 901–930 32 32-variant 931–960 33 33-variant 961–990 34 34-variant 991–1020 35 Suhbat bileti 1 1021–1025 36 Suhbat bileti 2 1026–1030 Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 3 № Variant Topshiriqlar 37 Suhbat bileti 3 1031–1035 38 Suhbat bileti 4 1036–1040 39 Suhbat bileti 5 1041–1045 40 Suhbat bileti 6 1046–1050 41 Suhbat bileti 7 1051–1055 42 Suhbat bileti 8 1056–1060 43 Suhbat bileti 9 1061–1065 44 Suhbat bileti 10 1066–1070 45 Suhbat bileti 11 1071–1075 46 Suhbat bileti 12 1076–1080 47 Suhbat bileti 13 1081–1085 48 Suhbat bileti 14 1086–1090 49 Suhbat bileti 15 1091–1095 50 Suhbat bileti 16 1096–1100 51 Suhbat bileti 17 1101–1105 52 Suhbat bileti 18 1106–1110 53 Suhbat bileti 19 1111–1115 54 Suhbat bileti 20 1116–1120 55 Suhbat bileti 21 1121–1125 56 Suhbat bileti 22 1126–1130 57 Suhbat bileti 23 1131–1135 58 Suhbat bileti 24 1136–1140 59 Suhbat bileti 25 1141–1145 60 Suhbat bileti 26 1146–1150 61 Suhbat bileti 27 1151–1155 62 Suhbat bileti 28 1156–1160 63 Suhbat bileti 29 1161–1165 64 Suhbat bileti 30 1166–1170 Jami topshiriqlar 1170 Javoblar kaliti (hujjat oxirida) Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 4 1-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Bojxona nazorati ostidagi tovarlardan rejim shartlariga zid foydalanish qanday baholanadi? A) Faqat axloqiy masala sifatida B) Odatiy va ruxsat etilgan amaliyot sifatida C) Rag'batlantiriladigan tashabbus sifatida D) Bojxona qoidalarini buzish sifatida To'g'ri javob: D) Bojxona qoidalarini buzish sifatida✔ Izoh: Nazorat ostidagi tovarlarni ruxsatsiz berish, sotish yoki ishlatish javobgarlikka sabab bo'ladigan qoidabuzarlikdir. 2. Quyidagilardan qaysi biri bojxona nazorati shakli hisoblanmaydi? A) Shaxslarni og'zaki so'roq qilish B) Hujjatlar va ma'lumotlarni tekshirish C) Tovarlar va transport vositalarini ko'rikdan o'tkazish D) Tovarning chakana narxini belgilash To'g'ri javob: D) Tovarning chakana narxini belgilash ✔ Izoh: Narx belgilash savdo faoliyati bo'lib, bojxona nazorati shakllariga kirmaydi; qolganlari nazorat shakllaridir. 3. Davlat foydasiga voz kechish rejimining mohiyati nima? A) Huquqbuzarlik uchun tovarlarni musodara qilish jazosi B) Xorijiy tovarlardan to'lovlarsiz davlat foydasiga voz kechish C) Tovarlarni davlat kafolati bilan bojxona omborida saqlash D) Tovarlarni davlat xarid tashkilotlariga bozor narxida sotish va pulini olish To'g'ri javob: B) Xorijiy tovarlardan to'lovlarsiz davlat foydasiga voz kechish ✔ Izoh: Shaxs xorijiy tovarlardan ixtiyoriy voz kechadi, tovar to'lovlar undirilmasdan davlat mulkiga o'tadi; bu jazo emas. 4. Tovarni ataylab noto'g'ri tasniflash (kodini noto'g'ri ko'rsatish) qanday oqibatga olib kelishi mumkin? A) Tovar avtomatik ravishda musodara qilinadi B) Deklarant soliq imtiyoziga ega bo'ladi C) To'lovlar noto'g'ri hisoblanib, javobgarlik yuzaga keladi D) Tovar bojxona nazoratidan va to'lovlardan butunlay ozod bo'ladi To'g'ri javob: C) To'lovlar noto'g'ri hisoblanib, javobgarlik yuzaga keladi ✔ Izoh: Tovar kodi stavka va cheklovlarni belgilaydi; ataylab noto'g'ri tasniflash to'lovlar kam hisoblanishiga va javobgarlikka olib keladi. 5. Vaqtincha olib kirilgan tovar belgilangan muddatda olib chiqilmasa, qanday oqibat yuzaga keladi? A) Bojxona to'lovlarini to'lash majburiyati va javobgarlik B) Tovar avtomatik ravishda mahalliy tovar maqomini to'lovsiz oladi C) Muddat cheksiz uzaytiriladi D) Hech qanday oqibat yo'q To'g'ri javob: A) Bojxona to'lovlarini to'lash majburiyati va javobgarlik ✔ Izoh: Rejim shartlari buzilsa, ozod qilingan to'lovlar undiriladi va qonunda belgilangan javobgarlik qo'llanadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 5 6. Elektron ma'lumotlar almashinuvi bo'yicha BMTning xalqaro standarti qanday nomlanadi? A) Incoterms B) HS 2022 C) ISO 9001 standarti D) UN/EDIFACT To'g'ri javob: D) UN/EDIFACT✔ Izoh: UN/EDIFACT BMT tomonidan ishlab chiqilgan savdo va transport hujjatlarini elektron almashish standartidir. 7. Bojxona to'lovlarini to'lash majburiyati qaysi holatda bekor bo'ladi? A) Tovar boshqa omborga ko'chirilganda B) Deklarant manzilini o'zgartirganda C) Tovar narxi pasayganda D) To'lovlar to'liq to'langanda To'g'ri javob: D) To'lovlar to'liq to'langanda ✔ Izoh: To'lov majburiyati to'lovlar to'langanda, shuningdek qonunda belgilangan boshqa hollarda, masalan davlat foydasiga voz kechilganda bekor bo'ladi. 8. Bojxona hududidan tashqarida qayta ishlash rejimi nimani nazarda tutadi? A) Xorijiy tovarlarni mamlakat ichida to'lovlarsiz qayta ishlashni B) Xorijiy tovarlarni bojxona omborida o'zgartirmasdan saqlashni C) Tovarlarni bojxona hududi orqali tranzit sifatida o'tkazishni D) Mahalliy tovarlarni chet elda qayta ishlab, mahsulotni qaytarib olib kirishni To'g'ri javob: D) Mahalliy tovarlarni chet elda qayta ishlab, mahsulotni qaytarib olib kirishni ✔ Izoh: Tashqi qayta ishlashda mahalliy tovarlar chet elda qayta ishlanadi, qaytgan mahsulotga to'liq yoki qisman imtiyoz qo'llanadi. 9. Rentgen-ko'rik majmualari qanday afzallik beradi? A) Yukni ochmasdan ichini tekshirish imkonini beradi B) Bojxona to'lovlari summasini o'zi hisoblab chiqaradi C) Tovar qiymatini avtomatik ravishda baholab beradi D) Yo'lovchining shaxsini biometrik usulda tasdiqlaydi To'g'ri javob: A) Yukni ochmasdan ichini tekshirish imkonini beradi ✔ Izoh: Rentgen va boshqa noinvaziv vositalar yukni ochmasdan ichidagi yashirin narsalarni aniqlash va vaqtni tejash imkonini beradi. 10. Bojxona nazoratida transport vositalarini tortish (vazn o'lchash) nima uchun qo'llanadi? A) Transport vositasining rangi va modelini aniqlash uchun B) Yuk og'irligining hujjatlarga muvofiqligini tekshirish uchun C) Haydovchining sog'lig'i va charchoq darajasini tekshirish uchun D) Avtomobil yo'li uchun to'lov miqdorini belgilash uchun To'g'ri javob: B) Yuk og'irligining hujjatlarga muvofiqligini tekshirish uchun ✔ Izoh: Haqiqiy og'irlik va hujjatlardagi og'irlik o'rtasidagi farq deklaratsiyalanmagan tovar mavjudligini ko'rsatishi mumkin. 11. Yo'qolib ketish xavfi ostidagi hayvon terisidan tayyorlangan buyumni olib o'tish uchun nima talab qilinishi mumkin? A) CITES ruxsatnomasi yoki sertifikati B) Faqat mehmonxona ma'lumotnomasi C) Faqat sayohat sug'urtasi D) Faqat do'kon cheki To'g'ri javob: A) CITES ruxsatnomasi yoki sertifikati ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 6 Izoh: CITES ro'yxatidagi turlar va ulardan tayyorlangan mahsulotlar faqat tegishli ruxsatnoma yoki sertifikat bilan olib o'tiladi. 12. Invoys (tijorat hisob-fakturasi) bojxona maqsadlarida nimani tasdiqlaydi? A) Tovarning sifat sertifikatini B) Sotilgan tovarning narxi, miqdori va savdo shartlarini C) Tovarning kelib chiqish mamlakatini rasmiy tasdig'ini va sertifikat raqamini D) Transport vositasining texnik holatini To'g'ri javob: B) Sotilgan tovarning narxi, miqdori va savdo shartlarini✔ Izoh: Invoys sotuvchi tomonidan beriladigan tijorat hujjati bo'lib, tovar narxi, miqdori va yetkazib berish shartlarini aks ettiradi. 13. Tranzit jo'natmasi belgilangan joy bojxona organiga yetib kelgach, nima amalga oshiriladi? A) Plombalar butunligi tekshiriladi va tranzit rejimi yakunlanadi B) Tovar bojxona nazoratisiz va hujjat tekshiruvisiz darhol qabul qiluvchiga chiqariladi C) Tovar qayta tekshiruv uchun jo'natish postiga qaytariladi D) Tovar tekshiruvsiz avtomatik ravishda musodara qilinadi To'g'ri javob: A) Plombalar butunligi tekshiriladi va tranzit rejimi yakunlanadi ✔ Izoh: Belgilangan joyda identifikatsiya vositalari tekshirilib, tovar taqdim etilgach tranzit tugallanadi va tovar keyingi rejimga joylashtiriladi. 14. Import bojxona bojini to'lash majburiyati odatda qachon yuzaga keladi? A) Tovarlar bojxona chegarasini kesib o'tganda B) Tovar ishlab chiqarila boshlaganda C) Tovar sotuvchisi shartnoma imzolaganda D) Tovar iste'molchi tomonidan ishlatib bo'linganda To'g'ri javob: A) Tovarlar bojxona chegarasini kesib o'tganda ✔ Izoh: Import qilinayotgan tovarlar bo'yicha to'lovlarni to'lash majburiyati ular bojxona chegarasini kesib o'tishi bilan yuzaga keladi. 15. Jahon bojxona tashkiloti kotibiyatiga kim rahbarlik qiladi? A) Rais o'rinbosari B) Prezident C) Bosh kotib D) Bosh direktor To'g'ri javob: C) Bosh kotib ✔ Izoh: JBT kotibiyatiga Kengash tomonidan saylanadigan Bosh kotib rahbarlik qiladi. 16. Bojxona nazoratini amalga oshirishda «minimal yetarlilik» tamoyili nimani bildiradi? A) Faqat qonunga rioyani ta'minlash uchun zarur bo'lgan nazorat shakllari qo'llanadi B) Mumkin bo'lgan har bir nazorat shakli har bir yukka birdaniga qo'llanadi C) Nazorat umuman o'tkazilmaydi, faqat deklaratsiya qabul qilinadi D) Nazorat faqat deklarant xohlasa va yozma ariza bersa o'tkaziladi To'g'ri javob: A) Faqat qonunga rioyani ta'minlash uchun zarur bo'lgan nazorat shakllari qo'llanadi ✔ Izoh: Bojxona nazorati qonunga rioyani ta'minlash uchun yetarli bo'lgan shakl va hajm bilan cheklanadi. 17. Davlat xizmatchisining intizomiy javobgarligi nimaga asosan yuzaga keladi? A) Xizmat vazifalarini bajarmaslik yoki lozim darajada bajarmaslik uchun B) Shaxsiy hayotidagi xizmatga aloqasi bo'lmagan har qanday voqea uchun C) Ish vaqtida rahbar yo'llanmasi bilan malaka oshirishga borgani uchun D) Rahbar ruxsati bilan navbatdagi mehnat ta'tiliga chiqqani uchun To'g'ri javob: A) Xizmat vazifalarini bajarmaslik yoki lozim darajada bajarmaslik uchun ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 7 Izoh: Intizomiy javobgarlik xizmatchi aybli ravishda o'z vazifalarini bajarmasa yoki lozim darajada bajarmasa qo'llaniladi. 18. Embargo nima? A) Tovarlarni vaqtincha omborda saqlash B) Muayyan davlat bilan tovar ayirboshlashni to'liq taqiqlash C) Tovarlarni sug'urta qilish majburiyati D) Muayyan davlat tovarlariga pasaytirilgan imtiyozli boj stavkasini qo'llash To'g'ri javob: B) Muayyan davlat bilan tovar ayirboshlashni to'liq taqiqlash✔ Izoh: Embargo — muayyan mamlakatga yoki mamlakatdan tovarlarni olib kirish yoki olib chiqishni davlat tomonidan taqiqlash. 19. Bojxona ishida «tovarlarni chiqarish» (release) nimani anglatadi? A) Bojxona organi tovarlardan rejim maqsadlarida foydalanishga ruxsat berishini B) Tovarlarni vaqtinchalik saqlash omboridan boshqa omborga ko'chirishni C) Tovarlarni bojxona chegarasidan tashqariga jo'natuvchiga qaytarib yuborish tartibini D) Tovarlarni transport vositasidan tushirib olish va tortib o'lchashni To'g'ri javob: A) Bojxona organi tovarlardan rejim maqsadlarida foydalanishga ruxsat berishini ✔ Izoh: Chiqarish — bojxona organi manfaatdor shaxsga tovarlarni tanlangan bojxona rejimi maqsadlarida tasarruf etishga ruxsat beradigan harakat. 20. Manfaatlar to'qnashuvini hal qilish usullariga qaysi biri kiradi? A) Xizmatchining qarindoshini nazoratchi lavozimga tayinlash B) Xizmatchini qaror qabul qilish jarayonidan chetlashtirish C) Xizmatchining qabul qilgan qarorini yashirin saqlash D) Xizmatchiga qo'shimcha moddiy rag'bat berib, ishni davom ettirish To'g'ri javob: B) Xizmatchini qaror qabul qilish jarayonidan chetlashtirish ✔ Izoh: Manfaatlar to'qnashuvi xizmatchini masaladan chetlashtirish, vazifalarni qayta taqsimlash yoki manfaatdan voz kechish orqali hal qilinadi. 21. Vaqtincha olib kirilgan tovar belgilangan muddatda qaytarib olib chiqilmasa, nima buziladi? A) Vaqtincha olib kirish rejimi shartlari B) Erkin muomalaga chiqarish rejimi shartlari C) Tovarlar tranzitining yo'nalish shartlari D) Eksport rejimining umumiy shartlari To'g'ri javob: A) Vaqtincha olib kirish rejimi shartlari ✔ Izoh: Vaqtincha olib kirish rejimi tovarni muddat tugaguncha olib chiqib ketish yoki boshqa rejimga o'tkazish shartini qo'yadi. 22. Xalqaro tashkilotlar (masalan, BMT Xavfsizlik Kengashi) tomonidan muayyan davlatga qo'llanilgan qurol embargosi bojxona uchun nimani anglatadi? A) O'sha davlatga eksport qilinadigan tovarlar uchun boj stavkasini ikki baravar oshirish B) O'sha davlatdan keladigan tovarlarni bojsiz va ko'riksiz o'tkazib yuborish C) Tegishli tovarlarni o'sha davlatga yetkazishni nazorat qilish va to'xtatish D) O'sha davlat fuqarolari bo'lgan yo'lovchilarni chegaradan o'tkazmaslik To'g'ri javob: C) Tegishli tovarlarni o'sha davlatga yetkazishni nazorat qilish va to'xtatish ✔ Izoh: Bojxona organlari xalqaro sanksiyalar va embargolarga rioya etilishini nazorat qilib, man etilgan tovarlarning o'tishiga yo'l qo'ymaydi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 8 23. Bojxona organlari intellektual mulk obyektlarini qaysi reestr asosida himoya qiladi? A) Yuridik shaxslarning yagona davlat reestri B) Soliq to'lovchilarning yagona davlat reestri C) Transport vositalarining davlat ro'yxati reestri D) Intellektual mulk obyektlarining bojxona reestri To'g'ri javob: D) Intellektual mulk obyektlarining bojxona reestri✔ Izoh: Huquq egasi arizasi asosida intellektual mulk obyekti bojxona reestriga kiritiladi va bojxona organlari uni chegarada himoya qiladi. 24. Kontrabanda yo'nalishlarini aniqlashda strategik tahlil nimaga qaratilgan? A) Yo'lovchilarga xizmat ko'rsatish sifatini oshirishga B) Bojxona omborlari ijarasini va saqlash xarajatlarini hisoblashga C) Bitta deklaratsiyani tez va tasodifiy tekshirishga D) Uzoq muddatli tendensiyalar va yangi xavf yo'nalishlarini aniqlashga To'g'ri javob: D) Uzoq muddatli tendensiyalar va yangi xavf yo'nalishlarini aniqlashga ✔ Izoh: Strategik tahlil umumiy tendensiyalarni o'rganadi, operativ tahlil esa konkret jo'natmalar va holatlarga qaratiladi. 25. Bojxona qiymati va bojxona to'lovlarini to'g'ri hisoblash uchun qaysi hujjat birinchi navbatda muhim? A) Ombor qorovulining jurnali B) Tovar reklamasi bukleti C) Haydovchining haydovchilik guvohnomasi D) Invoys va tashqi savdo shartnomasi To'g'ri javob: D) Invoys va tashqi savdo shartnomasi ✔ Izoh: Narx va yetkazib berish shartlari invoys va kontraktda ko'rsatiladi, ular bitim qiymatini aniqlash uchun asos bo'ladi. 26. Kioto konvensiyasining asosiy tamoyillaridan biri qaysi? A) Har bir yukni majburiy to'liq ko'rikdan o'tkazish B) Faqat qog'oz hujjatlardan foydalanish C) Bojxona ma'lumotlarini oshkor qilmaslik uchun savdo bilan aloqani cheklash D) Xavflarni boshqarish usullaridan foydalanish To'g'ri javob: D) Xavflarni boshqarish usullaridan foydalanish ✔ Izoh: Konvensiya xavflarni boshqarish, axborot texnologiyalari, savdo bilan hamkorlik va minimal zarur nazorat tamoyillariga asoslanadi. 27. Tashkilotda korrupsiya xavflarini baholash nima uchun o'tkaziladi? A) Korrupsiyaga moyil jarayon va lavozimlarni aniqlab, choralar ko'rish uchun B) Yuqori organga taqdim etiladigan hisobotlar sonini ko'paytirish uchun C) Xavfi yuqori lavozimlardagi xodimlarning ish haqini oshirish uchun D) Tashkilotdagi ortiqcha xodimlarni aniqlab, ularning sonini qisqartirish uchun To'g'ri javob: A) Korrupsiyaga moyil jarayon va lavozimlarni aniqlab, choralar ko'rish uchun ✔ Izoh: Xavflarni baholash korrupsiyaga eng zaif bo'g'inlarni aniqlab, ularga qaratilgan profilaktik choralarni rejalashtirishga yordam beradi. 28. Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarining korrupsiyaga qarshi ekspertizasi nimaga qaratilgan? A) Hujjatni xorijiy tillarga tarjima qilish va rasmiy e'lon qilishga B) Hujjat matnini badiiylashtirish va uslubini chiroyli qilishga C) Korrupsiyaga sharoit yaratuvchi omillarni aniqlash va bartaraf etishga D) Hujjat hajmini qisqartirib, takroriy moddalarni olib tashlashga To'g'ri javob: C) Korrupsiyaga sharoit yaratuvchi omillarni aniqlash va bartaraf etishga ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 9 Izoh: Ekspertiza hujjatdagi keng diskretsion vakolatlar, noaniq tartiblar kabi korrupsiogen omillarni aniqlab, ularni bartaraf etishni taklif qiladi. 29. JBTning oliy boshqaruv organi qaysi? A) Bosh assambleya B) Xavfsizlik kengashi C) Kengash (Council) D) Direktorlar kengashi To'g'ri javob: C) Kengash (Council)✔ Izoh: JBTning oliy organi barcha a'zo davlatlar vakillaridan iborat Kengash bo'lib, kotibiyatga Bosh kotib rahbarlik qiladi. 30. Bitim qiymati usulida chegirmalar (skidkalar) bojxona qiymatiga qanday ta'sir qiladi? A) Chegirmalar qiymatni kamaytirmaydi, aksincha ikki baravar oshiradi B) Chegirmalar hech qachon va hech qanday holatda hisobga olinmaydi C) Haqiqatda berilgan va hujjatlashtirilgan chegirmalar hisobga olinishi mumkin D) Chegirmalar faqat og'zaki kelishuv bilan, hujjatsiz hisobga olinadi To'g'ri javob: C) Haqiqatda berilgan va hujjatlashtirilgan chegirmalar hisobga olinishi mumkin ✔ Izoh: Bitim qiymati haqiqatda to'langan narx bo'lgani sababli, hujjatlar bilan tasdiqlangan va haqiqatda berilgan chegirmalar hisobga olinadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 10 2-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Bank xaridor topshirig'iga ko'ra sotuvchiga hujjatlar taqdim etilganda to'lov qilish majburiyatini oladigan hisob-kitob shakli qaysi? A) Oldindan to'lov (avans) B) Barter (tovar almashuvi) C) Oddiy bank o'tkazmasi D) Hujjatli akkreditiv To'g'ri javob: D) Hujjatli akkreditiv✔ Izoh: Akkreditivda bank sotuvchiga shartlarga mos hujjatlar taqdim etilsa to'lashni kafolatlaydi; bu ikkala tomon uchun xavfni kamaytiradi. 2. Yo'lovchi deklaratsiyasini qaysi tilda to'ldirish mumkin? A) Bojxona qabul qiladigan tillarda, odatda davlat tilida yoki ruxsat etilgan tilda B) Faqat lotin tilida, xalqaro andozaga ko'ra C) Faqat yo'lovchining ona tilida, istalgan tilda D) Faqat xitoy tilida, dunyoda eng ko'p so'zlashiladigan til sifatida va tarjimasiz To'g'ri javob: A) Bojxona qabul qiladigan tillarda, odatda davlat tilida yoki ruxsat etilgan tilda ✔ Izoh: Deklaratsiya blankalari odatda davlat tili va keng tarqalgan xorijiy tillarda bo'ladi, yo'lovchi ruxsat etilgan tilda to'ldiradi. 3. XVI bo'lim qaysi guruhlarni qamrab oladi? A) 86–89-guruhlarni B) 72–83-guruhlarni C) 84 va 85-guruhlarni D) 50–63-guruhlarni To'g'ri javob: C) 84 va 85-guruhlarni ✔ Izoh: XVI bo'lim mashinalar, mexanik qurilmalar va elektr uskunalarini, ya'ni 84 va 85-guruhlarni qamrab oladi. 4. Elektron deklaratsiya qanday tasdiqlanadi? A) Faqat notarius imzosi bilan B) Faqat qo'lda imzo va muhr bilan C) Elektron raqamli imzo bilan D) Faqat bojxona xodimining og'zaki tasdig'i bilan To'g'ri javob: C) Elektron raqamli imzo bilan ✔ Izoh: Elektron raqamli imzo elektron hujjatning haqiqiyligini va uni kim yuborganini tasdiqlaydi. 5. BMTning Korrupsiyaga qarshi konvensiyasi qaysi yili qabul qilingan? A) 1995-yilda B) 1988-yilda C) 2010-yilda D) 2003-yilda To'g'ri javob: D) 2003-yilda ✔ Izoh: BMTning Korrupsiyaga qarshi konvensiyasi 2003-yilda BMT Bosh Assambleyasi tomonidan qabul qilingan, Meksikaning Merida shahrida imzolash uchun ochilgan. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 11 6. Valyuta operatsiyalari odatda qanday ikki asosiy guruhga bo'linadi? A) Joriy operatsiyalar va kapital harakati bilan bog'liq operatsiyalar B) Naqd pulli operatsiyalar va soliq to'lovlari bilan bog'liq operatsiyalar C) Davlat sektori va xususiy sektor tomonidan bajariladigan operatsiyalar D) Ish vaqtida va ish vaqtidan tashqari amalga oshiriladigan operatsiyalar To'g'ri javob: A) Joriy operatsiyalar va kapital harakati bilan bog'liq operatsiyalar✔ Izoh: Valyuta qonunchiligida joriy xalqaro operatsiyalar (savdo, xizmatlar) va kapital harakati bilan bog'liq operatsiyalar (investitsiya, kredit) ajratiladi. 7. O'zbekistonda davlat boshlig'i kim? A) Vazirlar Mahkamasi raisi (Bosh vazir) B) O'zbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi C) O'zbekiston Respublikasi Prezidenti D) Oliy Majlis Senatining raisi To'g'ri javob: C) O'zbekiston Respublikasi Prezidenti ✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekiston Respublikasi Prezidenti davlat boshlig'i hisoblanadi. 8. Bojxona organlari tizimining bevosita rasmiylashtiruv va nazorat bajariladigan quyi bo'g'ini qaysi? A) Viloyat hokimligi B) Bojxona posti C) Vazirlar Mahkamasi D) Oliy Majlis qo'mitasi To'g'ri javob: B) Bojxona posti ✔ Izoh: Bojxona postlari tovarlar va transport vositalarini rasmiylashtirish va nazorat qilishni bevosita amalga oshiradi. 9. Yo'lovchi xorijdan olib kelgan, kafolat muddatida ta'mirlash uchun qaytarilgan maishiy texnikani qayta olib kirsa, nimani isbotlashi foydali? A) Uning yangi ekanini B) Uning boshqa mamlakatda ishlab chiqarilganini C) Uning ilgari mamlakatdan olib chiqilganini D) Uning qimmat ekanini To'g'ri javob: C) Uning ilgari mamlakatdan olib chiqilganini ✔ Izoh: Avval olib chiqilganligini tasdiqlovchi hujjat buyumni qayta olib kirishda ortiqcha to'lovlardan qochishga yordam beradi. 10. Bojxona omborida saqlanayotgan chet el tovarlari uchun boj va soliqlar qanday holatda bo'ladi? A) Ular ikki baravar to'lanadi B) Tovar omborda bo'lgan davrda ular to'lanmaydi C) Ular faqat naqd valyutada to'lanadi D) Ular omborga joylashtirishdan oldin to'liq hajmda to'lanadi To'g'ri javob: B) Tovar omborda bo'lgan davrda ular to'lanmaydi ✔ Izoh: Bojxona ombori rejimida tovar to'lovlarni to'lamasdan bojxona nazorati ostida saqlanadi; to'lov keyingi rejim tanlanganda hal bo'ladi. 11. Kioto konvensiyasiga ko'ra deklaratsiya topshirish huquqiga kim ega? A) Faqat tovar jo'natilgan xorijiy davlatning konsuli B) Faqat tovarni rasmiylashtiruvchi bojxona organining vakolatli va attestatsiyadan o'tgan xodimlari C) Tovarga egalik qiluvchi yoki tasarruf huquqiga ega shaxs, yoki uning vakili D) Faqat tovarni tashiyotgan transport kompaniyasining rahbari To'g'ri javob: C) Tovarga egalik qiluvchi yoki tasarruf huquqiga ega shaxs, yoki uning vakili ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 12 Izoh: Kioto konvensiyasiga ko'ra tovarga egalik yoki tasarruf huquqiga ega shaxs yoki uning vakili deklarant bo'lishi mumkin. 12. Bojxona organi tovarni chiqarishni rad etsa, deklarantga nima ma'lum qilinishi kerak? A) Rad etish sabablari B) Hech narsa ma'lum qilinmaydi C) Bojxona xodimining shaxsiy fikri D) Faqat keyingi rasmiylashtiruv sanasi To'g'ri javob: A) Rad etish sabablari✔ Izoh: Kioto konvensiyasi va qonunchilik qaror asoslarini manfaatdor shaxsga ma'lum qilishni talab qiladi, bu shikoyat huquqini ta'minlaydi. 13. Vazirlar Mahkamasiga kim rahbarlik qiladi? A) Bosh vazir B) Prezident maslahatchisi C) Senat raisi D) Bosh prokuror To'g'ri javob: A) Bosh vazir ✔ Izoh: Vazirlar Mahkamasi faoliyatiga Bosh vazir rahbarlik qiladi. 14. Davlat xizmatchisining siyosiy betarafligi nimani anglatadi? A) Hech qanday shaxsiy fikr va dunyoqarashga ega bo'lmaslikni talab qilishni B) Xizmat vazifalarini bajarishda siyosiy qarashlarga qaramay xolis bo'lishni C) Xizmat davomida faqat hukmron partiyaga faol yordam berib turishni D) Saylovlarda ovoz bermaslik va siyosiy hayotdan butunlay chetda turishni talab qilishni To'g'ri javob: B) Xizmat vazifalarini bajarishda siyosiy qarashlarga qaramay xolis bo'lishni ✔ Izoh: Siyosiy betaraflik xizmatchi o'z vazifasini siyosiy qarashlardan qat'i nazar, barchaga teng va xolis bajarishini talab qiladi. 15. Bojxona xodimining xizmat vazifasini bajarishdagi asosiy tamoyili qaysi? A) Faqat ko'proq jarima undirishga intilish B) Shaxsiy manfaatni ustun qo'yish C) Faqat rahbarning og'zaki ko'rsatmasiga tayanish D) Qonuniylik va shaxs huquqlarini hurmat qilish To'g'ri javob: D) Qonuniylik va shaxs huquqlarini hurmat qilish ✔ Izoh: Bojxona xodimi qonun doirasida, inson huquqlari va qonuniy manfaatlarini hurmat qilgan holda faoliyat yuritadi. 16. Mast holatdagi yoki tajovuzkor yo'lovchi bilan to'qnash kelganda xodimning birinchi vazifasi nima? A) Uni jismonan jazolash B) O'zini tutib, xavfsizlikni ta'minlash va kerak bo'lsa yordam chaqirish C) Uning xatti-harakatini videoga olib, ijtimoiy tarmoqqa joylash D) Uni e'tiborsiz qoldirish To'g'ri javob: B) O'zini tutib, xavfsizlikni ta'minlash va kerak bo'lsa yordam chaqirish ✔ Izoh: Xodim vazminlikni saqlaydi, atrofdagilar xavfsizligini ta'minlaydi va zarur bo'lsa rahbariyat yoki xavfsizlik xizmatini chaqiradi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 13 17. Yo'lovchi olib kelgan sovg'alar bojxona nuqtai nazaridan qanday baholanadi? A) Har doim musodara qilinadi va qaytarilmaydi B) Har doim tijorat yuki sifatida umumiy tartibda C) Shaxsiy foydalanish tovarlari qatorida, umumiy me'yorlar doirasida D) Har doim bojxona nazoratidan va me'yorlardan tashqarida To'g'ri javob: C) Shaxsiy foydalanish tovarlari qatorida, umumiy me'yorlar doirasida✔ Izoh: Sovg'alar ham yo'lovchi olib o'tayotgan tovarlar bo'lib, shaxsiy foydalanish me'yorlariga kiritiladi. 18. Deklaratsiyada ko'rsatilgan ma'lumotlarning ishonchliligi uchun kim javob beradi? A) Deklaratsiyani qabul qilgan inspektor B) Tovarni tashigan haydovchi C) Bank xodimi D) Deklarant (yoki bojxona brokeri) To'g'ri javob: D) Deklarant (yoki bojxona brokeri) ✔ Izoh: Deklarant deklaratsiyadagi ma'lumotlarning to'liqligi va ishonchliligi uchun qonun oldida javobgardir. 19. Yetarli darajada qayta ishlash mezonlaridan biri qaysi? A) Tovarni bir nechta kichik partiyalarga bo'lish B) Tovar kodining birinchi to'rt raqami darajasida o'zgarishi C) Tovarni chakana savdo uchun qayta qadoqlash D) Tovarga yangi yorliq va shtrix-kod yopishtirish To'g'ri javob: B) Tovar kodining birinchi to'rt raqami darajasida o'zgarishi ✔ Izoh: Tarif pozitsiyasining o'zgarishi mezoni bo'yicha qayta ishlash natijasida tovar kodi to'rt raqam darajasida o'zgarishi talab etiladi. 20. Davlat xizmatiga ochiq tanlov orqali qabul qilishning asosiy afzalligi nima? A) Faqat oldindan tanish bo'lgan nomzodlarni tanlab olish B) Teng imkoniyat va eng munosib nomzodni tanlash C) Hujjat topshiruvchi nomzodlar sonini sun'iy kamaytirish D) Tanlov jarayonini sekinlashtirib, uni puxtaroq o'tkazish To'g'ri javob: B) Teng imkoniyat va eng munosib nomzodni tanlash ✔ Izoh: Ochiq tanlov har bir nomzodga teng imkoniyat yaratadi va eng malakali mutaxassisni xolis tanlashga xizmat qiladi. 21. Talqin qilish qoidalari qanday tartibda qo'llanadi? A) Faqat oxirgi qoidadan boshlab B) Istalgan tartibda, deklarant xohishiga ko'ra C) Faqat bittasi tanlab olinadi va boshqalari e'tiborsiz qoldiriladi D) Ketma-ket, oldingi qoida bilan tasniflab bo'lmasagina keyingisiga o'tiladi To'g'ri javob: D) Ketma-ket, oldingi qoida bilan tasniflab bo'lmasagina keyingisiga o'tiladi ✔ Izoh: Asosiy qoidalar ketma-ket qo'llanadi: 1-qoida bilan aniqlab bo'lmasa 2-qoidaga, keyin 3-qoidaga va hokazo o'tiladi. 22. Davlat xizmatchisi rasmiy tadbirlarda va xizmat safarlarida qanday xulq namoyish etishi kerak? A) Shaxsiy dam olishga ko'proq vaqt ajratish B) Rasmiy dasturdan chetga chiqish C) Mamlakat va davlat organi nomini munosib namoyon qilish D) Davlat hisobidan qimmat xizmatlardan foydalanish To'g'ri javob: C) Mamlakat va davlat organi nomini munosib namoyon qilish ✔ Izoh: Xizmat safarlari va rasmiy tadbirlarda xizmatchi davlat va organ vakili sifatida odob va mas'uliyat bilan harakat qiladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 14 23. Xalqaro avtomobil yuk tashishda qo'llaniladigan yuk xati odatda qanday nomlanadi? A) CMR yuk xati B) Temir yo'l kvitansiyasi C) Konosament D) Aviayuk xati To'g'ri javob: A) CMR yuk xati✔ Izoh: CMR yuk xati Xalqaro avtomobil yuk tashish shartnomasi to'g'risidagi konvensiyaga asoslangan transport hujjatidir. 24. O'zbekistonda sud hokimiyati qanday tamoyil asosida ishlaydi? A) Bosh prokuratura va uning hududiy organlariga bo'ysunish asosida B) Parlamentda ko'pchilikka ega siyosiy partiyalarga bo'ysunish asosida C) Ijro hokimiyatiga va uning hududiy organlariga bo'ysunish asosida D) Qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatdan mustaqil holda To'g'ri javob: D) Qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatdan mustaqil holda ✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra sud hokimiyati qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatdan, siyosiy partiyalar va boshqa tuzilmalardan mustaqil. 25. Bojxona xodimi yo'lovchi bilan muloqotni qanday boshlashi kerak? A) Yo'lovchini e'tiborsiz qoldirib, hujjatlarini olishdan B) Salomlashib, xushmuomalalik bilan murojaat qilishdan C) Darhol bagajni ochish va hujjatlarni ko'rsatishni buyurishdan D) Ovozini ko'tarib, qat'iy ohangda gapirishdan To'g'ri javob: B) Salomlashib, xushmuomalalik bilan murojaat qilishdan ✔ Izoh: Salomlashish va xushmuomala murojaat ishonch muhitini yaratadi va nazoratni tinch o'tkazishga yordam beradi. 26. Yo'lovchi qaysi yo'lakni tanlashni bilmasa, bojxona xodimi unga nima tavsiya qilishi to'g'ri? A) Savollarini xodimga berib, shubha bo'lsa «qizil yo'lak»dan o'tishni B) Tezroq o'tish uchun har doim «yashil yo'lak»dan o'tishni C) Boshqa yo'lovchilarga ergashib, ular tanlagan yo'lakdan o'tishni D) Bojxona zonasini tark etib, keyinroq qaytib kelishni To'g'ri javob: A) Savollarini xodimga berib, shubha bo'lsa «qizil yo'lak»dan o'tishni ✔ Izoh: Shubha bo'lsa, yo'lovchiga «qizil yo'lak»ni tanlash va xodimdan maslahat so'rash tavsiya etiladi; bu qoidabuzarlikning oldini oladi. 27. Bojxona organlari davlat organlarining qaysi turiga kiradi? A) Jamoat birlashmalari B) Mahalliy o'zini o'zi boshqarish organlari C) Huquqni muhofaza qiluvchi organlar D) Xo'jalik yurituvchi sub'ektlar To'g'ri javob: C) Huquqni muhofaza qiluvchi organlar ✔ Izoh: Bojxona organlari huquqni muhofaza qiluvchi organlar tizimiga kiradi va qonunda belgilangan vakolatlar doirasida faoliyat yuritadi. 28. Bojxona ishida «bojxona mansabdor shaxsi» deganda kim tushuniladi? A) Bojxona brokeri tomonidan mehnat shartnomasi asosida yollangan xodim B) Vaqtinchalik saqlash ombori qorovuli yoki omborchisi C) Bojxona organida lavozimni egallagan va maxsus unvonga ega xodim D) Bojxona nazoratidagi tovarni tashiyotgan haydovchi To'g'ri javob: C) Bojxona organida lavozimni egallagan va maxsus unvonga ega xodim ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 15 Izoh: Bojxona mansabdor shaxsi — bojxona organida xizmat qiluvchi, vakolatlarga ega va maxsus unvon berilgan xodim. 29. Yo'lovchi bojxona deklaratsiyasini kim to'ldiradi? A) Har doim yo'lovchi o'rniga bojxona inspektori B) Har doim pasport nazoratidagi chegara qo'shinlari xodimi yoki navbatchi inspektor C) Har doim yo'lovchi uchgan aviakompaniya xodimi D) Yo'lovchining o'zi, voyaga yetmaganlar uchun esa ota-onasi yoki kuzatuvchi To'g'ri javob: D) Yo'lovchining o'zi, voyaga yetmaganlar uchun esa ota-onasi yoki kuzatuvchi✔ Izoh: Yo'lovchi deklaratsiyani o'zi to'ldiradi; voyaga yetmaganlarning tovarlari esa ularning ota-onasi yoki kuzatuvchilari tomonidan deklaratsiyalanadi. 30. Uchish apparatlari va kosmik apparatlar GTning qaysi guruhida tasniflanadi? A) 87-guruhda B) 93-guruhda C) 88-guruhda D) 89-guruhda To'g'ri javob: C) 88-guruhda ✔ Izoh: 88-guruh uchish apparatlari, kosmik apparatlar va ularning qismlarini qamrab oladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 16 3-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Bojxona rejimi yakunlanishi nimani anglatadi? A) Majburiyatlar bajarilib, tovar boshqa rejimga o'tkazilishi yoki olib chiqilishini B) Tovar rasmiylashtirilgan bojxona postining yopilishini C) Tovarning rejim muddati tugagach avtomatik ravishda musodara qilinishi va sotilishini D) Deklarantning tashqi savdo faoliyati litsenziyasidan mahrum bo'lishini To'g'ri javob: A) Majburiyatlar bajarilib, tovar boshqa rejimga o'tkazilishi yoki olib chiqilishini✔ Izoh: Vaqtinchalik va maxsus rejimlar tovarni qayta olib chiqish, boshqa rejimga o'tkazish yoki boshqa ruxsat etilgan usulda yakunlanadi. 2. Bojxona nazorati jarayonida tovarga yetkazilgan zarar uchun kim javob beradi? A) Hech kim javob bermaydi, zarar deklarant zimmasida qoladi B) Har doim tovarni tashigan tashuvchi kompaniya C) Qonunga xilof harakatlar natijasida yetkazilgan bo'lsa, bojxona organi D) Har doim tovarni deklaratsiyalagan deklarant To'g'ri javob: C) Qonunga xilof harakatlar natijasida yetkazilgan bo'lsa, bojxona organi ✔ Izoh: Bojxona mansabdor shaxslarining g'ayriqonuniy harakatlari tufayli yetkazilgan zarar qonunda belgilangan tartibda qoplanadi. 3. Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarning noqonuniy aylanishiga qarshi BMT konvensiyasi qaysi yili qabul qilingan? A) 1961-yilda B) 2003-yilda C) 1971-yilda D) 1988-yilda To'g'ri javob: D) 1988-yilda ✔ Izoh: 1988-yilgi BMT konvensiyasi noqonuniy aylanishga qarshi kurashni, jumladan nazorat ostida yetkazib berish usulini nazarda tutadi. 4. Qiymatni chegirish (deduktiv) usuli nimaga asoslanadi? A) Tovarni ishlab chiqarish xarajatlari va foydani qo'shib hisoblashga B) Import mamlakatidagi qayta sotish narxidan tegishli xarajatlarni ayirishga C) Davlat tomonidan ixtiyoriy belgilangan minimal narxga D) Tovarning eksport mamlakatidagi ichki bozor narxiga To'g'ri javob: B) Import mamlakatidagi qayta sotish narxidan tegishli xarajatlarni ayirishga ✔ Izoh: Deduktiv usulda import mamlakatida sotilish narxidan foyda, umumiy xarajatlar, transport va to'lovlar ayiriladi. 5. Erkin muomaladagi tovarlar deganda qanday tovarlar tushuniladi? A) Bojxona hududida cheklovsiz foydalanish va tasarruf etish mumkin bo'lgan tovarlar B) Faqat bojxona omborida bojxona nazorati ostida saqlanayotgan tovarlar C) Tranzit rejimida bojxona hududi orqali tashilayotgan chet el tovarlari D) Vaqtincha olib kirilgan va belgilangan muddatda qaytarilishi shart bo'lgan tovarlar To'g'ri javob: A) Bojxona hududida cheklovsiz foydalanish va tasarruf etish mumkin bo'lgan ✔ tovarlar Izoh: Erkin muomalaga chiqarilgan tovarlar bojxona nazoratidan chiqadi va bojxona hududida cheklovlarsiz ishlatilishi mumkin. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 17 6. Pora faqat naqd pul shaklida bo'ladimi? A) Ha, faqat milliy valyutadagi naqd pul shaklida beriladi B) Yo'q, u mol-mulk, xizmat yoki boshqa mulkiy naf shaklida ham bo'lishi mumkin C) Yo'q, naqd puldan tashqari u faqat qimmatbaho sovg'a shaklida bo'ladi D) Ha, faqat chet el valyutasidagi naqd pul shaklida bo'ladi To'g'ri javob: B) Yo'q, u mol-mulk, xizmat yoki boshqa mulkiy naf shaklida ham bo'lishi mumkin✔ Izoh: Pora pul, qimmatli qog'oz, mol-mulk, bepul xizmat, chegirma yoki boshqa mulkiy naf ko'rinishida bo'lishi mumkin. 7. Bojxona boji va bojxona yig'imi o'rtasidagi asosiy farq nima? A) Yig'im faqat eksportda, boj esa faqat tranzitda olinadi B) Boj ixtiyoriy ravishda to'lanadi, yig'im esa majburiy va qat'iy belgilangan hisoblanadi C) Boj tovarni olib o'tganlik uchun, yig'im esa bojxonaning muayyan harakati uchun olinadi D) Ular o'rtasida farq yo'q, ikkalasi ham bir xil to'lov To'g'ri javob: C) Boj tovarni olib o'tganlik uchun, yig'im esa bojxonaning muayyan harakati uchun ✔ olinadi Izoh: Boj tovarlarni olib o'tish bilan bog'liq tarif to'lovi, yig'im esa rasmiylashtiruv, saqlash kabi bojxona xizmatlari uchun to'lovdir. 8. Bojxona organlariga tovar deklaratsiyasini taqdim etuvchi shaxs nima deb ataladi? A) Tashuvchi B) Deklarant C) Sug'urtachi D) Ekspeditor To'g'ri javob: B) Deklarant ✔ Izoh: Deklarant — tovarni deklaratsiya qiluvchi yoki nomidan deklaratsiya qilinadigan shaxs; u ma'lumotlarning to'g'riligi uchun javob beradi. 9. Bojxona qoidalarini buzish (bojxona qoidabuzarligi) uchun qanday javobgarlik nazarda tutiladi? A) Faqat diniy-axloqiy javobgarlik B) Faqat intizomiy javobgarlik C) Qonunga muvofiq ma'muriy yoki jinoiy javobgarlik D) Hech qanday javobgarlik, faqat og'zaki yoki yozma ogohlantirish To'g'ri javob: C) Qonunga muvofiq ma'muriy yoki jinoiy javobgarlik ✔ Izoh: Bojxona qoidalarini buzish og'irligiga qarab ma'muriy javobgarlikka, kontrabanda kabi og'ir hollar esa jinoiy javobgarlikka sabab bo'ladi. 10. Konteynerlar va ko'p marta ishlatiladigan idishlar odatda qanday tartibda olib kiriladi? A) Yo'q qilish tartibida B) Vaqtincha olib kirish tartibida C) Doimiy import tartibida, to'liq to'lovlar bilan D) Bojsiz savdo tartibida To'g'ri javob: B) Vaqtincha olib kirish tartibida ✔ Izoh: Xalqaro tashishda foydalaniladigan konteynerlar odatda vaqtincha olib kirish tartibida to'lovlardan ozod etiladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 18 11. Xavf tahlili uchun axborot manbalariga nima kiradi? A) Faqat ob-havo ma'lumotlari, yo'l sharoiti va transport tirbandligi haqidagi xabarlar B) Deklaratsiyalar, oldingi qoidabuzarliklar, xalqaro axborot va razvedka ma'lumotlari C) Faqat deklarantning og'zaki va'dalari va kafolat xatlari D) Faqat gazeta e'lonlari va reklama materiallari To'g'ri javob: B) Deklaratsiyalar, oldingi qoidabuzarliklar, xalqaro axborot va razvedka ✔ ma'lumotlari Izoh: Xavf tahlili turli manbalardagi ma'lumotlarni, jumladan qoidabuzarliklar tarixi va xalqaro axborotni birlashtiradi. 12. Prekursorlar deganda nima tushuniladi? A) Tovarlarning sertifikatlash uchun olingan namunalari B) Chegara oldida joylashgan dastlabki tekshiruv va nazorat punktlari C) Giyohvand moddalar tayyorlashda ishlatiladigan moddalar D) Bojxona to'lovlarining oldindan to'lanadigan avans turi To'g'ri javob: C) Giyohvand moddalar tayyorlashda ishlatiladigan moddalar ✔ Izoh: Prekursorlar — giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni ishlab chiqarishda foydalaniladigan kimyoviy moddalar; ularning aylanmasi nazorat qilinadi. 13. Tovarni ikki qavatli tubli chamadonda olib o'tish qaysi usulga misol? A) Tovarni tranzit rejimida boshqa davlatga olib o'tish B) Tovarni yashirin joyda olib o'tish C) Tovarni ochiq deklaratsiyalash D) Tovarni pochta orqali yuborish To'g'ri javob: B) Tovarni yashirin joyda olib o'tish ✔ Izoh: Ikki qavatli tub yoki devor kabi maxsus moslamalar tovarni bojxona nazoratidan yashirish uchun ishlatiladi. 14. Foydali model ixtirodan asosan nimasi bilan farq qiladi? A) U odatda soddaroq texnik yechimlarni qisqaroq muddatga muhofaza qiladi B) U ixtirodan farqli ravishda faqat tovar belgisini muhofaza qiladi C) U faqat kompyuter dasturlari va ma'lumotlar bazalarini muhofaza qiladi D) U ixtirodan farqli ravishda badiiy asarlarni muhofaza qiladi To'g'ri javob: A) U odatda soddaroq texnik yechimlarni qisqaroq muddatga muhofaza qiladi ✔ Izoh: Foydali model ham texnik yechim, lekin unga talablar yengilroq va muhofaza muddati ixtiro patentiga nisbatan qisqaroq. 15. Korrupsiyaga qarshi kurashda profilaktika (oldini olish) chorasiga qaysi biri misol bo'ladi? A) Xodimlarni korrupsiyaga qarshi qonunchilik bo'yicha o'qitish B) Faqat qoidabuzarlarga nisbatan jarima qo'llash va undirish C) Faqat jinoiy yo'l bilan topilgan mol-mulkni musodara qilish D) Faqat aniqlangan holatlar bo'yicha jinoyat ishlarini qo'zg'atish To'g'ri javob: A) Xodimlarni korrupsiyaga qarshi qonunchilik bo'yicha o'qitish ✔ Izoh: Profilaktika korrupsiyaga sabab bo'luvchi sharoitlarni bartaraf etish, huquqiy ong va madaniyatni oshirishga qaratilgan. 16. Yo'q qilish bojxona rejimining mohiyati nima? A) Tovarlarni qayta ishlab, tayyor mahsulotni xorijga eksport qilish va to'lovlarni qaytarish B) Tovarlarni vaqtincha bojxona omborida to'lovlarsiz saqlash C) Xorijiy tovarlarni bojxona nazorati ostida to'lovlarsiz yo'q qilish D) Mahalliy tovarlarni auksionda davlat foydasiga sotish To'g'ri javob: C) Xorijiy tovarlarni bojxona nazorati ostida to'lovlarsiz yo'q qilish ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 19 Izoh: Yo'q qilish rejimida xorijiy tovarlar to'lovlar undirilmasdan, nazorat ostida yaroqsiz holga keltiriladi. 17. Bojxona boji qanday xususiyatga ega to'lov? A) Bank xizmatlari va pul o'tkazmalari uchun olinadigan komissiya B) Majburiy, davlat tomonidan tovarlarni olib o'tishda undiriladigan to'lov C) Ixtiyoriy ravishda to'lanadigan xayriya to'lovi D) Tadbirkorlar o'rtasidagi shartnoma asosidagi tijorat to'lovi To'g'ri javob: B) Majburiy, davlat tomonidan tovarlarni olib o'tishda undiriladigan to'lov✔ Izoh: Bojxona boji tovarlar bojxona chegarasidan olib o'tilganda davlat tomonidan undiriladigan majburiy to'lovdir. 18. Qaysi rejimda tovarlar bojxona hududida bo'lsa ham, bojxona nuqtai nazaridan xorijiy tovar maqomini saqlaydi? A) Reimport B) Eksport C) Bojxona ombori D) Erkin muomalaga chiqarish To'g'ri javob: C) Bojxona ombori ✔ Izoh: Bojxona omborida saqlanayotgan tovarlar erkin muomalaga chiqmagan, ular xorijiy tovar maqomida bojxona nazoratida bo'ladi. 19. Tovarlarni olib o'tishdagi «taqiq» va «cheklov» o'rtasidagi asosiy farq nima? A) Cheklangan tovarni olib o'tish umuman mumkin emas, taqiqlangan tovar esa ruxsatnoma bilan olib o'tiladi B) Taqiqlangan tovarni olib o'tish mumkin emas, cheklangan tovar esa ruxsatnoma yoki shartlar asosida olib o'tiladi C) Taqiq faqat eksport qilinadigan tovarlarga, cheklov esa faqat import qilinadigan tovarlarga tegishli bo'ladi D) Ular bir xil ma'noni anglatadi va qonunchilikda sinonim sifatida qo'llaniladi To'g'ri javob: B) Taqiqlangan tovarni olib o'tish mumkin emas, cheklangan tovar esa ruxsatnoma ✔ yoki shartlar asosida olib o'tiladi Izoh: Taqiqlangan tovarlar umuman olib o'tilmaydi; cheklangan tovarlar esa litsenziya, sertifikat yoki ruxsatnoma bo'lganda olib o'tiladi. 20. Bojxona nazorati natijalarini tahlil qilish xavflarni boshqarishda qanday rol o'ynaydi? A) Faqat arxivda saqlanadi va boshqa maqsadda ishlatilmaydi B) Hech qanday rol o'ynamaydi, chunki profillar o'zgarmaydi C) Faqat xatoga yo'l qo'ygan xodimlarni jazolash uchun ishlatiladi D) Xavf profillarini yangilash va samaradorlikni oshirish uchun asos bo'ladi To'g'ri javob: D) Xavf profillarini yangilash va samaradorlikni oshirish uchun asos bo'ladi ✔ Izoh: Nazorat natijalari bo'yicha qaytar aloqa profillarni takomillashtirib, kelgusida aniqroq tanlov qilishga imkon beradi. 21. Kontrabanda deganda umumiy ma'noda nima tushuniladi? A) Tovarni deklaratsiya qilib, bojxona to'lovlarini to'lagan holda olib kirish B) Tovarni bojxona nazoratini chetlab o'tib yoki yashirib chegaradan olib o'tish C) Tovarni bojxona omborida belgilangan muddat davomida nazorat ostida saqlash D) Tovarni ichki bozorda ulgurji narxda sotish uchun ulgurji omborga joylashtirish To'g'ri javob: B) Tovarni bojxona nazoratini chetlab o'tib yoki yashirib chegaradan olib o'tish ✔ Izoh: Kontrabanda — tovarlarni bojxona nazoratidan yashirib yoki uni chetlab o'tib chegara orqali noqonuniy olib o'tishdir. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 20 22. Tushuntirishlar olish nazorat shakli sifatida nimadan iborat? A) Tegishli shaxslardan holatlar bo'yicha yozma tushuntirish olishdan B) Transport vositasini yo'lda to'xtatib, hujjatlarini tekshirishdan C) Tovar namunalarini laboratoriyada kimyoviy tahlil qilishdan D) Yo'lovchini va uning kiyimlarini shaxsiy ko'rikdan o'tkazishdan To'g'ri javob: A) Tegishli shaxslardan holatlar bo'yicha yozma tushuntirish olishdan✔ Izoh: Tushuntirishlar olish bojxona nazorati uchun ahamiyatli holatlar bo'yicha shaxslardan yozma ma'lumot olishni anglatadi. 23. O'zbekiston Davlat madhiyasi qachon tasdiqlangan? A) 1992-yil 10-dekabrda B) 1991-yil 31-avgustda C) 1992-yil 2-iyulda D) 1995-yil 1-yanvarda To'g'ri javob: A) 1992-yil 10-dekabrda ✔ Izoh: Davlat madhiyasi to'g'risidagi qonun 1992-yil 10-dekabrda qabul qilingan. 24. Quyidagilardan qaysi biri tashqi savdoni notarif tartibga solish usuliga kiradi? A) Import qilinadigan tovarlardan bojxona bojini undirish B) Rasmiylashtirish uchun bojxona yig'imini undirish C) Tovarlar eksport va importini litsenziyalash D) Aksiz to'lanadigan tovarlardan aksiz solig'ini undirish To'g'ri javob: C) Tovarlar eksport va importini litsenziyalash ✔ Izoh: Notarif tartibga solish — litsenziyalash, kvotalash, texnik reglamentlar kabi bojdan boshqa choralar; boj va soliqlar esa tarif yoki fiskal vositadir. 25. Qayta ko'rib chiqilgan Kioto konvensiyasi qaysi yili qabul qilingan? A) 1975-yilda B) 1999-yilda C) 1988-yilda D) 2010-yilda To'g'ri javob: B) 1999-yilda ✔ Izoh: Asl Kioto konvensiyasi 1973-yilda qabul qilingan, uning qayta ko'rib chiqilgan tahriri 1999-yilda ma'qullangan. 26. Jahon bojxona tashkiloti avval qanday nom bilan atalgan? A) Yevropa bojxona ittifoqi B) Bojxona tariflari xalqaro ittifoqi C) Bojxona hamkorligi kengashi D) Xalqaro savdo palatasi To'g'ri javob: C) Bojxona hamkorligi kengashi ✔ Izoh: Tashkilot Bojxona hamkorligi kengashi nomi bilan tuzilgan va 1994-yildan Jahon bojxona tashkiloti degan ishchi nomni olgan. 27. Qurol va o'q-dorilarni chegaradan olib o'tish qanday tartibda amalga oshiriladi? A) Vakolatli organ ruxsatnomasi asosida, qat'iy belgilangan tartibda B) Faqat deklaratsiyasiz, yashirin qadoqda C) Faqat xalqaro pochta jo'natmasi orqali, ruxsatnomasiz va sug'urtasiz D) Erkin tartibda, hech qanday hujjatsiz To'g'ri javob: A) Vakolatli organ ruxsatnomasi asosida, qat'iy belgilangan tartibda ✔ Izoh: Qurol va o'q-dorilar cheklangan tovarlar bo'lib, faqat vakolatli organ ruxsatnomasi bilan va qonunda belgilangan tartibda olib o'tiladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 21 28. Yo'qolib ketish xavfi ostidagi yovvoyi hayvon va o'simlik turlari savdosini tartibga soluvchi konvensiya qaysi? A) Kioto konvensiyasi B) Bazel konvensiyasi (xavfli chiqindilar) C) TIR konvensiyasi D) CITES konvensiyasi To'g'ri javob: D) CITES konvensiyasi✔ Izoh: CITES (Vashington konvensiyasi) yo'qolib ketish xavfi ostidagi turlar namunalarining xalqaro savdosini ruxsatnomalar orqali nazorat qiladi. 29. Bojxona organi deklaratsiyalangan bojxona qiymatiga shubha qilsa, nima qilishi mumkin? A) Qo'shimcha hujjatlar va tushuntirishlar so'rashi mumkin B) Qiymatni o'zboshimchalik bilan ikki baravar oshiradi C) Tovarni darhol musodara qiladi D) Deklarantni chegaradan qaytaradi To'g'ri javob: A) Qo'shimcha hujjatlar va tushuntirishlar so'rashi mumkin ✔ Izoh: Qiymatga shubha bo'lsa bojxona qo'shimcha ma'lumot so'raydi, asos bo'lsa qiymatni belgilangan usullar bo'yicha tuzatadi. 30. BMTning Korrupsiyaga qarshi konvensiyasiga O'zbekiston qaysi yili qo'shilgan? A) 2020-yilda B) 2017-yilda C) 2003-yilda D) 2008-yilda To'g'ri javob: D) 2008-yilda ✔ Izoh: O'zbekiston BMTning Korrupsiyaga qarshi konvensiyasiga 2008-yilda qo'shilgan. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 22 4-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Konstitutsiyaga ko'ra fuqarolarning qonun oldidagi tengligi nimani anglatadi? A) Faqat bir xil millatga mansub fuqarolarning o'zaro tengligini B) Faqat bir xil daromad va mulkka ega fuqarolarning o'zaro tengligini C) Jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishidan qat'i nazar tenglikni D) Faqat bir xil lavozimdagi davlat xizmatchilarining o'zaro tengligini To'g'ri javob: C) Jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishidan qat'i nazar tenglikni✔ Izoh: Konstitutsiya fuqarolarning jinsi, irqi, millati, tili, dini, e'tiqodi, ijtimoiy kelib chiqishi va mavqeidan qat'i nazar tengligini kafolatlaydi. 2. Talqin qilishning 3(b) qoidasi qaysi mezonga asoslanadi? A) Tovarning ishlab chiqarilgan mamlakati va zavodiga B) Tovar tarkibidagi eng arzon komponentiga C) Tovar pozitsiyalarining raqamli tartibda oxirgisiga D) Tovarga asosiy xususiyatni beruvchi material yoki komponentga To'g'ri javob: D) Tovarga asosiy xususiyatni beruvchi material yoki komponentga ✔ Izoh: Aralashmalar, kompozit tovarlar va chakana savdo to'plamlari ularga asosiy xususiyatni beruvchi komponent bo'yicha tasniflanadi. 3. Yo'lovchilarning fikr-mulohazalarini o'rganish (so'rovnomalar, baholash tizimlari) nimaga xizmat qiladi? A) Xodimlarni jazolash uchun B) Statistikani sun'iy oshirish uchun C) Xizmat sifatini yaxshilash uchun D) Yo'lovchilarni nazorat qilish uchun To'g'ri javob: C) Xizmat sifatini yaxshilash uchun ✔ Izoh: Yo'lovchilarning fikrlari xizmatdagi kamchiliklarni aniqlash va bojxona xizmati sifatini oshirishga yordam beradi. 4. Tovarlarni deklaratsiyalashda deklarant qaysi ma'lumotni albatta ko'rsatadi? A) Bojxona xodimining ismini B) O'zining sevimli ranglarini C) Tovar reklamasi matnini D) Tanlangan bojxona rejimini To'g'ri javob: D) Tanlangan bojxona rejimini ✔ Izoh: Deklaratsiyada tovar joylashtiriladigan bojxona rejimi ko'rsatiladi, chunki to'lovlar va shartlar shunga bog'liq. 5. O'zbekistonda qonun chiqaruvchi hokimiyatni qaysi organ amalga oshiradi? A) Bosh prokuratura B) Oliy Majlis C) Vazirlar Mahkamasi D) Oliy sud To'g'ri javob: B) Oliy Majlis ✔ Izoh: Oliy Majlis O'zbekistonning oliy davlat vakillik organi bo'lib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 23 6. Davlat xizmatchisi ommaviy axborot vositalariga xizmat masalalari bo'yicha qanday bayonot beradi? A) Istalgan vaqtda shaxsiy fikr sifatida B) Xizmat sirini ham ochib C) Belgilangan tartibda va vakolati doirasida D) Rahbarni tanqid qilish uchun To'g'ri javob: C) Belgilangan tartibda va vakolati doirasida✔ Izoh: Rasmiy axborot odatda matbuot xizmati yoki vakolatli shaxslar orqali beriladi; xizmatchi vakolatisiz organ nomidan gapirmaydi. 7. Bojxona organlari ma'lumotlarni tahlil qilish orqali nimani aniqlaydi? A) Tovarlarning ichki bozordagi chakana narxini B) Yo'lovchilarning siyosiy qarashlari va diniy e'tiqodlarini C) Qonunbuzarlik ehtimoli yuqori bo'lgan yuklar va shaxslarni D) Ishlab chiqaruvchilarning reklama byudjeti va marketing xarajatlarini To'g'ri javob: C) Qonunbuzarlik ehtimoli yuqori bo'lgan yuklar va shaxslarni ✔ Izoh: Axborot-tahlil ishlari xavf ehtimoli yuqori jo'natmalarni aniqlash va nazoratni ularga yo'naltirishga imkon beradi. 8. Kioto konvensiyasining qaysi Maxsus ilovasi kelib chiqish qoidalariga bag'ishlangan? A) E ilova B) G ilova C) K ilova D) D ilova To'g'ri javob: C) K ilova ✔ Izoh: Qayta ko'rib chiqilgan Kioto konvensiyasining K Maxsus ilovasi kelib chiqish qoidalari, hujjatlari va nazoratiga bag'ishlangan. 9. Yuk bojxona deklaratsiyasi qaysi holatda topshiriladi? A) Tovarlarni rejimga joylashtirishda, asosan tijorat maqsadidagi tovarlar uchun B) Faqat diplomatik pochta va konsullik jo'natmalari uchun C) Faqat transport vositasining bakidagi yoqilg'isi va moylash materiallari uchun D) Faqat jismoniy shaxsning qo'l yukidagi shaxsiy kiyim-kechaklari uchun To'g'ri javob: A) Tovarlarni rejimga joylashtirishda, asosan tijorat maqsadidagi tovarlar uchun ✔ Izoh: Yuk bojxona deklaratsiyasi tijorat tovarlarini rejimga joylashtirishda asosiy rasmiylashtiruv hujjati hisoblanadi. 10. Davlat tilini bilmaydigan chet ellik yo'lovchi bilan muloqotda qaysi yondashuv to'g'ri? A) Uni boshqa yo'lovchilardan keyin xizmat qilishga qoldirib turish B) Tushunishi uchun unga davlat tilida baland ovozda gapirish C) Oddiy so'zlar, ko'p tilli materiallar yoki tarjimon yordamidan foydalanish D) U bilan umuman gaplashmasdan, faqat hujjatlarini tekshirish To'g'ri javob: C) Oddiy so'zlar, ko'p tilli materiallar yoki tarjimon yordamidan foydalanish ✔ Izoh: Til to'sig'ida sodda iboralar, imo-ishora, ko'p tilli axborot va tarjimon yordami muloqotni samarali qiladi. 11. Davlat xizmatchisining xizmatdan tashqari vaqtdagi xulqiga qanday talab qo'yiladi? A) Xizmatdan tashqari vaqtdagi xulqiga hech qanday talab qo'yilmaydi B) Talab faqat bayram va dam olish kunlarida qo'yiladi C) Davlat organi obro'siga putur yetkazmasligi kerak D) Talab faqat xizmat safari bilan chet elda bo'lganda qo'yiladi To'g'ri javob: C) Davlat organi obro'siga putur yetkazmasligi kerak ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 24 Izoh: Xizmatchi ish vaqtidan tashqarida ham davlat organi obro'sini saqlashi va jamiyatda namunali bo'lishi kerak. 12. Davlat xizmatchisiga xizmat vazifasini bajarishi bilan bog'liq sovg'a taklif qilinsa, u qanday yo'l tutishi kerak? A) Sovg'ani o'zi olmasdan, bo'limdagi hamkasbiga topshirib qo'yishi B) Sovg'ani qabul qilmasligi va belgilangan tartibda xabar berishi C) Sovg'ani odob yuzasidan qabul qilib, beruvchiga minnatdorchilik bildirishi D) Sovg'ani hozir emas, xizmat vazifasi tugagach olishga kelishishi To'g'ri javob: B) Sovg'ani qabul qilmasligi va belgilangan tartibda xabar berishi✔ Izoh: Xizmat bilan bog'liq sovg'alar mustaqillikka ta'sir qilishi mumkin; ularni qabul qilmaslik va rahbariyatni xabardor qilish lozim. 13. Jismoniy shaxs tijorat maqsadidagi tovarlarni olib o'tsa, ular qanday tartibda rasmiylashtiriladi? A) Diplomatik yuk sifatida, ko'riksiz va to'lovsiz B) Umumiy tartibda, imtiyozli soddalashtirilgan qoidalar qo'llanmasdan C) Shaxsiy buyum sifatida, imtiyozli me'yor doirasida to'lovsiz D) Rasmiylashtirilmasdan, faqat og'zaki deklaratsiya bilan To'g'ri javob: B) Umumiy tartibda, imtiyozli soddalashtirilgan qoidalar qo'llanmasdan ✔ Izoh: Shaxsiy foydalanish uchun bo'lmagan, tijorat partiyasi belgilariga ega tovarlarga jismoniy shaxslar uchun imtiyozli tartib qo'llanmaydi. 14. Yo'lovchi deklaratsiyasida ko'rsatilgan ma'lumotlar uchun kim javobgar? A) Deklaratsiya blankasini bergan xodim B) Yo'lovchining ish beruvchisi C) Aviakompaniya D) Deklaratsiyani to'ldirgan yo'lovchi To'g'ri javob: D) Deklaratsiyani to'ldirgan yo'lovchi ✔ Izoh: Yo'lovchi deklaratsiyada ko'rsatgan ma'lumotlarning to'g'riligi uchun shaxsan javob beradi. 15. Yo'lovchi xodimning harakatidan norozi bo'lsa, unga qanday huquq tushuntirilishi kerak? A) U bojxona hududida hech qanday huquqqa ega emasligi B) Rahbariyatga yoki belgilangan kanallar orqali shikoyat qilish huquqi C) U faqat sudga da'vo ariza bilan murojaat qila olishi D) U faqat o'z davlatining elchixonasiga murojaat qila olishi To'g'ri javob: B) Rahbariyatga yoki belgilangan kanallar orqali shikoyat qilish huquqi ✔ Izoh: Yo'lovchi xodim harakatidan yuqori turuvchi rahbarga, ishonch telefoniga yoki boshqa belgilangan tartibda shikoyat qilish huquqiga ega. 16. Yo'lovchi o'simliklar yoki urug'larni olib kirmoqchi bo'lsa, qaysi nazoratdan o'tishi kerak? A) Fitosanitariya (karantin) nazoratidan B) Faqat pasport va viza nazoratidan C) Valyuta nazoratidan D) Radiatsiya va dozimetrik nazoratdan To'g'ri javob: A) Fitosanitariya (karantin) nazoratidan ✔ Izoh: O'simlik mahsulotlari karantin zararkunandalarini tarqatmaslik uchun fitosanitariya nazoratidan o'tkaziladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 25 17. O'zbekiston Respublikasining milliy valyutasi qaysi? A) Tanga B) So'm C) Somoni D) Manat To'g'ri javob: B) So'm✔ Izoh: O'zbekistonning milliy pul birligi — so'm; respublika hududida qonuniy to'lov vositasi hisoblanadi. 18. Xizmat yozishmalari va hujjatlarida qanday uslub talab qilinadi? A) Rasmiy, aniq va savodli uslub B) Badiiy va obrazli uslub C) Jargon va qisqartmalarga boy uslub D) Hissiy va so'zlashuv uslubi To'g'ri javob: A) Rasmiy, aniq va savodli uslub ✔ Izoh: Rasmiy hujjatlar aniq, qisqa, savodli va bir xil talqin qilinadigan tarzda yozilishi kerak. 19. Bojxona organlari zimmasiga yuklangan valyuta nazorati vazifasi nimaga qaratilgan? A) Muomaladagi pul massasini tartibga solish va inflyatsiyani pasaytirishga B) Milliy valyutaning rasmiy kursini belgilashga C) Banklar faoliyatini litsenziyalashga D) Valyuta qimmatliklarini olib o'tish qoidalariga rioyani ta'minlashga To'g'ri javob: D) Valyuta qimmatliklarini olib o'tish qoidalariga rioyani ta'minlashga ✔ Izoh: Bojxona naqd valyuta va valyuta qimmatliklarini olib o'tish qoidalariga rioya etilishini nazorat qiladi. 20. Yo'lovchi bojxona to'lovlarini to'lashi kerak bo'lsa, u qayerda to'laydi? A) Aviakompaniya kassasida ixtiyoriy ravishda B) Aeroportdagi taksi haydovchisiga naqd C) Bojxona organida belgilangan to'lov usullari orqali D) Bojxona xodimining shaxsiy bank kartasiga To'g'ri javob: C) Bojxona organida belgilangan to'lov usullari orqali ✔ Izoh: Bojxona to'lovlari faqat rasmiy to'lov kanallari orqali to'lanadi va buning uchun tasdiqlovchi hujjat beriladi. 21. Ma'lum davrda olib kirish yoki olib chiqish mumkin bo'lgan tovar miqdoriga qo'yilgan cheklov nima deyiladi? A) Akkreditiv B) Subsidiya C) Kvota D) Aksiz To'g'ri javob: C) Kvota ✔ Izoh: Kvota — tashqi savdo hajmini miqdor yoki qiymat bo'yicha cheklovchi tarifsiz chora. 22. Bojxona organlarining narkotik vositalar kontrabandasiga qarshi kurashida qaysi xalqaro hamkorlik mexanizmi qo'llaniladi? A) Narkotik vositalarni litsenziyasiz rasmiy import qilishga ruxsat berish va ularni hisobga olish B) Faqat musodara qilingan narkotiklar bo'yicha ichki statistika yuritish C) Narkotik vositalar uchun alohida bojxona boji stavkasini belgilash D) Xorijiy bojxona va huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan axborot almashinuvi To'g'ri javob: D) Xorijiy bojxona va huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan axborot almashinuvi ✔ Izoh: Narkotik kontrabandasiga qarshi kurash xalqaro hamkorlik, axborot almashinuvi va birgalikdagi operatsiyalar orqali olib boriladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 26 23. O'zbekistonda valyuta bozorini liberallashtirish va joriy operatsiyalar bo'yicha erkin konvertatsiyani ta'minlash qaysi yili boshlangan? A) 2005-yilda B) 2010-yilda C) 2017-yilda D) 2014-yilda To'g'ri javob: C) 2017-yilda✔ Izoh: 2017-yil sentyabrdan valyuta siyosati liberallashtirilib, jismoniy va yuridik shaxslar uchun joriy operatsiyalar bo'yicha valyutani erkin sotib olish imkoni yaratildi. 24. Konstitutsiyaga ko'ra oila qanday maqomga ega? A) Faqat shaxsiy ish bo'lib, davlat uning ishiga umuman aralashmaydi B) Faqat mahalla fuqarolar yig'ini muhofazasida bo'lgan ijtimoiy birlik C) Faqat diniy tashkilotlar muhofazasida bo'lib, davlatdan ajratilgan D) Jamiyatning asosiy bo'g'ini, jamiyat va davlat muhofazasida To'g'ri javob: D) Jamiyatning asosiy bo'g'ini, jamiyat va davlat muhofazasida ✔ Izoh: Oila jamiyatning asosiy bo'g'ini bo'lib, jamiyat va davlat muhofazasida turadi. 25. Chegara bojxona postidan ichki bojxona organiga tovar yetkazish qanday tartibda amalga oshiriladi? A) Faqat import to'lovlari to'langandan keyin nazoratsiz B) Erkin, bojxona nazoratisiz C) Ichki tranzit tartibida, bojxona nazorati ostida D) Faqat qabul qiluvchi xohishiga ko'ra yo'nalishsiz To'g'ri javob: C) Ichki tranzit tartibida, bojxona nazorati ostida ✔ Izoh: Tovarlar chegaradan ichkaridagi rasmiylashtiruv joyiga ichki tranzit tartibida, nazorat ostida yetkaziladi. 26. Deklarant tovarni deklaratsiyalashda xato TIF TN kodini ko'rsatsa, bu nimaga olib kelishi mumkin? A) Noto'g'ri to'lov hisob-kitobi va javobgarlikka B) Bojxona to'lovlari summasining doimo kamayishiga C) Tovarning avtomatik bepul chiqarilishiga D) Hech qanday oqibatga To'g'ri javob: A) Noto'g'ri to'lov hisob-kitobi va javobgarlikka ✔ Izoh: Noto'g'ri tasniflash to'lovlarning kam yoki ko'p hisoblanishiga, cheklovlarni chetlab o'tishga va javobgarlikka olib kelishi mumkin. 27. San'at asarlari, kolleksiya buyumlari va antikvariat GTning qaysi guruhida tasniflanadi? A) 49-guruhda B) 71-guruhda C) 95-guruhda D) 97-guruhda To'g'ri javob: D) 97-guruhda ✔ Izoh: 97-guruh XXI bo'limga kiradi va san'at asarlari, kolleksiya predmetlari va antikvariatni qamrab oladi. 28. Farmatsevtika mahsulotlari GTning qaysi guruhida tasniflanadi? A) 33-guruhda B) 29-guruhda C) 30-guruhda D) 90-guruhda To'g'ri javob: C) 30-guruhda ✔ Izoh: Dori vositalari va boshqa farmatsevtika mahsulotlari 30-guruhda tasniflanadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 27 29. Ixtirolarga xalqaro patent talabnomasini topshirish imkonini beruvchi shartnoma qaysi? A) Belgilarni ro'yxatdan o'tkazish bo'yicha Madrid kelishuvi B) Patent kooperatsiyasi shartnomasi (PCT) C) Adabiy va badiiy asarlarni muhofaza qilish bo'yicha Bern konvensiyasi D) Kelib chiqish joy nomlari bo'yicha Lissabon kelishuvi To'g'ri javob: B) Patent kooperatsiyasi shartnomasi (PCT)✔ Izoh: PCT bitta xalqaro talabnoma orqali ko'plab davlatlarda ixtiroga patent olish jarayonini boshlash imkonini beradi. 30. Mamlakat importi eksportidan ko'p bo'lsa, tashqi savdo saldosi qanday bo'ladi? A) Profitsitli (ortiqcha) B) Manfiy (defitsitli) C) Muvozanatli (nol) D) Ijobiy saldoli To'g'ri javob: B) Manfiy (defitsitli) ✔ Izoh: Import eksportdan oshganda tashqi savdo saldosi manfiy bo'ladi, ya'ni savdo balansi kamomadga ega. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 28 5-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. JSTning «milliy rejim» tamoyili nimani talab qiladi? A) Davlat xaridlarida faqat milliy kompaniyalar bilan savdo shartnomasi tuzishni B) Import tovarlariga ichki bozorda mahalliy tovarlardan yuqoriroq ichki soliq va yig'im qo'yishni C) Import qilingan tovarlarni ichki bozorda faqat milliy valyutada sotishni D) Import tovarlariga ichki bozorda mahalliy tovarlardan yomonroq munosabatda bo'lmaslikni To'g'ri javob: D) Import tovarlariga ichki bozorda mahalliy tovarlardan yomonroq munosabatda ✔ bo'lmaslikni Izoh: Milliy rejim bozorga kirgan import tovarlarga ichki soliq va qoidalar bo'yicha mahalliy tovarlar bilan teng munosabatni talab qiladi. 2. Korrupsiyaning jamiyat uchun salbiy oqibatlariga qaysi biri kiradi? A) Davlat byudjetiga soliq tushumlarining oshishi B) Mamlakatga xorijiy investitsiyalar oqimining ko'payishi C) Ijtimoiy adolatsizlik va davlatga ishonchning pasayishi D) Aholining davlat organlariga ishonchi ortib borishi To'g'ri javob: C) Ijtimoiy adolatsizlik va davlatga ishonchning pasayishi ✔ Izoh: Korrupsiya ijtimoiy adolatsizlikni kuchaytiradi, byudjetga zarar yetkazadi, investitsiyalarni kamaytiradi va davlatga ishonchni susaytiradi. 3. Shaxsiy ko'rikni kim o'tkazadi? A) Navbatda turgan har qanday ixtiyoriy yo'lovchi B) Ko'rikdan o'tuvchi bilan bir jinsdagi bojxona xodimi C) Ko'rikdan o'tkazilayotgan shaxsning o'zi yoki qarindoshi D) Tashuvchi transport kompaniyasining navbatchi xodimi To'g'ri javob: B) Ko'rikdan o'tuvchi bilan bir jinsdagi bojxona xodimi ✔ Izoh: Shaxsiy ko'rik nazoratning istisno shakli bo'lib, alohida xonada, bir jinsdagi xodim tomonidan, xolislar ishtirokida o'tkaziladi. 4. TIR karnetlari bo'yicha kafolat tizimini qaysi xalqaro tashkilot boshqaradi? A) Jahon savdo tashkiloti (JST) kotibiyati B) Xalqaro dengiz tashkiloti (IMO) qo'mitasi va kotibiyati C) Butunjahon pochta ittifoqi (UPU) byurosi D) Xalqaro avtomobil transporti ittifoqi (IRU) To'g'ri javob: D) Xalqaro avtomobil transporti ittifoqi (IRU) ✔ Izoh: TIR kafolat zanjiri IRU tomonidan milliy tashuvchilar uyushmalari orqali boshqariladi, ma'muriy nazorat BMT YeIK doirasida. 5. Xalqaro bojxona kuni qaysi sanada nishonlanadi? A) 10-dekabrda B) 15-sentyabrda C) 1-mayda D) 26-yanvarda To'g'ri javob: D) 26-yanvarda ✔ Izoh: Xalqaro bojxona kuni 26-yanvarda, 1953-yilda Bojxona hamkorligi kengashining birinchi sessiyasi o'tgan kun xotirasiga nishonlanadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 29 6. Bojxona organlari tomonidan tovarni chiqarish paytida aniqlanmagan qoidabuzarlikni keyinchalik aniqlash imkonini beruvchi nazorat qaysi? A) Chiqarilgandan keyingi bojxona auditi B) Dastlabki (oldindan) deklaratsiyalash C) Vaqtincha saqlash omborida nazorat D) Og'zaki va konkludent deklaratsiyalash To'g'ri javob: A) Chiqarilgandan keyingi bojxona auditi✔ Izoh: Bojxona auditi tovarlar chiqarilganidan keyin ham deklaratsiya ma'lumotlarining to'g'riligini tekshirish imkonini beradi. 7. Garmonizatsiyalangan tizimda tovar kodining nechta xonasi xalqaro miqyosda bir xil bo'ladi? A) O'nta B) Oltita C) Sakkizta D) To'rtta To'g'ri javob: B) Oltita ✔ Izoh: HS kodining dastlabki olti xonasi barcha a'zo davlatlarda bir xil; qo'shimcha xonalarni davlatlar milliy ehtiyojga ko'ra qo'shadi. 8. Xavf profili nima? A) Deklarantning ijtimoiy tarmoqlardagi shaxsiy profili va obunachilari B) Xavf sohasi, indikatorlari va ko'riladigan nazorat choralarining tavsifi C) Bojxona xodimining kadrlar bo'limidagi shaxsiy kartochkasi D) Tovarning ishlab chiqaruvchi tomonidan berilgan reklama tavsifi To'g'ri javob: B) Xavf sohasi, indikatorlari va ko'riladigan nazorat choralarining tavsifi ✔ Izoh: Xavf profili xavfli holatni aniqlovchi indikatorlar va unga qarshi qo'llanadigan nazorat choralari majmuini belgilaydi. 9. Tovarning bir qismini deklaratsiyada ko'rsatib, qolganini yashirib olib o'tish nima hisoblanadi? A) Tovarning bir qismini deklaratsiya qilmaslik B) Tovarni davriy (vaqtinchalik) tartibda deklaratsiyalash C) Tovarni dastlabki tartibda deklaratsiyalash D) Tovarni to'liq hajmda deklaratsiyalash To'g'ri javob: A) Tovarning bir qismini deklaratsiya qilmaslik ✔ Izoh: Deklaratsiya tovarning to'liq miqdorini aks ettirishi shart; ko'rsatilmagan qism deklaratsiya qilinmagan tovar hisoblanadi. 10. Bojxona nazorati zonasi nima? A) Bojxona nazorati amalga oshiriladigan, kirish-chiqish cheklangan hudud B) Yo'lovchilar reys kutadigan, xizmat ko'rsatiladigan va dam olish uchun ajratilgan zal C) Tovarlar erkin sotiladigan, boj olinmaydigan ochiq savdo maydoni D) Bojxona to'lovlari qabul qilinadigan, bankka biriktirilgan bo'lim To'g'ri javob: A) Bojxona nazorati amalga oshiriladigan, kirish-chiqish cheklangan hudud ✔ Izoh: Bojxona nazorati zonasida tovar va transport vositalari ustidan nazorat olib boriladi, unga kirish va faoliyat yuritish cheklanadi. 11. Kontrabanda deganda nima tushuniladi? A) Tovarlarni bojxona omborida saqlash B) Tovarlarni bojxona nazoratidan yashirib yoki uni chetlab olib o'tish C) Tovarlarni belgilangan o'tkazish punkti orqali to'g'ri deklaratsiya bilan olib o'tish D) Tovarlarni tranzit rejimida qonuniy tashish To'g'ri javob: B) Tovarlarni bojxona nazoratidan yashirib yoki uni chetlab olib o'tish ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 30 Izoh: Kontrabanda — tovarlarni bojxona nazoratini chetlab o'tib yoki ularni yashirib, yolg'on hujjatlar bilan olib o'tish. 12. Qo'shni davlat bojxonasi bilan birgalikdagi nazorat nimani ta'minlaydi? A) Chegarani yuk tashish uchun vaqtincha butunlay yopishni B) Tovar va transportni ikki marta to'xtatmasdan birgalikda tekshirishni C) Faqat bir davlat qonunini ikki tomonga ham qo'llashni D) Ikki davlat bojxona to'lovlarini bitta to'lovga birlashtirishni To'g'ri javob: B) Tovar va transportni ikki marta to'xtatmasdan birgalikda tekshirishni✔ Izoh: Birgalikdagi nazoratda ikki davlat bojxonalari tekshiruvni bir joyda o'tkazib, kutish vaqtini qisqartiradi. 13. Davlat xizmatchisining «shaxsiy manfaatdorligi» deganda nima tushuniladi? A) Xizmatchining kasbiy qiziqishlari va ilmiy faoliyatga moyilligi B) Xizmatchining malakasini oshirish va yuqori lavozimga ko'tarilish istagi C) Xizmatchining bo'sh vaqtida sport va ijodiy faoliyat bilan shug'ullanishi D) Xizmatchi yoki unga aloqador shaxslar uchun daromad yoki naf olish imkoniyati To'g'ri javob: D) Xizmatchi yoki unga aloqador shaxslar uchun daromad yoki naf olish imkoniyati ✔ Izoh: Shaxsiy manfaatdorlik — xizmatchi yoki uning aloqador shaxslari moddiy yoki boshqa naf olishi mumkin bo'lgan holat. 14. Bojsiz savdo rejimida tovarlar kimlarga sotiladi? A) Asosan xalqaro reys bilan hududdan chiqib ketayotgan jismoniy shaxslarga B) Mahalliy aholiga kundalik ehtiyoj uchun chegirmali narxlarda va cheklovsiz C) Faqat ulgurji savdo kompaniyalari va rasmiy distribyutorlarga D) Faqat davlat tashkilotlari va budjet muassasalariga shartnoma asosida To'g'ri javob: A) Asosan xalqaro reys bilan hududdan chiqib ketayotgan jismoniy shaxslarga ✔ Izoh: Bojsiz savdo do'konlarida tovarlar boj va soliqlarsiz, asosan chet elga ketayotgan yo'lovchilarga sotiladi. 15. Tranzit rejimida tashuvchi tovarlarni belgilangan joyga yetkazmasa, nima yuz beradi? A) Hech qanday oqibat bo'lmaydi, faqat ogohlantirish yoziladi B) Tashuvchiga tezkor yetkazish uchun mukofot beriladi C) Bojxona to'lovlarini to'lash majburiyati yuzaga keladi va javobgarlik ko'riladi D) Tovar avtomatik ravishda eksport qilingan hisoblanadi va tranzit hujjati shunchaki yopiladi To'g'ri javob: C) Bojxona to'lovlarini to'lash majburiyati yuzaga keladi va javobgarlik ko'riladi ✔ Izoh: Tranzit tovari yetkazilmasa, u ichki bozorga tushgan deb hisoblanadi va to'lovlarni to'lash majburiyati hamda javobgarlik yuzaga keladi. 16. Kompaniya import qilgan tovarini hali sotmagan va to'lovlarni kechiktirmoqchi. Qaysi rejim maqsadga muvofiq? A) Yo'q qilish rejimi B) Reimport rejimi C) Eksport rejimi D) Bojxona ombori To'g'ri javob: D) Bojxona ombori ✔ Izoh: Bojxona ombori rejimida tovar to'lovlarsiz saqlanib turadi va keyinchalik kerakli rejimga joylashtiriladi. 17. Mansabdor shaxs tahdid qilib pora talab qilishi nima deyiladi? A) Homiylik B) Lobbizm C) Tamagirlik D) Xayriya To'g'ri javob: C) Tamagirlik ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 31 Izoh: Tamagirlik — pora talab qilib, shaxsni qonuniy manfaatlariga zarar yetkazish bilan qo'rqitish orqali pora berishga majburlash. 18. Intellektual mulk huquqlarining hududiylik tamoyili nimani anglatadi? A) Huquqlar faqat ular ro'yxatdan o'tkazilgan poytaxt shahar hududida amal qiladi B) Huquqlar xalqaro shartnomaga ko'ra avtomatik ravishda butun dunyoda amal qiladi C) Huquqlar faqat xalqaro tashkilotlar va ularning a'zo idoralarida amal qiladi D) Huquqlar odatda ular berilgan yoki tan olingan davlat hududida amal qiladi To'g'ri javob: D) Huquqlar odatda ular berilgan yoki tan olingan davlat hududida amal qiladi✔ Izoh: Patent va tovar belgisi kabi huquqlar ularni bergan davlat hududida amal qiladi; boshqa davlatda himoya uchun alohida ro'yxatdan o'tish kerak. 19. «Bojxona chegarasi» tushunchasi to'g'ri ta'riflangan javobni toping. A) Faqat xalqaro aeroportlardagi bojxona nazorati zonasining tashqi chegarasi B) Viloyatlar o'rtasidagi ma'muriy chegaralar C) Bojxona hududining chegaralari, odatda davlat chegarasiga mos keladi D) Bojxona postlari xizmat ko'rsatadigan hudud chegarasi To'g'ri javob: C) Bojxona hududining chegaralari, odatda davlat chegarasiga mos keladi ✔ Izoh: Bojxona chegarasi bojxona hududining chegaralarini bildiradi va odatda davlat chegarasi bilan ustma-ust tushadi. 20. Hujjatlar nazoratida invoys va kontraktdagi narxlar mos kelmasa, bu nimani bildirishi mumkin? A) Qiymatni noto'g'ri deklaratsiyalash xavfini B) Tovarning ichki bozorda ishlab chiqarilganini C) Tovarning tez buziladiganligini D) Deklarantning yuqori ishonchliligini To'g'ri javob: A) Qiymatni noto'g'ri deklaratsiyalash xavfini ✔ Izoh: Hujjatlar o'rtasidagi nomuvofiqlik xavf indikatori bo'lib, qo'shimcha tekshiruv o'tkazishga asos bo'ladi. 21. Xizmat harakati bajarilgandan keyin «minnatdorchilik» sifatida berilgan pul qanday baholanadi? A) Xizmat uchun rasmiy mukofot puli B) Pora sifatida baholanishi mumkin C) Qonun bilan ruxsat etilgan sovg'a D) Ixtiyoriy xayriya sifatida qaraladi To'g'ri javob: B) Pora sifatida baholanishi mumkin ✔ Izoh: Pora xizmat harakatidan oldin ham, keyin ham berilishi mumkin; xizmat harakati bilan bog'liq to'lov pora hisoblanadi. 22. Maxsus (himoya) boji qachon qo'llanishi mumkin? A) Tovarning kelib chiqish mamlakati noma'lum yoki tasdiqlanmagan bo'lganda B) Deklarant deklaratsiya topshirishni belgilangan muddatdan kechiktirganda C) Tovar tranzit rejimida bojxona hududi orqali o'tayotganda D) Import hajmi keskin oshib, mahalliy tarmoqqa jiddiy zarar yetkazganda yoki tahdid solganda To'g'ri javob: D) Import hajmi keskin oshib, mahalliy tarmoqqa jiddiy zarar yetkazganda yoki ✔ tahdid solganda Izoh: Maxsus himoya choralari importning keskin o'sishi mahalliy ishlab chiqaruvchilarga jiddiy zarar yetkazganda qo'llanadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 32 23. Intellektual mulk huquqlarini chegarada himoya qilishda bojxona organlarining roli nimadan iborat? A) Tovar belgilarini davlat ro'yxatidan o'tkazish va guvohnoma berish B) Huquq egasi o'rniga sudda qatnashish va uning nomidan da'vo qo'zg'atish C) Kontrafakt tovarlarning bojxona chegarasidan o'tishiga to'sqinlik qilish D) Ixtirolar uchun patent berish va patent reestrini yuritish To'g'ri javob: C) Kontrafakt tovarlarning bojxona chegarasidan o'tishiga to'sqinlik qilish✔ Izoh: Bojxona organlari patent bermaydi va belgi ro'yxatdan o'tkazmaydi, balki chegarada kontrafakt tovarlarni aniqlab, ularning o'tishini to'xtatadi. 24. Bitim qiymati usulini qo'llashga to'sqinlik qiluvchi holatlardan yana biri qaysi? A) Tovarning qadoqlangan, markalangan va sertifikatlangan holda kelgani B) Shartnomada Incoterms sharti va aniq yetkazib berish joyi ko'rsatilgani C) Xaridorning tovarni tasarruf etishiga qonunda ko'zda tutilmagan cheklovlar qo'yilgani D) Tovarning ishlab chiqaruvchi bergan sifat sertifikati va kafolat taloni mavjudligi To'g'ri javob: C) Xaridorning tovarni tasarruf etishiga qonunda ko'zda tutilmagan cheklovlar ✔ qo'yilgani Izoh: Xaridorning tovarni tasarruf etish huquqiga qo'yilgan cheklovlar (qonuniy cheklovlardan tashqari) bitim qiymatini qo'llashga to'sqinlik qiladi. 25. «Yagona darcha» tamoyilining mohiyati nima? A) Bitta tovar turi chegaradagi faqat bitta maxsus darvoza orqali olib kiriladi B) Bojxona rasmiylashtiruvi faqat bitta postda va bitta inspektor tomonidan amalga oshiriladi C) Savdo ishtirokchisi talab etilgan hujjatlarni bitta kirish nuqtasi orqali taqdim etadi D) Har bir davlat organiga talab etilgan hujjatlar alohida-alohida qog'oz shaklida topshiriladi To'g'ri javob: C) Savdo ishtirokchisi talab etilgan hujjatlarni bitta kirish nuqtasi orqali taqdim etadi ✔ Izoh: Yagona darcha — tashqi savdo uchun zarur ma'lumot va hujjatlarni bir marta, bitta nuqta orqali taqdim etish imkonini beruvchi mexanizm. 26. Qadoqlash varag'i (packing list) qanday ma'lumotni o'z ichiga oladi? A) Tovarning bojxona qiymati va to'lovlar hisob-kitobini B) Tashuvchining litsenziya raqami va amal qilish muddatini C) Har bir o'ramdagi tovar tarkibi, soni va og'irligini D) Tovarning kelib chiqish mezoni va sertifikat raqamini To'g'ri javob: C) Har bir o'ramdagi tovar tarkibi, soni va og'irligini ✔ Izoh: Qadoqlash varag'i joylar bo'yicha tovar tarkibi, o'ramlar soni, brutto va netto og'irlikni ko'rsatadi, bu ko'rikni osonlashtiradi. 27. Xaridor sotuvchiga tovar ishlab chiqarish uchun bepul qolip yoki asbob bergan bo'lsa, ularning qiymati bilan nima qilinadi? A) Faqat statistika uchun qayd etiladi B) E'tiborsiz qoldiriladi C) Bojxona qiymatidan ayiriladi D) Bojxona qiymatiga qo'shiladi To'g'ri javob: D) Bojxona qiymatiga qo'shiladi ✔ Izoh: Xaridor bepul yoki arzon bergan materiallar, qoliplar va asboblar qiymati («assistlar») bojxona qiymatiga qo'shiladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 33 28. Tovarning kelib chiqish mamlakatini ataylab noto'g'ri ko'rsatishdan ko'pincha qanday maqsad ko'zlanadi? A) Imtiyozli boj stavkasini noqonuniy olish yoki cheklovni chetlab o'tish B) Tovar sifatini xaridor ko'z o'ngida oshirib ko'rsatish C) Tovarni yetkazish muddatini qisqartirish va bojxonada tezroq rasmiylashtirish D) Transport va sug'urta xarajatlarini sezilarli kamaytirish To'g'ri javob: A) Imtiyozli boj stavkasini noqonuniy olish yoki cheklovni chetlab o'tish✔ Izoh: Kelib chiqish mamlakati boj stavkasi va cheklovlarga ta'sir qiladi; uni soxtalashtirish imtiyoz olish yoki taqiqni chetlab o'tish usulidir. 29. Kitob yoki diskda doira ichidagi C harfi (©) nimani anglatadi? A) Mualliflik huquqi B) Ro'yxatdan o'tgan tovar belgisi C) Bojxona plombasi D) Sifat sertifikati To'g'ri javob: A) Mualliflik huquqi ✔ Izoh: © (copyright) belgisi asarga nisbatan mualliflik huquqi mavjudligini va huquq egasini ko'rsatish uchun ishlatiladi. 30. Aksiz solig'i qanday tovarlarga undiriladi? A) Faqat kitoblar, darsliklar va o'quv qurollariga B) Faqat dori vositalari va tibbiy buyumlarga C) Qonunda belgilangan ro'yxatdagi tovarlarga, masalan alkogol va tamakiga D) Faqat non, un va boshqa asosiy oziq-ovqat mahsulotlariga, ijtimoiy ahamiyatiga ko'ra To'g'ri javob: C) Qonunda belgilangan ro'yxatdagi tovarlarga, masalan alkogol va tamakiga ✔ Izoh: Aksiz solig'i qonun bilan belgilangan alohida tovarlar ro'yxatiga, odatda alkogol, tamaki va ayrim boshqa tovarlarga undiriladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 34 6-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Yo'lovchi yashil yo'lakdan o'tayotganda bojxona xodimi uni tekshirishi mumkinmi? A) Faqat yo'lovchi chet el fuqarosi bo'lsa B) Faqat yo'lovchining roziligi bilan C) Ha, xavf tahlili yoki tanlab nazorat asosida D) Yo'q, yashil yo'lak tekshiruvdan to'liq ozod To'g'ri javob: C) Ha, xavf tahlili yoki tanlab nazorat asosida✔ Izoh: Yashil yo'lakdan o'tish bojxona nazoratidan ozod qilmaydi; tanlab tekshirish o'tkazilishi mumkin. 2. Jismoniy shaxslar tomonidan olib o'tiladigan tovarlarning shaxsiy foydalanish uchun ekanligi qaysi mezonlar bo'yicha aniqlanadi? A) Faqat chamadon o'lchami va og'irligiga qarab B) Tovarlar xususiyati, miqdori va olib o'tish chastotasi bo'yicha C) Faqat yo'lovchining yoshi, fuqaroligi va qaysi mamlakatdan kelganiga qarab D) Faqat tovarlarning rangi va qadoq turiga qarab To'g'ri javob: B) Tovarlar xususiyati, miqdori va olib o'tish chastotasi bo'yicha ✔ Izoh: Tovarlarning shaxsiy, oilaviy yoki uy-ro'zg'or ehtiyojlari uchun mo'ljallanganligi ularning tavsifi, miqdori va olib o'tish chastotasiga qarab baholanadi. 3. Yo'lovchi bilan muloqotda empatiya nimani anglatadi? A) Yo'lovchi bilan shaxsiy do'stlashib, aloqa ma'lumotlarini almashishni B) Yo'lovchiga achinib, unga bojxona qoidalarini buzishga ruxsat berishni C) Yo'lovchining his-tuyg'ularini tushunib, ularga hurmat bilan munosabatda bo'lishni D) Yo'lovchining kayfiyatini ko'tarish uchun unga sovg'a berishni To'g'ri javob: C) Yo'lovchining his-tuyg'ularini tushunib, ularga hurmat bilan munosabatda bo'lishni ✔ Izoh: Empatiya yo'lovchining holatini tushunishni bildiradi, lekin qoidalarga rioya qilish talabini bekor qilmaydi. 4. O'zbekistonda saylovlarni tashkil etish va o'tkazishga qaysi organ mas'ul? A) Markaziy saylov komissiyasi B) Ichki ishlar vazirligi C) Adliya vazirligi D) Oliy sud To'g'ri javob: A) Markaziy saylov komissiyasi ✔ Izoh: Saylovlar va referendumlarni tayyorlash hamda o'tkazishni Markaziy saylov komissiyasi tashkil etadi. 5. Tashqi savdo shartnomalarida yetkazib berish shartlarini talqin qilish uchun qaysi xalqaro qoidalar keng qo'llaniladi? A) Kioto konvensiyasi B) Incoterms qoidalari C) TIR konvensiyasi D) Garmonizatsiyalangan tizim To'g'ri javob: B) Incoterms qoidalari ✔ Izoh: Incoterms Xalqaro savdo palatasi ishlab chiqqan qoidalar bo'lib, sotuvchi va xaridor o'rtasida xarajat va xavf taqsimotini belgilaydi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 35 6. O'zbekistonning davlat ramzlariga qaysilar kiradi? A) Davlat madhiyasi, poytaxti va davlat tili B) Davlat pasporti, gerbi va milliy pul birligi C) Davlat bayrog'i, gerbi va madhiyasi D) Davlat bayrog'i, gerbi va milliy pul birligi To'g'ri javob: C) Davlat bayrog'i, gerbi va madhiyasi✔ Izoh: O'zbekistonning davlat ramzlari — Davlat bayrog'i, Davlat gerbi va Davlat madhiyasi; ular qonun bilan tasdiqlangan. 7. Xizmat faoliyatida yo'l qo'yilgan xatoni aniqlagan xizmatchi qanday yo'l tutishi kerak? A) Xato uchun javobgarlikni hamkasbiga ag'darishi B) Xatoni yashirib, hech kimga bildirmasligi C) Xatoni ahamiyatsiz deb e'tiborsiz qoldirishi D) Xatoni tan olib, uni tuzatish choralarini ko'rishi To'g'ri javob: D) Xatoni tan olib, uni tuzatish choralarini ko'rishi ✔ Izoh: Halollik va hisobdorlik xatoni tan olib, uning oqibatlarini o'z vaqtida tuzatishni talab qiladi. 8. Rivojlanayotgan mamlakatlarga tarif imtiyozlari tizimida qaysi kelib chiqish sertifikati shakli keng qo'llangan? A) CMR yuk xati B) «A» shakli C) ATA karneti D) TIR kitobchasi To'g'ri javob: B) «A» shakli ✔ Izoh: Umumiy imtiyozlar tizimi (GSP) doirasida tovar kelib chiqishi an'anaviy ravishda «A» shaklidagi sertifikat bilan tasdiqlanadi. 9. Bojxona xodimi yo'lovchiga qoidalarni tushuntirganda qanday tilni ishlatgani ma'qul? A) Sodda, aniq va tushunarli tilni B) Faqat qisqartmalar va jargonni C) Faqat xorijiy so'zlarni D) Murakkab yuridik atamalarni To'g'ri javob: A) Sodda, aniq va tushunarli tilni ✔ Izoh: Qoidalarni sodda va aniq tilda tushuntirish yo'lovchining ularni to'g'ri tushunishi va bajarishini ta'minlaydi. 10. Bojxona organlari tomonidan aniqlangan narkotik vositalar kontrabandasi bo'yicha qanday harakat qilinadi? A) Qonunga muvofiq jinoiy javobgarlik choralari ko'riladi B) Tovar tekshiruvdan so'ng egasiga qaytarib beriladi C) Faqat og'zaki ogohlantirish berish va tovarni qayd etish bilan cheklaniladi D) Tovar bojxona omborida auksion orqali sotiladi To'g'ri javob: A) Qonunga muvofiq jinoiy javobgarlik choralari ko'riladi ✔ Izoh: Narkotik vositalar kontrabandasi og'ir jinoyat hisoblanadi va qonunga muvofiq jinoiy javobgarlikka sabab bo'ladi. 11. Bojxona organlari tizimini kim boshqaradi? A) Har bir bojxona posti mustaqil ravishda, hech kimga bo'ysunmasdan B) Respublika bojxona boshqaruvi markaziy organi C) Tadbirkorlar uyushmasi D) Xalqaro bojxona tashkiloti To'g'ri javob: B) Respublika bojxona boshqaruvi markaziy organi ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 36 Izoh: Bojxona organlari yagona markazlashgan tizimni tashkil etadi va markaziy organ tomonidan boshqariladi. 12. Madaniy boyliklarni chet elga olib chiqishni nazorat qilish nimaga qaratilgan? A) Milliy madaniy merosni noqonuniy olib chiqib ketilishidan himoya qilishga B) Turistlarga suvenir va esdalik buyumlari sotishni ko'paytirish va rag'batlantirishga C) Muzeylar va galereyalardan qo'shimcha boj undirishga D) Rassom va hunarmandlarning ijodiy faoliyatini cheklashga To'g'ri javob: A) Milliy madaniy merosni noqonuniy olib chiqib ketilishidan himoya qilishga✔ Izoh: Madaniy boyliklar alohida tartibda olib o'tiladi, bojxona ularning noqonuniy olib chiqilishiga yo'l qo'ymaydi. 13. Incoterms bo'yicha EXW sharti nimani anglatadi? A) Sotuvchi tovarni xaridorning omboriga o'z hisobidan yetkazib beradi B) Sotuvchi import bojini to'lab, tovarni xaridorga topshiradi C) Sotuvchi tovarni o'z korxonasida xaridor ixtiyoriga topshiradi D) Sotuvchi tovarni kemaga yuklaydi va uni o'z hisobidan sug'urtalaydi To'g'ri javob: C) Sotuvchi tovarni o'z korxonasida xaridor ixtiyoriga topshiradi ✔ Izoh: EXW (Ex Works — korxonadan) sotuvchining minimal majburiyatini bildiradi: tovar uning binosida xaridorga topshiriladi. 14. O'zbekiston Davlat madhiyasi so'zlari muallifi kim? A) G'afur G'ulom B) Muhammad Yusuf C) Erkin Vohidov D) Abdulla Oripov To'g'ri javob: D) Abdulla Oripov ✔ Izoh: Davlat madhiyasi so'zlari Abdulla Oripovga, musiqasi Mutal Burhonovga tegishli. 15. Bojxona organlari intellektual mulk ob'ektlarini qanday himoya qiladi? A) Mualliflik huquqi buzilishi bo'yicha sud qarorlarini mustaqil chiqaradi va ularni ijro etadi B) Ixtirolarga patentlarni ro'yxatdan o'tkazadi va huquq egalariga beradi C) Huquq egasi arizasi bo'yicha reyestr yuritib, shubhali tovarlar chiqarilishini to'xtatadi D) Tadbirkorlar uchun tovar belgilarini yangitdan yaratib, ularni ro'yxatga oladi To'g'ri javob: C) Huquq egasi arizasi bo'yicha reyestr yuritib, shubhali tovarlar chiqarilishini ✔ to'xtatadi Izoh: Bojxona intellektual mulk ob'ektlari reyestriga kiritilgan obyektlar bo'yicha qalbaki tovarlarni chiqarishni to'xtatib turishi mumkin. 16. Bojxona tomonidan tovarlarni chiqarish to'g'risidagi qaror qanday rasmiylashtiriladi? A) Faqat deklarantga esdalik sovg'asi berish orqali B) Faqat bojxonaning ijtimoiy tarmoqdagi sahifasida e'lon qilish orqali C) Faqat og'zaki, hech qanday hujjatda qayd etmasdan D) Deklaratsiyada tegishli belgi qo'yish yoki elektron xabar orqali To'g'ri javob: D) Deklaratsiyada tegishli belgi qo'yish yoki elektron xabar orqali ✔ Izoh: Chiqarish to'g'risidagi qaror deklaratsiyaga belgi qo'yish yoki axborot tizimida elektron qayd etish orqali rasmiylashtiriladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 37 17. Xizmat vazifalarini bajarish jarayonida olingan axborotdan shaxsiy manfaat uchun foydalanish qanday baholanadi? A) Xizmatchining qonun bilan himoyalangan shaxsiy huquqi B) Xizmatchining kasbiy mahorati va tajribasi belgisi C) Xizmatda keng tarqalgan, ruxsat etilgan amaliyot D) Odob-axloq va qonun talablarining buzilishi To'g'ri javob: D) Odob-axloq va qonun talablarining buzilishi✔ Izoh: Xizmat axboroti faqat xizmat maqsadida ishlatiladi; undan shaxsiy manfaat olish suiiste'mol va manfaatlar to'qnashuvi belgisidir. 18. Yo'lovchi deklaratsiyalangan valyutani qayta olib chiqishda deklaratsiya nusxasi nima uchun foydali? A) Valyutaning ilgari qonuniy olib kirilganini tasdiqlash uchun B) Valyutani chegarada qulay kursda almashtirish uchun C) Yo'lovchi chiptasini almashtirish yoki qaytarish uchun D) Bankdan imtiyozli kredit olish uchun To'g'ri javob: A) Valyutaning ilgari qonuniy olib kirilganini tasdiqlash uchun ✔ Izoh: Kirishda rasmiylashtirilgan deklaratsiya valyuta ilgari deklaratsiyalanib olib kirilganini tasdiqlaydi. 19. Bojxona deklaratsiyasi nima? A) Tovarlar, rejim va boshqa ma'lumotlar belgilangan shaklda bayon etilgan hujjat B) Tovar sotuvchisining narxlar, chegirmalar va aksiyalar ko'rsatilgan reklama varag'i C) Tashuvchining yo'nalish va yoqilg'i sarfi bo'yicha ichki hisoboti D) Bankning bojxona to'lovi o'tkazilganini tasdiqlovchi to'lov kvitansiyasi To'g'ri javob: A) Tovarlar, rejim va boshqa ma'lumotlar belgilangan shaklda bayon etilgan hujjat ✔ Izoh: Kioto konvensiyasiga ko'ra deklaratsiya — shaxs tanlangan rejim va bojxona talab qilgan ma'lumotlarni ko'rsatadigan bayonot. 20. Yo'lovchilar qo'l yukida olib o'tiladigan suyuqliklarga cheklovlar qaysi xizmat talabi? A) Aviatsiya xavfsizligi xizmati talabi B) Fitosanitariya nazorati talabi C) Valyuta nazorati talabi D) Bojxona to'lovlari talabi To'g'ri javob: A) Aviatsiya xavfsizligi xizmati talabi ✔ Izoh: Qo'l yukidagi suyuqliklar hajmiga cheklovlar bojxona emas, aviatsiya xavfsizligi qoidalari bilan bog'liq. 21. Mansab vakolatlarini suiiste'mol qilish nima? A) Vakolatlardan xizmat manfaatlariga zid ravishda foydalanish B) Ish vaqtidan keyin xizmat xonasida qolib dam olish C) Vakolatlarni qonun va lavozim yo'riqnomasiga muvofiq bajarish D) Rahbar topshirig'ini belgilangan muddatda o'z vaqtida bajarish To'g'ri javob: A) Vakolatlardan xizmat manfaatlariga zid ravishda foydalanish ✔ Izoh: Suiiste'mol — xizmatchi o'ziga berilgan vakolatlardan shaxsiy yoki boshqa g'ayriqonuniy maqsadlarda, xizmat manfaatiga zid foydalanishi. 22. Eshitishida muammosi bo'lgan yo'lovchi bilan qanday muloqot qilish samaraliroq? A) Faqat baland ovozda va tez-tez takrorlab gapirish B) Uni boshqa xodim yoki postga yuborish C) Yozma ma'lumot, aniq mimika va yuzma-yuz sekin gapirish D) U bilan muloqot qilishdan voz kechib, imo bilan cheklanish To'g'ri javob: C) Yozma ma'lumot, aniq mimika va yuzma-yuz sekin gapirish ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 38 Izoh: Yozma ma'lumot, yuzga qarab aniq gapirish va tushunarli imo-ishoralar eshitishda qiyinchiligi bor yo'lovchi bilan muloqotni osonlashtiradi. 23. O'yinchoqlar va sport anjomlari GTning qaysi guruhida tasniflanadi? A) 39-guruhda B) 96-guruhda C) 94-guruhda D) 95-guruhda To'g'ri javob: D) 95-guruhda✔ Izoh: 95-guruh o'yinchoqlar, o'yinlar va sport anjomlarini qamrab oladi. 24. Qabul qilingan deklaratsiyaga o'zgartirish kiritish mumkinmi? A) Yo'q, hech qanday holatda mumkin emas B) Ha, bojxona organining ruxsati bilan, belgilangan tartibda C) Ha, deklarant uni istalgan paytda bojxona ruxsatisiz o'zgartiradi D) Faqat tovar yo'q qilingandan keyin To'g'ri javob: B) Ha, bojxona organining ruxsati bilan, belgilangan tartibda ✔ Izoh: Deklaratsiyadagi ma'lumotlar bojxona organi ruxsati bilan, qonunda belgilangan shartlarda o'zgartirilishi yoki to'ldirilishi mumkin. 25. Tovarni tasniflashda bo'lim va guruh izohlari qanday ahamiyatga ega? A) Ular faqat nashrni rasmlar va jadvallar bilan bezatish uchun B) Ular yuridik kuchga ega va tasniflashda majburiy hisobga olinadi C) Ular faqat tashqi savdo statistikasini yuritish uchun D) Ular faqat tavsiya xarakterida bo'lib, majburiy emas To'g'ri javob: B) Ular yuridik kuchga ega va tasniflashda majburiy hisobga olinadi ✔ Izoh: 1-qoidaga ko'ra tasniflash pozitsiyalar matni va bo'lim, guruh izohlariga muvofiq amalga oshiriladi, izohlar yuridik ahamiyatga ega. 26. Davlat xizmatchisi diniy yoki siyosiy qarashlarini xizmatda qanday namoyon qilishi kerak? A) Ularni fuqarolarga targ'ib qilib B) Ularni xizmat xonasida tashviqot qilib C) Ularga mos kelmaydiganlarga xizmat ko'rsatmay D) Ularni xizmat vazifalariga aralashtirmay, betaraf qolib To'g'ri javob: D) Ularni xizmat vazifalariga aralashtirmay, betaraf qolib ✔ Izoh: Xizmatchi shaxsiy qarashlarga ega bo'lishi mumkin, lekin xizmat vazifasida betaraf qolishi va ularni targ'ib qilmasligi kerak. 27. O'zbekiston hududida rezidentlar o'rtasidagi hisob-kitoblar asosan qaysi valyutada amalga oshiriladi? A) Milliy valyuta — so'mda B) Istalgan chet el valyutasida C) Yevroda D) AQSh dollarida To'g'ri javob: A) Milliy valyuta — so'mda ✔ Izoh: Rezidentlar o'rtasidagi ichki hisob-kitoblar qonunchilikda belgilangan istisnolardan tashqari milliy valyutada amalga oshiriladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 39 28. Quyidagilardan qaysi biri tarifsiz tartibga solish choralariga kiradi? A) Kvota va litsenziyalash B) Advalor import boji stavkasi C) Eksport boji D) Bojxona qiymati To'g'ri javob: A) Kvota va litsenziyalash✔ Izoh: Tarifsiz choralar — boj stavkalaridan tashqari vositalar: kvotalar, litsenziyalar, texnik talablar va boshqa cheklovlar. 29. O'zbekiston qaysi boshqaruv shakliga ega? A) Konfederatsiya B) Konstitutsiyaviy monarxiya C) Respublika D) Mutlaq monarxiya To'g'ri javob: C) Respublika ✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekiston respublika boshqaruv shaklidagi davlat bo'lib, davlat boshlig'i saylanadi. 30. Mebel GTning qaysi guruhida tasniflanadi? A) 83-guruhda B) 44-guruhda C) 94-guruhda D) 95-guruhda To'g'ri javob: C) 94-guruhda ✔ Izoh: 94-guruh mebel, matraslar, yoritish uskunalari va yig'ma qurilmalarni qamrab oladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 40 7-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Xorijiy yuk mamlakat hududi orqali uchinchi davlatga avtomobilda olib o'tilmoqda. Qaysi rejim qo'llanadi? A) Bojxona ombori B) Import C) Bojsiz savdo D) Tranzit To'g'ri javob: D) Tranzit✔ Izoh: Tovar hudud orqali faqat o'tib ketayotgan bo'lsa, u bojxona nazorati ostida tranzit rejimida tashiladi. 2. Deklarant nomidan bojxona rasmiylashtiruvi bo'yicha xizmat ko'rsatuvchi tijorat tashkiloti nima deyiladi? A) Bojxona brokeri (vakili) B) Bojxona ombori egasi (saqlovchi) C) Bojxona laboratoriyasi D) Bojxona posti To'g'ri javob: A) Bojxona brokeri (vakili) ✔ Izoh: Bojxona brokeri deklarantning topshirig'i bilan uning nomidan bojxona operatsiyalarini bajaradi. 3. Bojxona rejimi deganda nima tushuniladi? A) Tovarlarning maqomi va foydalanish shartlarini belgilaydigan qoidalar majmui B) Bojxona xodimlarining smenalar va postlar bo'yicha taqsimlangan xizmat jadvali C) Tovarlarni tashish yo'nalishi va to'xtash joylari ko'rsatilgan xarita D) Bojxona postining ish vaqti, tanaffuslari va dam olish kunlari tartibi To'g'ri javob: A) Tovarlarning maqomi va foydalanish shartlarini belgilaydigan qoidalar majmui ✔ Izoh: Bojxona rejimi tovarlarni olib o'tish va bojxona hududida yoki undan tashqarida foydalanish shartlarini belgilaydi. 4. Mavsumiy boj nima? A) Tovar tashish uchun mavsumiy haq B) Faqat qish mavsumida to'lanadigan soliq C) Yilning ma'lum davrida qo'llanadigan boj D) Faqat bayramlarda olinadigan yig'im To'g'ri javob: C) Yilning ma'lum davrida qo'llanadigan boj ✔ Izoh: Mavsumiy bojlar, masalan qishloq xo'jaligi mahsulotlari importini tezkor tartibga solish uchun yilning muayyan davrida qo'llanadi. 5. Korrupsiyaviy huquqbuzarlik nima? A) Korrupsiya alomatlariga ega, qonunda javobgarlik belgilangan qilmish B) Har qanday mehnat intizomi buzilishi va ishga kechikish C) Xizmatchining bilmasdan yo'l qo'ygan har qanday xizmat xatosi D) Fuqarolarning davlat organlariga yo'llagan murojaatlari To'g'ri javob: A) Korrupsiya alomatlariga ega, qonunda javobgarlik belgilangan qilmish ✔ Izoh: Korrupsiyaviy huquqbuzarlik — korrupsiya alomatlariga ega bo'lgan va qonunda javobgarlik nazarda tutilgan qilmish. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 41 6. Kioto konvensiyasining D Maxsus ilovasi nimaga bag'ishlangan? A) Tovarlar kelib chiqishiga B) Bojxona huquqbuzarliklariga C) Yo'lovchilarga oid maxsus tartiblarga D) Bojxona omborlari va erkin zonalarga To'g'ri javob: D) Bojxona omborlari va erkin zonalarga✔ Izoh: D Maxsus ilova bojxona omborlari va erkin zonalar bo'yicha standartlarni o'z ichiga oladi. 7. Bojxona xodimiga pora taklif qilinsa, u qanday harakat qilishi kerak? A) Pul miqdorini oshirishni talab qilib, savdolashishi B) Taklifni qat'iy rad etib, belgilangan tartibda xabar berishi C) Indamasdan pulni qabul qilib, bu haqda hech kimga aytmasligi D) Taklifni ko'rib chiqish uchun pora beruvchidan vaqt so'rashi To'g'ri javob: B) Taklifni qat'iy rad etib, belgilangan tartibda xabar berishi ✔ Izoh: Xodim pora taklifini rad etadi va bu haqda rahbariyat yoki vakolatli organga xabar beradi; bu uning qonuniy burchi. 8. Xavfli chiqindilarning transchegaraviy tashilishini nazorat qiluvchi xalqaro hujjat qaysi? A) CITES konvensiyasi B) Chikago konvensiyasi C) Monreal protokoli D) Bazel konvensiyasi To'g'ri javob: D) Bazel konvensiyasi ✔ Izoh: Bazel konvensiyasi xavfli chiqindilarning davlatlar o'rtasida tashilishini va ularni yo'q qilishni nazorat qiladi. 9. Bojxona nazoratida invaziv bo'lmagan tekshiruv usullariga nima kiradi? A) Tovarni to'liq qismlarga ajratib chiqish B) Konteynerni kesish va devorlarini ochish C) Tovar namunasini laboratoriyada eritish D) Rentgen skanerlash va radiatsiya monitoringi To'g'ri javob: D) Rentgen skanerlash va radiatsiya monitoringi ✔ Izoh: Invaziv bo'lmagan usullar tovarni ochmasdan yoki shikastlamasdan tekshirish imkonini beradi. 10. Bojxona to'lovlarini o'z vaqtida to'lamaslik uchun kechiktirilgan har bir kun uchun hisoblanadigan summa nima deyiladi? A) Penya B) Aksiz solig'i C) Avans to'lovi D) Bojxona yig'imi To'g'ri javob: A) Penya ✔ Izoh: Penya to'lov muddati o'tkazib yuborilgan har bir kun uchun hisoblanadi va to'lovni o'z vaqtida bajarishni rag'batlantiradi. 11. Bojxona ko'rigi deklarant yoki uning vakili ishtirokisiz qachon o'tkazilishi mumkin? A) Har doim, deklarantni xabardor qilmasdan va xolislarsiz B) Hech qachon, deklarant ishtirokisiz ko'rik mumkin emas C) Faqat deklarantning o'zi yozma iltimos qilganda D) Ular kelmaganda, qonunda belgilangan hollarda xolislar ishtirokida To'g'ri javob: D) Ular kelmaganda, qonunda belgilangan hollarda xolislar ishtirokida ✔ Izoh: Deklarant kelmasa yoki aniqlanmasa, ko'rik xolislar ishtirokida o'tkazilishi va natijalari dalolatnomada qayd etilishi mumkin. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 42 12. Xalqaro avtomobil yuk tashishda qo'llanadigan transport hujjati qaysi? A) Aviayuk xati (AWB) B) Konosament C) Sertifikat «A» shakli D) CMR yuk xati To'g'ri javob: D) CMR yuk xati✔ Izoh: CMR — xalqaro avtomobil yuk tashish shartnomasi to'g'risidagi konvensiyaga asoslangan yuk xati. 13. Radioaktiv materiallarni olib o'tish qanday tartibda amalga oshiriladi? A) Faqat yo'lovchining qo'l yukida va bagajida B) Erkin tartibda, hech qanday ruxsatsiz va deklaratsiyasiz C) Faqat xalqaro pochta jo'natmalari orqali D) Maxsus ruxsatnoma va radiatsiya nazorati bilan To'g'ri javob: D) Maxsus ruxsatnoma va radiatsiya nazorati bilan ✔ Izoh: Radioaktiv materiallar xavfli bo'lgani uchun faqat vakolatli organ ruxsati bilan va qat'iy radiatsiya nazorati ostida olib o'tiladi. 14. Chet eldagi ko'rgazmaga olib chiqilgan mahalliy eksponatlar qaytarib olib kelinmoqda. Ular olib chiqilishida qaysi rejim qo'llangan bo'lishi mumkin? A) Eksport rejimi B) Erkin bojxona ombori rejimi C) Vaqtincha olib chiqish D) Xalqaro tranzit To'g'ri javob: C) Vaqtincha olib chiqish ✔ Izoh: Qaytarilishi rejalashtirilgan mahalliy tovarlarni ko'rgazmaga olib chiqishda vaqtincha olib chiqish rejimi qo'llanadi. 15. Soxta dori vositalari bilan kurashish bo'yicha Interpol muntazam o'tkazadigan xalqaro operatsiya qanday nomlanadi? A) Arusha B) Pangea C) Merida D) Kolumb To'g'ri javob: B) Pangea ✔ Izoh: Pangea operatsiyasi internet orqali sotiladigan soxta va noqonuniy dori vositalariga qarshi qaratilgan xalqaro operatsiyadir. 16. Kontrafakt tovar deganda nima tushuniladi? A) Bojxona omborida saqlanayotgan va hali erkin muomalaga chiqarilmagan chet el tovari B) Ishlab chiqaruvchi tomonidan rasmiy chiqarilib, distribyutor orqali olib kirilgan tovar C) Belgilangan tartibda sifat sertifikatiga ega bo'lgan va bozorda sotilayotgan tovar D) Intellektual mulk huquqini buzib, masalan tovar belgisi qonunga xilof joylashtirilgan tovar To'g'ri javob: D) Intellektual mulk huquqini buzib, masalan tovar belgisi qonunga xilof ✔ joylashtirilgan tovar Izoh: Kontrafakt tovar huquq egasining ruxsatisiz uning tovar belgisi yoki boshqa intellektual mulk obyekti ishlatilgan tovardir. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 43 17. Incoterms bo'yicha EXW shartida sotuvchining majburiyati qanday? A) Tovarni kemaga yuklab, fraxtni to'lash B) Tovarni o'z korxonasida yoki belgilangan joyda xaridorga topshirish C) Tovarni xaridor omboriga import to'lovlarini to'lagan holda o'z hisobidan yetkazish D) Tovarni sug'urtalab, belgilangan portga yetkazish To'g'ri javob: B) Tovarni o'z korxonasida yoki belgilangan joyda xaridorga topshirish✔ Izoh: EXW (zavoddan) — sotuvchi tovarni o'z hududida xaridor ixtiyoriga topshiradi, qolgan xarajat va xavflar xaridorga o'tadi. 18. Bojxona deklaratsiyasida tovar haqida bila turib noto'g'ri ma'lumot ko'rsatish qanday harakat? A) Tovarni tasniflash bo'yicha dastlabki qaror B) Noto'g'ri (yolg'on) deklaratsiyalash C) Tovarni dastlabki xabardor qilish D) Bojxona ekspertizasini tayinlash To'g'ri javob: B) Noto'g'ri (yolg'on) deklaratsiyalash ✔ Izoh: Deklaratsiyada tovarning nomi, miqdori, qiymati yoki boshqa ma'lumotlarini noto'g'ri ko'rsatish yolg'on deklaratsiyalash hisoblanadi. 19. Bojxona qiymatini tuzatish (korrektirovka) qachon amalga oshiriladi? A) Deklarant iltimosiga ko'ra istalgan paytda, hech qanday asossiz va hujjatsiz B) Har bir deklaratsiyada hech qanday istisnosiz majburiy ravishda C) Deklaratsiyalangan qiymat noto'g'ri aniqlangani yoki tasdiqlanmagani aniqlanganda D) Tovar bir vaqtincha saqlash omboridan boshqasiga ko'chirilganda To'g'ri javob: C) Deklaratsiyalangan qiymat noto'g'ri aniqlangani yoki tasdiqlanmagani ✔ aniqlanganda Izoh: Qiymat noto'g'ri aniqlangan yoki hujjatlar bilan tasdiqlanmagan bo'lsa, bojxona qiymatini tuzatish to'g'risida qaror qabul qilinadi. 20. Kioto konvensiyasi qaysi xalqaro tashkilot doirasida qabul qilingan? A) Jahon bojxona tashkiloti B) Xalqaro savdo palatasi C) Xalqaro valyuta jamg'armasi D) Jahon savdo tashkiloti To'g'ri javob: A) Jahon bojxona tashkiloti ✔ Izoh: Kioto konvensiyasi Jahon bojxona tashkiloti (avvalgi Bojxona hamkorligi kengashi) doirasida ishlab chiqilgan va qayta ko'rib chiqilgan. 21. Qarindoshlarni ularning malakasidan qat'i nazar lavozimga tayinlash yoki ularga imtiyoz berish nima deyiladi? A) Nepotizm (qarindosh-urug'chilik) B) Rotatsiya (lavozimlarni almashtirish) C) Attestatsiya (lavozimga muvofiqlik) D) Meritokratiya (malaka asosida tanlash) To'g'ri javob: A) Nepotizm (qarindosh-urug'chilik) ✔ Izoh: Nepotizm — xizmat mavqeidan foydalanib qarindoshlarga noqonuniy afzallik berish; u korrupsiyaning bir ko'rinishi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 44 22. Tarif kvotasi doirasida tovar olib kirilganda qanday stavka qo'llanadi? A) Kvota doirasida eng yuqori stavka B) Kvota doirasida pasaytirilgan stavka C) Kvota doirasida ikki baravar stavka D) Kvota doirasida faqat spetsifik stavka To'g'ri javob: B) Kvota doirasida pasaytirilgan stavka✔ Izoh: Tarif kvotasi hajmi doirasida pasaytirilgan stavka, undan ortiq hajmga esa odatdagi stavka qo'llanadi. 23. Xalqaro jinoiy politsiya tashkiloti (Interpol) bosh qarorgohi qayerda? A) Venada B) Gaagada C) Bryusselda D) Lionda To'g'ri javob: D) Lionda ✔ Izoh: Interpol bosh kotibiyati Fransiyaning Lion shahrida joylashgan; bojxona organlari u bilan kontrabandaga qarshi hamkorlik qiladi. 24. Bojxona organlari xodimining qonuniy talabini bajarmaslik nima sifatida baholanishi mumkin? A) Xizmat ko'rsatish sifatiga berilgan salbiy baho B) Bojxona rasmiylashtiruvining navbatdagi bosqichi C) Fuqaroning o'z manfaatini himoya qilish huquqi D) Bojxona organlari faoliyatiga to'sqinlik qilish To'g'ri javob: D) Bojxona organlari faoliyatiga to'sqinlik qilish ✔ Izoh: Xodimning qonuniy talablariga bo'ysunmaslik yoki ishiga to'sqinlik qilish huquqbuzarlik bo'lib, javobgarlikka sabab bo'ladi. 25. TIR konvensiyasi qanday tashishni tartibga soladi? A) Havo orqali xalqaro pochta jo'natmalarini yetkazishni B) Magistral quvurlar orqali tabiiy gazni tranzit tashishni C) Dengiz orqali neft va neft mahsulotlarini tankerlarda tashishni D) TIR karneti asosida xalqaro avtomobil yuk tashishni To'g'ri javob: D) TIR karneti asosida xalqaro avtomobil yuk tashishni ✔ Izoh: TIR tizimi yuklarni plombalangan avtomobilda bir nechta davlat orqali TIR karneti bilan minimal tekshiruv bilan tashishga imkon beradi. 26. Tovar chiqarilgandan keyin tadbirkorning hisob hujjatlarini tekshirish shakli nima deyiladi? A) Tovarni bojxona ko'zdan kechiruvidan o'tkazish B) Tadbirkor rahbarini og'zaki so'roq qilish C) Chiqarishdan keyingi nazorat (bojxona auditi) D) Tovar egasini shaxsiy ko'rikdan o'tkazish To'g'ri javob: C) Chiqarishdan keyingi nazorat (bojxona auditi) ✔ Izoh: Chiqarishdan keyingi nazorat tovarni chegarada tez o'tkazib, tekshiruvni keyinroq hujjatlar asosida o'tkazishga imkon beradi. 27. Bojxona auditi jarayonida bojxona organi nimalarni tekshiradi? A) Kompaniya rahbarining siyosiy qarashlari va jamoat faoliyatini B) Tijorat hujjatlari, buxgalteriya yozuvlari va deklaratsiya ma'lumotlari muvofiqligini C) Kompaniyaning reklama strategiyasi va marketing kampaniyalari samaradorligini D) Xodimlarning shaxsiy hayoti va ijtimoiy tarmoqlardagi faolligini To'g'ri javob: B) Tijorat hujjatlari, buxgalteriya yozuvlari va deklaratsiya ma'lumotlari muvofiqligini ✔ Izoh: Auditda deklaratsiyada ko'rsatilgan ma'lumotlar kompaniya hisobi va tijorat hujjatlari bilan solishtiriladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 45 28. Litsenziya shartnomasi intellektual mulk sohasida nimani anglatadi? A) Obyektga berilgan muhofaza hujjatini muddatidan oldin bekor qilishni B) Intellektual mulk obyektini to'liq davlat mulkiga o'tkazish tartibini C) Obyektni intellektual mulkning bojxona reestridan chiqarish tartibini D) Huquq egasining boshqa shaxsga obyektdan foydalanishga ruxsat berishini To'g'ri javob: D) Huquq egasining boshqa shaxsga obyektdan foydalanishga ruxsat berishini✔ Izoh: Litsenziya shartnomasi bo'yicha huquq egasi o'z obyektidan muayyan shartlarda foydalanish huquqini boshqa shaxsga beradi. 29. O'zbekistonda Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi qaysi yili tashkil etilgan? A) 2020-yilda B) 2017-yilda C) 2015-yilda D) 2023-yilda To'g'ri javob: A) 2020-yilda ✔ Izoh: Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi 2020-yilda Prezident farmoni bilan tashkil etilgan. 30. Bojxona qiymati 20 000 birlik bo'lgan tovarga 10% advalor stavka qo'llansa, boj summasi qancha bo'ladi? A) 200 birlik B) 10 000 birlik C) 2 000 birlik D) 20 000 birlik To'g'ri javob: C) 2 000 birlik ✔ Izoh: Advalor boj = bojxona qiymati × stavka: 20 000 × 10% = 2 000 birlik. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 46 8-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Bojxona qiymati nima uchun muhim? A) U tovarni tashish tezligi va yo'nalishini belgilaydi B) U advalor boj va soliqlarni hisoblash uchun baza bo'ladi C) U yuk egasining tashqi savdodagi reytingini belgilaydi D) U tovar sifatini va iste'mol xavfsizligini rasman tasdiqlaydi To'g'ri javob: B) U advalor boj va soliqlarni hisoblash uchun baza bo'ladi✔ Izoh: Advalor boj, QQS va ayrim boshqa to'lovlar bojxona qiymatidan hisoblanadi, shuning uchun uni to'g'ri aniqlash muhim. 2. Bojxona organlari tizimining tuzilishi qanday tamoyilga asoslanadi? A) Har bir viloyatda mustaqil va bo'ysunmas tizimlar tamoyiliga B) Xususiy kompaniyalar tarmog'i tamoyiliga C) Yagona markazlashgan tizim tamoyiliga D) Saylanadigan jamoat kengashlari tamoyiliga To'g'ri javob: C) Yagona markazlashgan tizim tamoyiliga ✔ Izoh: Bojxona organlari markaziy organ, hududiy boshqarmalar va postlardan iborat yagona markazlashgan tizimdir. 3. Talqin qilishning 3(a) qoidasiga ko'ra tovar ikki pozitsiyaga to'g'ri kelsa, qaysi pozitsiya tanlanadi? A) Boj stavkasi eng past bo'lgan pozitsiya B) Raqami eng katta bo'lgan pozitsiya C) Deklarant o'zi tanlagan pozitsiya D) Tovarni eng aniq tavsiflaydigan pozitsiya To'g'ri javob: D) Tovarni eng aniq tavsiflaydigan pozitsiya ✔ Izoh: 3(a) qoidaga ko'ra aniqroq tavsifga ega pozitsiya umumiyroq tavsifli pozitsiyadan ustun turadi. 4. O'zbekiston hududida qonunlarning aniq va bir xilda ijro etilishi ustidan nazoratni qaysi organ amalga oshiradi? A) Hisob palatasi B) Markaziy bank C) Prokuratura D) Saylov komissiyasi To'g'ri javob: C) Prokuratura ✔ Izoh: Prokuratura organlari Bosh prokuror boshchiligida qonunlarning aniq va bir xilda ijro etilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi. 5. Yo'lovchi bojxona nazoratidan o'tishdan oldin bagajidagi notanish odam bergan posilkani nima qilishi maqsadga muvofiq? A) Uni boshqa yo'lovchiga berishi B) Uni deklaratsiyada boshqa nom bilan ko'rsatishi C) Uning tarkibini bilmasa olib o'tishdan bosh tortishi D) Uni ochmasdan yashirib olib o'tishi To'g'ri javob: C) Uning tarkibini bilmasa olib o'tishdan bosh tortishi ✔ Izoh: Tarkibi noma'lum posilka uchun ham olib o'tuvchi javob beradi, shuning uchun bunday narsalarni olib o'tmaslik kerak. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 47 6. XI bo'lim qaysi tovarlarni qamrab oladi? A) Yerusti, havo va suv transport vositalarini B) Kimyo va unga turdosh sanoat mahsulotlarini C) To'qimachilik materiallari va to'qimachilik buyumlarini D) Qimmatbaho metallar, toshlar va ulardan buyumlarni To'g'ri javob: C) To'qimachilik materiallari va to'qimachilik buyumlarini✔ Izoh: GTning XI bo'limi 50–63-guruhlarni o'z ichiga oladi va to'qimachilik materiallari hamda buyumlariga bag'ishlangan. 7. Hamkasblar o'rtasidagi munosabatlarda qaysi xatti-harakat odob-axloq qoidalariga mos keladi? A) Xizmat ma'lumotlarini yashirish B) Hamkasbni boshqalar oldida kamsitish C) O'zaro hurmat va hamkorlik D) Mish-mish tarqatish To'g'ri javob: C) O'zaro hurmat va hamkorlik ✔ Izoh: Jamoada o'zaro hurmat, yordam va ochiq muloqot xizmat samaradorligini oshiradi, kamsitish va mish- mishlar esa uni buzadi. 8. Tovar birligiga (masalan, kilogramm yoki dona) nisbatan qat'iy summada belgilanadigan boj stavkasi nima deyiladi? A) Spetsifik stavka B) Advalor stavka C) Progressiv stavka D) Nol stavka To'g'ri javob: A) Spetsifik stavka ✔ Izoh: Spetsifik stavka tovarning jismoniy o'lchov birligiga nisbatan belgilangan summada hisoblanadi. 9. Yosh bolalar bilan sayohat qilayotgan, keksa yoki homilador yo'lovchilarga qanday munosabatda bo'lish tavsiya etiladi? A) Ularni oxirgi navbatga qo'yish B) Ularni alohida qattiqroq tekshirish C) Imkon qadar e'tibor va qulaylik yaratish D) Ularga murojaat qilmaslik To'g'ri javob: C) Imkon qadar e'tibor va qulaylik yaratish ✔ Izoh: Bunday yo'lovchilarga ko'proq e'tibor, qulay sharoit va imkon bo'lsa navbatsiz xizmat xizmat madaniyatining belgisi. 10. Bojxona xodimi yo'lovchi bilan hazillashganda nimaga e'tibor berishi kerak? A) Millati haqida hazil qilishga B) Noo'rin va kamsituvchi hazillardan qochishga C) Yo'lovchining tashqi ko'rinishi haqida hazil qilishga D) Yo'lovchini masxara qilishga To'g'ri javob: B) Noo'rin va kamsituvchi hazillardan qochishga ✔ Izoh: Xizmat muloqotida noo'rin hazillar yo'lovchini ranjitishi va nizoga olib kelishi mumkin; muomala odobli bo'lishi kerak. 11. Bojxona deklaratsiyasida tovarning qaysi kodi ko'rsatilishi shart? A) Tovarning shtrix-kodi B) Transport vositasining davlat raqami C) Ishlab chiqaruvchining pochta indeksi D) TIF TN bo'yicha tovar kodi To'g'ri javob: D) TIF TN bo'yicha tovar kodi ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 48 Izoh: Deklaratsiyada tovar TIF TN bo'yicha tasniflanadi, bu kod asosida to'lov stavkalari va cheklovlar aniqlanadi. 12. Davlat xizmatchisi xizmat mavqeidan shaxsiy maqsadda foydalanishi mumkinmi? A) Ha, agar bu ish vaqtidan tashqari amalga oshirilsa B) Ha, agar olinadigan foyda juda kichik bo'lsa C) Yo'q, bu odob-axloq va qonun talablariga zid D) Ha, agar bevosita rahbar bunga qarshi bo'lmasa To'g'ri javob: C) Yo'q, bu odob-axloq va qonun talablariga zid✔ Izoh: Xizmat mavqei faqat jamoat manfaati uchun beriladi; undan shaxsiy foyda olish uchun foydalanish suiiste'mol hisoblanadi. 13. Bojxona nazorati zonasiga shaxslar va transport vositalarining kirishi qanday tartibda bo'ladi? A) Bojxona organining ruxsati bilan B) Istalgan shaxs ruxsatsiz kirishi mumkin C) Faqat jamoat transporti erkin kiradi D) Faqat tungi vaqtda ruxsatsiz To'g'ri javob: A) Bojxona organining ruxsati bilan ✔ Izoh: Bojxona nazorati zonasida tovarlar, transport va shaxslarning harakati bojxona organining ruxsati bilan amalga oshiriladi. 14. Yo'lovchi uy hayvoni bilan kelgan bo'lsa, bojxona xodimi unga qanday ma'lumot berishi mumkin? A) Hayvon uchun alohida chipta sotib olish kerakligini B) Veterinariya hujjatlari va nazoratidan o'tish tartibini C) Hayvonni chegarada qoldirish kerakligini D) Hayvon olib kirish umuman mumkin emasligini To'g'ri javob: B) Veterinariya hujjatlari va nazoratidan o'tish tartibini ✔ Izoh: Hayvonlar veterinariya nazoratidan o'tadi; xodim yo'lovchiga tegishli hujjatlar va tartib haqida tushuntirish beradi. 15. «Qizil yo'lak» qaysi yo'lovchilar uchun mo'ljallangan? A) Faqat bagajsiz, qo'l yuki bilan uchayotgan yo'lovchilar uchun B) Yozma deklaratsiya qilinishi kerak bo'lgan tovarlari bor yo'lovchilar uchun C) Faqat havo kemasi ekipaji a'zolari va aviakompaniya xodimlari uchun D) Faqat diplomatik pasportga ega bo'lgan diplomatlar va ularning oilalari uchun To'g'ri javob: B) Yozma deklaratsiya qilinishi kerak bo'lgan tovarlari bor yo'lovchilar uchun ✔ Izoh: Qizil yo'lak deklaratsiyalanishi lozim bo'lgan tovarlari yoki valyutasi bor yo'lovchilar uchun mo'ljallangan. 16. Konstitutsiyaga ko'ra har kimning shaxsiy hayoti, yozishmalari va telefon so'zlashuvlari qanday himoyalanadi? A) Ular faqat chet elliklar uchun himoyalangan B) Ular himoya qilinmaydi C) Ular daxlsiz, cheklov faqat qonunga muvofiq bo'lishi mumkin D) Ularni har qanday mansabdor shaxs tekshirishi mumkin To'g'ri javob: C) Ular daxlsiz, cheklov faqat qonunga muvofiq bo'lishi mumkin ✔ Izoh: Shaxsiy hayot, yozishmalar va telefon so'zlashuvlari sir saqlanishi kafolatlanadi; cheklov faqat qonunda belgilangan tartibda mumkin. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 49 17. Belgilangan me'yordan ortiq naqd valyutani olib o'tayotgan yo'lovchi nima qilishi shart? A) Uni boshqa yo'lovchilar o'rtasida taqsimlashi shart B) Uni chegarada bojxona xodimiga topshirishi shart C) Uni yozma ravishda deklaratsiyalashi shart D) Uni yashirib olib o'tishi mumkin To'g'ri javob: C) Uni yozma ravishda deklaratsiyalashi shart✔ Izoh: Belgilangan miqdordan ortiq naqd pul yozma deklaratsiyalanadi; deklaratsiya qilmaslik javobgarlikka sabab bo'ladi. 18. Yo'lovchi deklaratsiyasini to'ldirishda ma'lumotlarning to'g'riligi uchun kim javob beradi? A) Yo'lovchining o'zi B) Turistik agentlik C) Aviakompaniya D) Bojxona xodimi To'g'ri javob: A) Yo'lovchining o'zi ✔ Izoh: Deklaratsiyani imzolagan yo'lovchi undagi ma'lumotlarning to'g'riligi uchun shaxsan javobgar bo'ladi. 19. Aksiz solig'i odatda qanday tovarlarga belgilanadi? A) Faqat bolalar kiyimlariga B) Faqat dori vositalariga C) Alkogol, tamaki kabi alohida tovarlarga D) Faqat qishloq xo'jaligi texnikasi va ehtiyot qismlariga To'g'ri javob: C) Alkogol, tamaki kabi alohida tovarlarga ✔ Izoh: Aksiz solig'i alkogol, tamaki mahsulotlari, yoqilg'i kabi ma'lum guruh tovarlarga belgilanadigan egri soliqdir. 20. Bojxona organi kelib chiqish sertifikati haqqoniyligiga shubha qilsa, nima qilishi mumkin? A) Sertifikatni darhol yirtib tashlaydi va tovarni musodara qiladi B) Shubhaga qaramay hech narsa qilmaydi va imtiyozni beradi C) Deklarantni sertifikat bergan mamlakatga shaxsan borib tasdiq olishga yuboradi D) Sertifikatni bergan mamlakat vakolatli organiga tekshirish so'rovi yuborishi mumkin To'g'ri javob: D) Sertifikatni bergan mamlakat vakolatli organiga tekshirish so'rovi yuborishi ✔ mumkin Izoh: Kelib chiqishni tekshirishda bojxona sertifikat bergan davlat vakolatli organlariga so'rov yuborish orqali uning haqqoniyligini aniqlaydi. 21. Bojxona organlarida «ishonch telefoni» qanday maqsadda ishlaydi? A) Musodara qilingan tovarlarni buyurtma qilish va sotib olish uchun B) Fuqarolardan qonunbuzarlik va korrupsiya haqidagi xabarlarni qabul qilish uchun C) Xodimlarning ish vaqtidagi shaxsiy suhbatlari, oilaviy va do'stona qo'ng'iroqlari uchun D) Bojxona to'lovlarini telefon orqali to'lash va tasdiqlash uchun To'g'ri javob: B) Fuqarolardan qonunbuzarlik va korrupsiya haqidagi xabarlarni qabul qilish uchun ✔ Izoh: Ishonch telefoni orqali fuqarolar huquqbuzarlik va korrupsiya holatlari haqida xabar berishi mumkin. 22. Pul belgilarining nominalini o'zgartirish (masalan, «nollarni olib tashlash») nima deyiladi? A) Devalvatsiya B) Denominatsiya C) Konvertatsiya (almashtirish) D) Emissiya To'g'ri javob: B) Denominatsiya ✔ Izoh: Denominatsiya — pul birligining nominalini kichraytirib, eski pullarni yangilariga ma'lum nisbatda almashtirish. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 50 23. Davlat organlarida odob-axloq qoidalari buzilishi holatlarini ko'rib chiquvchi tuzilma odatda qanday nomlanadi? A) Byudjet qo'mitasi B) Saylov komissiyasi C) Tender komissiyasi D) Odob-axloq komissiyasi To'g'ri javob: D) Odob-axloq komissiyasi✔ Izoh: Odob-axloq komissiyalari xizmatchilarning etika qoidalariga rioya qilishini o'rganadi va tegishli tavsiyalar beradi. 24. Yo'lovchi chegaradan oziq-ovqat mahsulotlarini olib kirsa, qaysi nazorat turlari qo'llanishi mumkin? A) Bojxona hamda veterinariya yoki fitosanitariya nazorati B) Faqat valyuta nazorati va naqd pul tekshiruvi C) Faqat pasport va viza nazorati D) Faqat radiatsiya va dozimetrik nazorat To'g'ri javob: A) Bojxona hamda veterinariya yoki fitosanitariya nazorati ✔ Izoh: Go'sht, sut mahsulotlari veterinariya, meva-sabzavotlar esa fitosanitariya talablariga muvofiq nazorat qilinishi mumkin. 25. O'zbekiston Respublikasining davlat tili qaysi? A) O'zbek tili B) Rus tili C) Ingliz tili D) Qoraqalpoq va o'zbek tillari teng ravishda To'g'ri javob: A) O'zbek tili ✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekistonning davlat tili o'zbek tilidir; boshqa millatlar tillari va urf-odatlari hurmat qilinadi. 26. Deklarantning asosiy majburiyatlaridan biri qaysi? A) Bojxona organi talabiga ko'ra tovarlarni taqdim etish B) Bojxona posti binosini o'z hisobidan ta'mirlash C) Har bir tovarni ikki marta alohida deklaratsiyalash D) Bojxona xodimlariga tezkor xizmat uchun mukofot to'lash To'g'ri javob: A) Bojxona organi talabiga ko'ra tovarlarni taqdim etish ✔ Izoh: Deklarant deklaratsiya topshirish, tovarlarni taqdim etish, hujjatlarni berish va to'lovlarni to'lash majburiyatini oladi. 27. Bojxona xodimida manfaatlar to'qnashuvi yuzaga kelganda u nima qilishi lozim? A) Qarindoshining tovarini navbatsiz va o'zi tezroq rasmiylashtirishi lozim B) Vaziyatni hech kimga aytmasdan, ishni odatdagidek davom ettirishi lozim C) Bu haqda rahbariyatga xabar berib, tegishli ishdan o'zini chetlatishi lozim D) Ishni hech kim bilan maslahatlashmasdan o'z xohishiga ko'ra hal qilishi lozim To'g'ri javob: C) Bu haqda rahbariyatga xabar berib, tegishli ishdan o'zini chetlatishi lozim ✔ Izoh: Manfaatlar to'qnashuvi haqida xabar berish va xolis bo'lmagan ishda ishtirok etmaslik halollik standartlarining asosidir. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 51 28. Konstitutsiyaga ko'ra fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organi qaysi? A) Viloyat sudi B) Soliq inspeksiyasi C) Tuman hokimligi D) Mahalla To'g'ri javob: D) Mahalla✔ Izoh: Mahalla fuqarolarning o'zini o'zi boshqarish organi bo'lib, aholining mahalliy masalalarini hal etishda ishtirok etadi. 29. Bojxona organlari deklaratsiyani avtomatik ro'yxatga olish va chiqarish tizimini joriy etishining natijasi nima? A) Har bir tovar majburiy to'liq fizik ko'rikdan o'tkaziladi B) Rasmiylashtiruv faqat qog'oz hujjatlarda va qo'lda amalga oshiriladi C) Kam xavfli tovarlar inson aralashuvisiz tezkor rasmiylashtiriladi D) Topshiriladigan deklaratsiyalar soni ikki baravar oshadi To'g'ri javob: C) Kam xavfli tovarlar inson aralashuvisiz tezkor rasmiylashtiriladi ✔ Izoh: Avtomatik ro'yxatga olish va chiqarish kam xavfli jo'natmalarni tez rasmiylashtirib, nazoratni yuqori xavfli yuklarga yo'naltiradi. 30. Davlat xizmatchisi xizmatda gender tengligiga qanday munosabatda bo'lishi kerak? A) Erkak va ayollarga teng huquq va imkoniyatlarni hurmat qilishi B) Fuqaroning jinsiga qarab xizmat navbati va tartibini belgilashi C) Ayollar murojaatlariga ikkinchi darajali masala sifatida qarashi D) Rahbarlik lavozimlariga asosan faqat erkaklarni tavsiya qilishi To'g'ri javob: A) Erkak va ayollarga teng huquq va imkoniyatlarni hurmat qilishi ✔ Izoh: Konstitutsiya erkak va ayollarning teng huquqligini belgilaydi; xizmatchi bu tenglikni hurmat qilib, kamsitishga yo'l qo'ymaydi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 52 9-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Xaridor sotuvchiga tovar bilan bog'liq litsenziya to'lovi (royalti) to'lasa, u bojxona qiymatiga qo'shiladimi? A) Yo'q, royalti hech qachon bojxona qiymatiga qo'shilmaydi B) Faqat tovarning bitim narxi arzon bo'lsa C) Faqat royalti uchinchi mamlakatdagi shaxsga to'lansa D) Ha, agar u baholanayotgan tovarga tegishli va sotish sharti bo'lsa To'g'ri javob: D) Ha, agar u baholanayotgan tovarga tegishli va sotish sharti bo'lsa✔ Izoh: Baholanayotgan tovarga tegishli va uni sotish sharti bo'lgan royalti va litsenziya to'lovlari bojxona qiymatiga qo'shiladi. 2. Xavfli chiqindilarni chegaradan olib o'tish qaysi xalqaro konvensiya talablariga muvofiq nazorat qilinadi? A) Madrid kelishuvi B) Parij konvensiyasi C) Bazel konvensiyasi D) Bern konvensiyasi To'g'ri javob: C) Bazel konvensiyasi ✔ Izoh: Bazel konvensiyasi xavfli chiqindilarning transchegaraviy tashilishini oldindan xabardor qilish va rozilik olish tartibiga bo'ysundiradi. 3. Huquq egasining tovar belgisi qo'yilgan original tovarni aynan shu huquq egasining o'zi bozorga chiqargan bo'lsa, u qanday tovar hisoblanadi? A) Kontrafakt (soxta) tovar B) Taqiqlangan (cheklangan) tovar C) Pirat nusxa (noqonuniy nusxa) D) Original (kontrafakt emas) tovar To'g'ri javob: D) Original (kontrafakt emas) tovar ✔ Izoh: Huquq egasi yoki uning roziligi bilan ishlab chiqarilgan tovar original hisoblanadi; kontrafakt — ruxsatsiz belgi qo'yilgan tovar. 4. Reimport rejimining asosiy shartlaridan biri qaysi? A) Tovar faqat havo transportida va bitta jo'natmada qaytarilishi B) Tovar tabiiy eskirishdan tashqari o'zgarmagan holatda qaytarilishi C) Tovar chet elda to'liq qayta ishlangan va yangi kod olgan bo'lishi D) Tovar boshqa davlatda ishlab chiqarilgan va sertifikatlangan bo'lishi To'g'ri javob: B) Tovar tabiiy eskirishdan tashqari o'zgarmagan holatda qaytarilishi ✔ Izoh: Reimportda tovar eksport paytidagi holatda, tabiiy eskirish yoki yo'qotishdan tashqari o'zgarmagan bo'lishi talab etiladi. 5. Reeksport bojxona rejimi nimani anglatadi? A) Avval eksport qilingan mahalliy tovarlarni o'zgarmagan holda qaytarib olib kirishni B) Tovarlarni bojxona hududi orqali tranzit sifatida tashishni C) Mahalliy tovarlarni birinchi marta xorijga eksport qilishni D) Ilgari olib kirilgan xorijiy tovarlarni hududdan qayta olib chiqishni To'g'ri javob: D) Ilgari olib kirilgan xorijiy tovarlarni hududdan qayta olib chiqishni ✔ Izoh: Reeksportda xorijiy tovarlar import to'lovlari undirilmasdan yoki to'langanlari qaytarilib bojxona hududidan olib chiqiladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 53 6. Korrupsiyaga qarshi kurash faqat huquqni muhofaza qiluvchi organlarning ishimi? A) Ha, bu asosan xalqaro tashkilotlar va xorijiy ekspertlarning ishi hisoblanadi B) Ha, bu faqat sudlar va sud ijrochilarining vakolatidagi ish hisoblanadi C) Ha, bu faqat prokuratura va tergov organlarining vakolatidagi ish hisoblanadi D) Yo'q, unda davlat organlari, fuqarolik jamiyati va har bir fuqaro ishtirok etadi To'g'ri javob: D) Yo'q, unda davlat organlari, fuqarolik jamiyati va har bir fuqaro ishtirok etadi✔ Izoh: Korrupsiyaga qarshi kurash kompleks vazifa bo'lib, davlat, jamiyat, ommaviy axborot vositalari va har bir fuqaroning faolligini talab qiladi. 7. Pirotexnika vositalari tovarlarning qaysi guruhiga kiradi? A) Xavfli va cheklangan tovarlarga B) Oziq-ovqat mahsulotlariga C) Erkin olib o'tiladigan tovarlarga D) Kiyim-kechak tovarlariga To'g'ri javob: A) Xavfli va cheklangan tovarlarga ✔ Izoh: Pirotexnika portlash va yong'in xavfiga ega bo'lgani uchun cheklangan tovar bo'lib, maxsus ruxsat bilan olib o'tiladi. 8. Bojxona qiymatini baholash bo'yicha JST bitimi qaysi yondashuvni rad etadi? A) Tovar uchun haqiqatda to'langan narxni hisobga olishni B) O'zboshimchalik bilan belgilangan yoki fiktiv qiymatlarni C) Tasdiqlovchi hujjatlar asosida qiymatni baholashni D) Tomonlar o'rtasida tuzilgan bitim qiymatidan foydalanishni To'g'ri javob: B) O'zboshimchalik bilan belgilangan yoki fiktiv qiymatlarni ✔ Izoh: Bitim bojxona qiymati haqiqiy savdo narxiga asoslanishi kerakligini, o'zboshimchalik bilan yoki fiktiv qiymat qo'llash mumkin emasligini belgilaydi. 9. Ozon qatlamini yemiruvchi moddalarni tartibga soluvchi xalqaro hujjat qaysi? A) Bazel konvensiyasi B) Nayrobi konvensiyasi C) Monreal protokoli D) Kioto konvensiyasi To'g'ri javob: C) Monreal protokoli ✔ Izoh: Monreal protokoli ozon qatlamini yemiruvchi moddalar ishlab chiqarish va savdosini bosqichma-bosqich cheklaydi; bojxona bu savdoni nazorat qiladi. 10. Bojxona plombasi yoki muhrini ruxsatsiz buzish qanday baholanadi? A) Transport vositasiga rejali texnik xizmat ko'rsatish jarayoni B) Bojxona identifikatsiya vositalariga zarar yetkazish C) Yuk egasining o'z yukiga nisbatan qonuniy huquqi D) Bojxona ko'rigining soddalashtirilgan bir turi To'g'ri javob: B) Bojxona identifikatsiya vositalariga zarar yetkazish ✔ Izoh: Plomba va muhrlar tovarni identifikatsiyalash vositasi bo'lib, ularni ruxsatsiz buzish yoki almashtirish qoidabuzarlikdir. 11. Huquqbuzarlik predmeti yoki quroli bo'lgan narsalar ish yuritishda nima deb ataladi? A) Ashyoviy dalillar B) Garov mulki C) Tijorat partiyasi (tovar to'plami) D) Shaxsiy buyumlar To'g'ri javob: A) Ashyoviy dalillar ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 54 Izoh: Huquqbuzarlik bilan bog'liq va holatlarni aniqlashga xizmat qiladigan buyumlar ashyoviy dalil hisoblanadi. 12. Bojxona yig'imlarining turlariga qaysi biri kiradi? A) Bojxona rasmiylashtiruvi uchun yig'im B) Korxonalarning mol-mulk solig'i C) Jismoniy shaxslardan daromad solig'i D) Qishloq xo'jaligi yerlari uchun yer solig'i To'g'ri javob: A) Bojxona rasmiylashtiruvi uchun yig'im✔ Izoh: Bojxona yig'imlari qatoriga rasmiylashtiruv, saqlash va kuzatib borish uchun yig'imlar kiradi. 13. Kombinatsiyalashgan stavkada advalor qism 10%, spetsifik qism esa kg uchun belgilangan summa bo'lsa, boj hisoblashda nima zarur? A) Faqat tovarni tashigan tashuvchining nomi B) Tovarning ham bojxona qiymati, ham og'irligi C) Faqat tovarning rangi va qadoq turi D) Faqat tashqi savdo shartnomasi imzolangan sana To'g'ri javob: B) Tovarning ham bojxona qiymati, ham og'irligi ✔ Izoh: Kombinatsiyalashgan stavkada ikkala element hisoblanishi uchun qiymat va natural miqdor ma'lumotlari kerak bo'ladi. 14. Qonunchilikka ko'ra korrupsiya deganda nima tushuniladi? A) Shaxsning o'z mansab yoki xizmat mavqeidan shaxsiy manfaat yo'lida qonunga xilof foydalanishi B) Davlat xizmatchisining mehnat shartnomasi asosida maosh va mukofot olishi C) Davlat organida ishlash va u yerdan qonuniy asosda rasmiy ish haqi hamda mukofot olish D) Tadbirkorlik faoliyati bilan qonunda belgilangan tartibda ro'yxatdan o'tib, soliq to'lab shug'ullanish To'g'ri javob: A) Shaxsning o'z mansab yoki xizmat mavqeidan shaxsiy manfaat yo'lida qonunga ✔ xilof foydalanishi Izoh: Korrupsiya — mansab yoki xizmat mavqeidan shaxsiy yoki boshqa shaxslar manfaati yo'lida qonunga xilof foydalanish, shuningdek bunday nafni g'ayriqonuniy taqdim etish. 15. Kelib chiqqan joy nomlarini xalqaro muhofaza qilish bo'yicha WIPO boshqaradigan kelishuv qaysi? A) Lissabon kelishuvi B) Bern konvensiyasi C) Nayrobi konvensiyasi D) Istanbul konvensiyasi To'g'ri javob: A) Lissabon kelishuvi ✔ Izoh: Lissabon kelishuvi kelib chiqqan joy nomlari va geografik ko'rsatkichlarni xalqaro ro'yxatdan o'tkazish va muhofaza qilishni nazarda tutadi. 16. Bojxona qoidabuzarligi aniqlanganda odatda qanday hujjat tuziladi? A) Ma'muriy huquqbuzarlik to'g'risida bayonnoma B) Mahsulot sifati to'g'risidagi sertifikat C) Yuk egasi bilan tuziladigan saqlash shartnomasi D) Tovar-transport yuk xati va uning nusxasi To'g'ri javob: A) Ma'muriy huquqbuzarlik to'g'risida bayonnoma ✔ Izoh: Ma'muriy huquqbuzarlik faktini rasmiy qayd etish uchun vakolatli mansabdor shaxs bayonnoma tuzadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 55 17. Xavf toifalari bo'yicha tashqi savdo ishtirokchilari odatda qanday guruhlarga bo'linadi? A) Faqat katta va kichik aylanmaga ega guruhlarga B) Faqat davlat va xususiy mulkchilikdagi guruhlarga C) Past, o'rta va yuqori xavf darajasiga ega guruhlarga D) Faqat mahalliy va xorijiy kapitalli guruhlarga To'g'ri javob: C) Past, o'rta va yuqori xavf darajasiga ega guruhlarga✔ Izoh: Ishtirokchilar qonunga rioya tarixi va boshqa mezonlar asosida xavf darajasi bo'yicha toifalanadi, nazorat hajmi shunga moslanadi. 18. Mansabdor shaxsning rasmiy hujjatlarga bila turib yolg'on ma'lumot kiritishi nima deyiladi? A) Xizmat yozishmalarini yuritish B) Hujjatlarni arxivlashtirish C) Mansabga oid soxtakorlik D) Idoraviy hujjat aylanishi To'g'ri javob: C) Mansabga oid soxtakorlik ✔ Izoh: Mansabga oid soxtakorlik — rasmiy hujjatlarga atayin yolg'on ma'lumot kiritish yoki ularni qalbakilashtirish. 19. Bojxona ishi tushunchasiga eng to'liq mos keladigan ta'rifni toping. A) Faqat soliq organlarining ichki bozordagi savdo va xizmatlar ustidan nazorati majmui B) Tovarlarni olib o'tish, to'lovlar, rasmiylashtiruv va nazorat tartibi hamda vositalari majmui C) Faqat chegara qo'shinlarining davlat chegarasini qo'riqlash va himoya qilish bo'yicha xizmat faoliyati D) Faqat tashqi savdo shartnomalarini tuzish, ro'yxatga olish va bajarish faoliyati To'g'ri javob: B) Tovarlarni olib o'tish, to'lovlar, rasmiylashtiruv va nazorat tartibi hamda vositalari ✔ majmui Izoh: Bojxona ishi tovarlarni olib o'tish tartibi, bojxona to'lovlari, rasmiylashtiruv, nazorat va bojxona siyosatini amalga oshirish vositalarini o'z ichiga oladi. 20. Bojxona xodimi o'z qarindoshi rahbarlik qiladigan firmaning yukini rasmiylashtirishi kerak bo'lib qolsa, qanday yo'l tutishi to'g'ri? A) Xolislikni ko'rsatish uchun yukni ataylab qattiqroq tekshirishi B) Qarindoshiga ishonib, yukni tekshirmasdan o'tkazib yuborishi C) Hech kimga aytmasdan, odatdagi tartibda rasmiylashtirishi D) Rahbarni xabardor qilib, bu ishdan o'zini chetlashtirishi To'g'ri javob: D) Rahbarni xabardor qilib, bu ishdan o'zini chetlashtirishi ✔ Izoh: Bu manfaatlar to'qnashuvi holati; xodim rahbarni xabardor qilib, ishni boshqa xodimga o'tkazilishini so'raydi. 21. Tovarni to'g'ri tasniflash nima uchun muhim? A) Faqat tovar reklamasi va katalogini tayyorlash uchun B) Faqat tovarni tashish uchun eng arzon transport turi va yo'nalishini tanlash uchun C) Faqat tovarni omborda to'g'ri joylashtirish uchun D) To'lov stavkalari, cheklovlar va statistika TIF TN kodiga bog'liq bo'lgani uchun To'g'ri javob: D) To'lov stavkalari, cheklovlar va statistika TIF TN kodiga bog'liq bo'lgani uchun ✔ Izoh: TIF TN kodi bo'yicha boj stavkasi, notarif cheklovlar va tashqi savdo statistikasi aniqlanadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 56 22. «Vakolatli iqtisodiy operator» (AEO) maqomi nimani anglatadi? A) Yirik chet el investoriga soddalashtirilgan tartibda beriladigan fuqarolik yoki doimiy yashash huquqi B) Bojxona xodimlariga ma'lum xizmat stajidan so'ng beriladigan maxsus unvon va daraja C) Bojxona organlari ishonchli deb tan olgan va soddalashtirilgan tartiblardan foydalanadigan tadbirkor D) Faqat davlat unitar korxonalariga tashqi savdo uchun beriladigan maxsus eksport litsenziyasi To'g'ri javob: C) Bojxona organlari ishonchli deb tan olgan va soddalashtirilgan tartiblardan ✔ foydalanadigan tadbirkor Izoh: AEO SAFE standartlarining asosiy tushunchasi bo'lib, xavfsizlik talablariga javob beradigan ishonchli operatorlarga imtiyozlar beriladi. 23. Nazorat ostida yetkazib berish usuli asosan qaysi maqsadda qo'llanadi? A) Yo'lovchilarga tezkor va qulay xizmat ko'rsatish uchun B) Noqonuniy jo'natmaning tashkilotchi va oluvchilarini aniqlash uchun C) Deklarantning bojxona to'lovlarini kamaytirish uchun D) Tovarni ko'riksiz va tezroq chiqarish uchun To'g'ri javob: B) Noqonuniy jo'natmaning tashkilotchi va oluvchilarini aniqlash uchun ✔ Izoh: Nazorat ostida yetkazib berishda noqonuniy yuk to'xtatilmay kuzatiladi va jinoiy guruh a'zolari aniqlanadi. 24. Tarif kvotasi qanday mexanizm? A) Faqat jismoniy shaxslar uchun boj undirilmaydi B) Tovar hajmidan qat'i nazar yagona stavka qo'llanadi C) Belgilangan hajmdan ortiq tovarni olib kirish yil oxirigacha butunlay taqiqlanadi va to'xtatiladi D) Belgilangan hajmdagi tovarga past stavka, undan ortig'iga yuqori stavka qo'llanadi To'g'ri javob: D) Belgilangan hajmdagi tovarga past stavka, undan ortig'iga yuqori stavka qo'llanadi ✔ Izoh: Tarif kvotasida kvota doirasidagi hajmga pasaytirilgan boj stavkasi, kvotadan ortiq hajmga esa odatdagi yoki yuqoriroq stavka qo'llanadi. 25. Eksport rejimida tovar qanday maqsadda olib chiqiladi? A) Chet elda ta'mirlangandan so'ng qaytarib olib kirish uchun B) Ko'rgazmadan keyin qaytarish uchun C) Tranzit sifatida boshqa davlatga o'tkazish uchun D) Bojxona hududidan tashqarida doimiy qolishi uchun To'g'ri javob: D) Bojxona hududidan tashqarida doimiy qolishi uchun ✔ Izoh: Eksport rejimida mahalliy tovarlar qaytarib olib kirish majburiyatisiz bojxona hududidan olib chiqiladi. 26. Bojxona organi ko'rikni o'tkazgandan keyin uning natijalari qanday rasmiylashtiriladi? A) Ko'rik dalolatnomasi (akti) tuziladi B) Natijalar umuman qayd etilmaydi C) Yo'lovchining pasportiga maxsus belgi qo'yiladi D) Faqat og'zaki xabar qilinadi To'g'ri javob: A) Ko'rik dalolatnomasi (akti) tuziladi ✔ Izoh: Bojxona ko'rigi natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi; unda aniqlangan holatlar va ishtirokchilar ko'rsatiladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 57 27. Tovarlarni olib kirish va olib chiqishdagi taqiqlar va cheklovlarga rioya etilishini kim nazorat qiladi? A) Faqat tashqi savdo shartnomasidagi tovar sotuvchisi B) Faqat tovarni tashuvchi transport kompaniyasi C) Bojxona organlari, boshqa vakolatli organlar bilan hamkorlikda D) Faqat to'lovlarni amalga oshiruvchi va valyuta nazoratini yurituvchi bank muassasalari To'g'ri javob: C) Bojxona organlari, boshqa vakolatli organlar bilan hamkorlikda✔ Izoh: Taqiqlar va cheklovlarga rioya etilishini bojxona organlari rasmiylashtiruv va nazorat jarayonida tekshiradi. 28. Bojxona organi deklarantni bojxona ko'rigida ishtirok etishga talab qilishi mumkinmi? A) Yo'q, deklarant ko'rikka hech qachon chaqirilmaydi B) Ha, tovarlarni ochish va qayta qadoqlash kabi yordam uchun C) Faqat rasmiy bayram va dam olish kunlari D) Faqat deklarant chet el fuqarosi bo'lsa To'g'ri javob: B) Ha, tovarlarni ochish va qayta qadoqlash kabi yordam uchun ✔ Izoh: Bojxona organi deklarantdan ko'rikda ishtirok etishni va zarur yordam ko'rsatishni talab qilishi mumkin. 29. Bojxona tartib-taomillarini soddalashtirish va uyg'unlashtirish to'g'risidagi xalqaro konvensiya qanday nomlanadi? A) Kioto konvensiyasi B) Nayrobi konvensiyasi C) Bern konvensiyasi D) Bazel konvensiyasi To'g'ri javob: A) Kioto konvensiyasi ✔ Izoh: Kioto konvensiyasi bojxona tartiblarini soddalashtirish va uyg'unlashtirishga qaratilgan, 1999-yilda qayta ko'rib chiqilgan. 30. Qayta ko'rib chiqilgan Kioto konvensiyasi qanday tuzilishga ega? A) Asosiy matn, Umumiy ilova va Maxsus ilovalar B) Asosiy matn, tovarlar nomenklaturasi va tarif jadvallari C) Preambula va tarif jadvallari D) Faqat bitta umumiy matn va izohlar To'g'ri javob: A) Asosiy matn, Umumiy ilova va Maxsus ilovalar ✔ Izoh: Konvensiya asosiy matn (Body), barcha uchun majburiy Umumiy ilova va tanlab qabul qilinadigan Maxsus ilovalardan iborat. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 58 10-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. O'zbekiston tarkibida nechta viloyat mavjud? A) 10 ta B) 14 ta C) 13 ta D) 12 ta To'g'ri javob: D) 12 ta✔ Izoh: O'zbekiston tarkibida Qoraqalpog'iston Respublikasi, 12 ta viloyat va respublika ahamiyatiga ega Toshkent shahri mavjud. 2. O'zbekistonda avf etish huquqi kimga tegishli? A) Adliya vaziriga B) Bosh prokurorga C) Prezidentga D) Oliy sudga To'g'ri javob: C) Prezidentga ✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra sud tomonidan hukm qilingan shaxslarni avf etish Prezident vakolatiga kiradi. 3. Tovarlarni bojxona rasmiylashtiruvi qayerda amalga oshiriladi? A) Bojxona organlari belgilagan joylarda, odatda bojxona postlarida B) Deklarant o'zi tanlagan istalgan joyda, masalan kafeda C) Faqat tovar ishlab chiqarilgan va jo'natilgan mamlakatda D) Faqat davlat chegarasi chizig'ining o'rtasida, hech kimga tegishli bo'lmagan neytral hududda To'g'ri javob: A) Bojxona organlari belgilagan joylarda, odatda bojxona postlarida ✔ Izoh: Rasmiylashtiruv bojxona organlarining ish joylarida, qonun ruxsat bergan hollarda esa boshqa joylarda ham amalga oshiriladi. 4. Kombinatsiyalashgan stavka nima? A) Bojxona yig'imi va jarimani birlashtirgan stavka B) Advalor va spetsifik elementlarni birlashtirgan stavka C) Faqat ikki xil advalor stavkadan iborat stavka D) Faqat eksportda qo'llanadigan stavka To'g'ri javob: B) Advalor va spetsifik elementlarni birlashtirgan stavka ✔ Izoh: Kombinatsiyalashgan stavka advalor va spetsifik stavkalarning ikkala turini birlashtiradi. 5. Yo'lovchiga «sen» deb murojaat qilish yoki jargon so'zlar ishlatish qanday baholanadi? A) Faqat yoshlar bilan ruxsat etiladi B) Xizmat odobiga zid C) Do'stona muloqot belgisi D) Ruxsat etilgan uslub To'g'ri javob: B) Xizmat odobiga zid ✔ Izoh: Xizmat muloqotida hurmatli «Siz» murojaati va adabiy til ishlatiladi; jargon va mensimaslik ohangi qabul qilinmaydi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 59 6. Davlat xizmatchisining shaxsiy obro'si va davlat organi obro'si o'rtasida qanday bog'liqlik bor? A) Ular mutlaqo bog'liq emas, har biri alohida baholanadi B) Har bir xizmatchining xulqi davlat organi obro'siga ta'sir qiladi C) Organ obro'si faqat reklama va axborot siyosatiga bog'liq D) Faqat organ rahbarining shaxsiy obro'si ahamiyatga ega To'g'ri javob: B) Har bir xizmatchining xulqi davlat organi obro'siga ta'sir qiladi✔ Izoh: Fuqarolar davlat organini uning xodimlari xulqiga qarab baholaydi, shuning uchun har bir xizmatchi organ obro'si uchun mas'ul. 7. Yo'lovchi qo'l yukida katta miqdordagi naqd pulni deklaratsiyasiz olib o'tishga harakat qilsa, bojxona organi nima qiladi? A) Pulni boshqa yo'lovchiga saqlash uchun beradi B) Hech narsa qilmaydi, pulni egasiga qaytaradi C) Pulning yarmini xabar berganlik uchun mukofot sifatida xodimlarga taqsimlaydi D) Qoidabuzarlikni rasmiylashtiradi va qonunda belgilangan choralarni ko'radi To'g'ri javob: D) Qoidabuzarlikni rasmiylashtiradi va qonunda belgilangan choralarni ko'radi ✔ Izoh: Naqd pulni deklaratsiyalamaslik qonunbuzarlik hisoblanadi va qonunda belgilangan javobgarlikka sabab bo'ladi. 8. Qaysi tovar ma'lum mamlakatda «to'liq ishlab chiqarilgan» hisoblanadi? A) Import qilingan ehtiyot qismlardan yig'ilgan avtomobil B) Shu mamlakatda yetishtirilgan o'simlik mahsulotlari C) Xorijiy gazlamadan tikilgan kiyim D) Xorijiy kofe donlaridan qadoqlangan qahva To'g'ri javob: B) Shu mamlakatda yetishtirilgan o'simlik mahsulotlari ✔ Izoh: Mamlakat hududida yetishtirilgan va yig'ib olingan o'simlik mahsulotlari to'liq ishlab chiqarilgan tovarlarga kiradi. 9. Tovarni mamlakat hududidan uning tashqarisida doimiy qolishi uchun olib chiqish nima deyiladi? A) Import B) Reimport C) Tranzit D) Eksport To'g'ri javob: D) Eksport ✔ Izoh: Eksport — tovarni bojxona hududidan tashqarida doimiy qolishi uchun olib chiqish rejimi. 10. Bojxona xodimi yo'lovchilar bilan ishlashda qaysi asosda tekshiruv obyektini tanlashi to'g'ri? A) Yo'lovchining kiyinish uslubi va tashqi ko'rinishi bo'yicha B) Yo'lovchining millati va fuqaroligi bo'yicha C) Yo'lovchining diniy e'tiqodi va urf-odatlariga qarab D) Xavf ko'rsatkichlari va qonuniy asoslar bo'yicha To'g'ri javob: D) Xavf ko'rsatkichlari va qonuniy asoslar bo'yicha ✔ Izoh: Tekshiruv xavflarni boshqarish ko'rsatkichlariga asoslanadi; millat, din yoki tashqi ko'rinish bo'yicha kamsitish taqiqlanadi. 11. Kasbiy «charchash» (emotsional toliqish) xavfini kamaytirishga nima yordam beradi? A) Muammolarni ichda saqlab, ular haqida hech kimga aytmaslik B) Charchoqni fuqarolar bilan qo'pol muomalada chiqarib yuborish C) Ish va dam olish rejimiga rioya qilish va hamkasblar ko'magi D) Ish vaqtini cheksiz uzaytirib, dam olish kunlari ham ishlash To'g'ri javob: C) Ish va dam olish rejimiga rioya qilish va hamkasblar ko'magi ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 60 Izoh: Dam olish, jamoaviy qo'llab-quvvatlash va stressni boshqarish ko'nikmalari emotsional toliqishning oldini olishga yordam beradi. 12. Yo'lovchi tovarni bojxona nazoratidan yashirish uchun maxsus yashirin joyga (taynik) joylashtirsa, bu qanday baholanadi? A) Tovarni saqlashning odatiy usuli sifatida B) Kontrabanda belgisi sifatida C) Qonuniy deklaratsiyalash sifatida D) Bojxona imtiyozi uchun asos sifatida To'g'ri javob: B) Kontrabanda belgisi sifatida✔ Izoh: Tovarlarni maxsus yashirin joylarda yoki bojxona nazoratidan yashirib olib o'tish kontrabandaning asosiy belgilaridan biri. 13. Yo'lovchi diniy buyumlar olib ketayotgan bo'lsa, ko'rik vaqtida xodim nimaga e'tibor berishi kerak? A) Buyumlarni boshqalar oldida masxara qilib ko'rsatishga B) Ularga hurmat bilan va ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo'lishga C) Buyumlarni hech qanday sababsiz va hujjatsiz musodara qilishga D) Ko'rik tezroq bo'lishi uchun buyumlarni stolga tashlashga To'g'ri javob: B) Ularga hurmat bilan va ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo'lishga ✔ Izoh: Xodim yo'lovchining diniy e'tiqodi va buyumlariga hurmat bilan munosabatda bo'lishi, ularni ehtiyotkorlik bilan tekshirishi kerak. 14. Bojxona organlari transport vositasini to'xtatish huquqiga qachon ega? A) Haydovchi bilan shaxsiy suhbat qilish uchun istalgan vaqtda va joyda B) Faqat transport vositasining rangi va raqamini tekshirish uchun C) Hech qachon, chunki bu faqat yo'l harakati xavfsizligi xizmati vakolati D) Bojxona nazorati lozim bo'lgan hollarda, qonunga muvofiq To'g'ri javob: D) Bojxona nazorati lozim bo'lgan hollarda, qonunga muvofiq ✔ Izoh: Bojxona nazorati zonasida va qonunda belgilangan boshqa hollarda bojxona xodimlari transportni to'xtatishi mumkin. 15. Milliy valyutaning boshqa valyutalarga erkin almashtirilishi xususiyati nima deyiladi? A) Inflyatsiya (narxlarning o'sishi) B) Devalvatsiya (kursning pasayishi) C) Konvertatsiya (konvertatsiyalanuvchanlik) D) Denominatsiya (pul nominalining o'zgarishi) To'g'ri javob: C) Konvertatsiya (konvertatsiyalanuvchanlik) ✔ Izoh: Konvertatsiyalanuvchanlik valyutani boshqa valyutalarga cheklovsiz almashtirish imkonini bildiradi. 16. Valyuta kursi nima? A) Iste'mol narxlari inflyatsiyasining yillik darajasi B) Bank kreditlari bo'yicha foizning yillik stavkasi C) Bir valyutaning boshqa valyutada ifodalangan narxi D) Davlat byudjeti daromadlarining umumiy hajmi To'g'ri javob: C) Bir valyutaning boshqa valyutada ifodalangan narxi ✔ Izoh: Valyuta kursi bir pul birligining boshqa davlat pul birligida ifodalangan bahosidir. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 61 17. Bojxona xodimlarining kasbiy tayyorgarligi nima uchun muntazam oshirib boriladi? A) Faqat maosh va unvonlarni oshirish uchun rasmiyat sifatida B) Qonunchilik, texnologiyalar va kontrabanda usullari o'zgarib turgani uchun C) Faqat idoralararo sport musobaqalariga tayyorlanish uchun D) Xodimlarni ishdan bo'shatish uchun rasmiy sabab topish va shtatni qisqartirish maqsadida To'g'ri javob: B) Qonunchilik, texnologiyalar va kontrabanda usullari o'zgarib turgani uchun✔ Izoh: Bojxona ishi doimo yangilanadi, shuning uchun xodimlar malakasini muntazam oshirish samarali nazoratning sharti hisoblanadi. 18. Garmonizatsiyalangan tizim (GT) qaysi tashkilot tomonidan ishlab chiqilgan? A) Xalqaro standartlashtirish tashkiloti B) Xalqaro savdo palatasi C) Jahon bojxona tashkiloti D) Jahon savdo tashkiloti To'g'ri javob: C) Jahon bojxona tashkiloti ✔ Izoh: Tovarlarni tavsiflash va kodlashning garmonizatsiyalangan tizimi JBT tomonidan ishlab chiqilgan va yuritiladi. 19. Bojxona organlari ekologik xavfsizlikni ta'minlashda nimani nazorat qiladi? A) Sport anjomlari og'irligi va ularning xalqaro sport federatsiyasi sertifikatlarini B) Chop etilgan kitoblar mazmuni va ularning adabiy hamda badiiy qiymatini C) Fuqarolarning shaxsiy kiyimlari rangi, o'lchami va mavsumga mosligini D) Xavfli chiqindilar va ozon qatlamini yemiruvchi moddalarning olib o'tilishini To'g'ri javob: D) Xavfli chiqindilar va ozon qatlamini yemiruvchi moddalarning olib o'tilishini ✔ Izoh: Bojxona xalqaro ekologik konvensiyalar doirasida xavfli chiqindilar va taqiqlangan kimyoviy moddalarning harakatini nazorat qiladi. 20. Inklyuziv xizmat ko'rsatish nimani anglatadi? A) Imkoniyati cheklangan shaxslarni umumiy navbatdan alohida chetlatish B) Xizmatni faqat elektron shaklda, shaxsiy qabulsiz ko'rsatish C) Faqat sog'lom fuqarolarga xizmat qilib, qolganlarni boshqa joyga yo'naltirish D) Imkoniyati cheklangan shaxslar uchun ham teng va qulay sharoit yaratish To'g'ri javob: D) Imkoniyati cheklangan shaxslar uchun ham teng va qulay sharoit yaratish ✔ Izoh: Inklyuzivlik imkoniyati cheklangan, keksa va boshqa ehtiyojmand fuqarolar xizmatdan teng foydalana olishini ta'minlaydi. 21. Jismoniy shaxslar uchun yozma deklaratsiyalash qachon majburiy? A) Faqat poyezd yoki avtobusda sayohat qilganda B) Me'yordan oshgan, cheklangan tovarlar yoki me'yordan ortiq valyuta bo'lganda C) Har doim, hatto yo'lovchida bitta sumka bo'lsa ham D) Faqat yo'lovchi chet el fuqarosi yoki fuqaroligi yo'q shaxs bo'lsa To'g'ri javob: B) Me'yordan oshgan, cheklangan tovarlar yoki me'yordan ortiq valyuta bo'lganda ✔ Izoh: Yozma deklaratsiya me'yordan ortiq tovarlar, cheklangan tovarlar, kuzatib borilmaydigan bagaj va belgilangan miqdordan ortiq valyuta uchun talab etiladi. 22. Davlat xizmatchisi bilan bog'liq «faoliyat samaradorligi» ko'rsatkichlari nimani baholaydi? A) Xodimning tashqi ko'rinishi va kiyinish madaniyatini B) Xodimning yoshi va davlat xizmatidagi umumiy stajini C) Xodimning oilaviy holati va ijtimoiy ta'minot darajasini D) Belgilangan vazifalarning bajarilish natijalari va sifatini To'g'ri javob: D) Belgilangan vazifalarning bajarilish natijalari va sifatini ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 62 Izoh: Samaradorlik ko'rsatkichlari xodimning ish natijalarini o'lchaydi va rag'batlantirish hamda malaka oshirish bo'yicha qaror qabul qilishga yordam beradi. 23. Bojxona xodimining yo'lovchilar oldida mobil telefonda shaxsiy suhbat qilishi qanday baholanadi? A) Xizmatning odatiy qismi B) Ish samaradorligini oshiruvchi usul C) Yo'lovchilarga hurmat belgisi D) Xizmat madaniyatiga zid harakat To'g'ri javob: D) Xizmat madaniyatiga zid harakat✔ Izoh: Xizmat vaqtida yo'lovchilar oldida shaxsiy suhbat diqqatni chalg'itadi va hurmatsizlik sifatida qabul qilinadi. 24. Davriy deklaratsiyalash qachon qo'llanadi? A) Tovar bir marta olib o'tilganda B) Faqat tovar musodara qilinganda C) Bir shaxs tomonidan bir xil tovarlar muntazam olib o'tilganda D) Faqat jismoniy shaxslarning shaxsiy buyumlari va sovg'alari uchun To'g'ri javob: C) Bir shaxs tomonidan bir xil tovarlar muntazam olib o'tilganda ✔ Izoh: Davriy deklaratsiyalash muntazam olib o'tiladigan bir turdagi tovarlar uchun bir davr bo'yicha bitta deklaratsiya topshirish imkonini beradi. 25. Talqin qilishning 4-qoidasi qachon qo'llanadi? A) Faqat tovar bilan birga keladigan qadoq va idishlarni tasniflash uchun B) Har doim birinchi navbatda, boshqa qoidalar qo'llanishidan avval C) Oldingi qoidalar yordam bermasa, eng o'xshash tovar pozitsiyasida tasniflash uchun D) Faqat subpozitsiyalar darajasida tasniflash uchun, boshqa qoidalardan oldin To'g'ri javob: C) Oldingi qoidalar yordam bermasa, eng o'xshash tovar pozitsiyasida tasniflash ✔ uchun Izoh: 4-qoidaga ko'ra boshqa qoidalar yordamida tasniflab bo'lmaydigan tovar o'ziga eng o'xshash tovarlar pozitsiyasida tasniflanadi. 26. Bojxona organlari bojxona chegarasi orqali olib o'tilayotgan tovarlarni ushlab turishi mumkinmi? A) Faqat tovar egasining iltimosi bilan B) Ha, qonunda belgilangan asoslar mavjud bo'lsa C) Faqat bayram kunlarida D) Yo'q, hech qanday holatda va asosda mumkin emas To'g'ri javob: B) Ha, qonunda belgilangan asoslar mavjud bo'lsa ✔ Izoh: Bojxona qoidalari buzilganda yoki boshqa qonuniy asoslar bo'lsa, tovarlar ushlab turilishi yoki ularni chiqarish to'xtatilishi mumkin. 27. O'zbekistonda saylash huquqi qaysi yoshdan boshlanadi? A) 18 yoshdan B) 21 yoshdan C) 25 yoshdan D) 16 yoshdan To'g'ri javob: A) 18 yoshdan ✔ Izoh: O'n sakkiz yoshga to'lgan O'zbekiston fuqarolari saylash huquqiga ega. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 63 28. O'zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Oliy Bosh Qo'mondoni kim? A) Oliy Majlis Senatining raisi B) O'zbekiston Respublikasi Prezidenti C) O'zbekiston Respublikasi Mudofaa vaziri D) O'zbekiston Respublikasi Bosh vaziri To'g'ri javob: B) O'zbekiston Respublikasi Prezidenti✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra Prezident O'zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining Oliy Bosh Qo'mondoni hisoblanadi. 29. Ilgari eksport qilingan mahalliy tovarni ma'lum muddatda qaytarib olib kirish nima deyiladi? A) Reimport B) Tranzit C) Import D) Reeksport To'g'ri javob: A) Reimport ✔ Izoh: Reimport — ilgari olib chiqilgan mahalliy tovarni qaytarib olib kirish; shartlarga rioya qilinsa boj to'lanmasligi mumkin. 30. Deklaratsiyada brutto va netto og'irlik nima uchun ko'rsatiladi? A) Faqat tovarning rangi va qadoq turini aniqlash uchun B) Faqat transport xizmati narxi, yoqilg'i sarfi va yo'l haqini belgilash uchun C) Faqat tovarni ichki bozorda reklama qilish va sotish uchun D) Tovarni identifikatsiya qilish, nazorat va to'lovlarni hisoblash uchun To'g'ri javob: D) Tovarni identifikatsiya qilish, nazorat va to'lovlarni hisoblash uchun ✔ Izoh: Og'irlik ma'lumotlari tovar miqdorini tekshirish, spetsifik stavkalarni hisoblash va xavflarni aniqlashda ishlatiladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 64 11-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Bojxona nazorati zonasi nima? A) Faqat yo'lovchilar reys kutib dam oladigan aeroport hududi B) Bojxona xodimlari va ularning oilalari yashaydigan turar-joy majmuasi C) Bojxona nazorati amalga oshiriladigan, maxsus belgilangan hudud D) Davlat chegarasidan tashqarida joylashgan neytral bufer hudud To'g'ri javob: C) Bojxona nazorati amalga oshiriladigan, maxsus belgilangan hudud✔ Izoh: Bojxona nazorati zonalarida tovarlar, transport va shaxslarning harakati bojxona organlari ruxsati va nazorati ostida bo'ladi. 2. «Vakolatli iqtisodiy operator» maqomi nima beradi? A) Bojxona nazoratidan va javobgarlikdan butunlay ozod bo'lish huquqini B) Boshqa tadbirkorlarning tovarlarini mustaqil ko'rikdan o'tkazish huquqini C) Bojxona to'lovlarini umuman to'lamaslik va deklaratsiya topshirmaslik huquqini D) Ishonchli deb tan olingan shaxsga soddalashtirishlardan foydalanish imkonini To'g'ri javob: D) Ishonchli deb tan olingan shaxsga soddalashtirishlardan foydalanish imkonini ✔ Izoh: Vakolatli iqtisodiy operator — mezonlarga javob bergan ishonchli shaxs; u soddalashtirilgan tartiblardan foydalanadi, lekin nazoratdan ozod emas. 3. JSTning «eng ko'p qulaylik yaratish rejimi» tamoyili nimani anglatadi? A) Faqat qo'shni davlatlarga alohida bojxona imtiyozlarini berish B) Mahalliy tovarlarni ichki soliqlardan to'liq ozod qilish C) Import tovarlarini kvotalar orqali vaqtincha taqiqlash D) A'zo davlatlarga kamsitishsiz bir xil qulay sharoit berish To'g'ri javob: D) A'zo davlatlarga kamsitishsiz bir xil qulay sharoit berish ✔ Izoh: Bu tamoyilga ko'ra bir a'zoga berilgan savdo imtiyozi boshqa a'zolarga ham kamsitishsiz tatbiq etilishi kerak. 4. Oziq-ovqat mahsulotlarini import qilishda qaysi nazorat turi muhim ahamiyatga ega? A) Yo'lovchilarni shaxsiy ko'rikdan o'tkazish B) Valyuta va moliyaviy nazorat C) Eksport va qayta eksport nazorati D) Sanitariya-epidemiologiya nazorati To'g'ri javob: D) Sanitariya-epidemiologiya nazorati ✔ Izoh: Oziq-ovqat mahsulotlari aholi sog'lig'iga bevosita ta'sir qilgani uchun sanitariya-epidemiologiya talablariga muvofiqligi tekshiriladi. 5. Xalqaro amaliyotda eksport qilinadigan tovarlarga qaysi ichki soliq bo'yicha odatda imtiyoz (nol stavka) qo'llanadi? A) Mol-mulk solig'i B) Yer solig'i C) Qo'shilgan qiymat solig'i D) Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig'i To'g'ri javob: C) Qo'shilgan qiymat solig'i ✔ Izoh: Ichki iste'mol solig'i bo'lgan QQS odatda iste'mol mamlakatida undiriladi, shu sababli eksportga nol stavka qo'llanadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 65 6. Bojxona organi xodimi shubhali yukni aniqlasa, avvalo nima qilishi to'g'ri? A) Yuk egasiga ogohlantirish berib, uni nazoratsiz o'tkazishi B) Yuk egasi bilan og'zaki kelishib, yukni qo'yib yuborishi C) Yukni zudlik bilan o'z qo'li bilan yo'q qilib, voqea joyini tozalab qo'yishi D) Holatni belgilangan tartibda qayd etib, rahbariyatga xabar berishi To'g'ri javob: D) Holatni belgilangan tartibda qayd etib, rahbariyatga xabar berishi✔ Izoh: Xodim faqat qonun doirasida harakat qiladi: holatni qayd etadi, dalillarni saqlaydi va belgilangan tartibda rahbariyatni xabardor qiladi. 7. Bojxona ittifoqining asosiy belgisi nima? A) A'zo davlatlar uchun yagona prezident va umumiy parlament B) A'zo davlatlarning yagona armiyasi va umumiy mudofaa siyosati C) A'zo davlatlarda yagona davlat tili va umumiy fuqarolik joriy etilishi D) A'zolar o'rtasida bojlarning bekor qilinishi va yagona tashqi tarif To'g'ri javob: D) A'zolar o'rtasida bojlarning bekor qilinishi va yagona tashqi tarif ✔ Izoh: Bojxona ittifoqida a'zolar ichki bojlarni bekor qiladi va uchinchi mamlakatlarga nisbatan umumiy bojxona tarifini qo'llaydi. 8. Yo'lovchi bojsiz savdo do'konidan xarid qilgan tovar bojxona nuqtai nazaridan qanday hisoblanadi? A) Diplomatik yuk sifatida B) Tranzit yuk sifatida C) Bojxona nazoratidan va har qanday me'yorlardan butunlay tashqarida D) Yo'lovchi olib o'tadigan tovar, me'yorlar unga ham taalluqli To'g'ri javob: D) Yo'lovchi olib o'tadigan tovar, me'yorlar unga ham taalluqli ✔ Izoh: Bojsiz do'konda xarid qilingan tovarlar ham olib kirish me'yorlari doirasida hisobga olinadi. 9. Korrupsiyaga qarshi kurashish to'g'risidagi O'zbekiston qonuni qaysi yili qabul qilingan? A) 2012-yilda B) 2021-yilda C) 2008-yilda D) 2017-yilda To'g'ri javob: D) 2017-yilda ✔ Izoh: «Korrupsiyaga qarshi kurashish to'g'risida»gi Qonun 2017-yil 3-yanvarda qabul qilingan. 10. Bojxona nazorati deganda nima tushuniladi? A) Faqat bojxona to'lovlarini bank orqali undirish va ularni byudjetga o'tkazish B) Faqat chegarada yo'lovchilarning pasport va viza hujjatlarini tekshirish C) Bojxona qonunchiligiga rioya etilishini ta'minlash uchun ko'riladigan choralar majmui D) Tovarlar narxini davlat tomonidan belgilash va ularni ichki bozorda nazorat qilish jarayoni To'g'ri javob: C) Bojxona qonunchiligiga rioya etilishini ta'minlash uchun ko'riladigan choralar ✔ majmui Izoh: Kioto konvensiyasiga ko'ra bojxona nazorati — bojxona qonunchiligiga rioya etilishini ta'minlash uchun bojxona ko'radigan choralar majmui. 11. Dengiz transportida yukni tashish shartnomasini tasdiqlovchi va tovarga egalik huquqini beruvchi hujjat qaysi? A) Konosament B) Qadoqlash varag'i C) Aviayuk xati D) CMR yuk xati To'g'ri javob: A) Konosament ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 66 Izoh: Konosament (bill of lading) dengiz tashuvida yuk qabul qilinganini tasdiqlaydi va tovarga tasarruf etish huquqini beruvchi hujjatdir. 12. Yo'lovchilar haqidagi oldindan axborot (API) bojxonaga nima beradi? A) Aviachiptalar narxini belgilash imkonini B) Yo'lovchilar kelishidan oldin xavf tahlilini o'tkazish imkonini C) Yo'lovchilarni deklaratsiyadan ozod qilish imkonini D) Reyslar jadvalini o'zgartirish imkonini To'g'ri javob: B) Yo'lovchilar kelishidan oldin xavf tahlilini o'tkazish imkonini✔ Izoh: Aviakompaniyalardan olinadigan oldindan axborot xavfli yo'lovchilarni oldindan aniqlash va nazoratni rejalashtirishga yordam beradi. 13. Bojxona chegarasidan noqonuniy olib o'tilgan qurol-yarog' bilan bog'liq qilmish qanday javobgarlikka sabab bo'ladi? A) Faqat intizomiy jazoga B) Jinoiy javobgarlikka C) Faqat jamoatchilik muhokamasiga D) Faqat ogohlantirishga To'g'ri javob: B) Jinoiy javobgarlikka ✔ Izoh: Qurol, o'q-dorilar va portlovchi moddalar kontrabandasi jamiyat xavfsizligiga tahdid bo'lib, jinoiy javobgarlikka sabab bo'ladi. 14. Tovar belgisining asosiy vazifasi nima? A) Tovarning chakana va ulgurji narxini rasmiy belgilash B) Tovarning TIF TN bo'yicha bojxona kodini ko'rsatish C) Bir ishlab chiqaruvchi tovarlarini boshqalarnikidan farqlash D) Tovarning og'irligi, hajmi va tarkibini ko'rsatish To'g'ri javob: C) Bir ishlab chiqaruvchi tovarlarini boshqalarnikidan farqlash ✔ Izoh: Tovar belgisi iste'molchiga tovarning kimga tegishli ekanini aniqlash va uni boshqa ishlab chiqaruvchilar tovarlaridan farqlash imkonini beradi. 15. Bojxona nazoratida xavfni baholash natijasi qaysi omilga bog'liq? A) Faqat haydovchining yoshi va haydash stajiga B) Faqat ob-havo va yil faslining holatiga C) Faqat yuk qutilarining rangi va o'lchamiga D) Qoidabuzarlik ehtimoli va uning oqibatlari og'irligiga To'g'ri javob: D) Qoidabuzarlik ehtimoli va uning oqibatlari og'irligiga ✔ Izoh: Xavf darajasi hodisaning yuz berish ehtimoli va uning ta'siri yoki oqibatlari kombinatsiyasi asosida baholanadi. 16. Mualliflik huquqi obyekti hisoblanmaydigan narsa qaysi? A) Nashr etilgan roman B) Rasmiy hujjat (qonun matni) C) Badiiy fotosurat D) Musiqa asari (qo'shiq) To'g'ri javob: B) Rasmiy hujjat (qonun matni) ✔ Izoh: Qonunlar, sud qarorlari kabi rasmiy hujjatlar mualliflik huquqi bilan muhofaza qilinmaydi, badiiy asarlar esa muhofaza qilinadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 67 17. Bojxona to'lovlari qaysi valyutada to'lanadi? A) Faqat tovarning o'zi bilan natura shaklida B) Odatda milliy valyutada, qonunda belgilangan istisnolar bilan C) Faqat tovar sotuvchisi joylashgan mamlakat valyutasida D) Faqat oltin yoki boshqa qimmatbaho metallar bilan To'g'ri javob: B) Odatda milliy valyutada, qonunda belgilangan istisnolar bilan✔ Izoh: Bojxona to'lovlari asosan milliy valyutada to'lanadi, istisnolar qonun bilan belgilanadi. 18. Kontrafakt tovarlarga qarshi kurashda bojxona organlari va huquq egalari hamkorligining asosiy shakli qaysi? A) Huquq egasining bojxona postlari faoliyatini bevosita boshqarishi va nazorat qilishi B) Huquq egasining bojxona xodimlariga qo'shimcha maosh va mukofot to'lab turishi C) Axborot almashinuvi va huquq egasining bojxona xodimlarini o'qitishda ishtiroki D) Bojxona organlarining huquq egasi mahsulotini o'z do'konlarida sotib berishi To'g'ri javob: C) Axborot almashinuvi va huquq egasining bojxona xodimlarini o'qitishda ishtiroki ✔ Izoh: Huquq egalari original va soxta tovar farqlari haqida ma'lumot berib, treninglar o'tkazadi; bu kontrafaktni aniqlash samaradorligini oshiradi. 19. O'xshash tovarlar bilan bitim qiymati usulida «o'xshash tovarlar» deganda nima tushuniladi? A) Har jihatdan bir xil bo'lmasa ham, o'xshash xususiyatli va bir xil vazifali tovarlar B) Faqat bir xil ishlab chiqaruvchi tomonidan, bir xil zavodda va bir xil yilda tayyorlangan tovarlar C) Faqat bir xil og'irlikdagi va bir xil hajmdagi tovarlar D) Faqat bir xil mamlakatga va bir xil xaridorga sotilgan tovarlar To'g'ri javob: A) Har jihatdan bir xil bo'lmasa ham, o'xshash xususiyatli va bir xil vazifali tovarlar ✔ Izoh: O'xshash tovarlar xususiyatlari va tarkibiy qismlari o'xshash, bir xil vazifani bajarib, tijorat jihatdan o'zaro almashinuvchan tovarlardir. 20. Tovarlarni bojxona rejimiga joylashtirish qanday amalga oshiriladi? A) Faqat tovarni chegaradan olib o'tish va postda qayd etish orqali B) Tovarlarni deklaratsiyalash va rejim shartlariga rioya qilish orqali C) Faqat bojxona to'lovlarini bankka o'tkazish orqali D) Faqat tashuvchi bilan tashish shartnomasi tuzish va uni ro'yxatdan o'tkazish orqali To'g'ri javob: B) Tovarlarni deklaratsiyalash va rejim shartlariga rioya qilish orqali ✔ Izoh: Tovar deklaratsiyada rejim ko'rsatilib, rasmiylashtiruvdan o'tgach va chiqarilgach rejimga joylashtirilgan hisoblanadi. 21. eTIR deganda nima tushuniladi? A) Bojxona xodimlarining reyting tizimi B) TIR tranzit tizimining elektron shakli C) Elektron to'lov kartasi D) Yangi turdagi bojxona boji To'g'ri javob: B) TIR tranzit tizimining elektron shakli ✔ Izoh: eTIR TIR karneti bilan bog'liq ma'lumotlarni bojxona organlari o'rtasida elektron almashishni nazarda tutadi. 22. Mansabdor shaxslarning keng va aniq mezonlarsiz ixtiyoriy vakolatlari korrupsiyaga qanday ta'sir qiladi? A) Korrupsiya xavfini oshiradi B) Korrupsiyani to'liq yo'qotadi C) Hech qanday ta'sir qilmaydi D) Faqat ish samaradorligini oshiradi To'g'ri javob: A) Korrupsiya xavfini oshiradi ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 68 Izoh: Diskretsion vakolatlar aniq mezonlarsiz bo'lsa, mansabdor shaxs qarorni o'zboshimchalik bilan qabul qilib, undan noqonuniy naf ko'rishi mumkin. 23. Tranzitda tovarlar identifikatsiyasi qanday ta'minlanadi? A) Faqat yuk egasining telefon orqali bergan ma'lumoti bilan B) Faqat haydovchining og'zaki tasdig'i va va'dasi bilan C) Plomba, muhr va boshqa identifikatsiya vositalari bilan D) Faqat tovar rangi va qadoq turini yozib qo'yish bilan To'g'ri javob: C) Plomba, muhr va boshqa identifikatsiya vositalari bilan✔ Izoh: Tranzit paytida tovarlar o'zgartirilmasligi uchun bojxona plomba, muhr va boshqa identifikatsiya vositalarini qo'llaydi. 24. Bojxona qiymatini kim deklaratsiyalaydi? A) Deklarant (yoki bojxona brokeri) B) Bojxona posti boshlig'i C) Tovar sotuvchisining banki D) Tovarni tashuvchi haydovchi To'g'ri javob: A) Deklarant (yoki bojxona brokeri) ✔ Izoh: Bojxona qiymatini deklarant aniqlaydi va deklaratsiyalaydi, bojxona organi esa uning to'g'riligini nazorat qiladi. 25. Bojxona postlarida videokuzatuv tizimlarini o'rnatish nimaga xizmat qiladi? A) Olib o'tilayotgan yuklarning bozor narxini aniqlashga B) Post orqali o'tayotgan yo'lovchilarni reklama qilishga C) Xodimlarning ish va dam olish vaqtini avtomatik belgilashga D) Xizmat jarayonini shaffof qilish va suiiste'molning oldini olishga To'g'ri javob: D) Xizmat jarayonini shaffof qilish va suiiste'molning oldini olishga ✔ Izoh: Videokuzatuv xodim va fuqaro o'rtasidagi muloqotni qayd etadi, nizolarni xolis hal qilish va korrupsiyani oldini olishga yordam beradi. 26. Ochiq turdagi bojxona ombori yopiq turdagidan nimasi bilan farq qiladi? A) Ochiq ombor tomsiz maydon ko'rinishida bo'ladi, yopiq ombor esa tomli va devorli bino B) Ochiq omborda faqat oziq-ovqat, yopiqda esa faqat sanoat tovarlari saqlanadi C) Yopiq omborga bojxona xodimlari kira olmaydi, ochiq omborga esa kira oladi D) Ochiqda istalgan shaxs tovar saqlay oladi, yopiqda faqat ombor egasining tovari To'g'ri javob: D) Ochiqda istalgan shaxs tovar saqlay oladi, yopiqda faqat ombor egasining tovari ✔ Izoh: Ochiq bojxona ombori har qanday shaxs uchun, yopiq ombor esa ombor egasining o'z tovarlarini saqlash uchun mo'ljallangan. 27. JBT qabul qilgan Arusha deklaratsiyasi qaysi masalaga bag'ishlangan? A) Bojxona xizmatida halollik va korrupsiyaga qarshi kurashga B) Tovarlarni yagona tizim asosida tasniflash va kodlashga C) Chegarada atrof-muhitni muhofaza qilish va ekologik nazoratga D) Xalqaro konteyner tashishni standartlashtirish masalalariga To'g'ri javob: A) Bojxona xizmatida halollik va korrupsiyaga qarshi kurashga ✔ Izoh: Arusha deklaratsiyasi bojxona ma'muriyatlarida halollik (integrity) va korrupsiyaning oldini olish tamoyillarini belgilaydi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 69 28. Bojxona organlarida qaysi tizim ko'rik uchun obyektlarni tanlashga xizmat qiladi? A) Idoraviy ichki aloqa va xabar tizimi B) Kadrlar hisobini yuritish axborot tizimi C) Xavflarni (risklarni) boshqarish tizimi D) Elektron hujjat aylanishi arxiv tizimi To'g'ri javob: C) Xavflarni (risklarni) boshqarish tizimi✔ Izoh: Xavflarni boshqarish tizimi qoidabuzarlik ehtimoli yuqori bo'lgan yuklarni ajratib, nazoratni ular ustida jamlashga imkon beradi. 29. Dastlabki (oldindan) yuk axboroti bojxona uchun nima uchun muhim? A) Bojxona to'lovlarini bekor qiladi yoki ularni keyinga qoldiradi B) Tashuvchini yetkazib berish bo'yicha javobgarlikdan to'liq ozod qiladi C) Tovar kelishidan oldin xavf tahlilini o'tkazish imkonini beradi D) Tovarni deklaratsiyasiz va ko'riksiz chiqarish imkonini beradi To'g'ri javob: C) Tovar kelishidan oldin xavf tahlilini o'tkazish imkonini beradi ✔ Izoh: Oldindan olingan axborot asosida bojxona yuk kelguniga qadar xavfni baholaydi va nazorat choralarini rejalashtiradi. 30. Mavjud bo'lmagan, lekin kelajakda yuzaga kelishi mumkin bo'lgan manfaatlar to'qnashuvi nima deyiladi? A) Yakunlangan manfaatlar to'qnashuvi B) Jamoaviy manfaatlar to'qnashuvi C) Potensial manfaatlar to'qnashuvi D) Haqiqiy manfaatlar to'qnashuvi To'g'ri javob: C) Potensial manfaatlar to'qnashuvi ✔ Izoh: Potensial to'qnashuv shaxsiy manfaat kelajakda xizmat qaroriga ta'sir qilishi mumkin bo'lgan holat; uni ham oldindan ma'lum qilish kerak. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 70 12-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Bojxona brokeri deklaratsiyadagi ma'lumotlar uchun qanday javobgarlikka ega? A) Hech qanday javobgarlikka ega emas, javobgar faqat deklarant B) Faqat transport, ekspeditorlik va saqlash xarajatlari uchun javob beradi C) Faqat axloqiy va kasbiy etika bo'yicha javobgarlikka ega D) Deklarant bilan bir qatorda qonunda belgilangan javobgarlikka ega To'g'ri javob: D) Deklarant bilan bir qatorda qonunda belgilangan javobgarlikka ega✔ Izoh: Bojxona brokeri bojxona operatsiyalarini bajarishda deklarant uchun belgilangan majburiyatlar va javobgarlikni o'z zimmasiga oladi. 2. Kamera uchun maxsus mo'ljallangan va u bilan birga keltirilgan g'ilof qanday tasniflanadi? A) Alohida, charm buyumlar guruhida B) Kamera bilan birga, 5-qoida asosida C) Tasniflanmaydi D) Alohida, plastmassa buyumlar guruhida To'g'ri javob: B) Kamera bilan birga, 5-qoida asosida ✔ Izoh: 5(a) qoidaga ko'ra maxsus shakldagi futlyar va g'iloflar ular uchun mo'ljallangan buyum bilan birga tasniflanadi. 3. Bojxona xodimi xizmat davomida olingan maxfiy ma'lumotdan shaxsiy maqsadda foydalansa, bu qanday baholanadi? A) Rahbarning yozma roziligi olingan bo'lsa ruxsat etiladi B) Qonunbuzarlik bo'lib, javobgarlikka sabab bo'ladi C) Faqat axloqiy masala, javobgarlik yo'q D) Odatiy va ruxsat etilgan amaliyot To'g'ri javob: B) Qonunbuzarlik bo'lib, javobgarlikka sabab bo'ladi ✔ Izoh: Xizmat yoki tijorat sirini oshkor qilish yoki shaxsiy maqsadda ishlatish qonun bilan taqiqlangan. 4. Eksportyorning debitorlik qarzini bank yoki moliya kompaniyasiga sotish orqali tezroq mablag' olish usuli nima? A) Kliring B) Lizing C) Barter savdosi D) Faktoring To'g'ri javob: D) Faktoring ✔ Izoh: Faktoringda moliya tashkiloti eksportyorning debitorlik qarzini sotib oladi va unga mablag'ni oldinroq to'laydi. 5. Eksport tushumini mamlakatga qaytarish (o'z hisobvarag'iga kelib tushishini ta'minlash) jarayoni qanday ataladi? A) Repatriatsiya B) Konvertatsiya C) Diversifikatsiya D) Devalvatsiya To'g'ri javob: A) Repatriatsiya ✔ Izoh: Valyuta tushumining repatriatsiyasi eksportyorning tovar uchun to'lovni belgilangan muddatda o'z bank hisobvarag'iga kelishini ta'minlashidir. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 71 6. Kioto konvensiyasiga ko'ra bojxona deklaratsiyani tovar kelishidan oldin qabul qilishi mumkinmi? A) Ha, konvensiya bunday imkoniyatni nazarda tutadi B) Yo'q, faqat tovar kelgandan bir hafta o'tgandan keyin C) Faqat jismoniy shaxslar uchun D) Faqat tranzit tovarlari uchun To'g'ri javob: A) Ha, konvensiya bunday imkoniyatni nazarda tutadi✔ Izoh: Kioto konvensiyasi tovarlar kelishidan oldin deklaratsiya topshirish va ro'yxatga olish imkoniyatini nazarda tutadi. 7. Bojxona organlari tomonidan dastlabki qaror kimning arizasi bo'yicha beriladi? A) Faqat sud qarori bilan B) Faqat chet el bojxonasi talabi bilan C) Manfaatdor shaxsning yozma arizasi bo'yicha D) Faqat bojxona xodimining o'z tashabbusi bilan To'g'ri javob: C) Manfaatdor shaxsning yozma arizasi bo'yicha ✔ Izoh: Dastlabki qaror TIF ishtirokchisining arizasi asosida, tovar haqida yetarli ma'lumot taqdim etilganda chiqariladi. 8. Yuridik shaxs xorijdan namunalarni qayta sotish uchun emas, sinov uchun olib kelmoqda. Bu holat deklaratsiyalashdan ozod qiladimi? A) Ha, agar namunalar yopiq qutida, kichik hajmda va sotilmaydigan bo'lsa B) Ha, sinov uchun namunalar hech qachon deklaratsiyalanmaydi C) Ha, agar namunalar havo transporti orqali kelsa D) Yo'q, tovarlar belgilangan tartibda deklaratsiyalanishi kerak To'g'ri javob: D) Yo'q, tovarlar belgilangan tartibda deklaratsiyalanishi kerak ✔ Izoh: Bojxona chegarasidan olib o'tiladigan tovarlar, jumladan namunalar ham, qonunda boshqacha belgilanmagan bo'lsa, deklaratsiyalanadi. 9. Yo'lovchi deklaratsiya qilinishi kerak bo'lgan tovar bilan «yashil yo'lak»dan o'tsa, bu nimaga olib keladi? A) Yo'lovchiga mukofot beriladi B) Tovarga bojxona imtiyozi beriladi C) Hech qanday oqibatga olib kelmaydi D) Qonunda belgilangan javobgarlikka To'g'ri javob: D) Qonunda belgilangan javobgarlikka ✔ Izoh: Yashil yo'lakdan o'tish deklaratsiya qilinadigan narsa yo'qligini bildiradi; aks holat aniqlansa, javobgarlik qo'llanadi. 10. Yo'lovchi bilan muloqotda xodimning ovoz ohangi qanday bo'lishi kerak? A) Xotirjam, aniq va hurmatli B) Juda past va eshitilmaydigan C) Baland va buyruq ohangida D) Kinoyali To'g'ri javob: A) Xotirjam, aniq va hurmatli ✔ Izoh: Xotirjam va aniq ohang ma'lumotni yaxshi yetkazadi va yo'lovchida xavotir yoki tajovuz uyg'otmaydi. 11. Bojxona organlari tomonidan rasmiylashtiruvga oid ma'lumotlarni saqlash nima uchun zarur? A) Keyingi nazorat, statistika va nizolarni hal qilish uchun B) Faqat arxiv javonlarini to'ldirish va hisobot uchun C) Deklarantlarning shaxsiy hayotini doimiy kuzatib borish uchun D) Ma'lumotlarni tijorat kompaniyalariga sotish uchun To'g'ri javob: A) Keyingi nazorat, statistika va nizolarni hal qilish uchun ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 72 Izoh: Rasmiylashtiruv ma'lumotlari keyingi audit, tashqi savdo statistikasi va nizolarni hal etishda asosiy manba bo'ladi. 12. Xizmat ish yuritishida davlat tilidan foydalanish bilan birga fuqarolarga qanday yondashuv tavsiya etiladi? A) Davlat tilini bilmaganlarga xizmat ko'rsatmaslik B) Faqat chet tilida muloqot qilish C) Imkon qadar fuqaroga tushunarli tilda tushuntirish berish D) Fuqaroni tarjimon topguncha kutishga majburlash To'g'ri javob: C) Imkon qadar fuqaroga tushunarli tilda tushuntirish berish✔ Izoh: Ish yuritish davlat tilida olib boriladi, ammo xizmatchi fuqaro tushunadigan tilda muloqot qilishga harakat qiladi, bu xizmat sifatini oshiradi. 13. Ayol yo'lovchining boshini o'ragan ro'molini tekshirish zarur bo'lsa, qanday yo'l tutiladi? A) Yo'lovchidan buni hamma oldida yechish talab qilinadi B) Alohida joyda ayol xodim tomonidan, hurmat bilan tekshiriladi C) Tekshiruvsiz o'tkazib yuboriladi D) Erkak xodim ochiq zalda tekshiradi To'g'ri javob: B) Alohida joyda ayol xodim tomonidan, hurmat bilan tekshiriladi ✔ Izoh: Shaxsga oid nozik tekshiruvlar yo'lovchining qadr-qimmati va e'tiqodiga hurmat bilan, alohida joyda, bir jinsdagi xodim tomonidan o'tkaziladi. 14. Advalor ulush qoidasi kelib chiqishni aniqlashda nimani anglatadi? A) Tayyor tovar og'irligining xomashyo og'irligiga nisbatan belgilangan miqdorga yetishini B) Tovar qadog'ining yangilanishi, yorliq va shtrix-kod almashtirilishini C) Qayta ishlash natijasida tovar rangi va tashqi ko'rinishining o'zgarishini D) Qo'shilgan qiymat yoki xorijiy materiallar ulushining belgilangan foizga yetishini To'g'ri javob: D) Qo'shilgan qiymat yoki xorijiy materiallar ulushining belgilangan foizga yetishini ✔ Izoh: Advalor ulush qoidasi bo'yicha tovar qiymatida mahalliy qo'shilgan qiymat yoki xorijiy materiallar ulushi belgilangan darajada bo'lishi kerak. 15. Konstitutsiyaga ko'ra Vatanni himoya qilish qanday baholanadi? A) Faqat harbiy xizmatchilarning ishi B) Faqat mudofaa vazirligining vazifasi C) Faqat ixtiyoriy faoliyat D) Har bir fuqaroning burchi To'g'ri javob: D) Har bir fuqaroning burchi ✔ Izoh: O'zbekiston Respublikasini himoya qilish uning har bir fuqarosining burchi hisoblanadi. 16. Yo'lovchi xodimga qo'pollik qilsa, xodim qanday javob qaytarishi professional hisoblanadi? A) Yo'lovchini sababsiz ushlab turish B) Yo'lovchini kamsitish C) Qo'pollikka qo'pollik bilan javob berish D) Vazminlik bilan, odob doirasida javob berish To'g'ri javob: D) Vazminlik bilan, odob doirasida javob berish ✔ Izoh: Professional xodim yo'lovchining xulqiga qaramay vazminlik va odobni saqlaydi; qonunbuzarlik bo'lsa belgilangan choralar ko'riladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 73 17. Fuqaro qonunga zid talab bilan murojaat qilsa, davlat xizmatchisi qanday harakat qiladi? A) Talabni rahbariyatga bildirmasdan yashirincha bajaradi B) Talabni rasmiy bo'lmagan holda ma'lum haq evaziga bajaradi C) Fuqaroni haqoratlab, uni xonadan chiqarib yuboradi D) Odob bilan rad etib, qonuniy imkoniyatlarni tushuntiradi To'g'ri javob: D) Odob bilan rad etib, qonuniy imkoniyatlarni tushuntiradi✔ Izoh: Xizmatchi qonunga zid talablarni bajarmaydi, lekin fuqaroga hurmat bilan rad etish sababini va qonuniy yo'llarni tushuntiradi. 18. Chet ellik turist o'zi bilan vaqtincha olib kirgan avtomobil bilan qanday harakat qilishi kerak? A) Uni mamlakatda istalgan shaxsga erkin sotishi mumkin B) Uni muddat tugaganda chegarada tashlab ketishi mumkin C) Uni belgilangan muddatda olib chiqib ketishi va boshqa shaxsga sotmasligi kerak D) Uni to'lovsiz va rasmiylashtiruvsiz mahalliy fuqaroga hadya qilishi mumkin To'g'ri javob: C) Uni belgilangan muddatda olib chiqib ketishi va boshqa shaxsga sotmasligi kerak ✔ Izoh: Vaqtincha olib kirilgan transport vositasini begonalashtirish yoki boshqaga berish taqiqlanadi, u olib chiqilishi lozim. 19. Kontrabanda uchun jinoiy javobgarlik qaysi kodeksda belgilangan? A) Saylov kodeksida B) Yer kodeksida C) Fuqarolik kodeksida D) Jinoyat kodeksida To'g'ri javob: D) Jinoyat kodeksida ✔ Izoh: Jinoyatlar va ular uchun jazolar, shu jumladan kontrabanda uchun javobgarlik faqat Jinoyat kodeksida belgilanadi. 20. Konstitutsiyaga ko'ra shaxs qanday asosda qamoqqa olinishi mumkin? A) Jabrlanuvchining arizasi bilan B) Faqat sud qarori bilan C) Hokimning ko'rsatmasi bilan D) Har qanday mansabdor shaxs buyrug'i bilan To'g'ri javob: B) Faqat sud qarori bilan ✔ Izoh: Shaxsni qamoqqa olish faqat sud qarori bilan amalga oshiriladi; bu shaxsiy erkinlikni himoya qiluvchi muhim kafolat. 21. Davlat xizmatchisining fuqarolar oldida obro'sini nima ko'proq mustahkamlaydi? A) Fuqarolar bilan imkon qadar kam muloqot qilishi B) Adolatli, xushmuomala va qonuniy harakat qilishi C) Fuqarolar bilan qat'iy va qo'pol muomala qilishi D) Lavozim imtiyozlarini ochiq namoyish qilishi To'g'ri javob: B) Adolatli, xushmuomala va qonuniy harakat qilishi ✔ Izoh: Fuqarolarning davlat organiga ishonchi xizmatchining adolatli, halol va xushmuomala faoliyatidan shakllanadi. 22. Jamoada nizo yuzaga kelganda davlat xizmatchisi qanday yo'l tutishi maqsadga muvofiq? A) Nizo chiqargan hamkasbdan imkon topib qasos olish B) Nizoni ijtimoiy tarmoqlarda ochiq muhokamaga qo'yish C) Nizoni xotirjam muloqot va belgilangan tartibda hal qilish D) Nizo hal bo'lmaguncha norozilik sifatida ishga chiqmaslik To'g'ri javob: C) Nizoni xotirjam muloqot va belgilangan tartibda hal qilish ✔ Izoh: Nizolar hurmatli muloqot, rahbariyat yoki tegishli tuzilmalar ishtirokida xolis hal qilinishi kerak. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 74 23. Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekiston qanday davlat sifatida belgilangan? A) Suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat B) Federativ ittifoq tarkibidagi avtonom respublika C) Mutlaq monarxiya shaklidagi unitar davlat D) Diniy qonunlarga asoslangan teokratik davlat To'g'ri javob: A) Suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat✔ Izoh: Konstitutsiya O'zbekistonni respublika boshqaruv shaklidagi suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat deb belgilaydi. 24. Optik, fotografik, o'lchov va tibbiy asboblar GTning qaysi guruhida tasniflanadi? A) 90-guruhda B) 85-guruhda C) 30-guruhda D) 91-guruhda To'g'ri javob: A) 90-guruhda ✔ Izoh: 90-guruh optik, fotografik, kinematografik, o'lchov, nazorat, tibbiy va jarrohlik asboblarini qamrab oladi. 25. Bojxona organlarining kontrabandaga qarshi kurashda qo'llaydigan usullaridan biri qaysi? A) Tovarlarni rasmiylashtirmasdan chiqarish B) Deklaratsiyalarni ommaviy bekor qilish C) Faqat og'zaki ogohlantirish D) Nazorat ostida yetkazib berish To'g'ri javob: D) Nazorat ostida yetkazib berish ✔ Izoh: Nazorat ostida yetkazib berish noqonuniy jo'natmani kuzatib, uning tashkilotchilarini aniqlash uchun xalqaro amaliyotda qo'llanadi. 26. Tez buziladigan tovarlar rasmiylashtiruvida qanday tartib qo'llanadi? A) Faqat bir oylik kutishdan keyin B) Eng oxirgi navbatda rasmiylashtirish C) Faqat to'liq laboratoriya tahlili va ekspertizadan so'ng D) Ustuvor (birinchi navbatda) rasmiylashtirish tartibi To'g'ri javob: D) Ustuvor (birinchi navbatda) rasmiylashtirish tartibi ✔ Izoh: Tez buziladigan tovarlar, tirik hayvonlar va shunga o'xshash yuklar ustuvor tartibda rasmiylashtiriladi. 27. Yo'lovchilar oqimi ko'paygan paytda xizmat sifatini saqlash uchun nima muhim? A) Tekshiruvlarni to'liq to'xtatib, yo'lovchilarni ko'riksiz o'tkazish B) Boshqalar dam olishi uchun faqat bir xodimning ishlashi C) Navbatni to'g'ri tashkil qilish va xotirjam, aniq ishlash D) Yo'lovchilarga qo'pol muomala qilib, ularni shoshtirish To'g'ri javob: C) Navbatni to'g'ri tashkil qilish va xotirjam, aniq ishlash ✔ Izoh: Navbatni tartibga solish, qo'shimcha xodimlarni jalb qilish va xotirjam ishlash yuklama oshganda ham sifatni saqlaydi. 28. Kelajakda belgilangan kurs bo'yicha valyuta sotib olish yoki sotish to'g'risidagi shartnoma nima deyiladi? A) Ijara shartnomasi B) Lizing shartnomasi C) Mehnat shartnomasi D) Forvard shartnoma To'g'ri javob: D) Forvard shartnoma ✔ Izoh: Forvard shartnoma kelajakdagi kursni bugun qayd etib, valyuta xavfidan himoyalanish imkonini beradi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 75 29. O'zbekiston Respublikasining birinchi Konstitutsiyasi qachon qabul qilingan? A) 1995-yil 26-martda B) 1993-yil 1-sentyabrda C) 1991-yil 31-avgustda D) 1992-yil 8-dekabrda To'g'ri javob: D) 1992-yil 8-dekabrda✔ Izoh: O'zbekiston Konstitutsiyasi 1992-yil 8-dekabrda qabul qilingan; shu sana Konstitutsiya kuni sifatida nishonlanadi. 30. Jismoniy shaxs olib kirgan tovarlar tez buziladigan bo'lsa va rasmiylashtiruv kechiksa, bojxona qanday yondashuvni qo'llaydi? A) Ularni rasmiylashtirmaydi va qaytaradi B) Ularni avtomatik ravishda musodara qiladi va yo'q qiladi C) Bunday tovarlarni imkon qadar ustuvor rasmiylashtiradi D) Ularni ataylab umumiy navbatning oxiriga qo'yadi To'g'ri javob: C) Bunday tovarlarni imkon qadar ustuvor rasmiylashtiradi ✔ Izoh: Tez buziladigan tovarlar yo'qolmasligi uchun bojxona ularni ustuvor tartibda rasmiylashtirishga harakat qiladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 76 13-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Xalqaro bojxona kuni qaysi sanada nishonlanadi? A) 10-dekabr B) 15-sentyabr C) 1-may D) 26-yanvar To'g'ri javob: D) 26-yanvar✔ Izoh: Xalqaro bojxona kuni Bojxona hamkorligi kengashining birinchi sessiyasi o'tgan kun sharafiga har yili 26- yanvarda nishonlanadi. 2. Bojxona qiymatini aniqlashda tovar narxi deklarant tomonidan asossiz past ko'rsatilsa, bu qanday baholanadi? A) Tovar avtomatik ravishda bojxona bojidan ozod qilinadi B) To'lovlardan bo'yin tovlash xavfi sifatida baholanib, qiymat tuzatilishi mumkin C) Deklarantga qo'shimcha imtiyoz va chegirma berish uchun asos bo'ladi D) Odatiy tijorat amaliyoti sifatida qabul qilinadi va tekshirilmaydi To'g'ri javob: B) To'lovlardan bo'yin tovlash xavfi sifatida baholanib, qiymat tuzatilishi mumkin ✔ Izoh: Qiymatni kamaytirib ko'rsatish to'lovlarni kam to'lashga olib keladi, bojxona uni tuzatishi va javobgarlik choralari ko'rishi mumkin. 3. Incoterms bo'yicha CIF shartida sotuvchi nimani to'laydi? A) Xaridor omboridagi tushirish, saqlash va ichki tashish xarajatlarini B) Faqat tovarni o'z omborida topshirish xarajatlarini C) Xaridor mamlakatidagi import boji va QQS summasini D) Belgilangan portgacha fraxt va sug'urta xarajatlarini To'g'ri javob: D) Belgilangan portgacha fraxt va sug'urta xarajatlarini ✔ Izoh: CIF (qiymat, sug'urta va fraxt) — sotuvchi belgilangan manzil portigacha fraxt va sug'urtani to'laydi. 4. Gumanitar yordam yuklari bojxona tomonidan odatda qanday tartibda rasmiylashtiriladi? A) Faqat tijorat tovari sifatida to'liq to'lov bilan B) Ustuvor va soddalashtirilgan tartibda C) Eng oxirgi navbatda, to'liq ko'rik bilan D) Faqat bir oylik kutishdan keyin To'g'ri javob: B) Ustuvor va soddalashtirilgan tartibda ✔ Izoh: Kioto konvensiyasi tabiiy ofat va gumanitar yordam yuklarini tezkor va soddalashtirilgan tartibda rasmiylashtirishni nazarda tutadi. 5. Bojxona ko'rigi (fizik tekshiruv) jarayonida nima qilinishi mumkin? A) Faqat yo'lovchi bilan og'zaki suhbatlashish va savol berish B) Faqat ilova qilingan hujjatlarni o'qish va ro'yxatga olish C) Faqat jo'natuvchiga telefon yoki elektron pochta orqali so'rov yuborish D) Transport vositasi va o'ramlarni ochish, tovarni qismlarga ajratish To'g'ri javob: D) Transport vositasi va o'ramlarni ochish, tovarni qismlarga ajratish ✔ Izoh: Bojxona ko'rigida plomba, muhr va o'ramlar ochilishi, tovar va transport qismlarga ajratilishi mumkin. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 77 6. Vaqtincha olib kirilgan tovarlar rejim yakunida qanday holatda bo'lishi kerak? A) Qismlarga ajratilgan va qismlari alohida sotilgan holda B) Albatta qayta ishlangan va qayta qadoqlangan holda C) Boshqa tovarga aylantirilgan va yangi kod olgan holda D) Odatda tabiiy eskirishdan tashqari o'zgarmagan holda To'g'ri javob: D) Odatda tabiiy eskirishdan tashqari o'zgarmagan holda✔ Izoh: Vaqtincha olib kirilgan tovarlar foydalanish natijasidagi tabiiy eskirishdan tashqari o'zgarmagan holda qaytarilishi kerak. 7. Qayta ishlash rejimlarida «qayta ishlash mahsulotlarining chiqish normasi» nimani bildiradi? A) Qayta ishlash operatsiyalari uchun ajratilgan muddatni B) Qayta ishlangan mahsulotning ichki bozordagi o'rtacha sotuv narxini C) Qayta ishlashda band bo'lgan ishchilar soni va malakasini D) Ma'lum miqdordagi xomashyodan olinadigan mahsulot miqdorini To'g'ri javob: D) Ma'lum miqdordagi xomashyodan olinadigan mahsulot miqdorini ✔ Izoh: Chiqish normasi xomashyo va undan olingan qayta ishlash mahsulotlari o'rtasidagi miqdoriy nisbatni ifodalaydi. 8. Muhim qarorlarni kamida ikki mas'ul shaxs ko'rib chiqishi talab qilinadigan tamoyil nima deyiladi? A) «To'rt ko'z» tamoyili B) Rotatsiya tamoyili C) Yakkaboshchilik tamoyili D) Ixtiyoriylik tamoyili To'g'ri javob: A) «To'rt ko'z» tamoyili ✔ Izoh: «To'rt ko'z» tamoyili bitta shaxsning o'zboshimcha qaror qabul qilish imkonini cheklab, korrupsiya xavfini kamaytiradi. 9. Antidemping boji qachon qo'llanadi? A) Tovar ichki bozor narxidan ancha qimmat narxda olib kirilib, iste'molchilarga zarar yetkazganda B) Tovar insonparvarlik yordami yoki xayriya yuki sifatida olib kirilganda C) Tovar normal qiymatidan past narxda olib kirilib, mahalliy ishlab chiqarishga zarar yetkazganda D) Tovar bojxona hududi orqali tranzit sifatida o'tganda To'g'ri javob: C) Tovar normal qiymatidan past narxda olib kirilib, mahalliy ishlab chiqarishga zarar ✔ yetkazganda Izoh: Antidemping boji damping importi mahalliy tarmoqqa zarar yetkazayotgani aniqlanganda qo'llanadigan himoya chorasidir. 10. Elektron (navigatsion) plombalar tranzit nazoratida qanday afzallik beradi? A) Tovarning kelib chiqish mamlakatini sun'iy yo'ldosh orqali aniqlaydi B) Tovarlarni deklaratsiyasiz chiqarish imkonini beradi C) Transport vositasi harakatini real vaqtda kuzatish imkonini beradi D) Bojxona to'lovlarini masofani hisobga olib avtomatik kamaytiradi To'g'ri javob: C) Transport vositasi harakatini real vaqtda kuzatish imkonini beradi ✔ Izoh: Navigatsion plombalar yuk joylashuvi va plomba butunligini masofadan kuzatish orqali tranzit nazoratini kuchaytiradi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 78 11. Bojxona organi reestrdagi tovar belgisi bilan kontrafakt bo'lishi mumkin bo'lgan tovarni aniqlasa, odatda nima qiladi? A) Tovarni chiqarishni to'xtatib turib, huquq egasini xabardor qiladi B) Tovarni musodara qilib, deklarantga ogohlantirish berib qo'yadi C) Huquq egasi talab qilmagani uchun tovarni tekshirmasdan o'tkazadi D) Tovarni darhol erkin muomalaga chiqarib, sotuvga ruxsat beradi To'g'ri javob: A) Tovarni chiqarishni to'xtatib turib, huquq egasini xabardor qiladi✔ Izoh: Bojxona organi tovarni chiqarishni vaqtincha to'xtatib turadi va huquq egasiga xabar beradi, u o'z huquqlarini himoya qilish choralarini ko'radi. 12. Markaziy Osiyo mintaqaviy iqtisodiy hamkorligi dasturi qanday qisqartma bilan ma'lum? A) CAREC B) MERCOSUR C) ASEAN D) NAFTA To'g'ri javob: A) CAREC ✔ Izoh: CAREC Osiyo taraqqiyot banki ko'magidagi mintaqaviy dastur bo'lib, transport, savdo va bojxona hamkorligini rivojlantiradi. 13. Qaysi materiallarni O'zbekistonga olib kirish taqiqlanadi? A) Zo'ravonlik, terrorizm va diniy ekstremizmni targ'ib qiluvchi materiallar B) Chet tilini o'rganish uchun mo'ljallangan o'quv qo'llanmalari C) Xalqaro nashriyotlarning ilmiy jurnallari va konferensiya to'plamlari D) Xorijda nashr etilgan zamonaviy badiiy adabiyotlar va to'plamlar To'g'ri javob: A) Zo'ravonlik, terrorizm va diniy ekstremizmni targ'ib qiluvchi materiallar ✔ Izoh: Davlat xavfsizligi va jamoat tartibiga tahdid soluvchi, zo'ravonlik, terrorizm va ekstremizmni targ'ib qiluvchi materiallarni olib kirish taqiqlanadi. 14. Mualliflik huquqi qachon yuzaga keladi? A) Asar belgilangan tartibda davlat ro'yxatidan o'tgandan keyin B) Asar birinchi marta sotilgan yoki ommaga taqdim etilgandan keyin C) Asar intellektual mulk bojxona reestriga kiritilgandan keyin D) Asar yaratilgan paytdan, ro'yxatdan o'tkazish talab qilinmaydi To'g'ri javob: D) Asar yaratilgan paytdan, ro'yxatdan o'tkazish talab qilinmaydi ✔ Izoh: Bern konvensiyasi tamoyiliga ko'ra mualliflik huquqi asar yaratilishi bilan yuzaga keladi va hech qanday rasmiylashtirish talab qilmaydi. 15. Bojxona ishida «bojxona hududi» deganda nima tushuniladi? A) Faqat erkin iqtisodiy zonalar egallagan hudud B) Davlatning bojxona qonunchiligi amal qiladigan hududi C) Faqat bojxona omborlari joylashgan maydonlar D) Faqat chegara o'tkazish punktlari va ularga tutash yerlar joylashgan hudud To'g'ri javob: B) Davlatning bojxona qonunchiligi amal qiladigan hududi ✔ Izoh: Bojxona hududi — davlat bojxona qonunchiligi to'liq amal qiladigan hudud bo'lib, u quruqlik, suv va havo makonini qamrab oladi. 16. Bojxona rejimini boshqasiga o'zgartirish mumkinmi? A) Faqat tovar yo'q qilingandan keyin B) Faqat sud qarori bilan C) Yo'q, bir marta tanlangan rejim hech qachon o'zgartirilmaydi D) Ha, qonunda belgilangan shartlarga rioya qilingan holda To'g'ri javob: D) Ha, qonunda belgilangan shartlarga rioya qilingan holda ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 79 Izoh: Tovarlar bir rejimdan boshqa rejimga belgilangan tartibda o'tkazilishi mumkin. 17. Korrupsiyaga qarshi kurashning muhim tamoyillaridan biri qaysi? A) Korrupsiyaning oldini olish choralarining ustuvorligi B) Profilaktika o'rniga faqat jazolash choralarining ustuvorligi C) Ichki choralar o'rniga faqat xalqaro tashkilotlarga tayanish D) Jamoatchilikka bildirmasdan faqat yashirin choralar ko'rish To'g'ri javob: A) Korrupsiyaning oldini olish choralarining ustuvorligi✔ Izoh: Korrupsiyaga qarshi kurashda uning oqibatlarini bartaraf etishdan ko'ra sabablarini oldindan bartaraf etish ustuvor hisoblanadi. 18. Huquq egasi bojxona organlariga kontrafaktni aniqlashda qanday ma'lumot bilan ko'maklashadi? A) Original tovarning farqlovchi belgilari va qonuniy yetkazib beruvchilari haqida B) Faqat o'z kompaniyasining reklama materiallari va kataloglari bilan C) Faqat bozordagi raqobatchilar ro'yxati va ularning manzillari bilan D) Faqat mahsulotlarining chakana va ulgurji narxlari ro'yxati bilan To'g'ri javob: A) Original tovarning farqlovchi belgilari va qonuniy yetkazib beruvchilari haqida ✔ Izoh: Huquq egasi original tovarning himoya belgilari, qadoqlash xususiyatlari va rasmiy importyorlari haqida ma'lumot beradi, bu aniqlashni osonlashtiradi. 19. Bojxona organlari xodimi qoidabuzarlik bo'yicha harakatlarni qaysi asosda amalga oshirishi kerak? A) Faqat qonun va qonunosti hujjatlari asosida B) Tajribali hamkasblarining maslahatiga ko'ra C) Faqat o'zining shaxsiy fikri va tajribasiga ko'ra D) Yo'lovchi bilan erishilgan og'zaki kelishuvga ko'ra To'g'ri javob: A) Faqat qonun va qonunosti hujjatlari asosida ✔ Izoh: Qonuniylik tamoyili bo'yicha xodim faqat qonunda berilgan vakolatlar doirasida va belgilangan tartibda harakat qiladi. 20. Xavflarni boshqarish tizimida «yashil yo'lak» odatda nimani anglatadi? A) Tovarlar majburiy to'liq ko'rikdan o'tadi B) Tovarlar musodara qilinadi C) Faqat hujjatlar batafsil tekshiriladi D) Tovarlar hujjat va fizik tekshiruvsiz chiqariladi To'g'ri javob: D) Tovarlar hujjat va fizik tekshiruvsiz chiqariladi ✔ Izoh: Yashil yo'lakda kam xavfli deb baholangan tovarlar qo'shimcha tekshiruvsiz chiqariladi. 21. Qaysi holatda bitim qiymati usulini qo'llab bo'lmaydi? A) Tashqi savdo shartnomasi ingliz tilida tuzilgan bo'lsa B) Narxga o'zaro bog'liqlik ta'sir qilgan va bu isbotlangan bo'lsa C) Tovar dengiz transporti orqali konteynerda yetkazilgan bo'lsa D) To'lov xorijiy bank orqali oldindan amalga oshirilgan bo'lsa To'g'ri javob: B) Narxga o'zaro bog'liqlik ta'sir qilgan va bu isbotlangan bo'lsa ✔ Izoh: Sotuvchi va xaridor o'zaro bog'liq bo'lib, bu narxga ta'sir qilgan bo'lsa, bitim qiymati usuli qo'llanmaydi. 22. Tashqi savdo shartnomasi (kontrakt) bojxona rasmiylashtiruvida qanday ahamiyatga ega? A) Faqat transport va ekspeditorlik xarajatlarini tasdiqlovchi hujjat hisoblanadi B) Bitim shartlari, narx va tomonlarni tasdiqlovchi asosiy hujjat hisoblanadi C) Tovar kelib chiqishini aniqlash uchun taqdim etiladigan yagona hujjat hisoblanadi D) Bojxona organi tomonidan tuziladigan va deklarantga berilmaydigan ichki hujjat To'g'ri javob: B) Bitim shartlari, narx va tomonlarni tasdiqlovchi asosiy hujjat hisoblanadi ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 80 Izoh: Kontrakt tashqi iqtisodiy bitimning tomonlari, predmeti, narxi va yetkazib berish shartlarini belgilaydi va rasmiylashtiruvda asos bo'ladi. 23. Giyohvand moddalarni aniqlashda bojxona organlarida qanday maxsus kuchdan keng foydalaniladi? A) Xizmat itlari (kinologik xizmat)dan B) Otliq patrul (ot-ulov) xizmatidan C) Pochta kaptarlari orqali aloqa xizmatidan D) Ko'ngilli jamoat kuzatuvchilaridan To'g'ri javob: A) Xizmat itlari (kinologik xizmat)dan✔ Izoh: Maxsus o'rgatilgan xizmat itlari giyohvand moddalar, portlovchi moddalar va boshqa predmetlarni hidi orqali aniqlaydi. 24. Bojxona ko'zdan kechiruvi va bojxona ko'rigi o'rtasidagi asosiy farq nima? A) Ko'zdan kechiruvda o'ram va plombalar ochilmaydi, ko'rikda esa ochilishi mumkin B) Ko'zdan kechiruv faqat yo'lovchilarga, ko'rik esa faqat tijorat yuklariga tegishli bo'ladi C) Ular o'rtasida hech qanday farq yo'q D) Ko'zdan kechiruv faqat tunda, ko'rik esa kunduzi o'tkaziladi To'g'ri javob: A) Ko'zdan kechiruvda o'ram va plombalar ochilmaydi, ko'rikda esa ochilishi mumkin ✔ Izoh: Ko'zdan kechiruv tashqi tekshiruv bo'lib, plombalar va o'ramlar buzilmaydi; ko'rikda esa o'ramlar ochilishi va qismlarga ajratilishi mumkin. 25. TIR konvensiyasi qaysi yili qabul qilingan? A) 1990-yilda B) 1975-yilda C) 1950-yilda D) 1961-yilda To'g'ri javob: B) 1975-yilda ✔ Izoh: Hozirgi TIR konvensiyasi 1975-yilda Jenevada BMT Yevropa iqtisodiy komissiyasi doirasida qabul qilingan. 26. Manfaatlar to'qnashuvi yuzaga kelgan yoki kelishi mumkin bo'lsa, xizmatchi birinchi navbatda nima qilishi kerak? A) Vaziyatni yashirib, odatdagidek ishlashni davom ettirishi B) Zudlik bilan ariza yozib, ishdan bo'shashi C) Rahbarini belgilangan tartibda xabardor qilishi D) Masala bo'yicha qarorni imkon qadar tezroq qabul qilishi To'g'ri javob: C) Rahbarini belgilangan tartibda xabardor qilishi ✔ Izoh: Xizmatchi manfaatlar to'qnashuvi haqida rahbarga yozma ravishda xabar beradi, shundan so'ng uni hal qilish choralari ko'riladi. 27. Tovar o'ramlarini ochmasdan tashqi tomondan vizual tekshirish nima deyiladi? A) Bojxona ko'zdan kechiruvi B) Shaxsiy ko'rik C) Bojxona ekspertizasi (laboratoriya tahlili) D) Bojxona auditi To'g'ri javob: A) Bojxona ko'zdan kechiruvi ✔ Izoh: Ko'zdan kechirish o'ramlar va plombalarni buzmasdan tashqi tomondan tekshirish bo'lib, ko'rikdan farqi shundaki, yuk ochilmaydi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 81 28. JSTda a'zolar o'rtasidagi savdo nizolari qanday hal qilinadi? A) Faqat BMT Xavfsizlik kengashi orqali B) Nizolarni hal qilish organi orqali C) Faqat harbiy kuch bilan D) Faqat milliy sudlar orqali To'g'ri javob: B) Nizolarni hal qilish organi orqali✔ Izoh: JSTda nizolarni hal qilish mexanizmi mavjud bo'lib, a'zolar o'zaro savdo kelishmovchiliklarini shu tartibda ko'rib chiqadi. 29. Davlat xizmatchisi korrupsiya bilan bog'liq huquqbuzarlik sodir etsa, qanday javobgarlik turlari qo'llanilishi mumkin? A) Faqat og'zaki yoki yozma ogohlantirish berish bilan cheklaniladi B) Qilmish og'irligiga qarab intizomiy, ma'muriy yoki jinoiy javobgarlik C) Faqat jamoa yig'ilishida ijtimoiy tanqid va muhokama qilinadi D) Faqat lavozimini o'zgartirib, boshqa bo'limga o'tkaziladi To'g'ri javob: B) Qilmish og'irligiga qarab intizomiy, ma'muriy yoki jinoiy javobgarlik ✔ Izoh: Korrupsiyaviy huquqbuzarliklar uchun ularning xususiyatiga qarab intizomiy, ma'muriy, fuqarolik- huquqiy yoki jinoiy javobgarlik belgilanadi. 30. Valyuta qonunchiligida «rezident» deganda kim tushuniladi? A) Odatda O'zbekistonda doimiy yashovchi shaxs yoki shu yerda ro'yxatdan o'tgan yuridik shaxs B) Faqat O'zbekistondagi xorijiy diplomatik vakolatxonalarning xodimlari C) Faqat chet el kompaniyasining O'zbekistonda ro'yxatdan o'tgan filiali yoki vakolatxonasi xodimi D) Faqat chet elda doimiy yashovchi va u yerda soliq to'lovchi O'zbekiston fuqarosi To'g'ri javob: A) Odatda O'zbekistonda doimiy yashovchi shaxs yoki shu yerda ro'yxatdan o'tgan ✔ yuridik shaxs Izoh: Rezidentlik fuqarolikka emas, doimiy yashash joyi yoki ro'yxatdan o'tgan joyga bog'liq bo'ladi; qolganlar norezident hisoblanadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 82 14-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekistonda davlat hokimiyatining yagona manbai kim? A) Prezident B) Xalq C) Oliy Majlis D) Hukumat To'g'ri javob: B) Xalq✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra davlat hokimiyatining birdan-bir manbai O'zbekiston xalqidir. 2. Tovarlar kelib chiqish mamlakati deganda nima tushuniladi? A) Tovar yo'lda tranzit sifatida o'tgan va qayta yuklangan mamlakat B) Tovar sotuvchisi yuridik shaxs sifatida ro'yxatdan o'tgan mamlakat C) Tovar to'liq ishlab chiqarilgan yoki yetarli qayta ishlangan mamlakat D) Tovar xaridorga jo'natilgan oxirgi mamlakat To'g'ri javob: C) Tovar to'liq ishlab chiqarilgan yoki yetarli qayta ishlangan mamlakat ✔ Izoh: Kelib chiqish mamlakati tovar jo'natilgan joyga emas, uning ishlab chiqarilgan yoki yetarli qayta ishlangan joyiga bog'liq. 3. Yo'lovchilar uchun aeroportda bojxona qoidalarini tushuntiruvchi axborot qanday bo'lishi kerak? A) Murakkab yuridik atamalarga boy, batafsil matnda B) Faqat bitta xorijiy tilda, rasmiy uslubda C) Ko'rinadigan joyda, sodda va bir necha tilda D) Kichik harflarda va ko'zga tashlanmaydigan joyda To'g'ri javob: C) Ko'rinadigan joyda, sodda va bir necha tilda ✔ Izoh: Sodda tilda, ko'zga tashlanadigan joyda va bir necha tilda berilgan axborot yo'lovchilarga qoidalarni tez tushunishga yordam beradi. 4. Doimiy yashash uchun ko'chib kelayotgan shaxsning uy-ro'zg'or buyumlari odatda qanday tartibda olib kiriladi? A) Faqat bojxona omborida saqlash sharti bilan B) Har doim to'liq tijorat stavkalari bilan C) Olib kirish taqiqlanadi D) Qonunda belgilangan shartlarda imtiyozli tartibda To'g'ri javob: D) Qonunda belgilangan shartlarda imtiyozli tartibda ✔ Izoh: Ko'chib keluvchilarning shaxsiy va uy-ro'zg'or buyumlari uchun qonunchilikda imtiyozlar nazarda tutiladi. 5. Davlat xizmatchisi o'z vakolatiga kirmaydigan masala bo'yicha murojaat olganida nima qiladi? A) Fuqarodan bu masala bo'yicha boshqa qayta kelmaslikni so'raydi B) Fuqaroga vakolatli organni tushuntiradi yoki belgilangan tartibda yo'naltiradi C) Vakolati bo'lmasa ham masalani o'zi mustaqil hal qilishga urinadi D) Murojaatni ro'yxatga olmasdan e'tiborsiz qoldirib, javob bermaydi To'g'ri javob: B) Fuqaroga vakolatli organni tushuntiradi yoki belgilangan tartibda yo'naltiradi ✔ Izoh: Murojaat vakolatli organga yo'naltiriladi yoki fuqaroga qayerga murojaat qilish kerakligi tushuntiriladi; bu xizmat madaniyatining talabi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 83 6. Kioto konvensiyasiga ko'ra deklaratsiyaga ilova qilinadigan hujjatlar soni qanday bo'lishi kerak? A) Har bir bojxona postida alohida va mustaqil belgilanishi kerak B) Nazorat ishonchli bo'lishi uchun hujjatlar imkon qadar ko'p bo'lishi kerak C) Faqat nazorat uchun zarur bo'lgan hujjatlar bilan cheklanishi kerak D) Har bir tovar pozitsiyasi uchun kamida o'nta bo'lishi kerak To'g'ri javob: C) Faqat nazorat uchun zarur bo'lgan hujjatlar bilan cheklanishi kerak✔ Izoh: Kioto Umumiy ilovasiga ko'ra bojxona faqat rejim qoidalariga rioyani ta'minlash uchun zarur hujjatlarni talab qilishi kerak. 7. Bojxona organlari bilan tadbirkorlar o'rtasidagi muloqotning maqsadi nima? A) Rejalashtirilgan tekshiruvlar haqida ularni oldindan ogohlantirish B) Raqobatchilar haqidagi tijorat ma'lumotlarini sotish va almashish C) Muammolarni aniqlash va tartiblarni birgalikda takomillashtirish D) Tadbirkorlardan norasmiy to'lov va sovg'alar olish To'g'ri javob: C) Muammolarni aniqlash va tartiblarni birgalikda takomillashtirish ✔ Izoh: Bojxona-biznes hamkorligi qoidalarni amaliyotga moslashtirish va ixtiyoriy rioya darajasini oshirishga xizmat qiladi. 8. Davlat xizmatchisi uchun «professional halollik» tushunchasi nimani o'z ichiga oladi? A) Rostgo'ylik, qonunga sodiqlik va shaxsiy manfaatni xizmatdan ustun qo'ymaslik B) Faqat ish vaqtiga qat'iy rioya qilish va xizmatga kechikmasdan kelish C) Faqat rahbarga yoqish va uning har qanday topshirig'ini so'zsiz bajarish D) Faqat tashqi ko'rinishga e'tibor berish, toza va rasmiy kiyinib yurish To'g'ri javob: A) Rostgo'ylik, qonunga sodiqlik va shaxsiy manfaatni xizmatdan ustun qo'ymaslik ✔ Izoh: Halollik — xizmatchining so'zi va ishi bir bo'lishi, qonunga sodiq qolishi va shaxsiy manfaatni jamoat manfaatidan ustun qo'ymasligi. 9. Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekistonda biror mafkuraning maqomi qanday? A) Bitta mafkura davlat mafkurasi sifatida o'rnatiladi B) Faqat diniy mafkura ruxsat etilgan C) Hech qaysi mafkura davlat mafkurasi sifatida o'rnatilmaydi D) Mafkuralar taqiqlangan To'g'ri javob: C) Hech qaysi mafkura davlat mafkurasi sifatida o'rnatilmaydi ✔ Izoh: Ijtimoiy hayot siyosiy institutlar, mafkuralar va fikrlarning xilma-xilligiga asoslanadi; hech qaysi mafkura davlat mafkurasi bo'la olmaydi. 10. Deklarant bojxona rasmiylashtiruvi davomida bojxona organining qaroriga rozi bo'lmasa, nima qilishi mumkin? A) Belgilangan tartibda shikoyat berishi mumkin B) Bojxona xodimiga tahdid qilishi yoki bosim o'tkazishi mumkin C) Plombani buzishi mumkin D) Tovarni ruxsatsiz olib ketishi mumkin To'g'ri javob: A) Belgilangan tartibda shikoyat berishi mumkin ✔ Izoh: Deklarant bojxona qarori ustidan yuqori turuvchi bojxona organiga yoki sudga shikoyat qilish huquqiga ega. 11. Deklaratsiyalash paytida tovarning tijorat nomi va texnik tavsifi nima uchun kerak? A) Faqat tovarni reklama qilish va katalogga kiritish maqsadida B) Tovarni to'g'ri tasniflash va identifikatsiya qilish uchun C) Tovarni tashish uchun mos tashuvchini tanlash uchun D) Tovar narxini va bojxona qiymatini avtomatik oshirish uchun To'g'ri javob: B) Tovarni to'g'ri tasniflash va identifikatsiya qilish uchun ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 84 Izoh: Tovarning aniq tavsifi TIF TN kodini to'g'ri aniqlash va tovarni ko'rikda tanib olish uchun zarur. 12. Tovar ikki va undan ortiq mamlakatda ishlab chiqarilganda kelib chiqish mamlakati qanday aniqlanadi? A) Tovar sotilgan mamlakat bo'yicha B) Oxirgi yetarli darajada qayta ishlangan mamlakat bo'yicha C) Birinchi xomashyo olingan mamlakat bo'yicha D) Eng arzon operatsiya bajarilgan mamlakat bo'yicha To'g'ri javob: B) Oxirgi yetarli darajada qayta ishlangan mamlakat bo'yicha✔ Izoh: Bir necha mamlakat ishtirokida ishlab chiqarilgan tovar oxirgi yetarli qayta ishlash bajarilgan mamlakatdan kelib chiqqan hisoblanadi. 13. «Ustoz-shogird» tizimining davlat xizmatidagi ahamiyati nima? A) Xodimlar o'rtasida raqobatni yo'qotish B) Tajribali xodimlar ish yukini yoshlarga to'liq o'tkazish C) Yosh xodimlarga tajriba va kasbiy qadriyatlarni yetkazish D) Yosh xodimlarni ishdan chetlatish To'g'ri javob: C) Yosh xodimlarga tajriba va kasbiy qadriyatlarni yetkazish ✔ Izoh: Murabbiylik yangi xodimlarning tezroq moslashishiga, bilim va xizmat madaniyatining avloddan-avlodga o'tishiga yordam beradi. 14. Konteynerlarga oid bojxona konvensiyasi asosan nimani tartibga soladi? A) Ishlatilgan konteynerlarni ichki bozorda sotish narxi va tartibini B) Konteynerlarni vaqtincha olib kirish va ularni bojxona plombasiga moslashtirishni C) Konteyner ishlab chiqaruvchi zavodlarga xalqaro litsenziya va sertifikat berish tartibini D) Dengiz va temir yo'l orqali konteyner tashish tariflarini belgilash tartibini To'g'ri javob: B) Konteynerlarni vaqtincha olib kirish va ularni bojxona plombasiga moslashtirishni ✔ Izoh: Konvensiya konteynerlarni vaqtincha olib kirish shartlari va plomba ostida tashishga yaroqlilik talablarini belgilaydi. 15. Konstitutsiyaga ko'ra umumiy o'rta ta'lim qanday maqomga ega? A) Faqat xususiy maktablarda pullik beriladi B) Ixtiyoriy va har bir bosqichi pullik C) Faqat shahar hududlarida majburiy D) Majburiy, davlat ta'lim muassasalarida bepul To'g'ri javob: D) Majburiy, davlat ta'lim muassasalarida bepul ✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra umumiy o'rta ta'lim majburiy bo'lib, davlat ta'lim muassasalarida bepul beriladi. 16. Imkoniyati cheklangan yo'lovchiga xizmat ko'rsatishda nimaga e'tibor berish kerak? A) Hurmat, kerakli yordam va qulay sharoit yaratishga B) Uning yordamchi vositalarini ruxsatsiz olishga C) Uni boshqalar bilan bir navbatda uzoq kuttirishga D) Unga achinish bilan munosabatda bo'lishga To'g'ri javob: A) Hurmat, kerakli yordam va qulay sharoit yaratishga ✔ Izoh: Imkoniyati cheklangan yo'lovchiga hurmat bilan, uning ehtiyojini so'rab, yordam va qulay sharoit taqdim etish kerak. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 85 17. Yo'lovchi chegaradan o'tishda bojxona xodimi talab qilsa, qanday hujjatni ko'rsatishi kerak? A) Hech qanday hujjat ko'rsatmaydi, faqat og'zaki javob berib, o'tib ketadi B) Shaxsni tasdiqlovchi hujjat va olib o'tilayotgan tovarlarga oid hujjatlarni C) Faqat oliy ma'lumot to'g'risidagi diplom nusxasini D) Faqat ish joyidan olingan ma'lumotnomani To'g'ri javob: B) Shaxsni tasdiqlovchi hujjat va olib o'tilayotgan tovarlarga oid hujjatlarni✔ Izoh: Bojxona nazorati uchun yo'lovchi shaxsini tasdiqlovchi hujjat va zarur hollarda tovarlarga oid hujjatlarni taqdim etadi. 18. Quyidagilardan qaysi biri joriy xalqaro operatsiyaga misol bo'ladi? A) Import qilingan tovar uchun to'lov B) Chet elda ko'chmas mulk sotib olish C) Chet el kompaniyasi aksiyalarini sotib olish D) Uzoq muddatli xorijiy kredit olish To'g'ri javob: A) Import qilingan tovar uchun to'lov ✔ Izoh: Tovar va xizmatlar savdosi bo'yicha to'lovlar joriy operatsiyalarga, investitsiya va kreditlar esa kapital harakatiga kiradi. 19. Yo'lovchi minnatdorchilik belgisi sifatida xodimga pul yoki sovg'a taklif qilsa, xodim nima qiladi? A) Pulni olib, hamkasblari bilan bo'lishadi B) Xushmuomalalik bilan, lekin qat'iy rad etadi C) Qabul qilib, yo'lovchiga rahmat aytadi D) Keyinroq xizmatdan tashqarida olishga kelishadi To'g'ri javob: B) Xushmuomalalik bilan, lekin qat'iy rad etadi ✔ Izoh: Xizmat bilan bog'liq har qanday to'lov yoki sovg'ani qabul qilish taqiqlanadi; xodim odob bilan rad etadi. 20. Bojxona xodimining xizmat vazifasini bajarishdagi harakati ustidan shikoyat qilinsa, bu nimaga olib keladi? A) Shikoyat qilgan shaxs asossiz shikoyat uchun avtomatik ravishda ma'muriy jarimaga tortiladi B) Shikoyat ko'rib chiqilmaydi va arizachiga qaytariladi C) Shikoyat qilingan tovar avtomatik ravishda musodara qilinadi D) Shikoyat belgilangan tartibda ko'rib chiqiladi va qonuniylik tekshiriladi To'g'ri javob: D) Shikoyat belgilangan tartibda ko'rib chiqiladi va qonuniylik tekshiriladi ✔ Izoh: Shikoyat qilish huquqi kafolatlangan, vakolatli organ uni ko'rib chiqib, qarorning qonuniyligini baholaydi. 21. Inkasso hisob-kitob shaklining mohiyati nima? A) Bank sotuvchiga to'lovni hech qanday shartsiz va so'zsiz kafolatlaydi B) Bank eksportyor topshirig'i bilan hujjatlarni to'lov evaziga xaridorga beradi C) Xaridor tovar uchun naqd pulda chegaradan o'tishda bojxona postida to'lov qiladi D) Tomonlar to'lov o'rniga tovarni boshqa tovarga bevosita almashtiradi To'g'ri javob: B) Bank eksportyor topshirig'i bilan hujjatlarni to'lov evaziga xaridorga beradi ✔ Izoh: Inkassoda bank vositachi bo'lib, hujjatlarni to'lov yoki aksept evaziga topshiradi, lekin to'lovni o'zi kafolatlamaydi. 22. Bolalar bilan muloqotda bojxona xodimi qanday yo'l tutadi? A) Ularni ota-onasidan alohida ajratib, mustaqil so'roq qiladi B) Ularga kattalarga gapirgandek qattiq va rasmiy gapiradi C) Ularni umuman e'tiborsiz qoldirib, faqat kattalar bilan gaplashadi D) Ota-onasi ishtirokida, yumshoq va tushunarli muloqot qiladi To'g'ri javob: D) Ota-onasi ishtirokida, yumshoq va tushunarli muloqot qiladi ✔ Izoh: Bolalar bilan muloqot ota-ona yoki vasiy ishtirokida, ularni qo'rqitmaydigan yumshoq ohangda olib boriladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 86 23. Bojxona organi deklaratsiyani qabul qilgandan keyin u qanday ahamiyat kasb etadi? A) Yuridik ahamiyatga ega faktlarni tasdiqlovchi hujjatga aylanadi B) Hech qanday huquqiy ahamiyatga ega bo'lmaydi C) Faqat statistika uchun ishlatiladigan va yuridik kuchga ega bo'lmagan qoralama bo'ladi D) Avtomatik ravishda bekor qilinadi To'g'ri javob: A) Yuridik ahamiyatga ega faktlarni tasdiqlovchi hujjatga aylanadi✔ Izoh: Qabul qilingan deklaratsiya yuridik ahamiyatga ega hujjat bo'lib, unda keltirilgan ma'lumotlar uchun deklarant javobgar bo'ladi. 24. Garmonizatsiyalangan tizim nima uchun davriy ravishda qayta ko'rib chiqiladi? A) Texnologiyalar va savdo tarkibidagi o'zgarishlarni aks ettirish uchun B) A'zo davlatlar o'rtasidagi chegaralarni qayta belgilash uchun C) Barqaror boj stavkalarini har yili avtomatik oshirish uchun D) Tovarlarning kelib chiqish mamlakatini qayta belgilash uchun To'g'ri javob: A) Texnologiyalar va savdo tarkibidagi o'zgarishlarni aks ettirish uchun ✔ Izoh: Yangi tovarlar paydo bo'lishi va savdo o'zgarishi sababli JBT GTga muntazam ravishda o'zgartirishlar kiritadi. 25. Belgilangan imtiyozli me'yordan ortiq olib kirilgan shaxsiy foydalanish tovarlari uchun nima qilinadi? A) Tovarlar me'yor doirasidagi qismi bilan birga to'liq hajmda musodara qilinadi B) Yo'lovchi ma'muriy tartibda qamoqqa olinadi C) Ortiqcha qismi yo'lovchiga bepul qaytarib beriladi D) Me'yordan ortiq qismi uchun belgilangan tartibda bojxona to'lovlari undiriladi To'g'ri javob: D) Me'yordan ortiq qismi uchun belgilangan tartibda bojxona to'lovlari undiriladi ✔ Izoh: Jismoniy shaxslar uchun belgilangan me'yordan oshgan qism deklaratsiyalanadi va unga to'lovlar qo'llanadi. 26. Mol-mulkni uzoq muddatli ijaraga berish, keyinchalik sotib olish huquqi bilan moliyalashtirish shakli nima deyiladi? A) Barter B) Forfeyting C) Faktoring D) Lizing To'g'ri javob: D) Lizing ✔ Izoh: Lizing — lizing beruvchi mol-mulkni sotib olib, uni lizing oluvchiga muddatli foydalanishga berishi, ko'pincha keyinchalik sotib olish imkoni bilan. 27. O'zbekistonning TIF TN tovar kodi necha raqamdan iborat? A) O'n raqamdan B) To'rt raqamdan C) Olti raqamdan D) Sakkiz raqamdan To'g'ri javob: A) O'n raqamdan ✔ Izoh: TIF TN Garmonizatsiyalangan tizimga asoslangan va tovarlarni o'n raqamli kod bilan tasniflaydi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 87 28. Bojxona organlarining xalqaro hamkorligi asosan nimaga qaratilgan? A) Ma'lumot almashish, ma'muriy yordam va kontrabandaga qarshi birgalikdagi kurash B) Xorijiy davlatlarga soliq va bojlarni o'zaro hisob-kitob asosida to'lash C) Xorijiy bojxona xodimlarini milliy bojxona organlariga doimiy ishga olish va o'qitish D) Boshqa davlatlarning bojxona tariflari va stavkalarini bevosita belgilash To'g'ri javob: A) Ma'lumot almashish, ma'muriy yordam va kontrabandaga qarshi birgalikdagi ✔ kurash Izoh: Bojxona organlari xalqaro shartnomalar asosida axborot almashadi va huquqbuzarliklarga qarshi birgalikda kurashadi. 29. Bojxona organlari faoliyatida xalqaro standartlarni joriy etish nimani ta'minlaydi? A) Tartib-taomillarning boshqa davlatlar bilan uyg'unligi va bashoratliligini B) Bojxona to'lovlari stavkalarini ikki baravar oshirishni C) Milliy bojxona qonunchiligini butunlay bekor qilish va xorijiy qonun bilan almashtirishni D) Chegaralarni yopish va tashqi savdoni to'xtatishni To'g'ri javob: A) Tartib-taomillarning boshqa davlatlar bilan uyg'unligi va bashoratliligini ✔ Izoh: Kioto, SAFE va boshqa standartlar asosida tartiblar uyg'unlashtirilsa, xalqaro savdo tezlashadi va qulaylashadi. 30. Oliy Majlis qanday palatalardan iborat? A) Faqat bitta palatadan B) Xalq va hukumat palatasidan C) Qonunchilik palatasi va Senatdan D) Deputatlar va kengashchilar palatasidan To'g'ri javob: C) Qonunchilik palatasi va Senatdan ✔ Izoh: Oliy Majlis ikki palatadan — Qonunchilik palatasi (quyi palata) va Senatdan (yuqori palata) iborat. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 88 15-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Import qilinadigan tovarlar bo'yicha QQS hisoblanadigan baza odatda nimadan iborat? A) Faqat bojxona rasmiylashtiruvi yig'imi summasidan B) Faqat tashish va sug'urta xarajatlari summasidan C) Bojxona qiymati, bojxona boji va aksiz solig'i yig'indisidan D) Tovar chakana narxining yarmi va bojxona yig'imidan To'g'ri javob: C) Bojxona qiymati, bojxona boji va aksiz solig'i yig'indisidan✔ Izoh: Import QQSi bazasi bojxona qiymati, to'lanadigan import boji va aksiz tovarlar uchun aksiz summasidan tashkil topadi. 2. ATA karneti nima uchun qo'llaniladi? A) Tovarlarni doimiy ravishda eksport qilish va eksport bojidan ozod etish uchun B) Bojxona to'lovlarini kreditga olish yoki ularni bo'lib to'lashni rasmiylashtirish uchun C) Tovarlarni vaqtincha olib kirish (ko'rgazma, namunalar, kasbiy jihozlar) uchun D) Xalqaro yo'nalishdagi yo'lovchilarning shaxsini va fuqaroligini tasdiqlash uchun To'g'ri javob: C) Tovarlarni vaqtincha olib kirish (ko'rgazma, namunalar, kasbiy jihozlar) uchun ✔ Izoh: ATA karneti xalqaro bojxona hujjati bo'lib, ko'rgazma tovarlari, tijorat namunalari va kasbiy jihozlarni vaqtincha olib kirishni osonlashtiradi. 3. Bojxona qiymatini aniqlash usullari qaysi xalqaro hujjatga asoslanadi? A) Yovvoyi fauna va flora savdosi to'g'risidagi CITES konvensiyasiga B) TIR kitobchasi bilan yuk tashish to'g'risidagi konvensiyaga C) Diplomatik munosabatlar to'g'risidagi Vena konvensiyasiga D) JSTning GATT VII moddasini qo'llash to'g'risidagi bitimga To'g'ri javob: D) JSTning GATT VII moddasini qo'llash to'g'risidagi bitimga ✔ Izoh: Bojxona qiymatini aniqlash tizimi JSTning bojxona qiymati to'g'risidagi bitimiga (GATT VII moddasini qo'llash bitimi) asoslanadi. 4. Og'zaki so'rov bojxona nazorati shakli sifatida nimadan iborat? A) Tovarni rentgen va skaner uskunalari orqali tekshirishdan B) Korxonada buxgalteriya hujjatlari bo'yicha hisobga olish tekshiruvidan C) Shaxslardan tovarlar va olib o'tish haqida og'zaki ma'lumot olishdan D) Bojxona nazorati zonasidagi binolarni ko'zdan kechirishdan To'g'ri javob: C) Shaxslardan tovarlar va olib o'tish haqida og'zaki ma'lumot olishdan ✔ Izoh: Og'zaki so'rov — yozma bayonnomasiz, shaxslardan nazorat uchun zarur bo'lgan ma'lumotlarni og'zaki olish. 5. Sanoat mulkini muhofaza qilish bo'yicha eng qadimgi asosiy xalqaro konvensiya qaysi? A) Parij konvensiyasi B) Kioto konvensiyasi C) Bern konvensiyasi D) Bazel konvensiyasi To'g'ri javob: A) Parij konvensiyasi ✔ Izoh: 1883-yilgi Parij konvensiyasi ixtirolar, tovar belgilari, sanoat namunalari kabi sanoat mulki obyektlarini muhofaza qilishga bag'ishlangan. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 89 6. Mahalliy kompaniya xorijiy xomashyoni boj to'lamasdan olib kirib, tayyor mahsulotni chet elga sotmoqchi. Qaysi rejim mos? A) Bojxona hududida qayta ishlash B) Davlat foydasiga voz kechish C) Reimport D) Bojxona hududidan tashqarida qayta ishlash To'g'ri javob: A) Bojxona hududida qayta ishlash✔ Izoh: Xorijiy xomashyoni ichkarida qayta ishlab, mahsulotni eksport qilish ichki qayta ishlash rejimiga xosdir. 7. Pochta jo'natmalarida odatda qanday narsalarni yuborish taqiqlanadi? A) Milliy suvenirlar va qo'l san'ati buyumlari B) Portlovchi, tez alangalanuvchi va zaharli moddalar C) Bosma kitoblar va shaxsiy hujjatlar nusxalari D) Yangi kiyim-kechak va poyabzallar To'g'ri javob: B) Portlovchi, tez alangalanuvchi va zaharli moddalar ✔ Izoh: Xalqaro pochta qoidalariga ko'ra portlovchi, yonuvchi, zaharli va boshqa xavfli moddalarni pochta orqali yuborish taqiqlanadi. 8. Tranzit tovar belgilangan bojxona organiga yetkazilmasa, bu qanday holat? A) Bojxona to'lovlaridan qonuniy ozod qilish B) Tovarni qayta ishlash rejimi C) Tranzit tartibining buzilishi D) Tovarni eksport qilishning odatiy tartibi To'g'ri javob: C) Tranzit tartibining buzilishi ✔ Izoh: Tranzit rejimida tovar belgilangan muddatda va belgilangan bojxona organiga yetkazilishi shart; aks holda tranzit tartibi buziladi. 9. Bojxona maqsadlarida «transport vositasi» deganda nima tushuniladi? A) Yo'lovchi va yuklarni xalqaro tashishda foydalaniladigan har qanday vosita B) Faqat shahar ichida yo'lovchi tashuvchi jamoat transporti vositalari C) Faqat bojxona xodimlariga biriktirilgan xizmat avtomashinalari va ularning tirkamalari D) Faqat korxonada ishlab chiqarishda foydalaniladigan stanok va uskunalar To'g'ri javob: A) Yo'lovchi va yuklarni xalqaro tashishda foydalaniladigan har qanday vosita ✔ Izoh: Xalqaro tashishda ishlatiladigan dengiz, daryo, havo, avtomobil va temir yo'l transporti bojxona ishida transport vositasi hisoblanadi. 10. Tovar belgilarini xalqaro ro'yxatdan o'tkazish tizimi qanday nomlanadi? A) PCT tizimi B) Gaaga tizimi C) Madrid tizimi D) Lissabon tizimi To'g'ri javob: C) Madrid tizimi ✔ Izoh: Madrid tizimi WIPO orqali bitta ariza bilan tovar belgisini bir nechta davlatda ro'yxatdan o'tkazish imkonini beradi. 11. Shaxsiy ko'rikni kim o'tkazadi? A) Tovarni tashiyotgan transport kompaniyasining xavfsizlik xodimi B) Postda navbatchilik qilayotgan istalgan jinsdagi istalgan xodim C) Ko'rikdan o'tkazilayotgan shaxs bilan bir jinsdagi bojxona mansabdor shaxsi D) Navbatda turgan yo'lovchilar orasidan tasodifiy tanlangan va guvoh bo'lgan shaxs To'g'ri javob: C) Ko'rikdan o'tkazilayotgan shaxs bilan bir jinsdagi bojxona mansabdor shaxsi ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 90 Izoh: Shaxsiy ko'rik ko'rikdan o'tayotgan shaxs bilan bir jinsdagi mansabdor shaxs tomonidan, bir jinsdagi xolislar ishtirokida o'tkaziladi. 12. Shaxsiy foydalanish uchun dori vositalarini olib o'tishda nimaga e'tibor berish kerak? A) Miqdor shaxsiy ehtiyojga mos bo'lishi, nazoratdagi moddali dorilar uchun esa tibbiy hujjat bo'lishi B) Dori vositalarini chegaradan har qanday miqdorda olib o'tish butunlay taqiqlangan C) Shaxsiy foydalanish uchun bo'lsa, dorilarni har qanday miqdorda va hujjatsiz olib o'tish mumkin D) Dorilar faqat qadog'i ochilgan holda va yo'riqnomasiz olib o'tilishi kerak To'g'ri javob: A) Miqdor shaxsiy ehtiyojga mos bo'lishi, nazoratdagi moddali dorilar uchun esa ✔ tibbiy hujjat bo'lishi Izoh: Shaxsiy dorilar ehtiyojga mos miqdorda olib o'tiladi; giyohvand yoki psixotrop moddali dorilar uchun retsept yoki tibbiy hujjat zarur. 13. Bojxona xodimlari halolligiga bag'ishlangan JBT hujjati qaysi? A) Nayrobi konvensiyasi B) Istanbul konvensiyasi C) Kioto konvensiyasi D) Arusha deklaratsiyasi To'g'ri javob: D) Arusha deklaratsiyasi ✔ Izoh: Qayta ko'rib chiqilgan Arusha deklaratsiyasi bojxonada halollik va korrupsiyaga qarshi kurashning asosiy tamoyillarini belgilaydi. 14. Korrupsiyaga qarshi kurashda ommaviy axborot vositalarining roli nimada? A) Faqat rasmiy xabarlarni o'zgartirmasdan takrorlashda B) Jurnalistik tekshiruvlar va jamoatchilikni xabardor qilishda C) Faqat davlat organlari uchun pullik reklama berishda D) Jamoatchilikni xavotirga solmaslik uchun xabar bermaslikda To'g'ri javob: B) Jurnalistik tekshiruvlar va jamoatchilikni xabardor qilishda ✔ Izoh: Erkin OAV korrupsiya holatlarini fosh etadi, jamoatchilik fikrini shakllantiradi va davlat organlarini javobgarlikka undaydi. 15. O'zbekistonda TIF TN bo'yicha tovar kodi necha xonali raqamdan iborat? A) 10 xonali B) 6 xonali C) 12 xonali D) 4 xonali To'g'ri javob: A) 10 xonali ✔ Izoh: TIF TN kodi 10 xonali bo'lib, dastlabki 6 xonasi Garmonizatsiyalangan tizimga mos, qolganlari milliy darajada batafsillashtiradi. 16. Hududlar va binolarni ko'zdan kechirish bojxona nazoratining qaysi holatida qo'llanadi? A) Faqat davlat muassasalari va budjet tashkilotlari binolarida B) Faqat xorijiy davlatlarning elchixonalari va konsulliklarida C) Nazorat ostidagi tovarlar joylashgan yoki bo'lishi mumkin bo'lgan joylarda D) Fuqarolarning har qanday turar-joyida, sud ruxsatisiz va sababsiz To'g'ri javob: C) Nazorat ostidagi tovarlar joylashgan yoki bo'lishi mumkin bo'lgan joylarda ✔ Izoh: Binolar va hududlarni ko'zdan kechirish nazorat ostidagi tovarlar mavjudligi yoki ular bilan operatsiyalarni tekshirish uchun qo'llanadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 91 17. Korrupsiyaga qarshi kurashda «murosasizlik muhiti» nimani anglatadi? A) Kichik korrupsiya holatlariga jamiyatda yengil va kechirimli qarashni B) Jamiyatda korrupsiyaga nisbatan qat'iy salbiy munosabat shakllanganini C) Jamoatchilik orasida korrupsiya haqida ochiq gapirmaslik odatini D) Korrupsiya uchun faqat yuqori lavozimdagi rahbarlarni jazolashni To'g'ri javob: B) Jamiyatda korrupsiyaga nisbatan qat'iy salbiy munosabat shakllanganini✔ Izoh: Murosasizlik muhitida fuqarolar va xizmatchilar korrupsiyani qabul qilmaydi, uni oqlamaydi va qarshi kurashda faol bo'ladi. 18. Vaqtincha saqlash ombori qanday maqsadda ishlatiladi? A) Bojxona xodimlarining shaxsiy buyumlari va xizmat jihozlarini uzoq muddat saqlash uchun B) Musodara qilingan tovarlarni sotish uchun C) Erkin muomaladagi tovarlarni chakana sotish uchun D) Tovarlarni chiqarilgunga qadar bojxona nazorati ostida saqlash uchun To'g'ri javob: D) Tovarlarni chiqarilgunga qadar bojxona nazorati ostida saqlash uchun ✔ Izoh: Vaqtincha saqlash — tovarlar rejimga joylashtirilib chiqarilgunga qadar bojxona nazorati ostida saqlanishi. 19. Vaqtincha olib kirish rejimining mohiyati nima? A) Tovarlarni faqat tranzit sifatida bojxona hududi orqali tashish B) Xorijiy tovarlardan to'lovlardan to'liq yoki qisman ozod holda vaqtincha foydalanish C) Tovarlarni doimiy foydalanish uchun to'lovlarni to'lab olib kirish D) Tovarlarni bojxona nazorati ostida yo'q qilish va chiqindini qayd etish To'g'ri javob: B) Xorijiy tovarlardan to'lovlardan to'liq yoki qisman ozod holda vaqtincha ✔ foydalanish Izoh: Vaqtincha olib kirishda tovarlar belgilangan muddatda qayta olib chiqilishi sharti bilan to'lovlardan ozod qilinadi. 20. Bojxona kuzatuvi qanday nazorat shakli? A) Tovar va transport harakatini vizual yoki texnik vositalar bilan kuzatish B) Tovar namunalarini olib, ularni laboratoriyada kimyoviy tahlil qilish va xulosa olish C) Deklarantdan tovar bo'yicha yozma tushuntirish olish D) Shaxsiy ko'rik o'tkazish va kiyimlarni tekshirish To'g'ri javob: A) Tovar va transport harakatini vizual yoki texnik vositalar bilan kuzatish ✔ Izoh: Bojxona kuzatuvi — bojxona nazorati ostidagi tovarlar va transport vositalarini yashirin yoki ochiq tarzda kuzatish. 21. Korrupsiogen omil nima? A) Korrupsiyaga qarshi kurashuvchi maxsus davlat tashkiloti B) Korrupsiyaga qarshi o'tkaziladigan profilaktik tadbir yoki choralar C) Korrupsiyaviy jinoyat uchun qonunda belgilangan jazo turi D) Normativ hujjatdagi korrupsiyaga imkon yaratuvchi qoida yoki bo'shliq To'g'ri javob: D) Normativ hujjatdagi korrupsiyaga imkon yaratuvchi qoida yoki bo'shliq ✔ Izoh: Korrupsiogen omil — mansabdor shaxsga asossiz keng ixtiyor beruvchi yoki noaniq tartib yaratuvchi, suiiste'molga imkon beradigan norma. 22. Huquqbuzarlikni qasddan sodir etish nimani anglatadi? A) Shaxs boshqa shaxsning buyrug'ini mazmunini bilmay bajargan B) Shaxs oqibatni oldindan ko'ra olmagan va buni bilishi shart emas edi C) Shaxs e'tiborsizlik tufayli yengil xatoga yo'l qo'ygan D) Shaxs harakatining g'ayriqonuniyligini anglagan va shuni istagan To'g'ri javob: D) Shaxs harakatining g'ayriqonuniyligini anglagan va shuni istagan ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 92 Izoh: Qasd — shaxs o'z qilmishining ijtimoiy xavfli xususiyatini anglagan va oqibatini istagan yoki ongli ravishda yo'l qo'ygan holat. 23. Advalor stavka qanday hisoblanadi? A) Tovarning bojxona qiymatiga nisbatan foizda B) Tovar tashilgan masofaga qarab C) Tovarning har bir kilogrammiga qat'iy summada D) Tovar sotuvchisining daromadiga qarab To'g'ri javob: A) Tovarning bojxona qiymatiga nisbatan foizda✔ Izoh: Advalor stavka bojxona qiymatining belgilangan foizi sifatida hisoblanadi. 24. Bojxona huquqbuzarliklarining oldini olish va tergov qilishda o'zaro ma'muriy yordam to'g'risidagi 1977-yilgi konvensiya qaysi? A) Istanbul konvensiyasi B) Bern konvensiyasi C) Nayrobi konvensiyasi D) Chikago konvensiyasi To'g'ri javob: C) Nayrobi konvensiyasi ✔ Izoh: Nayrobi konvensiyasi bojxona ma'muriyatlari o'rtasida huquqbuzarliklarga qarshi kurashda o'zaro yordam ko'rsatishni nazarda tutadi. 25. Jahon bojxona tashkiloti dastlab qanday nom bilan tashkil etilgan? A) Xalqaro savdo kengashi B) Tariflar bo'yicha bosh kelishuv C) Yevropa bojxona ittifoqi D) Bojxona hamkorligi kengashi To'g'ri javob: D) Bojxona hamkorligi kengashi ✔ Izoh: JBT dastlab Bojxona hamkorligi kengashi nomi bilan tashkil topgan, keyinchalik Jahon bojxona tashkiloti degan ishchi nomni olgan. 26. Huquqbuzarlikni takroran sodir etish javobgarlikka qanday ta'sir qiladi? A) Odatda og'irlashtiruvchi holat hisoblanadi B) Javobgarlikka hech qanday ta'sir qilmaydi C) Har doim yengillashtiruvchi holat sifatida hisobga olinadi D) Javobgarlikni butunlay istisno qiladi To'g'ri javob: A) Odatda og'irlashtiruvchi holat hisoblanadi ✔ Izoh: Takroriylik shaxsning qonunga rioya qilmasligi davom etayotganini ko'rsatadi, shuning uchun odatda og'irlashtiruvchi holat sifatida baholanadi. 27. Davlat foydasiga voz kechish rejimi musodaradan nimasi bilan farq qiladi? A) Voz kechish ixtiyoriy, musodara esa huquqbuzarlik uchun jazo chorasi B) Voz kechishda tovar ma'lum muddatdan keyin egasiga qaytariladi C) Musodara faqat egasining ixtiyoriy arizasi bilan amalga oshiriladi D) Ikkalasi ham huquqbuzarlik uchun qo'llanadigan bir xil ma'muriy jazo chorasi To'g'ri javob: A) Voz kechish ixtiyoriy, musodara esa huquqbuzarlik uchun jazo chorasi ✔ Izoh: Davlat foydasiga voz kechish — shaxsning ixtiyoriy tanlovi, musodara esa sud yoki vakolatli organ qarori bilan qo'llanadigan jazo. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 93 28. Lavozim yo'riqnomasi nimani belgilaydi? A) Xodimning vazifalari, huquqlari va javobgarligini B) Xodimning shaxsiy qiziqishlari va xobbilarini C) Xodimning oilaviy holati va yashash sharoitlarini D) Xodimning ta'til davri va dam olish joylarini To'g'ri javob: A) Xodimning vazifalari, huquqlari va javobgarligini✔ Izoh: Lavozim yo'riqnomasi muayyan lavozimdagi xodimning vazifalari, huquqlari, javobgarligi va malaka talablarini belgilaydi. 29. Bojxona rejimini kim tanlaydi? A) Shaxs qonunda belgilangan tartibda o'zi tanlaydi B) Faqat tovarni ishlab chiqargan xorijiy korxona C) Faqat tovarni tashiyotgan transport kompaniyasi D) Faqat bojxona posti boshlig'i o'z buyrug'i bilan belgilaydi To'g'ri javob: A) Shaxs qonunda belgilangan tartibda o'zi tanlaydi ✔ Izoh: Shaxs istalgan bojxona rejimini tanlash yoki uni o'zgartirish huquqiga ega, bunda rejim shartlariga rioya qilinishi kerak. 30. Bojxona yig'imlari qanday maqsadda undiriladi? A) Bojxona organlarining rasmiylashtiruv, saqlash, kuzatib borish kabi xizmatlari uchun B) Tashuvchi va ekspeditorning foydasini oshirish uchun C) Tovar jo'natilgan xorijiy davlat byudjetiga o'tkazish uchun D) Tovar ishlab chiqaruvchiga eksport xarajatlari uchun kompensatsiya to'lash uchun To'g'ri javob: A) Bojxona organlarining rasmiylashtiruv, saqlash, kuzatib borish kabi xizmatlari ✔ uchun Izoh: Bojxona yig'imlari bojxona organlari tomonidan bajariladigan muayyan harakatlar uchun undiriladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 94 16-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Pochta jo'natmalarini bojxona rasmiylashtiruvida qaysi deklaratsiya shakllari qo'llanadi? A) Jahon pochta ittifoqi belgilagan CN 22 va CN 23 shakllari B) TIR konvensiyasi bo'yicha TIR kitobchasining yirtma varaqlari C) Dengiz tashuvida qo'llanadigan konosament shakllari D) Xalqaro Savdo palatasining ATA karneti shakllari To'g'ri javob: A) Jahon pochta ittifoqi belgilagan CN 22 va CN 23 shakllari✔ Izoh: Xalqaro pochta jo'natmalariga Jahon pochta ittifoqi tasdiqlagan CN 22 yoki CN 23 bojxona deklaratsiyalari ilova qilinadi. 2. Transparency International tashkiloti qanday xalqaro indeksni e'lon qiladi? A) Iste'mol narxlari indeksi B) Korrupsiyani qabul qilish indeksi C) Inson taraqqiyoti indeksi D) Global raqobatbardoshlik indeksi To'g'ri javob: B) Korrupsiyani qabul qilish indeksi ✔ Izoh: Transparency International har yili davlatlar bo'yicha Korrupsiyani qabul qilish indeksini e'lon qiladi. 3. Davlat xizmatchisining fuqaro bilan muloqotida qaysi xatti-harakat noto'g'ri? A) Fuqaroning ijtimoiy mavqeiga qarab munosabatni o'zgartirish B) Fuqaro bilan xushmuomala va sabr-toqatli bo'lish C) Fuqaroning murojaatini oxirigacha diqqat bilan tinglash D) Fuqaroga uning huquqlarini sodda va tushunarli tushuntirish To'g'ri javob: A) Fuqaroning ijtimoiy mavqeiga qarab munosabatni o'zgartirish ✔ Izoh: Xizmatchi barcha fuqarolarga mavqei, millati, dini va boshqa belgilaridan qat'i nazar teng hurmat bilan munosabatda bo'lishi kerak. 4. Incoterms bo'yicha FOB sharti qaysi transport turi uchun mo'ljallangan? A) Faqat havo transporti B) Faqat avtomobil transporti C) Har qanday transport turi, shu jumladan havo D) Dengiz va ichki suv transporti To'g'ri javob: D) Dengiz va ichki suv transporti ✔ Izoh: FOB (Free On Board — bort bo'yicha erkin) dengiz va ichki suv transportida qo'llaniladi: tovar kema bortiga yuklangach xavf xaridorga o'tadi. 5. Trikotaj kiyimlar va ularning aksessuarlari GTning qaysi guruhida tasniflanadi? A) 61-guruhda B) 64-guruhda C) 62-guruhda D) 52-guruhda To'g'ri javob: A) 61-guruhda ✔ Izoh: 61-guruh trikotaj kiyimlarni, 62-guruh esa trikotaj bo'lmagan kiyimlarni qamrab oladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 95 6. Tovarni bir xorijiy davlatdan boshqasiga mamlakat hududi orqali olib o'tish nima deyiladi? A) Import B) Qayta ishlash C) Eksport D) Tranzit To'g'ri javob: D) Tranzit✔ Izoh: Tranzitda tovar mamlakat hududi orqali bojxona nazorati ostida olib o'tiladi va odatda boj to'lanmaydi. 7. Plastmassalar va ulardan tayyorlangan buyumlar GTning qaysi guruhida tasniflanadi? A) 40-guruhda B) 48-guruhda C) 38-guruhda D) 39-guruhda To'g'ri javob: D) 39-guruhda ✔ Izoh: 39-guruh plastmassalarni, 40-guruh esa kauchuk va rezinani qamrab oladi. 8. Bojxona organlari tomonidan intellektual mulk ob'ektlari bojxona reyestriga kiritish odatda kimning tashabbusi bilan amalga oshiriladi? A) Har qanday iste'molchining og'zaki iltimosi bilan B) Tovar sotuvchisining raqobatchisi talabi bilan C) Transport kompaniyasining xohishi bilan D) Huquq egasi yoki uning vakilining arizasi bilan To'g'ri javob: D) Huquq egasi yoki uning vakilining arizasi bilan ✔ Izoh: Reyestrga kiritish huquq egasining arizasi asosida amalga oshiriladi, chunki huquqni himoya qilish uning manfaatiga xizmat qiladi. 9. Yo'lovchi bojxona nazoratidan o'tayotganda mobil telefonda gaplashib turgan bo'lsa, xodim qanday yo'l tutadi? A) Yo'lovchini navbatdan chiqarib, eng oxiriga yuboradi B) Suhbatni to'xtatish uchun uning telefonini tortib oladi C) Odob bilan suhbatni to'xtatib turishni iltimos qiladi D) Qoidani buzgani uchun yo'lovchiga baqirib tanbeh beradi To'g'ri javob: C) Odob bilan suhbatni to'xtatib turishni iltimos qiladi ✔ Izoh: Xodim xushmuomalalik bilan e'tiborni nazorat jarayoniga qaratishni so'raydi; bu tekshiruvni tez va to'g'ri o'tkazishga yordam beradi. 10. Yo'lovchi tashlab ketgan yoki unutib qoldirgan buyumni topgan bojxona xodimi nima qiladi? A) Uni o'ziniki deb da'vo qilgan boshqa yo'lovchiga beradi B) Belgilangan tartibda qayd etib, tegishli xizmatga topshiradi C) Egasi topilguncha uni o'zida saqlab qoladi D) Xavfli bo'lishi mumkinligi sababli uni darhol yo'q qiladi To'g'ri javob: B) Belgilangan tartibda qayd etib, tegishli xizmatga topshiradi ✔ Izoh: Topilgan buyumlar xavfsizlik va qonuniylik nuqtai nazaridan qayd etilib, tegishli xizmatga topshiriladi. 11. Bojxona hududida yo'lovchilarni ruxsatsiz suratga olish yoki videoga yozib, internetga joylash qanday baholanadi? A) Xodimning xizmat madaniyati namunasi B) Yo'lovchilarga ko'rsatilgan hurmat belgisi C) Shaxsiy hayot daxlsizligining buzilishi D) Xizmat vazifasining odatiy bir qismi To'g'ri javob: C) Shaxsiy hayot daxlsizligining buzilishi ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 96 Izoh: Yo'lovchilarni xizmat maqsadisiz suratga olish va tarqatish ularning shaxsiy hayoti daxlsizligini buzadi va odob-axloqqa zid. 12. Diplomatik agentning shaxsiy bagaji qachon ko'rikdan o'tkazilishi mumkin? A) Faqat diplomat yo'qligida va uning roziligisiz B) Hech qachon, hatto jiddiy asoslar bo'lsa ham ko'rik o'tkazilmaydi C) Har doim, istisnosiz va hech qanday asossiz D) Taqiqlangan narsalar borligiga jiddiy asoslar bo'lganda, uning ishtirokida To'g'ri javob: D) Taqiqlangan narsalar borligiga jiddiy asoslar bo'lganda, uning ishtirokida✔ Izoh: Vena konvensiyasiga ko'ra diplomatik agentning shaxsiy bagaji jiddiy asos bo'lgandagina, uning yoki vakili ishtirokida ko'rikdan o'tkaziladi. 13. Oliy Majlisning yuqori palatasi qanday nomlanadi? A) Senat B) Qonunchilik palatasi C) Hisob palatasi D) Konstitutsiyaviy kengash To'g'ri javob: A) Senat ✔ Izoh: Senat Oliy Majlisning hududiy vakillik palatasi bo'lib, Qonunchilik palatasi qabul qilgan qonunlarni ma'qullaydi. 14. Yo'lovchi kechikayotgan reysga shoshayotganini aytib, tekshiruvni o'tkazmaslikni so'rasa, xodim qanday yo'l tutishi kerak? A) Tushunish bilan munosabatda bo'lib, qoidalar doirasida jarayonni imkon qadar tezlashtiradi B) Navbatdagilarni ham hisobga olmay, unga qo'pol va keskin javob beradi C) Yo'lovchining kechikayotganini hisobga olib, uni tekshiruvsiz o'tkazib yuboradi D) Shoshayotgani shubhali deb hisoblab, uni ataylab uzoqroq ushlab turadi To'g'ri javob: A) Tushunish bilan munosabatda bo'lib, qoidalar doirasida jarayonni imkon qadar ✔ tezlashtiradi Izoh: Xodim yo'lovchiga hamdard bo'ladi, ammo majburiy nazoratni bekor qilmaydi, faqat jarayonni tezroq tashkil qilishga harakat qiladi. 15. Garmonizatsiyalangan tizimga tushuntirishlar (Explanatory Notes) qanday rol o'ynaydi? A) Har bir subpozitsiya uchun boj stavkalarini belgilaydi B) Pozitsiyalar mazmunini rasmiy talqin qilishda yordam beradi C) Tovarlarning preferensial kelib chiqishini aniqlaydi D) Tovarlarning bojxona qiymatini hisoblash usullarini belgilaydi To'g'ri javob: B) Pozitsiyalar mazmunini rasmiy talqin qilishda yordam beradi ✔ Izoh: JBT tushuntirishlari pozitsiyalar qamrovini tushuntiradi va tasniflashning bir xilligini ta'minlashga xizmat qiladi. 16. Bojxona xodimlari tomonidan jismoniy kuch va maxsus vositalarni qo'llash qanday asosda amalga oshiriladi? A) Istalgan yo'lovchiga nisbatan profilaktika uchun B) Faqat deklarant rozilik bildirganda C) Xodimning shaxsiy xohishiga ko'ra D) Faqat qonunda belgilangan hollarda va tartibda To'g'ri javob: D) Faqat qonunda belgilangan hollarda va tartibda ✔ Izoh: Jismoniy kuch, maxsus vositalar va qurol faqat qonunda qat'iy belgilangan hollarda, mutanosiblik tamoyiliga rioya qilib qo'llanadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 97 17. Davlat xizmatchisining xolisligi (beg'arazligi) nimada namoyon bo'ladi? A) O'z fikrini boshqalarga majburlashda B) Tanish-bilishlarga ustunlik berishda C) Har bir fuqaroga teng va kamsitishsiz munosabatda D) Faqat yuqori lavozimdagilarga xizmat qilishda To'g'ri javob: C) Har bir fuqaroga teng va kamsitishsiz munosabatda✔ Izoh: Xolislik qaror qabul qilishda shaxsiy, oilaviy yoki boshqa manfaatlar emas, faqat qonun va faktlarga asoslanishni bildiradi. 18. Hayvonlar va hayvon mahsulotlarini chegarada tekshirish qaysi nazorat turiga kiradi? A) Ekologik audit B) Fitosanitariya nazorati C) Valyuta nazorati D) Veterinariya nazorati To'g'ri javob: D) Veterinariya nazorati ✔ Izoh: Hayvonlar, go'sht, sut va boshqa hayvon mahsulotlari veterinariya nazoratidan o'tkaziladi. 19. Bojxona xodimi yo'lovchidan olib o'tilayotgan narsalar haqida so'rasa, yo'lovchi qanday javob berishi kerak? A) Haqqoniy va to'liq ma'lumot berishi kerak B) Noto'g'ri ma'lumot berishi mumkin C) Javob bermaslik huquqidan istalgan holatda foydalanishi kerak D) Faqat xorijiy tilda javob berishi kerak To'g'ri javob: A) Haqqoniy va to'liq ma'lumot berishi kerak ✔ Izoh: Bojxona so'roviga yolg'on ma'lumot berish qonunbuzarlik bo'lib, javobgarlikka sabab bo'lishi mumkin. 20. Qonunlar va boshqa hujjatlarning Konstitutsiyaga muvofiqligini qaysi organ tekshiradi? A) Oliy sud B) Konstitutsiyaviy sud C) Bosh prokuratura D) Hisob palatasi To'g'ri javob: B) Konstitutsiyaviy sud ✔ Izoh: Konstitutsiyaviy sud qonunlar va boshqa normativ hujjatlarning Konstitutsiyaga muvofiqligini ko'rib chiqadi. 21. Bojxona organi deklaratsiyada ko'rsatilgan ma'lumotlarni qanday tekshiradi? A) Faqat tovar qutisi rangi, yorlig'i va tashqi ko'rinishiga qarab B) Faqat deklarantning og'zaki so'zlari va kafolat xatiga ishonib C) Hujjatlarni tekshirish, xavf tahlili va zarurat bo'lsa tovarni ko'rikdan o'tkazish orqali D) Tekshirmasdan, tizim tomonidan tasodifiy tanlov asosida avtomatik ravishda qaror qabul qilib To'g'ri javob: C) Hujjatlarni tekshirish, xavf tahlili va zarurat bo'lsa tovarni ko'rikdan o'tkazish ✔ orqali Izoh: Ma'lumotlar xavflarni boshqarish tizimi asosida tanlangan nazorat shakllari orqali tekshiriladi. 22. Chet eldan tovarni mamlakatga ichki iste'mol uchun olib kirish nima deyiladi? A) Import B) Tranzit C) Reeksport D) Eksport To'g'ri javob: A) Import ✔ Izoh: Import — tovarni bojxona hududiga erkin muomalada bo'lishi uchun olib kirish. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 98 23. Davlat xizmatchisi jamoat joylarida xizmat formasida bo'lganida nimaga e'tibor qaratishi kerak? A) Formada ham spirtli ichimlikni me'yorida iste'mol qilish mumkinligiga B) Formada fuqarolar bilan keskin bahslarga kirishishga C) Formada qo'shimcha daromad uchun savdo qilish mumkinligiga D) Har bir xatti-harakati davlat organiga nisbatan baholanishiga To'g'ri javob: D) Har bir xatti-harakati davlat organiga nisbatan baholanishiga✔ Izoh: Formadagi xodim jamiyat ko'z o'ngida davlat organini ifodalaydi, shuning uchun xulqi namunali bo'lishi lozim. 24. Bojxona organlari faoliyatida axborot texnologiyalaridan keng foydalanish nimaga xizmat qiladi? A) Rasmiylashtiruvni tezlashtirish va inson omilini kamaytirishga B) Bojxona to'lovlari stavkalarini avtomatik oshirishga C) Rasmiylashtiruv muddatini cho'zish va navbatlarni ko'paytirishga D) Talab qilinadigan qog'oz hujjatlar sonini ko'paytirishga To'g'ri javob: A) Rasmiylashtiruvni tezlashtirish va inson omilini kamaytirishga ✔ Izoh: Elektron deklaratsiya va avtomatlashtirilgan tizimlar jarayonni tezlashtiradi, shaffoflikni oshiradi va korrupsiya xavfini kamaytiradi. 25. Bojxona organi deklaratsiyani qabul qilishni qachon rad etishi mumkin? A) Tovarning bojxona qiymati juda qimmat bo'lganda B) Zarur hujjatlar berilmaganda yoki deklaratsiyani vakolatsiz shaxs topshirganda C) Deklarant bojxona inspektoriga shaxsan yoqmaganda yoki u bilan bahslashib qolganda D) Deklaratsiya qog'ozda emas, elektron shaklda topshirilganda To'g'ri javob: B) Zarur hujjatlar berilmaganda yoki deklaratsiyani vakolatsiz shaxs topshirganda ✔ Izoh: Deklaratsiyani qabul qilishni rad etish faqat qonunda belgilangan asoslar bo'yicha, sababi ko'rsatilgan holda amalga oshiriladi. 26. O'zbekiston Davlat bayrog'ida nechta yulduz tasvirlangan? A) 14 ta B) 10 ta C) 12 ta D) 7 ta To'g'ri javob: C) 12 ta ✔ Izoh: Bayroqdagi o'n ikki yulduz yangi oy bilan birga tasvirlangan bo'lib, yil oylari va ma'naviy-tarixiy ramzlarni ifodalaydi. 27. Bojxona deklaratsiyasi qanday shakllarda topshirilishi mumkin? A) Faqat bojxona xodimi yozib bergan shaklda B) Elektron, yozma yoki og'zaki shaklda C) Faqat telefon orqali og'zaki D) Faqat qo'lda yozilgan xat shaklida To'g'ri javob: B) Elektron, yozma yoki og'zaki shaklda ✔ Izoh: Qonunchilik deklaratsiyalashning elektron, yozma va jismoniy shaxslar uchun og'zaki shakllarini nazarda tutadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 99 28. Jismoniy shaxs chegaradan o'tishda shaxsiy foydalanishdagi noutbuk yoki telefonini deklaratsiyalashi kerakmi? A) Ularni chegaradan olib o'tish taqiqlangan B) Har doim yozma deklaratsiya va bojxona to'lovi talab qilinadi, qiymatidan qat'i nazar C) Odatda shaxsiy foydalanishdagi bunday buyumlarga yozma deklaratsiya talab qilinmaydi D) Ular rasmiylashtiruvgacha bojxonada saqlab qolinadi To'g'ri javob: C) Odatda shaxsiy foydalanishdagi bunday buyumlarga yozma deklaratsiya talab ✔ qilinmaydi Izoh: Yo'lovchining shaxsiy foydalanishdagi buyumlari, odatiy miqdorda bo'lsa, umumiy tartibda yozma deklaratsiyasiz olib o'tiladi. 29. Talqin qilishning 2(a) qoidasi nimaga tegishli? A) Aralashmalar va turli materiallardan iborat kombinatsiyalarni, asosiy materialga qarab tasniflashga B) Tugallanmagan yoki yig'ilmagan tovar asosiy xususiyatga ega bo'lsa, tayyor tovar sifatida tasniflashga C) Bitta pozitsiya ichida subpozitsiyalar darajasida tasniflashga D) Tovar bilan birga keladigan qadoq materiallari va idishlarni tasniflashga To'g'ri javob: B) Tugallanmagan yoki yig'ilmagan tovar asosiy xususiyatga ega bo'lsa, tayyor tovar ✔ sifatida tasniflashga Izoh: 2(a) qoida tugallanmagan yoki qismlarga ajratilgan holda keltirilgan tovarni tayyor tovar pozitsiyasida tasniflash imkonini beradi. 30. Yo'lovchi naqd pulni bir necha hamrohi o'rtasida bo'lib, deklaratsiyadan qochishga harakat qilsa, bu qanday baholanadi? A) Deklaratsiya talablarini chetlab o'tishga urinish sifatida B) Qonuniy va bojxona tomonidan tavsiya etilgan usul sifatida C) Har bir hamrohga beriladigan bojxona imtiyozi sifatida D) Pul xavfsizligini va yo'qolmasligini ta'minlash usuli sifatida To'g'ri javob: A) Deklaratsiya talablarini chetlab o'tishga urinish sifatida ✔ Izoh: Deklaratsiya majburiyatidan qochish maqsadida pulni sun'iy bo'lish qonunbuzarlik belgisi sifatida baholanishi mumkin. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 100 17-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Incoterms bo'yicha DDP shartida import bojxona to'lovlarini kim to'laydi? A) Sotuvchi B) Sug'urtachi C) Xaridor D) Tashuvchi To'g'ri javob: A) Sotuvchi✔ Izoh: DDP (boj to'langan holda yetkazish) — sotuvchiga eng ko'p majburiyat yuklaydigan shart, import rasmiylashtiruvi va to'lovlar ham uning zimmasida. 2. Bojxona to'lovlari to'lanmasa, bojxona organi qanday choralar ko'rishi mumkin? A) To'lovchining qarindoshlari va tanishlaridan undirish B) Qonunda belgilangan tartibda majburiy undirish choralarini C) Hech qanday chora ko'rmaslik va qarzni hisobdan chiqarish D) Xuddi shu postdagi boshqa deklarantlardan undirish To'g'ri javob: B) Qonunda belgilangan tartibda majburiy undirish choralarini ✔ Izoh: To'lanmagan to'lovlar to'lovchining mablag'lari yoki mol-mulki hisobidan qonunda belgilangan tartibda majburiy undiriladi. 3. Tovarlar bojxona ko'rigi uchun tanlanganda deklarant qanday huquqqa ega? A) Ko'rikda ishtirok etish huquqiga B) Ko'rikni o'zi mustaqil o'tkazish huquqiga C) Ko'rikdan keyin tovarni almashtirish huquqiga D) Ko'rikni bekor qilish huquqiga To'g'ri javob: A) Ko'rikda ishtirok etish huquqiga ✔ Izoh: Deklarant yoki uning vakili bojxona ko'rigida ishtirok etish va jarayonni kuzatish huquqiga ega. 4. Bojxona siyosatining asosiy maqsadlaridan biri qaysi? A) Davlatning iqtisodiy xavfsizligini va ichki bozorini himoya qilish B) Mahalliy hokimiyat byudjetlarini tasdiqlash va ijrosini nazorat qilish C) Ichki soliqlar stavkalarini har yili o'zgartirish va hududlarga taqsimlash D) Fuqarolarning ish haqi va pensiyalarining eng kam miqdorini belgilash To'g'ri javob: A) Davlatning iqtisodiy xavfsizligini va ichki bozorini himoya qilish ✔ Izoh: Bojxona siyosati davlat tashqi iqtisodiy siyosatining qismi bo'lib, iqtisodiy xavfsizlik va ichki bozorni himoya qilishga xizmat qiladi. 5. O'zbekistonda tashqi davlat moliyaviy nazoratini qaysi organ amalga oshiradi? A) Konstitutsiyaviy sud B) Mahalla C) Hisob palatasi D) Saylov komissiyasi To'g'ri javob: C) Hisob palatasi ✔ Izoh: Hisob palatasi davlat budjeti mablag'lari va davlat mulkidan foydalanish ustidan tashqi audit va nazoratni amalga oshiradi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 101 6. Ehtiyotsizlik orqali huquqbuzarlik sodir etish nimani bildiradi? A) Moddiy manfaat olish maqsadida oldindan ongli ravishda harakat qilish B) Boshqa shaxslar bilan guruh bo'lib oldindan til biriktirish C) Harakatni oldindan rejalashtirib, oqibatini istab bajarish D) Oqibatni oldindan ko'rishi kerak bo'lsa-da, uni ko'rmaganlik To'g'ri javob: D) Oqibatni oldindan ko'rishi kerak bo'lsa-da, uni ko'rmaganlik✔ Izoh: Ehtiyotsizlikda shaxs oqibatni istamaydi, lekin uni oldindan ko'rishi lozim va mumkin bo'lgan yoki yengiltaklik bilan oldini olishga umid qilgan. 7. Korrupsiya holatlari haqida xabar beruvchi shaxslarni himoya qilish nima uchun muhim? A) Ularning ismini ommaga e'lon qilib, namuna qilib ko'rsatish uchun B) Ularni ishdan bo'shatib, jamoadagi nizoni to'xtatish uchun C) Ularni yolg'on xabar bergani uchun jazolash maqsadida D) Xabar berishni rag'batlantirish va ta'qibdan saqlash uchun To'g'ri javob: D) Xabar berishni rag'batlantirish va ta'qibdan saqlash uchun ✔ Izoh: Xabar beruvchilar himoyalanmasa, odamlar qasosdan qo'rqib korrupsiya haqida xabar bermaydi; himoya ishonch va faollikni oshiradi. 8. «Kontrabanda» so'zi qaysi tildan kelib chiqqan va nimani anglatadi? A) Fransuz tilidan, «chegara posti» degan ma'noda B) Nemis tilidan, «savdo yo'li» degan ma'noda C) Italyan tilidan, «farmonga qarshi» degan ma'noda D) Lotin tilidan, «yuk tashuvchi» yoki «karvon» degan ma'noda To'g'ri javob: C) Italyan tilidan, «farmonga qarshi» degan ma'noda ✔ Izoh: So'z italyancha contrabbando (contra — qarshi, bando — farmon) dan olingan, ya'ni hukmdor farmoniga zid savdoni anglatgan. 9. Quyidagilardan qaysi biri bojxona identifikatsiya vositasiga misol bo'ladi? A) Yo'lovchining chiptasi B) Haydovchining guvohnomasi C) Transportning davlat raqami D) Bojxona plombasi To'g'ri javob: D) Bojxona plombasi ✔ Izoh: Plomba, muhr, shtamp, markirovka kabi vositalar tovar va transportni bojxona maqsadida identifikatsiyalash uchun qo'llaniladi. 10. Bojxona to'lovlarini to'lovchi kim hisoblanadi? A) Har doim deklaratsiyani qabul qilgan bojxona inspektori B) Har doim tovarni sotgan xorijiy sotuvchi C) Har doim tovarni tashigan haydovchi yoki tashuvchi D) Deklarant yoki qonunda belgilangan boshqa shaxs To'g'ri javob: D) Deklarant yoki qonunda belgilangan boshqa shaxs ✔ Izoh: Bojxona to'lovlarini deklarant yoki qonunga ko'ra to'lov majburiyati yuklangan boshqa shaxs to'laydi. 11. Bojxona qiymati 10 000, boj 1 000, aksiz yo'q, QQS stavkasi shartli ravishda 10% bo'lsa, QQS summasi qancha? A) 11 000 B) 1 000 C) 1 100 D) 100 To'g'ri javob: C) 1 100 ✔ Izoh: QQS bazasi = 10 000 + 1 000 = 11 000; 11 000 × 10% = 1 100. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 102 12. Bojxona organiga ataylab yolg'on ma'lumot berish bilan qanday tamoyil buziladi? A) Iqtisodiy raqobat erkinligi va tenglik tamoyili B) Ma'lumotlarning ishonchliligi (halollik) C) Xususiy mulk daxlsizligi tamoyili D) Shartnoma tuzish erkinligi tamoyili To'g'ri javob: B) Ma'lumotlarning ishonchliligi (halollik)✔ Izoh: Bojxona munosabatlari taqdim etilgan ma'lumotlarning ishonchliligiga asoslanadi; yolg'on ma'lumot berish javobgarlikka sabab bo'ladi. 13. Hisobga olish tekshiruvi nimani anglatadi? A) Bojxona organlarining yillik budjetini rejalashtirishni B) Bojxona xodimlarining ish soatlari va qo'shimcha ishini hisoblashni C) O'tkazish punktidan o'tgan yo'lovchilar sonini sanashni D) Bojxona nazorati ostidagi tovarlarning hisobi va qoldig'ini tekshirishni To'g'ri javob: D) Bojxona nazorati ostidagi tovarlarning hisobi va qoldig'ini tekshirishni ✔ Izoh: Hisobga olish tekshiruvi ombor va boshqa joylardagi nazorat ostidagi tovarlarning hujjatlardagi hisobga muvofiqligini tekshiradi. 14. Qayta ishlash rejimida xomashyoning mahsulot tarkibida identifikatsiya qilinishi nima uchun muhim? A) Tayyor mahsulotni ichki va tashqi bozorda reklama qilish uchun B) Tayyor mahsulotning sotuv narxini oshirish va foydani ko'paytirish uchun C) Mahsulot aynan rejimdagi tovardan olinganini tasdiqlash uchun D) Qayta ishlashda band bo'lgan ishchilar sonini hisoblash uchun To'g'ri javob: C) Mahsulot aynan rejimdagi tovardan olinganini tasdiqlash uchun ✔ Izoh: Identifikatsiya to'lovlardan ozod qilingan xomashyo haqiqatan qayta ishlanganini va suiiste'mol yo'qligini tasdiqlaydi. 15. Tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchisi deganda kim tushuniladi? A) Faqat xorijiy davlatlarning elchixonalari va konsullik muassasalari B) Faqat ichki bozorda chakana savdo qiluvchi do'konlar va ularning yakka tartibdagi egalari C) Tashqi savdo bitimlarini tuzuvchi va bajaruvchi yuridik yoki jismoniy shaxs D) Faqat bojxona organlari xodimlari va ularning xizmat bo'linmalari To'g'ri javob: C) Tashqi savdo bitimlarini tuzuvchi va bajaruvchi yuridik yoki jismoniy shaxs ✔ Izoh: TIF ishtirokchilari — eksport, import va boshqa tashqi iqtisodiy operatsiyalarni amalga oshiruvchi shaxslar. 16. Tovar ma'lum geografik hudud bilan bog'liq alohida xususiyatga ega bo'lsa, uni qaysi obyekt muhofaza qiladi? A) Tovar ishlab chiqarishni boshqaruvchi kompyuter dasturi B) Foydali model (texnik yechim) uchun patent C) Tovar kelib chiqqan joy nomi (geografik ko'rsatkich) D) Ishlab chiqaruvchining firma (tijorat) nomi To'g'ri javob: C) Tovar kelib chiqqan joy nomi (geografik ko'rsatkich) ✔ Izoh: Geografik ko'rsatkich tovar sifati yoki xususiyatlari muayyan hudud bilan bog'liqligini bildiradi va boshqalar undan noqonuniy foydalanishiga yo'l qo'ymaydi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 103 17. Bojxona omboridagi tovarlar bilan qanday operatsiyalarni bajarish mumkin? A) Tovarni boshqa mahsulotga to'liq qayta ishlash va unga yangi tovar kodi berishni B) Tovarni bojxona ruxsatisiz ombordan olib chiqib, sotishni C) Tovarni saqlash va holatini saqlab qolish uchun oddiy operatsiyalarni D) Tovarni bojxona nazoratisiz to'g'ridan-to'g'ri chakana sotishni To'g'ri javob: C) Tovarni saqlash va holatini saqlab qolish uchun oddiy operatsiyalarni✔ Izoh: Omborda tovarni saqlash, qadoqlash, saralash kabi tovar holatini saqlab qolishga yo'naltirilgan operatsiyalarga ruxsat etiladi. 18. Tashkilotda qonun va ichki qoidalarga rioya etilishini ta'minlovchi ichki nazorat tizimi nima deyiladi? A) Marketing tadqiqoti B) Logistika boshqaruvi C) Kompliyans-nazorat D) Tashqi audit firmasi To'g'ri javob: C) Kompliyans-nazorat ✔ Izoh: Kompliyans-nazorat korrupsiya xavflarini aniqlash, ularning oldini olish va qoidalarga rioya qilinishini kuzatib borishga xizmat qiladi. 19. Qiymatni chegirish va qiymatni qo'shish usullarining qo'llanish tartibi bo'yicha deklarantga qanday huquq berilgan? A) Deklarant so'roviga ko'ra ularning tartibi almashtirilishi mumkin B) Ulardan bittasi doimo taqiqlangan, ikkinchisi esa majburiy hisoblanadi C) Ular bojxona amaliyotida hech qachon qo'llanmaydi va faqat nazariy D) Ular faqat eksport tovarlarini baholashda qo'llanadi To'g'ri javob: A) Deklarant so'roviga ko'ra ularning tartibi almashtirilishi mumkin ✔ Izoh: JST bitimiga ko'ra deklarant iltimosiga binoan chegirish va qo'shish usullari ketma-ketligini almashtirish mumkin. 20. Bojxona organlarining mobil guruhlari qanday vazifani bajaradi? A) Faqat bojxona xodimlarini postlarga va uylariga tashiydi B) Faqat yo'lovchilarga chegarada ma'lumot va maslahat beradi C) Faqat bojxona to'lovlarini naqd pulda qabul qiladi va kvitansiya beradi D) Bojxona hududi ichida tovarlar va transport ustidan nazoratni amalga oshiradi To'g'ri javob: D) Bojxona hududi ichida tovarlar va transport ustidan nazoratni amalga oshiradi ✔ Izoh: Mobil guruhlar chegaradan tashqari joylarda ham kontrabanda va qoidabuzarliklarni aniqlash uchun tezkor nazorat o'tkazadi. 21. Intellektual mulk obyektini bojxona reestriga kiritish odatda kimning tashabbusi bilan amalga oshiriladi? A) Chegaradan o'tayotgan har qanday yo'lovchining B) Tovarni olib kelayotgan tashuvchining C) Tovarni sotayotgan chakana sotuvchining D) Huquq egasining (yoki uning vakilining) To'g'ri javob: D) Huquq egasining (yoki uning vakilining) ✔ Izoh: Reestrga kiritish huquq egasi yoki uning vakili arizasi va zarur hujjatlar asosida amalga oshiriladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 104 22. Shaxslarning tovarlarni bojxona chegarasi orqali olib o'tish huquqi qanday asosda amalga oshiriladi? A) Teng asosda, qonunda belgilangan tartibda B) Faqat davlat korxonalariga imtiyozli asosda C) Bojxona inspektorining shaxsiy ixtiyoriga ko'ra D) Faqat chet el fuqarolariga ustuvor asosda To'g'ri javob: A) Teng asosda, qonunda belgilangan tartibda✔ Izoh: Bojxona qonunchiligi tovarlarni olib o'tishda shaxslarning teng huquqliligini va qonunda belgilangan tartibga rioya qilishni nazarda tutadi. 23. Bojxona organlari xavflarni boshqarishda boshqa davlatlar bojxonasi bilan qanday hamkorlik qiladi? A) Bir-birining bojxona qonunlarini o'z davlatida qabul qiladi B) Bir-birining xodimlarini bevosita boshqaradi va tayinlaydi C) Bir-birining bojxona to'lovlarini o'z hududida undiradi D) Xavf haqidagi axborot va eksport ma'lumotlarini almashadi To'g'ri javob: D) Xavf haqidagi axborot va eksport ma'lumotlarini almashadi ✔ Izoh: Xalqaro axborot almashinuvi qiymat, kelib chiqish va kontrabanda bo'yicha xavflarni aniqlashni samarali qiladi. 24. BMTning Korrupsiyaga qarshi konvensiyasida nazarda tutilgan muhim yo'nalishlardan biri nima? A) Yagona valyuta joriy etish B) Davlatlar o'rtasida savdo bojlarini bekor qilish C) Korrupsiya yo'li bilan olingan aktivlarni qaytarish D) Bojxona ittifoqi tuzish To'g'ri javob: C) Korrupsiya yo'li bilan olingan aktivlarni qaytarish ✔ Izoh: Konvensiya profilaktika, jinoiy javobgarlik, xalqaro hamkorlik va aktivlarni qaytarish yo'nalishlarini qamrab oladi. 25. Shifrlash (kriptografik) vositalarini olib o'tishga nisbatan qanday tartib qo'llaniladi? A) Ular cheklangan tovar bo'lib, belgilangan hollarda ruxsatnoma talab qilinadi B) Ularni har qanday maqsadda olib o'tish butunlay va so'zsiz taqiqlangan C) Hech qanday cheklov yo'q, ular oddiy elektron tovar sifatida olib o'tiladi D) Ular faqat xalqaro pochta orqali, maxsus qadoqda yuboriladi To'g'ri javob: A) Ular cheklangan tovar bo'lib, belgilangan hollarda ruxsatnoma talab qilinadi ✔ Izoh: Kriptografik vositalar axborot xavfsizligi bilan bog'liq bo'lgani uchun cheklangan tovarlar qatoriga kiradi va qonunda belgilangan tartibda olib o'tiladi. 26. Reeksport rejimiga joylashtirilganda import paytida to'langan to'lovlar bilan nima bo'lishi mumkin? A) Ular jarima sifatida ikki baravar qilib undiriladi B) Qonunda belgilangan hollarda qaytarilishi mumkin C) Ular tashuvchining hisob raqamiga o'tkaziladi D) Ular hisobga olinib, eksport bojiga aylantiriladi To'g'ri javob: B) Qonunda belgilangan hollarda qaytarilishi mumkin ✔ Izoh: Reeksportda ilgari to'langan import to'lovlari qonunda belgilangan shartlar bajarilsa qaytariladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 105 27. Tovarlarni tavsiflash va kodlashning Garmonizatsiyalangan tizimini qaysi tashkilot ishlab chiqqan? A) Xalqaro valyuta jamg'armasi B) Xalqaro standartlashtirish tashkiloti C) Jahon savdo tashkiloti D) Jahon bojxona tashkiloti To'g'ri javob: D) Jahon bojxona tashkiloti✔ Izoh: Garmonizatsiyalangan tizim (HS) JBT tomonidan ishlab chiqilgan va boshqariladi; undan dunyoning aksariyat davlatlari foydalanadi. 28. JSTning Savdoni osonlashtirish to'g'risidagi bitimining asosiy maqsadi nima? A) Bojxona tartiblarini soddalashtirish va tovarlar harakatini tezlashtirish B) A'zo davlatlarda import boj stavkalarini bosqichma-bosqich va muntazam oshirib borish C) Xavfli yuklar tranzitini a'zo davlatlar hududida taqiqlash D) A'zo davlatlar uchun yagona valyuta kurslarini belgilash va qo'llash To'g'ri javob: A) Bojxona tartiblarini soddalashtirish va tovarlar harakatini tezlashtirish ✔ Izoh: Bitim bojxona va chegara tartiblarini shaffof, sodda va tez qilish orqali savdo xarajatlarini kamaytirishga qaratilgan. 29. Shanxay hamkorlik tashkiloti (ShHT) qaysi yili tashkil etilgan? A) 1996-yilda B) 1998-yilda C) 2008-yilda D) 2001-yilda To'g'ri javob: D) 2001-yilda ✔ Izoh: ShHT 2001-yilda Shanxayda tashkil topgan; O'zbekiston uning ta'sischi a'zolaridan biri. 30. Kioto konvensiyasining qaysi Maxsus ilovasi tranzitga bag'ishlangan? A) A ilova B) H ilova C) K ilova D) E ilova To'g'ri javob: D) E ilova ✔ Izoh: Qayta ko'rib chiqilgan Kioto konvensiyasining E Maxsus ilovasi bojxona tranziti, uzatish va kabotajga bag'ishlangan. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 106 18-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. O'simlik mahsulotlarini chegarada karantin nazoratidan o'tkazish qaysi xizmat vakolatiga kiradi? A) Xalqaro pochta jo'natmalari xizmati B) O'simliklar karantini (fitosanitariya) xizmati C) Favqulodda vaziyatlar va yong'in xavfsizligi xizmati D) Veterinariya va hayvonlar salomatligi xizmati To'g'ri javob: B) O'simliklar karantini (fitosanitariya) xizmati✔ Izoh: Chegarada o'simlik va o'simlik mahsulotlari karantin (fitosanitariya) nazoratidan o'tkaziladi, bojxona bu bilan hamkorlikda ishlaydi. 2. Yog'och va yog'ochdan tayyorlangan buyumlar GTning qaysi guruhida tasniflanadi? A) 14-guruhda B) 47-guruhda C) 94-guruhda D) 44-guruhda To'g'ri javob: D) 44-guruhda ✔ Izoh: 44-guruh yog'och, yog'och buyumlari va pista ko'mirni qamrab oladi. 3. Davlat mulkiga (xizmat transporti, kompyuter, jihozlar) nisbatan qanday munosabatda bo'lish kerak? A) Faqat xizmat maqsadida va ehtiyotkorlik bilan foydalanish B) Qarindosh va tanishlarga zarurat bo'lganda vaqtincha berib turish C) Shaxsiy va oilaviy ehtiyojlar uchun ham erkin foydalanish D) Eskirgan deb hisoblab, ularning saqlanishiga e'tiborsiz qoldirish To'g'ri javob: A) Faqat xizmat maqsadida va ehtiyotkorlik bilan foydalanish ✔ Izoh: Davlat mulki xalq mulki bo'lib, undan faqat xizmat maqsadlarida tejamkorlik va ehtiyotkorlik bilan foydalaniladi. 4. Konstitutsiyaga ko'ra yer, yer osti boyliklari, suv, o'simlik va hayvonot dunyosi qanday maqomga ega? A) Hech kimga tegishli emas va muhofaza qilinmaydi B) Xorijiy investorlar mulki C) Umummilliy boylik va davlat muhofazasida D) Faqat mahalliy hokimliklar mulki To'g'ri javob: C) Umummilliy boylik va davlat muhofazasida ✔ Izoh: Tabiiy resurslar umummilliy boylik bo'lib, ulardan oqilona foydalanish zarur va ular davlat muhofazasida. 5. Garmonizatsiyalangan tizimda nechta bo'lim mavjud? A) 30 ta B) 97 ta C) 15 ta D) 21 ta To'g'ri javob: D) 21 ta ✔ Izoh: GT 21 bo'limdan iborat bo'lib, ular guruhlarga bo'linadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 107 6. Bojxona xodimining yo'lovchiga «Xush kelibsiz» yoki «Oq yo'l» deb aytishi nimani ifodalaydi? A) Bojxona tekshiruvidan voz kechilganini B) Xizmatdagi rasmiyatchilik qoidalarini buzishni C) Yo'lovchi bilan ortiqcha shaxsiy yaqinlikni D) Mehmondo'stlik va xizmat madaniyatini To'g'ri javob: D) Mehmondo'stlik va xizmat madaniyatini✔ Izoh: Xushmuomala iboralar mamlakatning mehmondo'stligini ko'rsatadi va yo'lovchida ijobiy taassurot qoldiradi. 7. Incoterms qoidalarini qaysi tashkilot ishlab chiqadi va nashr etadi? A) Xalqaro valyuta jamg'armasi B) Xalqaro savdo palatasi (ICC) C) Jahon bojxona tashkiloti (JBT) D) Jahon banki To'g'ri javob: B) Xalqaro savdo palatasi (ICC) ✔ Izoh: Incoterms qoidalarini Parijda joylashgan Xalqaro savdo palatasi (International Chamber of Commerce) ishlab chiqadi. 8. Davlat xizmatiga qabul qilishda meritokratiya tamoyili nimani anglatadi? A) Qarindoshlik va tanish-bilishlik asosida tanlash B) Faqat nomzodning yoshi va xizmat stajiga qarab tanlash C) Faqat nufuzli shaxslarning tavsiyanomasi asosida tanlash D) Bilim, malaka va natijalar asosida tanlash To'g'ri javob: D) Bilim, malaka va natijalar asosida tanlash ✔ Izoh: Meritokratiya lavozimga tayinlash va ko'tarilishda nomzodning qobiliyati, malakasi va erishgan natijalarini asosiy mezon qiladi. 9. Naqd chet el valyutasini so'mga qonuniy almashtirish qayerda amalga oshiriladi? A) Chegara punktidagi taksi haydovchilari va hamrohlarida B) Vakolatli banklar va ularning ayirboshlash shoxobchalarida C) Ijtimoiy tarmoqlardagi e'lonlar orqali topilgan xususiy shaxslarda D) Dehqon bozorlaridagi xususiy valyuta ayirboshlovchilarda To'g'ri javob: B) Vakolatli banklar va ularning ayirboshlash shoxobchalarida ✔ Izoh: Valyuta ayirboshlash faqat vakolatli banklar va ularning shoxobchalari orqali qonuniy amalga oshiriladi; ko'chadagi ayirboshlash noqonuniy. 10. Talqin qilishning 1-qoidasiga ko'ra bo'lim va guruh nomlari qanday ahamiyatga ega? A) Ular bo'lim va guruh izohlaridan ustun turadi va birinchi qo'llanadi B) Faqat ularga qarab tovarning o'n xonali kodi bevosita aniqlanadi C) Tasniflashda hal qiluvchi yuridik ahamiyatga ega va pozitsiya matnidan ustun turadi D) Faqat qulaylik uchun, tasniflash pozitsiya matni va izohlar bo'yicha bajariladi To'g'ri javob: D) Faqat qulaylik uchun, tasniflash pozitsiya matni va izohlar bo'yicha bajariladi ✔ Izoh: 1-qoidaga ko'ra nomlar faqat ma'lumot uchun; tasniflash pozitsiyalar matni va bo'lim, guruh izohlariga muvofiq amalga oshiriladi. 11. Adabiy va badiiy asarlarni muhofaza qilish to'g'risidagi xalqaro konvensiya qaysi? A) Madrid kelishuvi B) Parij konvensiyasi C) Istanbul konvensiyasi D) Bern konvensiyasi To'g'ri javob: D) Bern konvensiyasi ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 108 Izoh: 1886-yilgi Bern konvensiyasi mualliflik huquqi, ya'ni adabiy va badiiy asarlarni xalqaro muhofaza qilishning asosiy hujjatidir. 12. Bojxona organlari ichki xavfsizlik bo'linmalarining asosiy vazifasi nima? A) Xizmat transport vositalarini ta'mirlash va texnik ko'rikdan o'tkazish B) Xodimlar orasida korrupsiya va qonunbuzarliklarning oldini olish C) Tashqi savdo tovarlarini rasmiylashtirish va chiqarish D) Deklaratsiyalar bo'yicha bojxona to'lovlarini hisoblash To'g'ri javob: B) Xodimlar orasida korrupsiya va qonunbuzarliklarning oldini olish✔ Izoh: Ichki xavfsizlik bo'linmalari xodimlarning halolligini ta'minlash va korrupsiyaviy holatlarni aniqlash bilan shug'ullanadi. 13. MDH davlatlari o'rtasidagi erkin savdo doirasida qo'llanadigan kelib chiqish sertifikati shakli qaysi? A) CN 23 shakli B) EUR.1 shakli C) ST-1 shakli D) «A» shakli To'g'ri javob: C) ST-1 shakli ✔ Izoh: MDH erkin savdo hududi doirasida tovar kelib chiqishi ST-1 shaklidagi sertifikat bilan tasdiqlanadi. 14. Tovar qiymatiga nisbatan foizda belgilanadigan boj stavkasi nima deyiladi? A) Qat'iy yig'im B) Kombinatsiyalashgan stavka C) Spetsifik stavka D) Advalor stavka To'g'ri javob: D) Advalor stavka ✔ Izoh: Advalor stavka tovarning bojxona qiymatiga nisbatan foizda hisoblanadi. 15. Referendum nima? A) Hukumatning navbatdan tashqari kengaytirilgan yig'ilishi B) Mahalliy kengashlarga deputatlar saylovini o'tkazish C) Konstitutsiyaviy sudning ochiq sud majlisi D) Muhim davlat masalalari bo'yicha umumxalq ovoz berishi To'g'ri javob: D) Muhim davlat masalalari bo'yicha umumxalq ovoz berishi ✔ Izoh: Referendum — jamiyat va davlat hayotining eng muhim masalalari bo'yicha fuqarolarning umumxalq ovoz berishi. 16. Davlat xizmatchisi uchun kasbiy malakani doimiy oshirib borish nima uchun muhim? A) Faqat lavozim maoshi va qo'shimcha to'lovlarni oshirish uchun B) Vazifalarni sifatli va qonunga muvofiq bajarish uchun C) Ish vaqtini qisqartirib, ko'proq dam olish imkonini olish uchun D) Hamkasblardan ustun ko'rinish va tez lavozim olish uchun To'g'ri javob: B) Vazifalarni sifatli va qonunga muvofiq bajarish uchun ✔ Izoh: Qonunchilik va texnologiyalar o'zgarib boradi; malakani oshirish xizmatni sifatli va xatosiz bajarish shartidir. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 109 17. Shaxsiy ko'rik qaysi sharoitda o'tkaziladi? A) Qarama-qarshi jinsdagi xodim tomonidan, guvohlarsiz B) Ochiq zalda kamera qarshisida, yozuvni efirga uzatgan holda C) Boshqa yo'lovchilar ko'z o'ngida, umumiy ko'rik zalida D) Alohida xonada, bir jinsdagi xodim va xolislar ishtirokida To'g'ri javob: D) Alohida xonada, bir jinsdagi xodim va xolislar ishtirokida✔ Izoh: Shaxsiy ko'rik inson qadr-qimmatini saqlagan holda, alohida xonada, bir jinsdagi xodim tomonidan, xolislar ishtirokida o'tkaziladi. 18. Tovarlarni shartli chiqarish nimani anglatadi? A) Tovar jo'natuvchiga qaytarib yuborilishini va tanlangan rejim butunlay bekor qilinishini B) Tovar huquqbuzarlik predmeti sifatida musodara qilinishini C) Tovar imtiyozlar yoki ta'minot bilan, muayyan cheklovlar ostida chiqarilishini D) Tovar hech qanday shartsiz va cheklovsiz erkin muomalaga chiqishini To'g'ri javob: C) Tovar imtiyozlar yoki ta'minot bilan, muayyan cheklovlar ostida chiqarilishini ✔ Izoh: Shartli chiqarilgan tovarlar bojxona nazorati ostida qoladi va ulardan foydalanishga ayrim cheklovlar qo'yiladi. 19. Yo'lovchi boshqa shaxsning yukini haq evaziga chegaradan olib o'tishga rozi bo'lsa, qanday xavf bor? A) Hech qanday xavf yo'q, chunki yuk egasi ma'lum B) Bojxona boshqa shaxsga tegishli yuklarni tekshirmaydi C) Yuk tarkibi uchun javobgarlik olib o'tuvchining o'ziga tushadi D) Javobgarlik to'liq va faqat yuk egasining o'ziga tushadi To'g'ri javob: C) Yuk tarkibi uchun javobgarlik olib o'tuvchining o'ziga tushadi ✔ Izoh: Yukni o'z nomidan olib o'tgan shaxs uni deklaratsiyalash va undagi narsalar uchun javob beradi, bu kontrabanda xavfini tug'diradi. 20. Tovarlar bojxona hududiga kelganda tashuvchining birinchi majburiyati nima? A) Plombalarni olib tashlab, yukni tushirish va qayta sanash B) Tovarlarni o'z omboriga olib ketib, bir necha kundan keyin bojxonaga xabar berish C) Tovarlarni darhol qabul qiluvchiga topshirish va tilxat olish D) Tovarlarni belgilangan joyda bojxonaga taqdim etib, kelgani haqida xabar berish To'g'ri javob: D) Tovarlarni belgilangan joyda bojxonaga taqdim etib, kelgani haqida xabar berish ✔ Izoh: Bojxona hududiga kelgan tovarlar o'tkazish punkti yoki belgilangan joyda bojxonaga taqdim etilishi va kelganligi haqida xabar berilishi kerak. 21. Tovarlarni olib kirishda deklaratsiyada ko'rsatilgan bojxona qiymati nimaga asos bo'ladi? A) Advalor bojxona to'lovlarini hisoblashga B) Tovar og'irligini aniqlashga C) Transport yo'nalishi va tashuvchini tanlashga D) Tovar rangini belgilashga To'g'ri javob: A) Advalor bojxona to'lovlarini hisoblashga ✔ Izoh: Bojxona qiymati advalor boj, shuningdek qiymatdan hisoblanadigan soliqlar uchun soliq solinadigan baza bo'ladi. 22. Aeroportlarda qo'llanadigan ikki yo'lakli tizimda «yashil yo'lak» kimlar uchun mo'ljallangan? A) Deklaratsiya qilinishi shart bo'lgan tovarlari yo'q yo'lovchilar uchun B) Valyutani deklaratsiya qilishi shart bo'lgan yo'lovchilar uchun C) Cheklangan tovarlarni olib o'tayotgan yo'lovchilar uchun D) Kuzatib borilmaydigan bagaji bor yo'lovchilar uchun To'g'ri javob: A) Deklaratsiya qilinishi shart bo'lgan tovarlari yo'q yo'lovchilar uchun ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 110 Izoh: Yashil yo'lakdan faqat yozma deklaratsiya qilinishi shart bo'lgan tovarlari bo'lmagan yo'lovchilar o'tadi. 23. Davlat hokimiyati tizimi qaysi tamoyilga asoslanadi? A) Hokimiyatning bir qismi diniy tashkilotlar va ulamolarga berilishi B) Hokimiyatning bitta oliy organda to'liq jamlanishi va markazlashuvi C) Hokimiyatning to'liq faqat Prezidentga tegishliligi va unga bo'ysunishi D) Hokimiyatning qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga bo'linishi To'g'ri javob: D) Hokimiyatning qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga bo'linishi✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra davlat hokimiyati qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatlariga bo'linish tamoyiliga asoslanadi. 24. Bojxona organlari xodimlari forma kiyimida bo'lishi nima uchun muhim? A) Faqat sovuq va yomg'irli ob-havodan himoyalanish uchun B) Yo'lovchilar oqimi orasida ko'zga tashlanmasdan yashirinish va ularni yashirin kuzatish uchun C) Xodimni rasmiy vakil sifatida ajratib ko'rsatish va intizomni ta'minlash uchun D) Xodimlarning shaxsiy moda didi va uslubini namoyish etish uchun To'g'ri javob: C) Xodimni rasmiy vakil sifatida ajratib ko'rsatish va intizomni ta'minlash uchun ✔ Izoh: Forma kiyimi bojxona mansabdor shaxsini aniqlashni osonlashtiradi va xizmat intizomini aks ettiradi. 25. Dastlabki deklaratsiyalash nimani nazarda tutadi? A) Deklaratsiyani yozma shaklsiz, faqat og'zaki topshirishni B) Deklaratsiyani tovar ichki bozorda sotilgandan keyin topshirishni C) Deklaratsiyani tovarlar bojxona hududiga kelgunga qadar topshirishni D) Deklaratsiyani tovar chiqarilgandan keyin istalgan vaqtda topshirishni To'g'ri javob: C) Deklaratsiyani tovarlar bojxona hududiga kelgunga qadar topshirishni ✔ Izoh: Dastlabki deklaratsiyalash tovar kelgunga qadar rasmiylashtiruvni boshlash va chiqarishni tezlashtirish imkonini beradi. 26. Bojxona organlari mansabdor shaxslari bojxona nazorati jarayonida kimlarning huquqlarini hurmat qilishi shart? A) Faqat chet el fuqarolari va fuqaroligi bo'lmagan shaxslarning huquqlarini B) Tovarlarni olib o'tuvchi shaxslar va boshqa ishtirokchilarning C) Faqat davlat xizmatchilari va ularning oila a'zolarining D) Faqat bojxona xodimlari va ularning yaqin qarindoshlarining To'g'ri javob: B) Tovarlarni olib o'tuvchi shaxslar va boshqa ishtirokchilarning ✔ Izoh: Bojxona xodimlari nazorat jarayonida jismoniy va yuridik shaxslarning qonuniy huquq va manfaatlarini hurmat qiladi. 27. Yo'lovchi deklaratsiya to'ldirishda xato qilganini bilsa, nima qilishi kerak? A) Deklaratsiyani yashirishi va yangisini to'ldirmasligi kerak B) Ko'rikdan qochish uchun deklaratsiyani tashlab, boshqa yo'lakdan o'tib ketishi kerak C) Bojxona xodimiga murojaat qilib, xatoni tuzatish imkoniyatidan foydalanishi kerak D) Hech narsa qilmasligi kerak, xato ahamiyatsiz To'g'ri javob: C) Bojxona xodimiga murojaat qilib, xatoni tuzatish imkoniyatidan foydalanishi kerak ✔ Izoh: Deklaratsiya qabul qilinishidan oldin yo'lovchi ma'lumotlarni o'zgartirishi yoki tuzatishi mumkin, bu qonunbuzarlikning oldini oladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 111 28. Tashqi savdo shartnomasi (kontrakt)da odatda nimalar ko'rsatiladi? A) Faqat bank nomi, hisob raqami va boshqa to'lov rekvizitlari B) Tomonlar, tovar, narx, yetkazish va to'lov shartlari C) Faqat tovarning rangi, o'lchami va qadoq turi D) Faqat tomonlarning telefon raqamlari va manzillari To'g'ri javob: B) Tomonlar, tovar, narx, yetkazish va to'lov shartlari✔ Izoh: Kontraktning muhim shartlariga predmet, miqdor, sifat, narx, yetkazib berish va to'lov shartlari hamda nizolarni hal qilish tartibi kiradi. 29. Yo'lovchining shaxsiy ma'lumotlari va bagajidagi buyumlar haqidagi ma'lumot bilan qanday munosabatda bo'lish kerak? A) Hamkasblar bilan kulgi uchun muhokama qilish mumkin B) Ijtimoiy tarmoqqa joylash mumkin C) Maxfiy saqlash va faqat xizmat maqsadida foydalanish kerak D) Boshqa yo'lovchilarga aytish mumkin To'g'ri javob: C) Maxfiy saqlash va faqat xizmat maqsadida foydalanish kerak ✔ Izoh: Yo'lovchi haqidagi ma'lumotlar maxfiy bo'lib, faqat xizmat maqsadida va qonunda belgilangan tartibda ishlatiladi. 30. Jismoniy shaxs ov quroli olib o'tmoqchi bo'lsa, nima talab qilinadi? A) Faqat qurolni qulflanadigan maxsus qutiga solish B) Hech qanday ruxsat kerak emas, faqat bojxonaga og'zaki xabar berish kifoya C) Vakolatli organlarning ruxsatnomasi va qurolni deklaratsiyalash D) Faqat ov klubi a'zoligi guvohnomasini ko'rsatish To'g'ri javob: C) Vakolatli organlarning ruxsatnomasi va qurolni deklaratsiyalash ✔ Izoh: Qurol va o'q-dorilar cheklangan tovarlar bo'lib, ruxsatnoma bilan va yozma deklaratsiyalangan holda olib o'tiladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 112 19-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Bojxona organlari kontrabandaga qarshi kurashda qanday maxsus faoliyatni amalga oshirish huquqiga ega? A) Tezkor-qidiruv faoliyatini B) Qonun qabul qilish C) Sud hukmini chiqarish D) Notarial harakatlarni bajarish To'g'ri javob: A) Tezkor-qidiruv faoliyatini✔ Izoh: Bojxona organlari qonunda belgilangan doirada tezkor-qidiruv faoliyati orqali kontrabanda kanallarini aniqlaydi. 2. Bojxona qiymati deklaratsiyasi (DTS) nima uchun to'ldiriladi? A) Tovarning preferensial kelib chiqishini tasdiqlash uchun B) Haydovchi va transport vositasi ma'lumotlarini kiritish uchun C) Bojxona qiymati qanday aniqlanganini va uning tarkibiy qismlarini ko'rsatish uchun D) Tovarni tashish yo'nalishi va oraliq to'xtash joylarini ko'rsatish uchun To'g'ri javob: C) Bojxona qiymati qanday aniqlanganini va uning tarkibiy qismlarini ko'rsatish ✔ uchun Izoh: Bojxona qiymati deklaratsiyasida qo'llangan usul, narx va qo'shiladigan yoki chegiriladigan xarajatlar ko'rsatiladi. 3. Import bojxona bojining asosiy iqtisodiy vazifalaridan biri qaysi? A) Xorijiy ishlab chiqaruvchilarni subsidiyalash va ularni qo'llab-quvvatlash B) Milliy valyutaning rasmiy kursini belgilash C) Mahalliy ishlab chiqaruvchilarni himoya qilish va byudjetga daromad keltirish D) Tovarlar eksportini to'liq taqiqlash To'g'ri javob: C) Mahalliy ishlab chiqaruvchilarni himoya qilish va byudjetga daromad keltirish ✔ Izoh: Import boji ichki bozorni tartibga solish, mahalliy ishlab chiqarishni himoya qilish va fiskal daromad olish uchun ishlatiladi. 4. Bojxona nazoratidan o'tkazilayotgan transport vositasida yashirin joylar (tayniklar) aniqlansa, bu nimani anglatadi? A) Transportning konstruktiv afzalligi hisoblanadi va qayd etiladi B) Kontrabanda belgisi bo'lishi mumkin va chuqurroq tekshiruv talab etiladi C) Odatiy holat, hech qanday qo'shimcha tekshiruv kerak emas D) Tovarni tez chiqarish uchun asos bo'ladi To'g'ri javob: B) Kontrabanda belgisi bo'lishi mumkin va chuqurroq tekshiruv talab etiladi ✔ Izoh: Maxsus yasalgan yashirin joylar tovarlarni bojxona nazoratidan yashirish belgisi bo'lib, kontrabandani taxmin qilish uchun asos bo'ladi. 5. Xodim o'z faoliyatida boshqa xodimning korrupsiyaviy harakatini sezib qolsa, qanday yo'l tutishi to'g'ri? A) Sukut saqlash evaziga undan noqonuniy daromaddan ulush talab qilishi B) Belgilangan tartibda rahbariyat yoki vakolatli organga xabar berishi C) Jamoadagi munosabatni buzmaslik uchun sir saqlab, e'tiborsiz qoldirishi D) Xodimni ijtimoiy tarmoqda ismini aytib, ochiqchasiga tahqirlashi To'g'ri javob: B) Belgilangan tartibda rahbariyat yoki vakolatli organga xabar berishi ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 113 Izoh: Korrupsiya haqida xabar berish xizmatchining burchidir; buni rasmiy kanallar orqali, dalillarni saqlagan holda qilish kerak. 6. Xalqaro ma'muriy hamkorlik doirasida olingan bojxona axborotidan qanday foydalaniladi? A) Faqat so'ralgan maqsadlarda va maxfiylikka rioya qilgan holda B) Uni olgan organ istalgan tijorat maqsadida erkin foydalanishi mumkin C) Uni jamoatchilik bilishi uchun ommaviy axborot vositalarida e'lon qilish uchun D) Uni manfaatdor uchinchi shaxslarga haq evaziga taqdim etish uchun To'g'ri javob: A) Faqat so'ralgan maqsadlarda va maxfiylikka rioya qilgan holda✔ Izoh: Xalqaro bitimlar bo'yicha olingan ma'lumotlar maxfiy saqlanadi va faqat kelishilgan maqsadlarda ishlatiladi. 7. JBTning SAFE standartlar majmuasi nimaga qaratilgan? A) Global savdoni xavfsiz qilish va osonlashtirishga B) Valyuta kurslarini barqarorlashtirishga C) Bojxona xodimlariga ish haqi belgilashga D) Mualliflik huquqi va patentlarni chegarada himoya qilishga To'g'ri javob: A) Global savdoni xavfsiz qilish va osonlashtirishga ✔ Izoh: SAFE standartlari xalqaro ta'minot zanjiri xavfsizligini oshirish va qonuniy savdoni osonlashtirishga qaratilgan. 8. Tovarlarning kelib chiqish qoidalari nima uchun kerak? A) Tovarni tashish uchun eng arzon transport turini aniqlash uchun B) Tovar qaysi davlatniki ekanini aniqlab, tarif va imtiyozlarni qo'llash uchun C) Tovarning ichki bozordagi chakana va ulgurji narxini davlat tomonidan belgilash uchun D) Tovarning sifat sertifikati va xavfsizlik belgisini tanlash uchun To'g'ri javob: B) Tovar qaysi davlatniki ekanini aniqlab, tarif va imtiyozlarni qo'llash uchun ✔ Izoh: Kelib chiqish mamlakati imtiyozli stavkalar, kvotalar, antidemping choralar va statistika uchun aniqlanadi. 9. Bojxona qiymatini aniqlashning nechta usuli mavjud? A) To'qqizta B) To'rtta C) Uchta D) Oltita To'g'ri javob: D) Oltita ✔ Izoh: Bitim qiymati, bir xil tovarlar, o'xshash tovarlar, chegirish, qo'shish va zaxira usuli — jami oltita usul mavjud. 10. Bojxona ombori rejimida tovarlar qanday holatda saqlanadi? A) Import to'lovlari to'lanmasdan, bojxona nazorati ostida B) Bojxona nazoratisiz, faqat egasining ixtiyorida C) Tovar davlat mulkiga o'tkazilgan va hisobga olingan holda D) Import to'lovlari to'langan va erkin muomalaga chiqarilgan holda To'g'ri javob: A) Import to'lovlari to'lanmasdan, bojxona nazorati ostida ✔ Izoh: Bojxona omborida xorijiy tovarlar import boj va soliqlari undirilmasdan, nazorat ostida saqlanadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 114 11. Iste'molchilarning kontrafakt tovar sotib olishining salbiy oqibati qaysi? A) Sifatsiz yoki xavfli mahsulot olish va kafolatdan mahrum bo'lish B) Original tovarga nisbatan qo'shimcha chegirma va bonus olish C) Kafolatlangan va sertifikatlangan sifatli mahsulot olish D) Ishlab chiqaruvchining rasmiy kafolat xizmatidan foydalanish To'g'ri javob: A) Sifatsiz yoki xavfli mahsulot olish va kafolatdan mahrum bo'lish✔ Izoh: Kontrafakt mahsulot sifat va xavfsizlik nazoratidan o'tmaydi, unga ishlab chiqaruvchi kafolati ham amal qilmaydi. 12. Pora beruvchi va pora oluvchi o'rtasida kelishuvga erishishga ko'maklashuvchi shaxs nima qiladi? A) Kelishuvni tasdiqlovchi notarial harakat bajaradi B) Tomonlar uchun xayriya tadbirini tashkil qiladi C) Tomonlarga qonuniy yuridik maslahat beradi D) Poraxo'rlikda vositachilik qiladi To'g'ri javob: D) Poraxo'rlikda vositachilik qiladi ✔ Izoh: Poraxo'rlikda vositachilik pora beruvchi va oluvchi o'rtasida kelishuv tuzish yoki porani yetkazishga ko'maklashish bo'lib, jinoyat hisoblanadi. 13. Kioto konvensiyasidagi «audit asosidagi nazorat» nimani anglatadi? A) Tijorat hisob yozuvlari va tizimlarini tekshirish orqali to'g'rilikni aniqlash B) Transport vositalarini rentgen, skaner va boshqa texnik vositalar orqali har safar tekshirish C) Yo'lovchilarni va ularning qo'l yukini shaxsiy ko'rikdan o'tkazish D) Har bir yukni chegarada ochib ko'rish va to'liq qayta sanab chiqish To'g'ri javob: A) Tijorat hisob yozuvlari va tizimlarini tekshirish orqali to'g'rilikni aniqlash ✔ Izoh: Audit asosidagi nazoratda bojxona deklaratsiyalarning to'g'riligini shaxsning kitoblari, yozuvlari va biznes tizimlarini o'rganib aniqlaydi. 14. Havo transportida yukni tashishni tasdiqlovchi hujjat qanday ataladi? A) Konosament (bill of lading) B) TIR kitobchasi (TIR carnet) C) CMR yuk xati (road waybill) D) Aviayuk xati (air waybill) To'g'ri javob: D) Aviayuk xati (air waybill) ✔ Izoh: Havo orqali yuk tashishda aviayuk xati (AWB) yuk qabul qilinganini va tashish shartnomasini tasdiqlaydi. 15. Tranzit rejimida tovarlar qaysi joylar o'rtasida tashiladi? A) Jo'natish bojxona organidan belgilangan joy bojxona organigacha B) Xaridor omboridan to'lovni qabul qiluvchi bankkacha C) Bojxona postidan iqtisodiy sud binosigacha D) Ishlab chiqaruvchi zavoddan to'g'ridan-to'g'ri chakana savdo do'konigacha To'g'ri javob: A) Jo'natish bojxona organidan belgilangan joy bojxona organigacha ✔ Izoh: Tranzit jo'natish bojxona organida boshlanadi va belgilangan joy bojxona organida yakunlanadi. 16. Tanlab nazorat (selektivlik) tamoyili nimani anglatadi? A) Har bir yuk albatta to'liq fizik ko'rikdan o'tkaziladi B) Hech qaysi yuk tekshirilmaydi, faqat hujjat qabul qilinadi C) Faqat inspektor o'z xohishiga ko'ra tanlagan yuklar tekshiriladi D) Xavf tahlili asosida tanlangan yuklar tekshiriladi To'g'ri javob: D) Xavf tahlili asosida tanlangan yuklar tekshiriladi ✔ Izoh: Selektivlik nazorat choralarini xavf tahlili natijalariga ko'ra tanlab qo'llashni bildiradi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 115 17. Sotuvchi va xaridor o'zaro bog'liq bo'lsa, bitim qiymati avtomatik rad etiladimi? A) Ha, faqat ular bitta mamlakatda ro'yxatdan o'tgan bo'lsa rad etiladi B) Yo'q, tomonlar o'rtasidagi bog'liqlik hech qachon ahamiyatga ega emas C) Yo'q, faqat bog'liqlik narxga ta'sir qilgani aniqlansa rad etiladi D) Ha, bog'liq shaxslar bitimi har doim avtomatik rad etiladi To'g'ri javob: C) Yo'q, faqat bog'liqlik narxga ta'sir qilgani aniqlansa rad etiladi✔ Izoh: O'zaro bog'liqlikning o'zi bitim qiymatini rad etish uchun asos emas; uning narxga ta'siri tekshiriladi. 18. Savdoni osonlashtirish to'g'risidagi bitim (TFA) qaysi tashkilot doirasida qabul qilingan? A) Jahon bojxona tashkiloti B) Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashi C) Xalqaro savdo palatasi D) Jahon savdo tashkiloti To'g'ri javob: D) Jahon savdo tashkiloti ✔ Izoh: Savdoni osonlashtirish to'g'risidagi bitim JSTning ko'p tomonlama bitimi bo'lib, bojxona tartib- taomillarini soddalashtirishga qaratilgan. 19. Chegaradagi qo'shni davlatlar bojxona organlarining birgalikdagi nazorati nimaga xizmat qiladi? A) Xavf tug'ilganda chegarani ikkala tomondan yopib qo'yishga B) Chegarada aniqlangan tovarlarni birgalikda musodara qilishga C) Nazorat muddatini ikki baravar uzaytirib, ishonchlilikni oshirishga D) Takroriy tekshiruvlarni qisqartirib, o'tishni tezlashtirishga To'g'ri javob: D) Takroriy tekshiruvlarni qisqartirib, o'tishni tezlashtirishga ✔ Izoh: Qo'shma nazoratda tekshiruvlar bir joyda bir vaqtda o'tkazilib, yuk va yo'lovchilar vaqti tejaladi. 20. JBTning SAFE standartlar tizimi nimaga qaratilgan? A) Yo'lovchilarga boj imtiyozlari va bojsiz savdo shoxobchalari berishga B) Tovarlar kelib chiqishini aniqlashning preferensial qoidalariga C) Xalqaro savdo zanjiri xavfsizligi va savdoni osonlashtirishga D) Bojxona qiymatini hisoblashning yagona usullarini joriy etishga To'g'ri javob: C) Xalqaro savdo zanjiri xavfsizligi va savdoni osonlashtirishga ✔ Izoh: SAFE — global savdoni xavfsiz qilish va osonlashtirish standartlari; unda vakolatli iqtisodiy operator konsepsiyasi ham bor. 21. Bojxona organlarida «kinolog» kim? A) Bojxona ekspertiza laboratoriyasi xodimi B) Kino va video mahsulotlarini tekshiruvchi xodim C) Xizmat itlari bilan ishlovchi mutaxassis D) Hujjatlar tarjimoni To'g'ri javob: C) Xizmat itlari bilan ishlovchi mutaxassis ✔ Izoh: Kinolog maxsus tayyorlangan xizmat itlari bilan ishlaydi va ular yordamida taqiqlangan moddalarni qidiradi. 22. Davlat xaridlarini elektron tizim orqali o'tkazish korrupsiyaga qarshi qanday foyda beradi? A) Tanlovdagi ishtirokchilar sonini oldindan belgilangan doiraga cheklaydi B) Tanlov natijalarini ishtirokchilardan yashirin saqlashga imkon beradi C) Xarid narxini sun'iy ravishda oshirib, byudjet xarajatini ko'paytiradi D) Raqobat va shaffoflikni oshirib, kelishilgan tanlovlarni kamaytiradi To'g'ri javob: D) Raqobat va shaffoflikni oshirib, kelishilgan tanlovlarni kamaytiradi ✔ Izoh: Elektron xaridlar ochiq e'lon, teng sharoit va natijalarni oshkora qilish orqali korrupsion kelishuvlar ehtimolini kamaytiradi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 116 23. «Drawback» (to'lovlarni qaytarish) tartibi nimani anglatadi? A) Tovarni bojxona omborida saqlaganlik uchun ombor egasi tomonidan haq olish B) Eksport qilingan tovarlar yoki ular tarkibidagi materiallar uchun to'langan import to'lovlarini qaytarish C) Import to'lovlarini to'lashni kechiktirish uchun bojxona organi tomonidan foizsiz bank krediti berish tartibi D) Eksport qilingan tovarga qo'shimcha eksport boji va yig'imlar undirish To'g'ri javob: B) Eksport qilingan tovarlar yoki ular tarkibidagi materiallar uchun to'langan import ✔ to'lovlarini qaytarish Izoh: Drawback — import qilingan va keyinchalik eksport qilingan tovarlar yoki ularning tarkibiy qismlari uchun to'langan to'lovlarni qaytarish. 24. Musodara (konfiskatsiya) nima? A) Tovarni bojxona omborida haq evaziga saqlash xizmati B) Tovarni egasiga vaqtincha qaytarib, kafillik ostida saqlatish C) Mulkni davlat foydasiga majburiy va tekinga olib qo'yish D) Tovar qiymatini davlatga bo'lib-bo'lib to'lash tartibi To'g'ri javob: C) Mulkni davlat foydasiga majburiy va tekinga olib qo'yish ✔ Izoh: Musodara — huquqbuzarlik predmeti yoki quroli bo'lgan mulkni sud yoki vakolatli organ qarori bilan davlat mulkiga majburiy o'tkazish. 25. Bojxona identifikatsiya vositalariga nimalar kiradi? A) Plombalar, muhrlar, shtamplar va raqamli yoki harfli markirovka B) Yo'lovchilarning pasportlari va viza hujjatlari C) Tovar sotuvchisining tashrif qog'ozi va firma blanki D) Transport vositalarining davlat raqam belgilari To'g'ri javob: A) Plombalar, muhrlar, shtamplar va raqamli yoki harfli markirovka ✔ Izoh: Identifikatsiya vositalari tovarlar, transport va hujjatlar o'zgartirilmaganligini ta'minlash uchun qo'llanadi. 26. Chiqarilgandan keyingi nazoratning asosiy afzalligi nima? A) Deklaratsiya topshirish majburiyatini butunlay bekor qilish B) Har bir yukni chegarada majburiy ochib, to'liq sanab chiqish C) Kutish vaqtini kamaytirib, nazoratni hujjatlar bo'yicha keyinroq o'tkazish D) Tovarlarni chegarada uzoq muddat ushlab turish imkoniyati To'g'ri javob: C) Kutish vaqtini kamaytirib, nazoratni hujjatlar bo'yicha keyinroq o'tkazish ✔ Izoh: Keyingi nazorat tovarlarni tez chiqarish va murakkab tekshiruvlarni kompaniya hujjatlari asosida keyinroq o'tkazish imkonini beradi. 27. Madaniy boyliklarni (antiqa buyumlar, qadimiy qo'lyozmalar) chet elga olib chiqish uchun odatda nima talab qilinadi? A) Vakolatli organning ruxsatnomasi yoki xulosasi B) Faqat buyum sotib olingan do'konning cheki C) Shaxsiy buyum bo'lgani uchun hech qanday hujjat talab qilinmaydi D) Faqat yo'lovchining aviachiptasi va pasporti To'g'ri javob: A) Vakolatli organning ruxsatnomasi yoki xulosasi ✔ Izoh: Madaniy boyliklar cheklangan tovarlar qatoriga kiradi; ularni olib chiqish uchun vakolatli organ ekspertizasi va ruxsatnomasi zarur. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 117 28. Kontrabanda subyekti kim bo'lishi mumkin? A) Faqat O'zbekistonga vaqtincha kelgan va vizasi bor chet el fuqarosi B) Faqat davlat ro'yxatidan o'tgan yuridik shaxs C) Aqli raso, qonunda belgilangan yoshga yetgan jismoniy shaxs D) Faqat bojxona sohasida ishlovchi davlat xizmatchisi To'g'ri javob: C) Aqli raso, qonunda belgilangan yoshga yetgan jismoniy shaxs✔ Izoh: Jinoiy javobgarlik subyekti aqli raso va jinoiy javobgarlik yoshiga yetgan jismoniy shaxs bo'ladi; fuqarolik ahamiyatga ega emas. 29. Bojxona organlari nima sababdan sanitariya, veterinariya va fitosanitariya nazorati organlari bilan hamkorlik qiladi? A) Ularning vazifalarini to'liq o'z zimmasiga olib, mustaqil bajarish uchun B) Bojxona xodimlarining ish yukini kamaytirib, nazoratni ularga o'tkazish uchun C) Xavfli kasalliklar va zararkunandalar kirib kelishining oldini olish uchun D) Undirilgan bojxona to'lovlarini o'zaro teng bo'lishib olish uchun To'g'ri javob: C) Xavfli kasalliklar va zararkunandalar kirib kelishining oldini olish uchun ✔ Izoh: Chegara nazorati organlarining hamkorligi xavfli kasalliklar, zararkunandalar va sifatsiz mahsulotlar mamlakatga kirishining oldini oladi. 30. Sifatsiz chiqqan import tovari yetkazib beruvchiga qaytarib yuborilmoqda. Qaysi rejim qo'llanishi mumkin? A) Reeksport B) Tashqi qayta ishlash C) Reimport D) Vaqtincha olib chiqish To'g'ri javob: A) Reeksport ✔ Izoh: Xorijiy tovarni bojxona hududidan qaytarib olib chiqish reeksport rejimiga mos keladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 118 20-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Davlat xizmatchisi xizmat vazifasini bajarishda tazyiq yoki noqonuniy ta'sirga duch kelsa, nima qiladi? A) Belgilangan tartibda rahbariyatga yoki vakolatli organga xabar beradi B) Xizmatni darhol tashlab ketib, ariza yozmasdan ishdan ketadi C) Muammo chiqmasligi uchun tazyiqqa bo'ysunib, talabni bajaradi D) Vaziyatni yashirib, bu haqda hech kimga ma'lum qilmaydi To'g'ri javob: A) Belgilangan tartibda rahbariyatga yoki vakolatli organga xabar beradi✔ Izoh: Noqonuniy ta'sir haqida xabar berish xizmatchini himoya qiladi va qonunbuzarlikning oldini olishga yordam beradi. 2. Aeroportlarda keng qo'llaniladigan «ikki yo'lak» tizimida «yashil yo'lak» nimani anglatadi? A) Bolali yo'lovchilar uchun yo'lak B) Diplomatlar uchun maxsus yo'lak C) Deklaratsiya qilinishi lozim bo'lgan tovarlar yo'q D) Deklaratsiya qilinishi lozim bo'lgan tovarlar bor To'g'ri javob: C) Deklaratsiya qilinishi lozim bo'lgan tovarlar yo'q ✔ Izoh: «Yashil yo'lak» yo'lovchida yozma deklaratsiya qilinishi lozim bo'lgan tovarlar yo'qligini bildiradi. 3. Bojxona kinologik xizmatining asosiy vazifasi nima? A) Bojxona binolari va hududini tozalash va obodonlashtirish ishlarini tashkil etish B) O'rgatilgan itlar yordamida narkotik, portlovchi va boshqa taqiqlangan narsalarni aniqlash C) Musodara qilingan tovarlarni omborga joylashtirish va ularni kecha-kunduz qo'riqlash D) Yo'lovchilarga chegarada ma'lumot va yo'riqnoma berish To'g'ri javob: B) O'rgatilgan itlar yordamida narkotik, portlovchi va boshqa taqiqlangan narsalarni ✔ aniqlash Izoh: Xizmat itlari yashirilgan narkotik vositalar, portlovchi moddalar, valyuta va boshqa narsalarni tez aniqlashda qo'llanadi. 4. To'liq bo'lmagan deklaratsiyalash qachon ruxsat etiladi? A) Deklarant ma'lumotlarni ataylab yashirmoqchi yoki noto'g'ri ko'rsatmoqchi bo'lganda B) Deklarant zarur ma'lumotlarning bir qismiga uzrli sabab bilan ega bo'lmaganda C) Deklarant bojxona to'lovlarini to'lashni istamaganda va kechiktirganda D) Tovar olib kirish taqiqlangan tovarlar ro'yxatiga kiritilgan bo'lganda To'g'ri javob: B) Deklarant zarur ma'lumotlarning bir qismiga uzrli sabab bilan ega bo'lmaganda ✔ Izoh: Uzrli sabablarga ko'ra ayrim ma'lumotlar bo'lmasa, keyinchalik to'ldirish majburiyati bilan to'liq bo'lmagan deklaratsiya qabul qilinishi mumkin. 5. Bojxona deklaratsiyasini qabul qilishda bojxona inspektori dastlab nimani tekshiradi? A) Deklaratsiya to'ldirilishining to'g'riligi va hujjatlar to'liqligini B) Deklarantning oilaviy ahvoli va farzandlari sonini C) Tovarning chakana do'kondagi narxi va chegirmalarini D) Deklarantning siyosiy qarashlari, partiyaga a'zoligi va jamoat faoliyatini To'g'ri javob: A) Deklaratsiya to'ldirilishining to'g'riligi va hujjatlar to'liqligini ✔ Izoh: Qabul qilish bosqichida deklaratsiyaning shakli, majburiy ma'lumotlar va ilova hujjatlar mavjudligi tekshiriladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 119 6. Bojxona organlari bilan boshqa davlat organlari o'rtasida axborot almashinuvining zamonaviy vositasi qaysi? A) Faqat qog'oz xatlar orqali pochtada yuborish B) Ommaviy axborot vositalari orqali ochiq e'lon qilish C) Faqat og'zaki telefon xabarlari D) Idoralararo elektron axborot almashinuvi tizimlari To'g'ri javob: D) Idoralararo elektron axborot almashinuvi tizimlari✔ Izoh: Elektron idoralararo almashinuv hujjatlarni qayta taqdim etish zaruratini kamaytiradi va rasmiylashtiruvni tezlashtiradi. 7. Deklaratsiyalash majburiyati kimning zimmasida? A) Tovarni ishlab chiqargan va jo'natgan xorijiy zavod zimmasida B) Tovar kelgan bojxona posti boshlig'i va navbatchi inspektor zimmasida C) Deklarant yoki uning nomidan ish ko'ruvchi bojxona brokeri zimmasida D) Yo'l harakati xavfsizligi xizmati va uning inspektorlari zimmasida To'g'ri javob: C) Deklarant yoki uning nomidan ish ko'ruvchi bojxona brokeri zimmasida ✔ Izoh: Tovarlarni deklaratsiyalash deklarant yoki uning topshirig'i bilan bojxona brokeri tomonidan amalga oshiriladi. 8. Bojxona organlarining ommaviy axborot vositalari va jamoatchilik bilan aloqasi nimaga xizmat qiladi? A) Tijorat sirlarini e'lon qilishga B) Faoliyat shaffofligini va huquqiy xabardorlikni oshirishga C) Tergov ma'lumotlarini oshkor qilishga D) Deklarantlarning shaxsiy va tijorat ma'lumotlarini keng tarqatishga To'g'ri javob: B) Faoliyat shaffofligini va huquqiy xabardorlikni oshirishga ✔ Izoh: Jamoatchilik bilan aloqalar qoidalarni tushuntirish va ishonchni oshirishga yordam beradi, maxfiy ma'lumotlar esa himoyalanadi. 9. Elektr mashinalari va uskunalari GTning qaysi guruhida tasniflanadi? A) 90-guruhda B) 87-guruhda C) 84-guruhda D) 85-guruhda To'g'ri javob: D) 85-guruhda ✔ Izoh: 85-guruh elektr mashinalari, uskunalari, ovoz va tasvir yozish apparatlarini qamrab oladi. 10. Tashqi savdoda yukni tashishni tashkil qiluvchi va hujjatlarni rasmiylashtiruvchi vositachi kim? A) Auditor B) Brend egasi C) Notarius D) Ekspeditor To'g'ri javob: D) Ekspeditor ✔ Izoh: Ekspeditor mijoz topshirig'i bilan yukni tashish, saqlash va rasmiylashtirish bilan bog'liq xizmatlarni tashkil qiladi. 11. O'zbekistonda Mustaqillik kuni qaysi sanada nishonlanadi? A) 31-avgustda B) 8-dekabrda C) 21-martda D) 1-sentyabrda To'g'ri javob: D) 1-sentyabrda ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 120 Izoh: Mustaqillik kuni har yili 1-sentyabrda umumxalq bayrami sifatida nishonlanadi. 12. Bojxona organlarining huquqni muhofaza qilish funksiyasiga nima kiradi? A) Tashqi savdo shartnomalarini tuzish B) Bojxona boji stavkalarini qonun bilan tasdiqlash va ularni o'zgartirish C) Xalqaro yuk tashish tariflarini belgilash D) Kontrabanda va bojxona qoidabuzarliklariga qarshi kurash To'g'ri javob: D) Kontrabanda va bojxona qoidabuzarliklariga qarshi kurash✔ Izoh: Bojxona organlari kontrabanda, bojxona qoidalarini buzish va boshqa huquqbuzarliklarni aniqlash, oldini olish va bartaraf etish bilan shug'ullanadi. 13. Bolalar o'yinchoqlarini sovg'a sifatida oz miqdorda olib kirish odatda qanday baholanadi? A) Har doim tijorat yuki sifatida B) Faqat import litsenziyasi bilan C) Har doim taqiqlangan tovar sifatida musodara qilinadi D) Shaxsiy foydalanish tovari, me'yorlar doirasida To'g'ri javob: D) Shaxsiy foydalanish tovari, me'yorlar doirasida ✔ Izoh: Oz miqdordagi sovg'alar shaxsiy foydalanish tovarlariga kiradi va umumiy me'yorlar doirasida olib kiriladi. 14. O'zbekiston davlat mustaqilligi qachon e'lon qilingan? A) 1991-yil 1-sentyabrda B) 1991-yil 31-avgustda C) 1992-yil 8-dekabrda D) 1990-yil 20-iyunda To'g'ri javob: B) 1991-yil 31-avgustda ✔ Izoh: 1991-yil 31-avgustda O'zbekiston Respublikasining davlat mustaqilligi e'lon qilingan; 1-sentyabr Mustaqillik kuni sifatida nishonlanadi. 15. Narkotik yoki psixotrop moddalar saqlovchi dori vositalarini shaxsiy foydalanish uchun olib o'tishda nima talab qilinadi? A) Faqat do'stning tavsiyanomasi B) Hech qanday hujjat kerak emas C) Shifokor retsepti yoki tibbiy hujjat D) Faqat dorixona cheki To'g'ri javob: C) Shifokor retsepti yoki tibbiy hujjat ✔ Izoh: Nazorat qilinadigan moddalar saqlovchi dorilar shaxsiy foydalanish uchun miqdorda va tibbiy hujjatlar bilan olib o'tiladi. 16. Bojxona brokeri deklarant nomidan ishlaganda u qanday hujjat asosida harakat qiladi? A) Bojxona inspektorining og'zaki ruxsati asosida B) Xorijiy sotuvchining kafolat xati va tijorat invoysi asosida C) Hech qanday hujjatsiz, faqat og'zaki kelishuv bilan D) Deklarant bilan tuzilgan shartnoma yoki ishonchnoma asosida To'g'ri javob: D) Deklarant bilan tuzilgan shartnoma yoki ishonchnoma asosida ✔ Izoh: Broker deklarant bilan tuzilgan shartnoma asosida va uning topshirig'iga ko'ra bojxona operatsiyalarini bajaradi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 121 17. Tovarni pul ishtirokisiz boshqa tovarga almashtirish asosidagi tashqi savdo operatsiyasi nima deyiladi? A) Faktoring B) Barter C) Franchayzing D) Lizing To'g'ri javob: B) Barter✔ Izoh: Barter — pul to'lovisiz tovarlarni bevosita ayirboshlash operatsiyasi; u valyuta nazorati uchun alohida e'tibor talab qiladi. 18. Bojxona organlariga xizmatga kirgan shaxs xizmatga sodiqlikni tasdiqlab nima qabul qiladi? A) Mukofot B) Imtiyoz C) Ta'til D) Qasamyod To'g'ri javob: D) Qasamyod ✔ Izoh: Qasamyod xodimning Vatan, xalq va qonunga sodiqlik, xizmat burchini halol bajarish majburiyatini rasmiy tasdiqlaydi. 19. Qahva, choy va ziravorlar GTning qaysi guruhiga kiradi? A) 33-guruhga B) 17-guruhga C) 21-guruhga D) 9-guruhga To'g'ri javob: D) 9-guruhga ✔ Izoh: 9-guruh qahva, choy, mate va ziravorlarni qamrab oladi. 20. Xizmat faoliyati davomida ma'lum bo'lgan maxfiy ma'lumotlar bilan qanday munosabatda bo'lish kerak? A) Ijtimoiy tarmoqlarda e'lon qilish mumkin B) Qonunda belgilangan tartibda sir saqlash shart C) Faqat do'stlarga aytish mumkin D) Qarindoshlar bilan bo'lishish mumkin To'g'ri javob: B) Qonunda belgilangan tartibda sir saqlash shart ✔ Izoh: Davlat xizmatchisi xizmat, tijorat va shaxsiy sirlarni oshkor qilmasligi shart; bu majburiyat xizmatdan ketgandan keyin ham saqlanishi mumkin. 21. Oliy Majlisning inson huquqlari bo'yicha vakili (ombudsman) qanday vazifani bajaradi? A) Davlat budjetini tuzadi va uning ijrosini nazorat qiladi B) Inson huquq va erkinliklariga rioya etilishini nazorat qiladi C) Fuqarolik va jinoyat ishlari bo'yicha sud hukmlarini chiqaradi D) Oliy Majlis qabul qilgan qonunlarni imzolaydi va e'lon qiladi To'g'ri javob: B) Inson huquq va erkinliklariga rioya etilishini nazorat qiladi ✔ Izoh: Ombudsman fuqarolarning murojaatlarini ko'rib chiqadi va davlat organlarida inson huquqlari va erkinliklariga rioya etilishiga ko'maklashadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 122 22. Bojxona xodimi va chegara xizmati, aeroport xavfsizlik xizmati o'rtasidagi hamkorlik yo'lovchilar uchun nima beradi? A) Yo'lovchilar uchun ortiqcha to'lovlarni B) Tekshiruvlarning takrorlanishini C) Navbatlarning uzayishini D) Tezroq, uyg'un va qulay rasmiylashtirish To'g'ri javob: D) Tezroq, uyg'un va qulay rasmiylashtirish✔ Izoh: Chegara xizmatlarining muvofiq ishlashi takroriy tekshiruvlarni kamaytiradi va yo'lovchilar vaqtini tejaydi. 23. Preferensial va nopreferensial kelib chiqish qoidalari o'rtasidagi farq nima? A) Preferensial qoidalar faqat jismoniy shaxslar, nopreferensial qoidalar yuridik shaxslar uchun B) Ular o'rtasida farq yo'q, ikkalasi ham faqat tarif imtiyozlari uchun qo'llanadi C) Nopreferensial qoidalar faqat eksport, preferensial qoidalar faqat import uchun qo'llanadi D) Preferensial qoidalar tarif imtiyozlari uchun, nopreferensial esa umumiy savdo choralari uchun To'g'ri javob: D) Preferensial qoidalar tarif imtiyozlari uchun, nopreferensial esa umumiy savdo ✔ choralari uchun Izoh: Preferensial kelib chiqish erkin savdo bitimlari va imtiyozlar uchun, nopreferensial esa antidemping, kvota va statistika uchun ishlatiladi. 24. Advalor va spetsifik stavkalarni birlashtiruvchi boj stavkasi nima deyiladi? A) Kombinatsiyalashgan stavka B) Regressiv (pasayuvchi) stavka C) Nol (bojsiz) stavka D) Imtiyozli (preferensial) stavka To'g'ri javob: A) Kombinatsiyalashgan stavka ✔ Izoh: Kombinatsiyalashgan stavkada boj ham qiymatdan foiz, ham birlikka qat'iy summa sifatida yoki ulardan kattasi bo'yicha hisoblanadi. 25. Narkotik vositalarni chegaradan olib o'tishga urinish qanday oqibatga olib keladi? A) Faqat og'zaki ogohlantirishga B) Hech qanday oqibatga olib kelmaydi C) Jinoiy javobgarlikka D) Faqat kichik jarimaga, istisnosiz To'g'ri javob: C) Jinoiy javobgarlikka ✔ Izoh: Narkotik vositalarni noqonuniy olib o'tish og'ir jinoyat bo'lib, jinoiy javobgarlikka sabab bo'ladi. 26. Garmonizatsiyalangan tizimda guruhlar raqamlanishi nechagacha boradi? A) 97 gacha B) 50 gacha C) 120 gacha D) 21 gacha To'g'ri javob: A) 97 gacha ✔ Izoh: GT guruhlari 01 dan 97 gacha raqamlangan, 77-guruh kelajakda foydalanish uchun zaxiralangan. 27. Davlat xizmatchisi ish vaqtidan tashqari qaysi faoliyat bilan odatda shug'ullanishi mumkin? A) Tijorat tashkilotini boshqarish bilan B) Shaxsan tadbirkorlik bilan C) O'z xizmat sohasidagi kompaniyada maslahatchilik bilan D) Pedagogik, ilmiy yoki ijodiy faoliyat bilan To'g'ri javob: D) Pedagogik, ilmiy yoki ijodiy faoliyat bilan ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 123 Izoh: Davlat xizmatchilariga odatda pedagogik, ilmiy va ijodiy faoliyatga ruxsat beriladi, tadbirkorlik bilan shaxsan shug'ullanish esa cheklanadi. 28. Yo'lovchi pul o'tkazmasi (bank kartasi) ko'rinishidagi mablag'larni deklaratsiyalashi kerakmi? A) Ha, kartadagi har qanday summa yozma deklaratsiyalanadi B) Ha, karta chegarada vaqtincha bojxonaga topshiriladi C) Yo'q, talab asosan naqd pul va naqd valyuta qimmatliklariga tegishli D) Ha, kartadagi mablag' uchun bojxona boji va yig'im to'lanadi To'g'ri javob: C) Yo'q, talab asosan naqd pul va naqd valyuta qimmatliklariga tegishli✔ Izoh: Chegaradan olib o'tishda deklaratsiya qilinadigan narsa naqd pul va naqd shakldagi qimmatliklardir, bank hisobidagi mablag' emas. 29. Importning keskin o'sishi mahalliy tarmoqqa jiddiy zarar yetkazganda qo'llaniladigan vaqtinchalik boj nima deyiladi? A) Maxsus (himoya) boji B) Kompensatsiya boji C) Eksport boji D) Advalor bojxona yig'imi To'g'ri javob: A) Maxsus (himoya) boji ✔ Izoh: Maxsus himoya choralari import hajmining keskin oshishidan mahalliy ishlab chiqaruvchilarni vaqtincha himoya qilish uchun qo'llaniladi. 30. Yo'lovchi bilan muloqotda xodimning tana tili (imo-ishora, holat) qanday bo'lishi kerak? A) Qo'llarni ko'krakka qovushtirib, qovoq solib B) Yo'lovchiga orqa o'girib C) Barmoq bilan ko'rsatib, buyruq ohangida D) Ochiq, xotirjam va hurmatli To'g'ri javob: D) Ochiq, xotirjam va hurmatli ✔ Izoh: Ochiq va xotirjam tana tili ishonch uyg'otadi, qo'pol va yopiq imo-ishoralar esa nizoga sabab bo'lishi mumkin. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 124 21-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Bojxona organlariga taqdim etilgan tijorat siri hisoblangan ma'lumotlar bilan qanday munosabatda bo'linadi? A) Ular raqobatchilarga ularning yozma so'rovi bo'yicha beriladi B) Ular rasmiy saytda va ommaviy axborot vositalarida e'lon qilinadi C) Ular rasmiylashtiruvdan keyin deklarantga qaytarilmasdan yo'q qilinadi D) Ular qonunda nazarda tutilgan hollardan tashqari oshkor qilinmaydi To'g'ri javob: D) Ular qonunda nazarda tutilgan hollardan tashqari oshkor qilinmaydi✔ Izoh: Bojxona organlari olingan tijorat, bank va boshqa qonun bilan qo'riqlanadigan sirni faqat belgilangan maqsadlarda ishlatadi. 2. Avtomobil ehtiyot qismlari kontrafaktining asosiy xavfi nimada? A) Ular hech qanday xavf tug'dirmaydi B) Ular yo'l harakati xavfsizligiga tahdid soladi C) Ular faqat tashqi ko'rinishga ta'sir qiladi D) Ular juda qimmat bo'ladi To'g'ri javob: B) Ular yo'l harakati xavfsizligiga tahdid soladi ✔ Izoh: Soxta tormoz kolodkasi, filtr va boshqa qismlar sifatsiz bo'lib, avariya va inson hayotiga xavf tug'dirishi mumkin. 3. «Nazorat ostida yetkazib berish» usulining maqsadi nima? A) Yukni tezroq yetkazish uchun unga qurolli eskort va maxsus kuzatuv ajratib berish B) Yukni egasi kelguncha bojxona omborida qo'riqlab saqlash C) Noqonuniy yuk harakatini kuzatib, uning ishtirokchilarini aniqlash D) Yuk egasiga bojxona to'lovlari bo'yicha chegirma berish To'g'ri javob: C) Noqonuniy yuk harakatini kuzatib, uning ishtirokchilarini aniqlash ✔ Izoh: Bu usulda noqonuniy yuk vakolatli organlar nazoratida harakatlanadi, natijada butun jinoiy zanjir va ishtirokchilar aniqlanadi. 4. Bojxona qiymatini aniqlash usullari qanday tartibda qo'llanadi? A) Deklarant o'zi istagan va qulay bo'lgan usulni tanlaydi B) Faqat zaxira usuli qo'llanadi, boshqalari yordamchi hisoblanadi C) Usullardan eng yuqori bojxona qiymati beradigani tanlanadi D) Ketma-ket, oldingi usulni qo'llab bo'lmasagina keyingisiga o'tiladi To'g'ri javob: D) Ketma-ket, oldingi usulni qo'llab bo'lmasagina keyingisiga o'tiladi ✔ Izoh: Usullar belgilangan ketma-ketlikda qo'llanadi; birinchi usul qo'llanmasa, keyingisiga o'tiladi. 5. Jahon bojxona tashkiloti (JBT) shtab-kvartirasi qaysi shaharda joylashgan? A) Bryussel B) Lyuksemburg C) Strasburg D) Jeneva To'g'ri javob: A) Bryussel ✔ Izoh: JBT Belgiyaning Bryussel shahrida joylashgan; u bojxona sohasidagi yagona xalqaro hukumatlararo tashkilotdir. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 125 6. Deklaratsiyadagi ma'lumotlarning to'g'riligi uchun asosan kim javob beradi? A) Tovarni ishlab chiqaruvchi zavod B) Bojxona posti boshlig'i C) Deklarant (yoki uning vakili) D) Yuk tashuvchi haydovchi To'g'ri javob: C) Deklarant (yoki uning vakili)✔ Izoh: Deklaratsiyani imzolagan deklarant yoki vakil unda ko'rsatilgan ma'lumotlarning ishonchliligi uchun javobgardir. 7. Rentgen skanerlari bojxona nazoratida qanday afzallik beradi? A) Tovarning bojxona qiymati va to'lovlarini avtomatik hisoblaydi B) Yukni ochmasdan ichidagi narsalarni ko'rish imkonini beradi C) Tovarning kelib chiqish mamlakatini tasvir bo'yicha aniqlaydi D) Deklaratsiyani tovar ma'lumotlari bo'yicha avtomatik to'ldiradi To'g'ri javob: B) Yukni ochmasdan ichidagi narsalarni ko'rish imkonini beradi ✔ Izoh: Rentgen-televizion skanerlash invaziv bo'lmagan usul bo'lib, yukni ochmasdan yashirin narsalarni aniqlashga yordam beradi. 8. Giyohvand moddani inson organizmi ichida yashirib olib o'tish holatlari qanday aniqlanishi mumkin? A) Faqat bagajni tortish va rentgendan o'tkazish natijasiga ko'ra B) Faqat yo'lovchining og'zaki aytganiga ko'ra C) Belgilangan tartibda tibbiy tekshiruv yordamida D) Faqat yuk hujjatlarini o'qish orqali To'g'ri javob: C) Belgilangan tartibda tibbiy tekshiruv yordamida ✔ Izoh: Organizm ichidagi yashirmalar ko'pincha qonunda belgilangan tartibda, tibbiyot xodimlari ishtirokida o'tkaziladigan tekshiruvda aniqlanadi. 9. Ozon qatlamini yemiruvchi moddalarni (masalan, ayrim sovutgich gazlarini) olib kirish qanday tartibga solinadi? A) Ularni faqat yo'lovchilar shaxsiy bagajida olib kirishi mumkin B) Faqat chakana savdo uchun cheklanmagan miqdorda ruxsat etiladi C) Ular xavfsiz deb hisoblangani uchun erkin olib kiriladi D) Monreal protokoli asosida cheklanadi va nazorat qilinadi To'g'ri javob: D) Monreal protokoli asosida cheklanadi va nazorat qilinadi ✔ Izoh: Monreal protokoli asosida ozon yemiruvchi moddalarning savdosi kvota va litsenziya orqali cheklanadi; bojxona bu talablarni nazorat qiladi. 10. Tranzit bojxona rejimida tovarlar qanday tashiladi? A) Bojxona nazoratisiz, tashuvchi tanlagan yo'nalishda erkin holda B) Faqat tovarni yo'lda qayta ishlab, qadoqlagan holda C) Bojxona to'lovlarisiz, bojxona nazorati ostida hudud orqali D) Import to'lovlari to'liq to'langan va tovar chiqarilgan holda To'g'ri javob: C) Bojxona to'lovlarisiz, bojxona nazorati ostida hudud orqali ✔ Izoh: Tranzitda xorijiy tovarlar boj va soliqlarsiz, taqiq va cheklovlar qo'llanmasdan, bojxona nazorati ostida tashiladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 126 11. TIR konvensiyasi asosida qaysi hujjat qo'llaniladi? A) Kelib chiqish sertifikati B) TIR kitobchasi (karneti) C) Konosament D) ATA karneti To'g'ri javob: B) TIR kitobchasi (karneti)✔ Izoh: TIR tizimida TIR kitobchasi tranzit deklaratsiyasi va kafolat vazifasini bajaradi. 12. ATA karneti qanday maqsadda qo'llaniladi? A) Tovarlarni doimiy import qilish va erkin muomalaga chiqarish uchun B) Tovarlarni vaqtincha olib kirish uchun xalqaro bojxona hujjati sifatida C) Dengizda konteynerli yuk tashish uchun transport hujjati sifatida D) Tovarning preferensial kelib chiqishini tasdiqlovchi sertifikat sifatida To'g'ri javob: B) Tovarlarni vaqtincha olib kirish uchun xalqaro bojxona hujjati sifatida ✔ Izoh: ATA karneti ko'rgazma, kasbiy uskunalar va namunalarni vaqtincha olib kirishda deklaratsiya va kafolat vazifasini bajaradi. 13. Eksport qilinadigan tovarlar bo'yicha bojxona qiymati odatda qanday aniqlanadi? A) Tovarning xorijdagi chakana savdo narxi asosida, qo'shimcha ustama bilan B) Tovar ishlab chiqarilgan yil va eskirish darajasi asosida C) Bojxona inspektori o'z tajribasiga ko'ra belgilagan narx asosida D) Bitim narxi asosida, chiqish joyigacha bo'lgan xarajatlarni hisobga olib To'g'ri javob: D) Bitim narxi asosida, chiqish joyigacha bo'lgan xarajatlarni hisobga olib ✔ Izoh: Eksport tovarlari qiymati odatda bitim narxi va bojxona hududidan chiqish joyigacha yetkazish xarajatlari asosida aniqlanadi. 14. Radiatsiya monitoringi tizimlari o'tkazish punktlarida nima uchun o'rnatiladi? A) Transport vositalarining harakat tezligini nazorat qilish uchun B) Tovarlarning bozor narxini va bojxona qiymatini aniqlash uchun C) Radioaktiv materiallarning noqonuniy olib o'tilishini aniqlash uchun D) Yo'lovchilarning tana haroratini o'lchash va kasallarni aniqlash uchun To'g'ri javob: C) Radioaktiv materiallarning noqonuniy olib o'tilishini aniqlash uchun ✔ Izoh: Radiatsiya portallari va dozimetrlar radioaktiv va yadroviy materiallar kontrabandasining oldini olish uchun qo'llanadi. 15. Bojxona to'lovlarini to'lashdan bo'yin tovlashga qaysi harakat misol bo'ladi? A) Imtiyoz bo'yicha hujjatlarni to'liq taqdim etish B) Tovar miqdorini kamaytirib deklaratsiya qilish C) Dastlabki tasniflash qarorini so'rash D) Tovarni deklaratsiya qilib, to'lovni o'z vaqtida to'lash To'g'ri javob: B) Tovar miqdorini kamaytirib deklaratsiya qilish ✔ Izoh: Miqdor yoki qiymatni kamaytirib ko'rsatish hisoblanadigan to'lovlar summasini sun'iy kamaytirib, to'lovdan bo'yin tovlashga olib keladi. 16. ShHTning Mintaqaviy aksilterror tuzilmasi (MATT) ijroiya qo'mitasi qaysi shaharda joylashgan? A) Pekinda B) Olmaotada C) Moskvada D) Toshkentda To'g'ri javob: D) Toshkentda ✔ Izoh: ShHT Mintaqaviy aksilterror tuzilmasining ijroiya qo'mitasi Toshkent shahrida joylashgan. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 127 17. Bojxona hududiga kelishidan oldin yuk haqida elektron ma'lumot olish nimaga yordam beradi? A) Yuk egasini va qabul qiluvchini yo'l davomida almashtirishga B) Tovarni bojxona rasmiylashtiruvidan to'liq o'tkazmaslikka C) Xavflarni oldindan tahlil qilib, rasmiylashtirishni tezlashtirishga D) Boj stavkalarini yuk kelishidan oldin yuk egasi foydasiga o'zgartirishga To'g'ri javob: C) Xavflarni oldindan tahlil qilib, rasmiylashtirishni tezlashtirishga✔ Izoh: Dastlabki axborot bojxonaga xavflarni oldindan baholash va ishonchli yuklarni chegarada tez o'tkazish imkonini beradi. 18. Kompyuter dasturlari odatda qanday intellektual mulk obyekti sifatida muhofaza qilinadi? A) Sanoat namunasi (tashqi ko'rinish) sifatida B) Mualliflik huquqi (adabiy asar) sifatida C) Ro'yxatdan o'tgan tovar belgisi sifatida D) Geografik ko'rsatkich (joy nomi) sifatida To'g'ri javob: B) Mualliflik huquqi (adabiy asar) sifatida ✔ Izoh: Xalqaro amaliyotda, jumladan TRIPS bo'yicha, kompyuter dasturlari adabiy asar sifatida mualliflik huquqi bilan himoyalanadi. 19. Bojxona organlarining xalqaro hamkorligi kontrabandaga qarshi kurashda nima uchun zarur? A) Kontrabanda tarmoqlari ko'pincha bir necha davlatni qamrab olgani uchun B) Bojxona xodimlari sonini qisqartirib, xarajatlarni tejash uchun C) Hamkor davlat tovarlarini boj to'lamasdan olib kirishga ruxsat berish uchun D) Ichki bojxona qonunchiligini xalqaro normalar bilan bekor qilish uchun To'g'ri javob: A) Kontrabanda tarmoqlari ko'pincha bir necha davlatni qamrab olgani uchun ✔ Izoh: Transmilliy jinoiy guruhlar bir necha davlat orqali harakat qiladi, shu sababli ularni faqat davlatlararo hamkorlik bilan fosh etish mumkin. 20. Kioto konvensiyasida majburiy bo'lmagan, tavsiya xarakteridagi qoidalar qanday ataladi? A) O'tish davridagi majburiy standart B) Tavsiya etilgan amaliyot C) Standart D) Asosiy qoida To'g'ri javob: B) Tavsiya etilgan amaliyot ✔ Izoh: Konvensiyada standartlar majburiy, «tavsiya etilgan amaliyot» esa qo'llash maqsadga muvofiq deb tavsiya qilinadigan qoidadir. 21. Ortiqcha to'langan bojxona to'lovlari bilan nima qilinadi? A) Keyingi yili to'lovchidan jarima sifatida ikki baravar undiriladi B) Bojxona xodimlariga rag'batlantirish mukofoti sifatida taqsimlanadi C) To'lovchining arizasiga ko'ra qaytariladi yoki hisobga olinadi D) Davlat byudjetida qoladi va hech qanday holatda qaytarilmaydi To'g'ri javob: C) To'lovchining arizasiga ko'ra qaytariladi yoki hisobga olinadi ✔ Izoh: Ortiqcha to'langan yoki undirilgan to'lovlar qonunda belgilangan tartibda to'lovchiga qaytariladi yoki kelgusi to'lovlar hisobiga o'tkaziladi. 22. Pora deganda nima tushuniladi? A) Mehnat shartnomasi asosida to'lanadigan qonuniy ish haqi va ustamalar B) Yaxshi xizmat uchun belgilangan tartibda beriladigan rasmiy mukofot puli C) Mansabdor shaxsning xizmat harakati uchun qonunga xilof olingan moddiy qiymatlik yoki naf D) Davlat tomonidan tadbirkorlarga qonuniy asosda beriladigan subsidiya va grantlar To'g'ri javob: C) Mansabdor shaxsning xizmat harakati uchun qonunga xilof olingan moddiy ✔ qiymatlik yoki naf Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 128 Izoh: Pora — mansabdor shaxsga xizmat vakolati doirasidagi harakat yoki harakatsizlik evaziga beriladigan noqonuniy moddiy qiymatlik yoki mulkiy naf. 23. Ikki tomonlama foydalanishdagi tovarlar nima uchun maxsus nazorat qilinadi? A) Ular uchun bojxona boji va qo'shilgan qiymat solig'i ikki baravar miqdorda olinadi B) Ular faqat oziq-ovqat va qishloq xo'jaligi sanoatida xomashyo sifatida ishlatiladi C) Ular faqat ikki davlat o'rtasidagi hukumatlararo bitimlar asosida sotiladi va olinadi D) Ular fuqarolik bilan birga harbiy yoki ommaviy qirg'in qurollari maqsadida ishlatilishi mumkin To'g'ri javob: D) Ular fuqarolik bilan birga harbiy yoki ommaviy qirg'in qurollari maqsadida ✔ ishlatilishi mumkin Izoh: Ikki tomonlama foydalanishdagi tovarlar eksport nazorati ostida bo'ladi, chunki ulardan harbiy maqsadlarda foydalanish xavfi bor. 24. Bojxona nazorati qanday ob'ektlarga nisbatan amalga oshiriladi? A) Faqat chet el fuqarolarining shaxsiy kiyimlari, qo'l yuklari va sovg'alariga B) Tovarlar, transport, hujjatlar va bojxona chegarasini kesib o'tuvchi shaxslarga C) Faqat yo'lovchilarning pasportlari va viza hujjatlariga D) Faqat davlat korxonalari tomonidan import qilinadigan va eksport qilinadigan tovarlarga To'g'ri javob: B) Tovarlar, transport, hujjatlar va bojxona chegarasini kesib o'tuvchi shaxslarga ✔ Izoh: Bojxona nazorati chegaradan olib o'tiladigan tovarlar, transport vositalari, ular bilan bog'liq hujjatlar va shaxslarni qamrab oladi. 25. Jinoiy yo'l bilan olingan daromadlarni qonuniy ko'rinishga keltirish nima deyiladi? A) To'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiya B) Jinoiy daromadlarni legallashtirish (pul yuvish) C) Bank tomonidan imtiyozli kreditlash D) Daromadni xayriya jamg'armasiga o'tkazish To'g'ri javob: B) Jinoiy daromadlarni legallashtirish (pul yuvish) ✔ Izoh: Pul yuvish — jinoiy daromadlarning manbasini yashirib, ularni qonuniy faoliyat natijasi ko'rinishiga keltirish. 26. Xavflarni boshqarish tizimida «sariq yo'lak» odatda nimani anglatadi? A) Tovarlar bojxona nazorati ostida yo'q qilinadi B) Tovarlar to'liq fizik ko'rikdan va laboratoriya tahlilidan o'tadi C) Hujjatlar tekshiriladi, fizik ko'rik o'tkazilmaydi D) Tovarlar hech qanday tekshiruvsiz chiqariladi To'g'ri javob: C) Hujjatlar tekshiriladi, fizik ko'rik o'tkazilmaydi ✔ Izoh: Sariq yo'lakda hujjat nazorati o'tkaziladi, tovarlarni fizik ko'rikdan o'tkazish talab etilmaydi. 27. Bojxona auditi deklarantning qayerida o'tkazilishi mumkin? A) Faqat chegara chizig'ida, o'tkazish punktining o'zida B) Faqat tovar jo'natilgan xorijiy davlat hududida C) Bojxona organida hujjatlar asosida yoki shaxsning faoliyat joyida D) Faqat tovarni tashiyotgan transport ichida, yo'lda To'g'ri javob: C) Bojxona organida hujjatlar asosida yoki shaxsning faoliyat joyida ✔ Izoh: Audit bojxona organida hujjatlar asosida (kameral) yoki tekshirilayotgan shaxsning binolarida (sayyor) o'tkazilishi mumkin. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 129 28. Tashkilotning korrupsiyaga qarshi siyosati (antikorrupsion siyosat) nimani belgilaydi? A) Korrupsiyaning oldini olish bo'yicha tamoyillar, qoidalar va choralarni B) Faqat tashkilotning marketing va reklama strategiyasini C) Faqat xodimlarning ish haqi va mukofot tizimini D) Faqat xodimlarning ta'til jadvali, ish vaqti tartibi va dam olish kunlarini To'g'ri javob: A) Korrupsiyaning oldini olish bo'yicha tamoyillar, qoidalar va choralarni✔ Izoh: Antikorrupsion siyosat tashkilotda korrupsiyaga yo'l qo'ymaslik majburiyatini, qoidalarni va javobgar shaxslarni belgilaydi. 29. Spetsifik stavka qanday hisoblanadi? A) Tovarning bojxona qiymatiga nisbatan belgilangan foizda B) Tovarning natural o'lchov birligiga (kg, dona, litr) qat'iy summada C) Tovar ichki bozorda sotilgan chakana narxning yarmi miqdorida D) Faqat tovarni chegaragacha tashish va sug'urtalash xarajatlaridan foizda To'g'ri javob: B) Tovarning natural o'lchov birligiga (kg, dona, litr) qat'iy summada ✔ Izoh: Spetsifik stavka tovar miqdori birligi uchun belgilangan summa sifatida qo'llanadi. 30. Manfaatlar to'qnashuvida «aloqador shaxslar» qatoriga odatda kimlar kiradi? A) Faqat xizmatchi bilan aloqada bo'lgan chet el fuqarolari B) Xizmatchi umuman tanimaydigan har qanday fuqaro va tashkilot C) Faqat xizmatchi ishlaydigan organga bo'ysunuvchi davlat organlari D) Xizmatchining yaqin qarindoshlari va u bilan bog'liq tashkilotlar To'g'ri javob: D) Xizmatchining yaqin qarindoshlari va u bilan bog'liq tashkilotlar ✔ Izoh: Aloqador shaxslar — xizmatchining yaqin qarindoshlari, shuningdek u yoki qarindoshlari ishtirok etadigan tashkilotlar. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 130 22-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Bagaj ko'rigidan keyin xodim nimaga e'tibor berishi kerak? A) Buyumlarni ehtiyotkorlik bilan joyiga qaytarish va shikastlanmaganiga B) Buyumlarni ko'rik stolida tartibsiz qoldirib, keyingisiga o'tishga C) Buyumlarning bir qismini tekshirish bahonasida olib qolishga D) Yo'lovchiga buyumlarini o'zi tezda yig'ishtirib olishni buyurishga To'g'ri javob: A) Buyumlarni ehtiyotkorlik bilan joyiga qaytarish va shikastlanmaganiga✔ Izoh: Ko'rikdan keyin buyumlarni ehtiyotkorlik bilan joyiga qo'yish yo'lovchiga hurmat va professionallik belgisi. 2. Incoterms bo'yicha CIF shartida sotuvchi nimalarni to'laydi? A) Faqat tovar narxi va jo'natish portidagi yuklash B) Tovar narxi, import bojlari va bojxona yig'imlari C) Tovar narxi va xaridor omborigacha yetkazish xarajati D) Tovar narxi, sug'urta va belgilangan portgacha fraxt To'g'ri javob: D) Tovar narxi, sug'urta va belgilangan portgacha fraxt ✔ Izoh: CIF (Cost, Insurance and Freight) sotuvchi tovar narxi, yuk sug'urtasi va belgilangan portgacha tashish (fraxt) xarajatlarini to'lashini bildiradi. 3. Bojxona mansabdor shaxsi tovarlar bo'yicha qanday hujjatlarni talab qilish huquqiga ega? A) Bojxona maqsadlari uchun zarur bo'lgan hujjat va ma'lumotlarni B) Deklarantning tibbiy kartasi va sog'lig'i haqidagi ma'lumotnomani C) Deklarantning shaxsiy yozishmalari va xatlarini sababsiz D) Tovar bilan bog'liq bo'lmagan oilaviy va mulkiy hujjatlarni To'g'ri javob: A) Bojxona maqsadlari uchun zarur bo'lgan hujjat va ma'lumotlarni ✔ Izoh: Bojxona xodimi faqat bojxona rasmiylashtiruvi va nazorati uchun zarur bo'lgan hujjat va ma'lumotlarni talab qiladi. 4. Kelib chiqish sertifikati taqdim etilmasa, preferensial tarif imtiyozi bilan nima bo'ladi? A) Imtiyoz avtomatik ravishda ikki baravar oshirib qo'llanadi B) Odatda imtiyoz qo'llanmaydi, umumiy tartibda to'lovlar hisoblanadi C) Tovar bojxona to'lovlaridan butunlay va muddatsiz ozod bo'ladi D) Tovar avtomatik ravishda musodara qilinadi va yo'q qilinadi To'g'ri javob: B) Odatda imtiyoz qo'llanmaydi, umumiy tartibda to'lovlar hisoblanadi ✔ Izoh: Preferensial rejim qo'llanishi uchun kelib chiqish tegishli hujjat bilan tasdiqlanishi kerak, aks holda umumiy stavka qo'llanadi. 5. Konstitutsiyaga ko'ra jamiyat va davlat uchun oliy qadriyat nima? A) Davlatning harbiy qudrati va mudofaa salohiyati B) Inson, uning hayoti, erkinligi, sha'ni va qadr-qimmati C) Barqaror iqtisodiy o'sish va farovonlik D) Davlat mulki va uning daxlsizligi To'g'ri javob: B) Inson, uning hayoti, erkinligi, sha'ni va qadr-qimmati ✔ Izoh: Konstitutsiya inson, uning hayoti, erkinligi, sha'ni, qadr-qimmati va boshqa daxlsiz huquqlarini oliy qadriyat deb belgilaydi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 131 6. Ilgari olib kirilgan chet el tovarini qayta ishlamasdan chet elga olib chiqish nima deyiladi? A) Reeksport B) Eksport C) Tranzit D) Reimport (qayta import) To'g'ri javob: A) Reeksport✔ Izoh: Reeksport — ilgari olib kirilgan chet el tovarini bojxona hududidan qayta olib chiqish. 7. Bojxona organi tovarlarni chiqarishi uchun odatda qanday shartlar bajarilishi kerak? A) Tovar kamida bir yildan ortiq bojxona omborida saqlangan bo'lishi B) Tovar egasi bojxona inspektori bilan shaxsan tanish bo'lishi va uning kafolat xati mavjudligi C) Deklaratsiya qabul qilingan, to'lovlar to'langan yoki ta'minlangan, cheklovlarga rioya qilingan D) Tovar faqat bitta transport turida, bitta jo'natmada va bitta hujjat bilan kelgan bo'lishi To'g'ri javob: C) Deklaratsiya qabul qilingan, to'lovlar to'langan yoki ta'minlangan, cheklovlarga ✔ rioya qilingan Izoh: Chiqarish uchun deklaratsiya va hujjatlar qabul qilinadi, to'lovlar to'lanadi yoki ta'minlanadi hamda taqiq va cheklovlarga rioya tekshiriladi. 8. Davlat xizmatchisining faoliyati birinchi navbatda nimaga asoslanishi kerak? A) Bevosita rahbarning shaxsiy xohishi va og'zaki ko'rsatmalariga B) Qonun ustuvorligi va fuqarolar huquqlarini hurmat qilishga C) Shaxsiy tanishlar va qarindoshlarning maslahat hamda iltimoslariga D) Ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlardagi fikrlarga To'g'ri javob: B) Qonun ustuvorligi va fuqarolar huquqlarini hurmat qilishga ✔ Izoh: Davlat xizmatchisi Konstitutsiya va qonunlarga rioya qilib, inson huquq va erkinliklarini hurmat qilgan holda faoliyat yuritadi. 9. Bojxona organlari faoliyatining asosiy prinsiplaridan biri qaysi? A) Qonuniylik B) Yashirinlik va hisobsizlik C) Tanlab qonun qo'llash D) Shaxsiy manfaatdorlik To'g'ri javob: A) Qonuniylik ✔ Izoh: Bojxona organlari faoliyati qonuniylik, shaffoflik va inson huquqlarini hurmat qilish prinsiplariga asoslanadi. 10. Garmonizatsiyalangan tizim xalqaro darajada necha raqamli kod darajasida uyg'unlashtirilgan? A) Ikki raqamli B) O'n raqamli C) Olti raqamli D) To'rt raqamli To'g'ri javob: C) Olti raqamli ✔ Izoh: GT darajasida tovar kodi olti raqamdan iborat, milliy nomenklaturalar unga qo'shimcha raqamlar qo'shadi. 11. Chegaradagi bojxona xodimi mamlakat haqidagi birinchi taassurotga qanday ta'sir qiladi? A) Uning muomalasi mamlakat obro'siga bevosita ta'sir qiladi B) Faqat birinchi marta keluvchi xorijiy turistlarga ta'sir qiladi C) Xodimning muomalasi mamlakat haqidagi taassurotga hech qanday ta'sir qilmaydi D) Faqat rasmiy delegatsiyalar va diplomatlarga ta'sir qiladi To'g'ri javob: A) Uning muomalasi mamlakat obro'siga bevosita ta'sir qiladi ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 132 Izoh: Chegarada yo'lovchi uchrashadigan birinchi davlat vakili bojxona xodimi; uning xulqi mamlakat haqidagi taassurotni shakllantiradi. 12. Talqin qilishning 6-qoidasi nimani tartibga soladi? A) Bo'limlar va guruhlar o'rtasida tovarlarni taqsimlab tasniflashni B) Futlyar, g'ilof va qadoq materiallarini tasniflashni C) Tovarning bojxona qiymatini va boj stavkasini aniqlash tartibini D) Tovar pozitsiyasi ichida subpozitsiyalar bo'yicha tasniflashni To'g'ri javob: D) Tovar pozitsiyasi ichida subpozitsiyalar bo'yicha tasniflashni✔ Izoh: 6-qoidaga ko'ra subpozitsiyalar bo'yicha tasniflash ularning matni va izohlariga muvofiq, faqat bir xil darajadagi subpozitsiyalarni solishtirib amalga oshiriladi. 13. Yo'lovchi bilan muloqotda «faol tinglash» nimani anglatadi? A) Faqat bosh irg'ab turib, savollarga aniq javob bermaslik B) Telefon yoki hujjatlarga qarab turib, yarim quloq bilan tinglash C) Diqqat bilan tinglab, aniqlovchi savollar berib, tushunganini ko'rsatish D) Suhbatdoshning gapini bo'lib, o'z fikrini darhol va batafsil aytish To'g'ri javob: C) Diqqat bilan tinglab, aniqlovchi savollar berib, tushunganini ko'rsatish ✔ Izoh: Faol tinglash suhbatdoshga hurmatni ko'rsatadi, tushunmovchiliklarni kamaytiradi va kerakli ma'lumotni aniq olishga yordam beradi. 14. Jismoniy shaxs uchun chegaradan tovar olib o'tishda taqiq va cheklovlar haqida ma'lumotni qayerdan olish mumkin? A) Faqat tasodifiy yo'lovchilardan B) Bojxona organlarining rasmiy manbalari va axborot stendlaridan C) Faqat noma'lum ijtimoiy tarmoq guruhlari va forumlaridan D) Hech qayerdan, bunday ma'lumot yopiq To'g'ri javob: B) Bojxona organlarining rasmiy manbalari va axborot stendlaridan ✔ Izoh: Bojxona organlari qoidalarni rasmiy saytlar, o'tkazish punktlaridagi stendlar va maslahat xizmatlari orqali e'lon qiladi. 15. Qonun loyihasi qonun sifatida kuchga kirishi uchun odatda qanday bosqichlardan o'tadi? A) Qonunchilik palatasi qabul qiladi, Senat ma'qullaydi, Prezident imzolaydi B) Faqat Vazirlar Mahkamasining qarori bilan qabul qilinib, darhol kuchga kiradi C) Faqat Senat qabul qiladi va Konstitutsiyaviy sud uni tasdiqlab beradi D) Faqat Prezident farmoni bilan qabul qilinib, parlamentga ma'lum qilinadi To'g'ri javob: A) Qonunchilik palatasi qabul qiladi, Senat ma'qullaydi, Prezident imzolaydi ✔ Izoh: Qonunlar Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilinadi, Senat tomonidan ma'qullanadi va Prezident imzolaganidan so'ng e'lon qilinadi. 16. Oliy Majlisning quyi palatasi qanday nomlanadi? A) Qonunchilik palatasi B) Oliy davlat kengashi C) Senat (yuqori palata) D) Xalq deputatlari kengashi To'g'ri javob: A) Qonunchilik palatasi ✔ Izoh: Qonunchilik palatasi Oliy Majlisning quyi palatasi bo'lib, qonunlarni qabul qiladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 133 17. Antidemping bojining asosiy maqsadi nima? A) Tranzit yuklar harakatini tezlashtirish va arzonlashtirish B) Mahalliy tovarlar eksportini subsidiyalar orqali rag'batlantirish C) Mahalliy ishlab chiqaruvchini demping importidan himoya qilish D) Davlat byudjetiga xorijdan qo'shimcha kredit jalb qilish To'g'ri javob: C) Mahalliy ishlab chiqaruvchini demping importidan himoya qilish✔ Izoh: Antidemping boji past narxdagi demping importi mahalliy tarmoqqa zarar yetkazganda qo'llaniladigan himoya chorasidir. 18. Deklaratsiyada deklarantning identifikatsiya raqami (masalan, STIR) nima uchun ko'rsatiladi? A) Tovar rangi va qadoq turini aniqlash uchun B) Deklarantni aniq identifikatsiya qilish va to'lovlarni hisobga olish uchun C) Transport yo'nalishini va yetkazish manzilini belgilash uchun D) Tovar narxini va bojxona qiymatini oshirish uchun To'g'ri javob: B) Deklarantni aniq identifikatsiya qilish va to'lovlarni hisobga olish uchun ✔ Izoh: Identifikatsiya raqami deklarantni axborot tizimlarida aniq belgilash, to'lovlar va javobgarlikni hisobga olish imkonini beradi. 19. To'g'ridan-to'g'ri yetkazib berish (direct consignment) qoidasi preferensial kelib chiqishda nimani talab qiladi? A) Tovar faqat bitta konteynerda va bitta transport hujjati bilan tashilishini B) Tovar bir necha mamlakatda bosqichma-bosqich qayta ishlanishini C) Tovar kelib chiqish mamlakatidan bevosita yoki nazoratli tranzit bilan yetkazilishini D) Tovar faqat havo transportida va bitta reysda tashilishini To'g'ri javob: C) Tovar kelib chiqish mamlakatidan bevosita yoki nazoratli tranzit bilan ✔ yetkazilishini Izoh: Preferensiya saqlanishi uchun tovar uchinchi mamlakatda qayta ishlanmay, bevosita yoki nazorat ostida tranzit bilan yetkazilishi kerak. 20. Davlat xizmatchisining fuqaroga e'tiborsizligi (byurokratiya, sansalorlik) nimaga olib keladi? A) Fuqarolarning davlat organlariga bo'lgan ishonchi ortishiga B) Fuqarolar huquqlarining buzilishi va davlatga ishonchning pasayishiga C) Ish samaradorligining oshishi va xarajatlarning kamayishiga D) Xizmat sifatining oshishi va hujjatlar aniqligining yaxshilanishiga To'g'ri javob: B) Fuqarolar huquqlarining buzilishi va davlatga ishonchning pasayishiga ✔ Izoh: Sansalorlik fuqaro vaqtini behuda sarflaydi, huquqlarini kechiktiradi va davlat organlariga ishonchni susaytiradi. 21. Bojxona organi jismoniy shaxsga tovarni olib kirishga ruxsat bermasa va tovar taqiqlanmagan bo'lsa, odatda qanday imkoniyat mavjud? A) Tovarni qayta olib chiqish yoki vaqtincha saqlashga topshirish B) Tovarni postdagi bojxona xodimiga sotish C) Tovarni chegarada egasiz tashlab ketish D) Tovarni boshqa o'tkazish punktidan yashirincha olib kirish To'g'ri javob: A) Tovarni qayta olib chiqish yoki vaqtincha saqlashga topshirish ✔ Izoh: Rasmiylashtirilmagan tovar qayta olib chiqilishi, saqlashga topshirilishi yoki boshqa qonuniy usulda tasarruf etilishi mumkin. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 134 22. Bojxona organlari tomonidan tovarlarni tekshirishda maxsus texnik vositalardan foydalanishning afzalligi nimada? A) Rasmiylashtiruv muddatini har doim bir necha kunga uzaytiradi B) Tovarni ochmasdan, tez va samarali tekshirish imkonini beradi C) Bojxona to'lovlari summasini avtomatik ravishda oshiradi D) Deklaratsiya topshirish va hujjat taqdim etish zaruratini bekor qiladi To'g'ri javob: B) Tovarni ochmasdan, tez va samarali tekshirish imkonini beradi✔ Izoh: Rentgen-televizion skanerlar va boshqa vositalar tovarlarni ochmasdan tekshirish va yashirin narsalarni aniqlash imkonini beradi. 23. Davlat xizmatchisining qaror qabul qilishdagi asosiy mezoni nima bo'lishi kerak? A) Shaxsiy hamdardlik B) Qonun, faktlar va jamoat manfaati C) Ijtimoiy tarmoqdagi fikrlar D) Tanishlarning iltimosi To'g'ri javob: B) Qonun, faktlar va jamoat manfaati ✔ Izoh: Xolis qaror faqat qonun talablari, tasdiqlangan faktlar va jamoat manfaatiga asoslanadi. 24. Bojxona deklaratsiyasiga odatda qaysi hujjatlar ilova qilinadi? A) Haydovchining tibbiy ma'lumotnomasi va haydovchilik guvohnomasi B) Kontrakt, invoys, transport hujjati va zarur ruxsatnomalar C) Tovar reklamasi, katalog muqovasi va ishlab chiqaruvchi bukleti D) Deklarantning diplomi va mehnat daftarchasi nusxasi To'g'ri javob: B) Kontrakt, invoys, transport hujjati va zarur ruxsatnomalar ✔ Izoh: Deklaratsiya tashqi savdo shartnomasi, tijorat hujjatlari, transport hujjatlari va ruxsat beruvchi hujjatlar bilan tasdiqlanadi. 25. Avtomobil orqali chegaradan o'tayotgan haydovchi transport vositasi uchun nima taqdim etadi? A) Transport vositasining ro'yxatdan o'tganlik va zarur bojxona hujjatlarini B) Hech qanday hujjat taqdim etmaydi C) Faqat avtomobil sotib olingan do'kon reklamasi va kafolat talonini D) Faqat yoqilg'i quyish shoxobchasi chekini To'g'ri javob: A) Transport vositasining ro'yxatdan o'tganlik va zarur bojxona hujjatlarini ✔ Izoh: Xalqaro qatnovdagi transport vositasining ro'yxatdan o'tganlik va boshqa hujjatlari bojxonaga taqdim etiladi. 26. Paxta tolasi, paxta iplari va gazlamalari GTning qaysi guruhida tasniflanadi? A) 50-guruhda B) 61-guruhda C) 52-guruhda D) 63-guruhda To'g'ri javob: C) 52-guruhda ✔ Izoh: 52-guruh paxtani qamrab oladi: paxta tolasi, ip va paxta gazlamalari. 27. Erkin iqtisodiy zonalar tashkil etishdan asosiy maqsad nima? A) Hududda tashqi savdoni to'liq taqiqlash va importni to'xtatish B) Hududda milliy valyutani to'liq xorijiy valyuta bilan almashtirish C) Investitsiyalarni jalb qilish va ishlab chiqarishni rivojlantirish D) Hududda bojxona nazoratini va soliq tizimini butunlay bekor qilish To'g'ri javob: C) Investitsiyalarni jalb qilish va ishlab chiqarishni rivojlantirish ✔ Izoh: Erkin iqtisodiy zonalarda soliq va bojxona imtiyozlari orqali investitsiya jalb qilinib, yangi ishlab chiqarishlar yaratiladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 135 28. Konstitutsiyaga ko'ra xususiy mulk qanday himoyalanadi? A) Xususiy mulk istalgan vaqtda olib qo'yilishi mumkin B) Xususiy mulk taqiqlangan C) Xususiy mulk faqat davlat xizmatchilariga ruxsat etiladi D) Xususiy mulk daxlsiz va davlat himoyasida To'g'ri javob: D) Xususiy mulk daxlsiz va davlat himoyasida✔ Izoh: Xususiy mulk boshqa mulk shakllari kabi daxlsiz va davlat himoyasidadir; mulkdor undan faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda mahrum qilinadi. 29. Kuzatib boriladigan bagaj nima? A) Yo'lovchi uchun do'konda sotib olingan va hali yetkazilmagan buyumlar B) Yo'lovchi bilan bir transport vositasida birga olib o'tilayotgan buyumlar C) Yo'lovchidan alohida pochta orqali yuborilgan buyumlar D) Faqat diplomatik pochta To'g'ri javob: B) Yo'lovchi bilan bir transport vositasida birga olib o'tilayotgan buyumlar ✔ Izoh: Kuzatib boriladigan bagaj yo'lovchi bilan birga, shu transport vositasida olib o'tiladigan bagaj va qo'l yukidir. 30. Ishga yangi qabul qilingan xodimning lavozimga mosligini tekshirish uchun belgilanadigan davr nima deyiladi? A) Sinov muddati B) Attestatsiya muddati C) Malaka oshirish davri D) Ta'til davri To'g'ri javob: A) Sinov muddati ✔ Izoh: Sinov muddati davomida ish beruvchi xodimning lavozim talablariga mosligini amalda tekshiradi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 136 23-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Bitim qiymatiga odatda qaysi xarajatlar qo'shiladi? A) Import qilingandan keyingi ichki tashish xarajatlari B) Import mamlakatida to'lanadigan bojlar C) Import joyigacha bo'lgan transport va sug'urta xarajatlari D) Tovarni import qilingandan keyin yig'ish xarajatlari To'g'ri javob: C) Import joyigacha bo'lgan transport va sug'urta xarajatlari✔ Izoh: Bojxona hududiga kirish joyigacha bo'lgan tashish, yuklash-tushirish va sug'urta xarajatlari bojxona qiymatiga qo'shiladi. 2. Incoterms bo'yicha FOB sharti qaysi transport turlari uchun mo'ljallangan? A) Faqat quvur transporti B) Faqat avtomobil va temir yo'l transporti C) Dengiz va ichki suv transporti D) Faqat havo transporti To'g'ri javob: C) Dengiz va ichki suv transporti ✔ Izoh: FOB (bortda erkin) sharti dengiz va ichki suv yo'li transportida qo'llanadi; tovar kema bortiga yuklangach xavf xaridorga o'tadi. 3. Kioto konvensiyasining F Maxsus ilovasi qaysi tartib-taomillarni qamrab oladi? A) Tovarlarni olib kelish va tushirishni B) Qayta ishlash tartib-taomillarini C) Tovar kelib chiqishini D) Bojxona huquqbuzarliklarini To'g'ri javob: B) Qayta ishlash tartib-taomillarini ✔ Izoh: F ilova ichki va tashqi qayta ishlash, drawback hamda ichki iste'mol uchun qayta ishlashni qamrab oladi. 4. Bojxona tashuvchisi kim? A) Bojxona organi xodimlarini postlarga olib boruvchi va qaytaruvchi xizmat avtomobili haydovchisi B) Chet el davlatining harbiy yuklarni tashuvchi transport bo'linmasi C) Bojxona nazorati ostidagi tovarlarni tashishga vakolatli, reyestrga kiritilgan shaxs D) Faqat yo'lovchilarni shahar ichida tashiydigan litsenziyali taksi haydovchisi To'g'ri javob: C) Bojxona nazorati ostidagi tovarlarni tashishga vakolatli, reyestrga kiritilgan shaxs ✔ Izoh: Bojxona tashuvchisi — bojxona organi reyestriga kiritilgan va nazorat ostidagi tovarlarni tashuvchi shaxs. 5. Davlat xizmatlarini raqamlashtirish korrupsiyani kamaytirishga qanday yordam beradi? A) Qog'oz hujjatlarni yo'qotib, keyingi tekshiruvlarni imkonsiz qilib qo'yadi B) Har bir jarayonni nazorat qilish uchun xizmatchilar sonini sezilarli ko'paytiradi C) Elektron tizim xarajatlari hisobiga fuqarolar uchun xizmat narxini oshiradi D) Fuqaro va xizmatchi o'rtasidagi bevosita aloqani kamaytirib, jarayonni shaffof qiladi To'g'ri javob: D) Fuqaro va xizmatchi o'rtasidagi bevosita aloqani kamaytirib, jarayonni shaffof ✔ qiladi Izoh: Elektron xizmatlar inson omilini kamaytiradi, har bir harakatni qayd etadi va o'zboshimchalikka o'rin qoldirmaydi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 137 6. Tovar yoki uning qadog'ida doira ichidagi R harfi (®) nimani bildiradi? A) Tovar bojxona rasmiylashtiruvidan o'tgan B) Tovar ekologik toza ekani tasdiqlangan C) Ro'yxatdan o'tgan tovar belgisi D) Tovar qayta ishlangan materialdan tayyorlangan To'g'ri javob: C) Ro'yxatdan o'tgan tovar belgisi✔ Izoh: ® (registered) belgisi tovar belgisi rasmiy ro'yxatdan o'tganini va huquqiy muhofazada ekanini ko'rsatadi. 7. Bojxona to'lovlarini to'lashni ta'minlash usullariga qaysi biri kiradi? A) Tovar reklamasi B) Haydovchining guvohnomasi C) Bank kafolati D) Og'zaki va'da To'g'ri javob: C) Bank kafolati ✔ Izoh: To'lovlarni ta'minlash usullari: garov, bank kafolati, kafillik va pul mablag'larini depozitga kiritish. 8. Bitim qiymati usulida bojxona qiymatining asosi nima? A) Tovar uchun haqiqatda to'langan yoki to'lanishi lozim bo'lgan narx B) Tovarning import mamlakatidagi ichki bozor chakana narxi C) Bojxona inspektori o'z tajribasiga ko'ra belgilagan narx D) Davlat tomonidan belgilangan tovarning minimal narxi To'g'ri javob: A) Tovar uchun haqiqatda to'langan yoki to'lanishi lozim bo'lgan narx ✔ Izoh: Bitim qiymati — tovar import mamlakatiga sotilganda xaridor tomonidan haqiqatda to'langan yoki to'lanadigan narx, zarur tuzatishlar bilan. 9. Import rejimiga joylashtirishning asosiy shartlaridan biri qaysi? A) Tovarni albatta qayta ishlash va mahsulotni eksport qilish B) Import bojxona to'lovlarini to'lash va cheklovlarga rioya qilish C) Tovarni belgilangan muddatda bojxona hududidan qayta olib chiqish D) Tovarni faqat bojxona omborida nazorat ostida saqlash To'g'ri javob: B) Import bojxona to'lovlarini to'lash va cheklovlarga rioya qilish ✔ Izoh: Erkin muomalaga chiqarish uchun to'lovlar to'lanishi, taqiq va cheklovlarga rioya etilishi talab etiladi. 10. Soxta hujjatlardan foydalanib tovarni chegaradan olib o'tish qanday baholanadi? A) Bojxona nazoratini aldov yo'li bilan chetlab o'tish B) Tovarni qonuniy deklaratsiyalashning bir turi C) Bojxona rasmiylashtiruvining tezlashtirilgan va soddalashtirilgan usuli D) Tashqi savdo shartnomasini o'zgartirish To'g'ri javob: A) Bojxona nazoratini aldov yo'li bilan chetlab o'tish ✔ Izoh: Soxta yoki boshqa tovarga tegishli hujjatlardan foydalanish aldov yo'li bilan nazoratni chetlab o'tish bo'lib, kontrabanda belgilaridan biridir. 11. Umumlashtirilgan imtiyozlar tizimi (GSP) nimani nazarda tutadi? A) Har qanday mamlakatdan keladigan importga bir xil va yagona boj qo'yishni B) Rivojlanayotgan mamlakatlardan xom ashyo eksportini vaqtincha to'liq taqiqlashni C) Rivojlanayotgan mamlakatlar tovarlariga qo'shimcha himoya bojlari va kvotalarni bir tomonlama qo'yishni D) Rivojlangan mamlakatlarning rivojlanayotgan mamlakatlar tovarlariga bir tomonlama boj imtiyozlari To'g'ri javob: D) Rivojlangan mamlakatlarning rivojlanayotgan mamlakatlar tovarlariga bir ✔ tomonlama boj imtiyozlari Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 138 Izoh: GSP doirasida rivojlangan davlatlar rivojlanayotgan mamlakatlardan keladigan tovarlarga o'zaro talab qo'ymasdan past yoki nol boj qo'llaydi. 12. Kontrabanda tovarlarining keng tarqalishi halol tadbirkorlarga qanday ta'sir qiladi? A) Ularni soliqdan ozod qiladi B) Ularni nohaq raqobat sharoitiga qo'yadi C) Ularga hech qanday ta'sir qilmaydi D) Ularning daromadini kafolatli va barqaror oshiradi To'g'ri javob: B) Ularni nohaq raqobat sharoitiga qo'yadi✔ Izoh: Kontrabandachilar boj va soliq to'lamagani uchun narxni pasaytirib, qonuniy ishlayotgan tadbirkorlarni bozordan siqib chiqaradi. 13. Bojxona to'lovlarini elektron shaklda to'lash korrupsiyaga qarshi qanday ahamiyatga ega? A) To'lovlarni nazorat organlaridan yashirin qilib, tekshiruvni qiyinlashtiradi B) Bank xizmati haqi hisobiga bojxona to'lovlari summasini oshiradi C) Naqd pul bilan muomalani kamaytirib, har bir to'lovni qayd etadi D) To'lovni amalga oshirish uchun naqd pulni xodimga berishni talab qiladi To'g'ri javob: C) Naqd pul bilan muomalani kamaytirib, har bir to'lovni qayd etadi ✔ Izoh: Elektron to'lovlar xodim va to'lovchi o'rtasidagi naqd pul muomalasini istisno qilib, shaffoflikni ta'minlaydi. 14. Bojxona boji stavkalari qanday turlarga bo'linadi? A) Kunlik, haftalik va oylik B) Advalor, spetsifik va kombinatsiyalashgan C) Ichki, tashqi va aralash D) Progressiv, regressiv va proporsional To'g'ri javob: B) Advalor, spetsifik va kombinatsiyalashgan ✔ Izoh: Advalor stavka qiymatdan foizda, spetsifik stavka tovar birligiga qat'iy summada, kombinatsiyalashgan stavka esa ikkalasini birlashtirib belgilanadi. 15. Bojxona nazoratidagi tovarni ruxsatsiz sotish yoki boshqa shaxsga berish nima hisoblanadi? A) Bojxona qoidalarining buzilishi B) Tovarni qayta eksport qilish C) Tovarni erkin muomalaga chiqarish tartibi D) Tovarni deklaratsiyalash To'g'ri javob: A) Bojxona qoidalarining buzilishi ✔ Izoh: Bojxona rasmiylashtiruvidan o'tmagan, nazoratdagi tovarni ruxsatsiz begonalashtirish bojxona qoidalarini buzishdir. 16. JST qaysi xalqaro kelishuv tizimining vorisi hisoblanadi? A) Xalqaro valyuta tizimiga oid Bretton-Vuds kelishuvi B) Yevropa iqtisodiy hamjamiyatini tuzgan Rim shartnomasi C) Tariflar va savdo bo'yicha bosh kelishuv (GATT) D) Iqlim o'zgarishi bo'yicha Kioto protokoli To'g'ri javob: C) Tariflar va savdo bo'yicha bosh kelishuv (GATT) ✔ Izoh: 1947-yilda imzolangan GATT ko'p yillar xalqaro savdoni tartibga solgan; JST uning asosida tashkil etilgan. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 139 17. JBTning asosiy vazifalaridan biri nima? A) A'zo davlatlar uchun majburiy bojxona qonunlarini qabul qilib, ularni joriy etish B) A'zo davlatlar hududida boj to'lovlarini to'g'ridan-to'g'ri undirish C) A'zo davlatlarning chegara qo'shinlari va postlarini markazdan boshqarish D) Bojxona ma'muriyatlari samaradorligini oshirish va standartlar ishlab chiqish To'g'ri javob: D) Bojxona ma'muriyatlari samaradorligini oshirish va standartlar ishlab chiqish✔ Izoh: JBT xalqaro bojxona standartlari, konvensiyalar va salohiyatni oshirish dasturlari orqali a'zolarga yordam beradi. 18. Yo'lovchi deklaratsiya qilinishi lozim bo'lgan tovar bilan «yashil yo'lak»dan o'tsa, bu nima hisoblanadi? A) Bojxona imtiyozidan foydalanish B) Rasmiylashtiruvning tezlashtirilgan qonuniy usuli C) Tovarni deklaratsiya qilmaslik D) Yo'lovchining tanlov huquqi To'g'ri javob: C) Tovarni deklaratsiya qilmaslik ✔ Izoh: «Yashil yo'lak»dan o'tish deklaratsiya qilinadigan tovar yo'qligini bildiradi; bunday tovar aniqlansa, u deklaratsiya qilinmagan hisoblanadi. 19. Valyuta nazoratini amalga oshiruvchi asosiy organ va valyuta siyosatini yurituvchi muassasa qaysi? A) O'zbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi B) O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki C) O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi D) O'zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi To'g'ri javob: B) O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki ✔ Izoh: Markaziy bank pul-kredit va valyuta siyosatini yuritadi hamda valyutani tartibga solish va nazorat qilishning asosiy organi hisoblanadi. 20. Kundalik davlat xizmatlari ko'rsatishda fuqarolardan kichik miqdorda noqonuniy to'lov olish qanday korrupsiya turi hisoblanadi? A) Xalqaro (transmilliy) korrupsiya B) Korporativ boshqaruv amaliyoti C) Siyosiy (yuqori darajadagi) korrupsiya D) Maishiy (kichik) korrupsiya To'g'ri javob: D) Maishiy (kichik) korrupsiya ✔ Izoh: Maishiy korrupsiya fuqarolar har kuni duch keladigan xizmatlarda kichik poralar shaklida namoyon bo'ladi va davlatga ishonchni yemiradi. 21. Shaxsiy ko'rik qanday sharoitda o'tkaziladi? A) Kamera bilan jonli efirga uzatilgan va to'liq yozib olingan holda B) Alohida, sanitariya-gigiyena talablariga javob beradigan xonada C) Ko'chada, transport vositasi yonida, guvohlarsiz D) Yo'lovchilar oqimi o'rtasida, ochiq va yoritilgan joyda To'g'ri javob: B) Alohida, sanitariya-gigiyena talablariga javob beradigan xonada ✔ Izoh: Shaxsiy ko'rik shaxsning qadr-qimmatini kamsitmaydigan tarzda, alohida va gigiyena talablariga mos xonada o'tkaziladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 140 22. BMT Yevropa iqtisodiy komissiyasi (TIR konvensiyasi ma'muriy nazorati olib boriladigan tuzilma) qayerda joylashgan? A) Nyu-Yorkda B) Venada C) Bryusselda D) Jenevada To'g'ri javob: D) Jenevada✔ Izoh: BMT Yevropa iqtisodiy komissiyasi Jenevada joylashgan bo'lib, TIR va boshqa transport konvensiyalarini boshqaradi. 23. Kioto konvensiyasida qaysi qism konvensiyaga qo'shilgan har bir tomon uchun majburiy? A) Maxsus ilovalar B) Umumiy ilova C) Tavsiya etilgan amaliyotlar D) Qo'llanmalar (Guidelines) To'g'ri javob: B) Umumiy ilova ✔ Izoh: Umumiy ilova standartlari majburiy; Maxsus ilovalar esa tomonlar tomonidan ixtiyoriy ravishda qabul qilinadi. 24. Buyumning tashqi ko'rinishi (dizayni)ni muhofaza qiluvchi intellektual mulk obyekti qaysi? A) Sanoat namunasi B) Foydali model C) Ixtiro D) Firma nomi To'g'ri javob: A) Sanoat namunasi ✔ Izoh: Sanoat namunasi buyumning tashqi ko'rinishini belgilovchi badiiy-konstruktorlik yechimini muhofaza qiladi. 25. Ichki audit xizmati korrupsiyaga qarshi kurashda qanday rol o'ynaydi? A) Tashkilot jarayonlarini mustaqil tekshirib, qoidabuzarliklar va xavflarni aniqlaydi B) Faqat tashkilotga yangi xodimlarni tanlab ishga oladi va ularni o'qitadi C) Faqat jamoaviy bayram va madaniy tadbirlarni tashkil qilish bilan band bo'ladi D) Faqat tashkilotning reklama va jamoatchilik bilan aloqalari bilan shug'ullanadi To'g'ri javob: A) Tashkilot jarayonlarini mustaqil tekshirib, qoidabuzarliklar va xavflarni aniqlaydi ✔ Izoh: Ichki audit moliyaviy va boshqaruv jarayonlaridagi zaif nuqtalarni aniqlab, korrupsiyaning oldini olishga yordam beradi. 26. Bojxona hududida qayta ishlash rejimiga ruxsat odatda nima asosida beriladi? A) Transport kompaniyasining hisobotiga ko'ra B) Ruxsatsiz, istalgan shaxs uchun avtomatik C) Tovar sotuvchisining og'zaki va'dasi asosida D) Bojxona organining ruxsatnomasi asosida To'g'ri javob: D) Bojxona organining ruxsatnomasi asosida ✔ Izoh: Qayta ishlash rejimlari bojxona organining ruxsatnomasi asosida, chiqish normasi va muddat belgilangan holda qo'llanadi. 27. Bojxona ko'rigi o'tkazishda tovarga ortiqcha zarar yetkazmaslik talabi nimaga asoslanadi? A) Bojxona xodimining shaxsiy xohishi va kayfiyatiga B) Nazorat mutanosibligi va mulk huquqini hurmat qilish tamoyiliga C) Faqat tovarning arzonligi yoki qimmatligiga va sug'urta summasiga D) Faqat tovar tashilgan transport turi va uning yuk sig'imiga To'g'ri javob: B) Nazorat mutanosibligi va mulk huquqini hurmat qilish tamoyiliga ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 141 Izoh: Nazorat paytida tovar va transportga keraksiz zarar yetkazilmasligi kerak, g'ayriqonuniy zarar qoplanadi. 28. Ijrochilar, fonogramma tayyorlovchilar va eshittirish tashkilotlari huquqlari qanday ataladi? A) Sanoat mulki huquqlari B) Patent huquqlari C) Ashyoviy huquqlar D) Turdosh huquqlar To'g'ri javob: D) Turdosh huquqlar✔ Izoh: Turdosh huquqlar asarlarni ijro etish, yozib olish va efirga uzatish bilan bog'liq huquqlarni himoya qiladi. 29. Tovar belgisi huquq egasining asosiy huquqi nima? A) Belgidan foydalanish va boshqalarning ruxsatsiz foydalanishini taqiqlash B) Tovar belgisi qo'yilgan tovarlar uchun bojxona to'lovlaridan ozod bo'lish C) Bozordagi raqobatchilar tovarlarining narxini belgilash D) Tovar belgisi bilan bog'liq davlat organlarini boshqarish To'g'ri javob: A) Belgidan foydalanish va boshqalarning ruxsatsiz foydalanishini taqiqlash ✔ Izoh: Huquq egasi tovar belgisidan mutlaq foydalanish va boshqalarning ruxsatsiz foydalanishini taqiqlash huquqiga ega. 30. Shaxsiy ko'rik bojxona nazoratining qanday shakli hisoblanadi? A) Faqat hujjatlarni tekshirish shakli B) Faqat tovarlar uchun qo'llanadigan shakl C) Istisno tariqasida qo'llanadigan nazorat shakli D) Har bir yo'lovchiga majburiy qo'llanadigan oddiy shakl To'g'ri javob: C) Istisno tariqasida qo'llanadigan nazorat shakli ✔ Izoh: Shaxsiy ko'rik shaxs tanasida yashirilgan narsalar bor deb taxmin qilish uchun yetarli asoslar bo'lganda, istisno tariqasida o'tkaziladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 142 24-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. O'zbekiston Birlashgan Millatlar Tashkilotiga qachon a'zo bo'lgan? A) 1992-yil 2-martda B) 1991-yil 31-avgustda C) 1995-yil 1-yanvarda D) 1993-yil 8-dekabrda To'g'ri javob: A) 1992-yil 2-martda✔ Izoh: O'zbekiston 1992-yil 2-martda BMTga a'zo bo'lib qabul qilingan. 2. Ko'rish qobiliyati zaif yo'lovchiga yordam berishda to'g'ri harakat qaysi? A) Unga mayda shriftdagi yozma yo'riqnoma berish bilan cheklanish B) Ogohlantirmasdan uni qo'lidan tortib kerakli joyga yetaklash C) Vaqtni tejash uchun uning bagajini indamay ochib tekshirish D) Har bir harakatni og'zaki tushuntirib, ruxsat so'rab yordam berish To'g'ri javob: D) Har bir harakatni og'zaki tushuntirib, ruxsat so'rab yordam berish ✔ Izoh: Ko'rishida muammo bo'lgan yo'lovchiga harakatlarni og'zaki tushuntirish va unga yordam berishdan oldin ruxsat so'rash kerak. 3. Bojxona xodimlari yo'lovchilar bilan qanday muomalada bo'lishi kerak? A) Qo'pol, qat'iy va kamsituvchi tarzda B) Xushmuomala, hurmat bilan va qonun doirasida C) Yo'lovchining kiyimi va holatiga qarab D) Faqat chet elliklarga hurmat bilan To'g'ri javob: B) Xushmuomala, hurmat bilan va qonun doirasida ✔ Izoh: Xodimlar yo'lovchilarga teng, xushmuomala munosabatda bo'lib, ularning qadr-qimmatini hurmat qilishi kerak. 4. Eksport qiluvchi davlatda subsidiya olgan tovar importiga qarshi qo'llaniladigan boj nima deyiladi? A) Mavsumiy (vaqtinchalik) boj B) Eksport boji C) Antidemping boji D) Kompensatsiya boji To'g'ri javob: D) Kompensatsiya boji ✔ Izoh: Kompensatsiya boji xorijda subsidiyalangan tovarning ichki bozorga salbiy ta'sirini kompensatsiya qilish uchun qo'llaniladi. 5. Bojxona organlari bojxona rasmiylashtiruvi uchun ish vaqtidan tashqari xizmat ko'rsatishi mumkinmi? A) Yo'q, ish vaqtidan tashqari xizmat ko'rsatish mutlaqo taqiqlangan B) Faqat davlat korxonalari va muassasalari uchun mumkin C) Faqat rasmiy bayram va dam olish kunlari mumkin D) Ha, manfaatdor shaxs iltimosi bilan, belgilangan tartibda To'g'ri javob: D) Ha, manfaatdor shaxs iltimosi bilan, belgilangan tartibda ✔ Izoh: Qonunchilik manfaatdor shaxs so'roviga ko'ra bojxona operatsiyalarini ish vaqtidan tashqari bajarish imkonini nazarda tutadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 143 6. XVII bo'lim qaysi tovarlarga bag'ishlangan? A) San'at asarlari, kolleksiya va antikvar buyumlarga B) Tayyor oziq-ovqat mahsulotlari va ichimliklarga C) Transport vositalari va ular bilan bog'liq uskunalarga D) To'qimachilik materiallari va ulardan tayyorlangan buyumlarga To'g'ri javob: C) Transport vositalari va ular bilan bog'liq uskunalarga✔ Izoh: XVII bo'lim 86–89-guruhlarni o'z ichiga oladi: temir yo'l, yer usti, havo va suv transporti. 7. O'zbekistonda bojxona ishini tartibga soluvchi asosiy qonun hujjati qaysi? A) O'zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi B) O'zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi C) O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi D) O'zbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi To'g'ri javob: D) O'zbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi ✔ Izoh: Bojxona ishi bo'yicha asosiy munosabatlar O'zbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi bilan tartibga solinadi. 8. Tirik hayvonlar GTning qaysi guruhida tasniflanadi? A) 41-guruhda B) 97-guruhda C) 10-guruhda D) 1-guruhda To'g'ri javob: D) 1-guruhda ✔ Izoh: GTning 1-guruhi tirik hayvonlarni o'z ichiga oladi va I bo'limga kiradi. 9. Tovarni tasniflash bo'yicha dastlabki qarorning deklarant uchun foydasi nima? A) Importdan oldin tovar kodi bo'yicha aniqlik va huquqiy ishonch beradi B) Tovarni ko'riksiz va hujjat tekshiruvisiz chiqarishni kafolatlaydi C) Taqiqlangan tovarni maxsus ruxsatsiz olib kirishga ruxsat beradi D) Deklarantni o'sha tovar bo'yicha bojxona to'lovlaridan ozod qiladi To'g'ri javob: A) Importdan oldin tovar kodi bo'yicha aniqlik va huquqiy ishonch beradi ✔ Izoh: Tasniflash bo'yicha dastlabki qaror tovar kodi va shu bilan bog'liq to'lov va cheklovlarni oldindan bilish imkonini beradi. 10. Sudyalar odil sudlovni amalga oshirishda nimaga bo'ysunadi? A) Faqat qonunga B) Prokurorga C) Hokimlarga D) Ommaviy axborot vositalariga To'g'ri javob: A) Faqat qonunga ✔ Izoh: Sudyalar mustaqil bo'lib, faqat qonunga bo'ysunadi; ularning faoliyatiga aralashish qonun bilan taqiqlanadi. 11. Tashqi savdoda eksportyor uchun eng xavfsiz to'lov usuli qaysi? A) Konsignatsiya asosida to'lov B) Tovarni yetkazgandan keyin to'lov (ochiq hisob) C) To'liq oldindan to'lov D) Muddatli kreditga sotish To'g'ri javob: C) To'liq oldindan to'lov ✔ Izoh: Oldindan to'lovda eksportyor pulni tovarni jo'natishdan oldin oladi, shuning uchun to'lanmaslik xavfi deyarli yo'q. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 144 12. Konstitutsiyaga ko'ra majburiy mehnatga munosabat qanday? A) Majburiy mehnat faqat mavsumiy qishloq xo'jaligi ishlarida ruxsat etiladi B) Majburiy mehnat faqat o'qiyotgan yoshlar va talabalarga tegishli C) Majburiy mehnat taqiqlanadi (qonunda belgilangan istisnolardan tashqari) D) Majburiy mehnat davlat ehtiyoji uchun har doim ruxsat etiladi To'g'ri javob: C) Majburiy mehnat taqiqlanadi (qonunda belgilangan istisnolardan tashqari)✔ Izoh: Konstitutsiya majburiy mehnatni taqiqlaydi; sud hukmi bilan jazoni o'tash yoki qonunda nazarda tutilgan boshqa hollar bundan mustasno. 13. Davlat xizmatchisining fuqaro bilan muomalasida qaysi murojaat shakli to'g'ri? A) Kinoyali va masxaraomuz ohangda gaplashish B) Faqat imo-ishora va qisqa so'zlar bilan C) Qo'pol va qat'iy buyruq ohangida gapirish D) Hurmat bilan, «Siz» deb murojaat qilish To'g'ri javob: D) Hurmat bilan, «Siz» deb murojaat qilish ✔ Izoh: Xizmat muomalasida hurmatli murojaat, xotirjam ohang va aniq tushuntirish fuqaroning davlat organiga ishonchini oshiradi. 14. Bojxona rasmiylashtiruvi tugagach deklarantga nima beriladi? A) Tovarni musodara qilish to'g'risidagi bojxona organi qarori B) Xorijiy hamkor bilan imzolangan yangi tashqi savdo shartnomasi C) Chiqarilganlik belgisi qo'yilgan deklaratsiya yoki uning elektron tasdig'i D) Bojxona inspektorining shaxsiy telefon raqami, tashrif qog'ozi va elektron pochtasi To'g'ri javob: C) Chiqarilganlik belgisi qo'yilgan deklaratsiya yoki uning elektron tasdig'i ✔ Izoh: Rasmiylashtiruv yakunida tovarlar chiqarilganligi deklaratsiyada yoki axborot tizimida tasdiqlanadi. 15. Deklarant deklaratsiyani qaytarib olishi (chaqirib olishi) mumkinmi? A) Yo'q, topshirilgan deklaratsiyani qaytarib olish mutlaqo taqiqlangan B) Ha, tovarlar chiqarilgunga qadar, qonunda belgilangan shartlarda C) Faqat bojxona inspektori o'z xohishiga ko'ra rozilik bergandagina D) Faqat tovarlar chiqarilganidan bir yil o'tgach va sud qarori bilan To'g'ri javob: B) Ha, tovarlar chiqarilgunga qadar, qonunda belgilangan shartlarda ✔ Izoh: Deklaratsiya tovarlar chiqarilgunga qadar, ko'rik boshlanmagan yoki qoidabuzarlik aniqlanmagan bo'lsa, qaytarib olinishi mumkin. 16. Yo'lovchi bojxona ko'rigi natijasida tovari ushlab qolinsa, unga nima beriladi? A) Ushlab qolinganligi to'g'risida hujjat (bayonnoma yoki dalolatnoma nusxasi) B) Faqat og'zaki tushuntirish va uzr so'rash C) Bojxona xodimining shaxsiy kartochkasi, telefon raqami va og'zaki va'dasi D) Hech qanday hujjat berilmaydi To'g'ri javob: A) Ushlab qolinganligi to'g'risida hujjat (bayonnoma yoki dalolatnoma nusxasi) ✔ Izoh: Tovar ushlab qolinganda bu rasmiy hujjat bilan rasmiylashtiriladi va uning nusxasi shaxsga beriladi. 17. Bojxona qoidalarini bilmaslik javobgarlikdan ozod qiladimi? A) Ha, har doim to'liq ozod qiladi B) Ha, agar yo'lovchi birinchi marta sayohat qilsa C) Ha, agar yo'lovchi kechikayotgan bo'lsa D) Yo'q, qonunni bilmaslik javobgarlikdan ozod qilmaydi To'g'ri javob: D) Yo'q, qonunni bilmaslik javobgarlikdan ozod qilmaydi ✔ Izoh: Huquqning umumiy tamoyiliga ko'ra qonunni bilmaslik uni buzganlik uchun javobgarlikdan ozod qilmaydi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 145 18. Rahbarning xizmat odob-axloqidagi alohida roli nimada? A) Qoidalarga rioyani faqat bo'ysunuvchilardan qat'iy talab qilish B) Lavozim imtiyozlaridan boshqalarga qaraganda ko'proq foydalanish C) Xodimlar bilan masofa saqlab, ular bilan muloqot qilmaslik D) Shaxsiy namuna orqali jamoada odob-axloq madaniyatini shakllantirish To'g'ri javob: D) Shaxsiy namuna orqali jamoada odob-axloq madaniyatini shakllantirish✔ Izoh: Rahbar o'z xulqi bilan namuna bo'lsa, jamoada etika qoidalariga rioya qilish odatga aylanadi. 19. Qo'shilgan qiymat solig'i (QQS) qanday turdagi soliq hisoblanadi? A) Davlat boji B) Yer solig'i C) Egri (bilvosita) soliq D) To'g'ridan-to'g'ri mol-mulk solig'i To'g'ri javob: C) Egri (bilvosita) soliq ✔ Izoh: QQS tovar narxiga kiritiladi va oxir-oqibat iste'molchi tomonidan to'lanadi, shuning uchun egri soliq hisoblanadi. 20. Bojxona organlari xodimlariga xizmat darajasini aks ettiruvchi qanday unvonlar beriladi? A) Ilmiy unvonlar B) Faxriy sport unvonlari C) Diplomatik darajalar D) Maxsus unvonlar To'g'ri javob: D) Maxsus unvonlar ✔ Izoh: Bojxona organlari mansabdor shaxslariga qonunchilikka muvofiq maxsus unvonlar beriladi. 21. O'zbekiston Davlat gerbining markazida qaysi qush tasvirlangan? A) Humo B) Kaptar C) Laylak D) Burgut To'g'ri javob: A) Humo ✔ Izoh: Gerbda qanotlarini yoygan Humo qushi tasvirlangan bo'lib, u baxt va erksevarlik ramzi hisoblanadi. 22. Davlat xizmatchisi o'ziga ma'lum bo'lgan fuqarolarning shaxsga doir ma'lumotlari bilan qanday munosabatda bo'ladi? A) Ularni iltimos qilgan tanish va qarindoshlariga aytib beradi B) Ularni ochiqlik maqsadida ijtimoiy tarmoqlarda e'lon qiladi C) Ularni haq evaziga reklama va marketing kompaniyalariga beradi D) Ularni qonunda belgilangan maqsadlarda ishlatadi va himoya qiladi To'g'ri javob: D) Ularni qonunda belgilangan maqsadlarda ishlatadi va himoya qiladi ✔ Izoh: Shaxsga doir ma'lumotlar qonun bilan himoyalanadi; ulardan faqat belgilangan maqsadda foydalaniladi va oshkor qilinmaydi. 23. Deklaratsiyani ro'yxatga olishda unga nima beriladi? A) Tovar egasining pasport va soliq to'lovchi raqami B) Takrorlanmaydigan ro'yxatga olish raqami C) Bojxona xodimining telefon raqami D) Tasodifiy reklama kodi To'g'ri javob: B) Takrorlanmaydigan ro'yxatga olish raqami ✔ Izoh: Har bir qabul qilingan deklaratsiyaga noyob ro'yxatga olish raqami beriladi, bu uni kuzatish va hisobga olish imkonini beradi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 146 24. «Ikki yo'lak» tizimida «qizil yo'lak» kimlar uchun mo'ljallangan? A) Faqat samolyot va boshqa transport ekipaj a'zolari uchun B) Deklaratsiya qilinishi lozim bo'lgan tovar olib kelayotgan yo'lovchilar uchun C) Faqat tranzit yo'lovchilar va transfer reysidagilar uchun D) Faqat xorijiy davlat fuqarolari va ularning oila a'zolari uchun To'g'ri javob: B) Deklaratsiya qilinishi lozim bo'lgan tovar olib kelayotgan yo'lovchilar uchun✔ Izoh: Deklaratsiya qilinadigan tovar, valyuta yoki cheklangan buyumlari bor yo'lovchilar «qizil yo'lak»dan o'tadi. 25. Xodim yo'lovchilarga teng munosabatda bo'lishi qaysi tamoyilga asoslanadi? A) Yo'lovchining ijtimoiy mavqei va lavozimi B) Xodimning shaxsiy xohishi va kayfiyati C) Qonun oldida tenglik va kamsitmaslik D) Yo'lovchining boyligi va daromadi To'g'ri javob: C) Qonun oldida tenglik va kamsitmaslik ✔ Izoh: Har bir yo'lovchiga, uning mavqei, millati yoki dinidan qat'i nazar, bir xil hurmat va qoidalar qo'llaniladi. 26. O'zbekistonda qonunlarni kim imzolab, e'lon qiladi? A) Prezident B) Bosh prokuror C) Bosh vazir D) Konstitutsiyaviy sud raisi To'g'ri javob: A) Prezident ✔ Izoh: Qonunchilik palatasi qabul qilib, Senat ma'qullagan qonunlar Prezident tomonidan imzolanib, e'lon qilinadi. 27. Jismoniy shaxs uchun og'zaki deklaratsiyalash qachon qo'llanishi mumkin? A) Me'yordan ortiq naqd valyuta va qimmatliklar uchun B) Madaniy boyliklar va antikvar buyumlar uchun C) Yozma deklaratsiyalanishi shart bo'lmagan tovarlar uchun D) Qurol, o'q-dorilar va ularning qismlari uchun To'g'ri javob: C) Yozma deklaratsiyalanishi shart bo'lmagan tovarlar uchun ✔ Izoh: Yozma deklaratsiya talab qilinmaydigan tovarlar jismoniy shaxslar tomonidan og'zaki yoki konkludent harakatlar bilan deklaratsiyalanadi. 28. Xalqaro valyuta jamg'armasi (XVJ) qaysi shaharda joylashgan? A) Vashington B) San-Fransisko C) Jeneva D) Nyu-York To'g'ri javob: A) Vashington ✔ Izoh: XVJ bosh qarorgohi Vashingtonda joylashgan; u xalqaro valyuta hamkorligi va moliyaviy barqarorlikka ko'maklashadi. 29. Bojxona organi qarori qanday shaklda qabul qilinadi? A) Qonunda belgilangan shaklda, odatda yozma yoki elektron ko'rinishda B) Faqat deklarantning o'zi yozib berishi va imzolashi orqali C) Faqat og'zaki ravishda, hech qanday hujjatda yoki tizimda qayd qilinmasdan D) Faqat ijtimoiy tarmoqlardagi rasmiy sahifada xabar orqali To'g'ri javob: A) Qonunda belgilangan shaklda, odatda yozma yoki elektron ko'rinishda ✔ Izoh: Bojxona organlari qarorlari qayd etiladi, bu ularni tekshirish va shikoyat qilish imkonini beradi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 147 30. Xizmat ierarxiyasi (subordinatsiya) qoidasi nimani talab qiladi? A) Rahbarni chetlab o'tib, faqat yuqori organga murojaat qilishni B) Buyruqlarni muhokama qilmasdan bajarmaslikni C) Bo'ysunish tartibiga rioya qilish va qonuniy topshiriqlarni bajarishni D) Rahbar bilan umuman muloqot qilmaslikni To'g'ri javob: C) Bo'ysunish tartibiga rioya qilish va qonuniy topshiriqlarni bajarishni✔ Izoh: Subordinatsiya xizmatchidan rahbarlarning qonuniy topshiriqlarini bajarishni va murojaatlarni belgilangan tartibda yo'naltirishni talab qiladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 148 25-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi xalqaro standartlarni ishlab chiquvchi hukumatlararo tashkilot qaysi? A) ILO B) UNESCO C) FATF D) WIPO To'g'ri javob: C) FATF✔ Izoh: FATF (Moliyaviy choralar ishlab chiqish guruhi) pul yuvish va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi tavsiyalar ishlab chiqadi. 2. Incoterms qoidalari asosan nimani belgilaydi? A) Import va eksport bojxona boji stavkalarini hamda tarif imtiyozlarini B) Sotuvchi va xaridor o'rtasida xarajatlar va xavflar taqsimotini C) Tovarlarning kelib chiqish mamlakatini va sertifikat turini D) Tovarlarning TIF TN bo'yicha kodini va tasniflash qoidasini To'g'ri javob: B) Sotuvchi va xaridor o'rtasida xarajatlar va xavflar taqsimotini ✔ Izoh: Incoterms yetkazib berish joyi, xarajatlar va tovar yo'qolishi yoki shikastlanishi xavfining sotuvchidan xaridorga o'tishini belgilaydi. 3. Xususiy tashkilot xizmatchisini noqonuniy haq evaziga o'z tashkiloti manfaatiga zid harakatga og'dirish nima deyiladi? A) Tashkilotning reklama va marketing kampaniyasi B) Bozordagi raqobat strategiyasi C) Tashkilotning homiylik dasturi D) Tijorat poraxo'rligi (xizmatchini og'dirish) To'g'ri javob: D) Tijorat poraxo'rligi (xizmatchini og'dirish) ✔ Izoh: Korrupsiya faqat davlat sektorida emas; xususiy tashkilot xizmatchisini noqonuniy haq evaziga og'dirish ham jinoyatdir. 4. Bojxona hududiga kirgandan keyingi tashish xarajatlari bojxona qiymatiga qanday ta'sir qiladi? A) Har doim ikki baravar miqdorda bojxona qiymatiga qo'shiladi B) Alohida ajratib ko'rsatilgan bo'lsa, bojxona qiymatiga kiritilmaydi C) Bojxona qiymatining asosini tashkil qiladi va to'liq kiritiladi D) Faqat havo transportida tashilganda bojxona qiymatiga qo'shiladi To'g'ri javob: B) Alohida ajratib ko'rsatilgan bo'lsa, bojxona qiymatiga kiritilmaydi ✔ Izoh: Import joyidan keyingi tashish xarajatlari narxdan alohida ajratilgan bo'lsa, bojxona qiymatiga kirmaydi. 5. Xavflarni boshqarishda ishonchli tadbirkorlarga nisbatan qanday yondashuv qo'llanadi? A) Ular deklaratsiya topshirishdan to'liq ozod qilinadi B) Ular uchun to'lovlar oshiriladi C) Ular har safar to'liq ko'rikdan o'tkaziladi D) Ular uchun nazorat darajasi kamaytiriladi To'g'ri javob: D) Ular uchun nazorat darajasi kamaytiriladi ✔ Izoh: Qonunni yaxshi bajaradigan, ishonchli shaxslarga nisbatan xavf past baholanadi va nazorat yengillashtiriladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 149 6. Kontrafakt tovarlarning keng tarqalishi qanday zarar yetkazadi? A) Faqat huquq egasiga qo'shimcha reklama va foyda keltiradi B) Faqat chet ellik ishlab chiqaruvchilarga ta'sir qiladi, ichki bozorga emas C) Iste'molchi sog'lig'iga xavf, huquq egalariga va byudjetga zarar yetkazadi D) Iste'molchilar uchun hech qanday xavf tug'dirmaydi, chunki narxi past To'g'ri javob: C) Iste'molchi sog'lig'iga xavf, huquq egalariga va byudjetga zarar yetkazadi✔ Izoh: Soxta dori, ehtiyot qism, oziq-ovqat va kosmetika sog'liq va xavfsizlikka tahdid soladi, halol ishlab chiqaruvchi va byudjetga zarar yetkazadi. 7. Bojxona to'lovlarining fiskal ahamiyati nimada? A) Ular hech qanday daromad keltirmaydi va ramziy ahamiyatga ega B) Ular davlat byudjeti daromadlarining muhim manbai hisoblanadi C) Ular xalqaro bitimlarga ko'ra xorijiy davlatlarga o'tkaziladi D) Ular faqat bojxona xodimlarining maoshi va mukofotlariga sarflanadi To'g'ri javob: B) Ular davlat byudjeti daromadlarining muhim manbai hisoblanadi ✔ Izoh: Boj, import QQSi va aksiz kabi bojxona to'lovlari davlat byudjetiga katta hajmda tushum keltiradi. 8. Xalqaro bojxona kuni nima munosabati bilan nishonlanadi? A) Dunyodagi birinchi bojxona posti rasman ochilgan kun munosabati bilan B) Bojxona hamkorligi kengashining birinchi sessiyasi o'tgani munosabati bilan C) Jahon savdo tashkiloti rasman tashkil topgan kun munosabati bilan D) Kioto konvensiyasining qayta ko'rilgan matni rasman imzolangani munosabati bilan To'g'ri javob: B) Bojxona hamkorligi kengashining birinchi sessiyasi o'tgani munosabati bilan ✔ Izoh: 1953-yil 26-yanvarda Bojxona hamkorligi kengashi (hozirgi JBT) birinchi sessiyasini o'tkazgan, shu sana Xalqaro bojxona kuni sifatida nishonlanadi. 9. Import (erkin muomalaga chiqarish) natijasida tovar qanday maqomga ega bo'ladi? A) Davlat mulkiga o'tkazilgan tovar maqomiga B) Bojxona nazorati ostidagi va to'lovlarsiz tashiladigan tranzit tovar maqomiga C) Vaqtincha olib kirilgan tovar maqomiga D) Bojxona hududida erkin muomaladagi tovar maqomiga To'g'ri javob: D) Bojxona hududida erkin muomaladagi tovar maqomiga ✔ Izoh: Import rejimida to'lovlar to'lanib, cheklovlarga rioya etilgach, tovar erkin muomalaga chiqariladi. 10. Tranzit paytida avariya yoki yengib bo'lmaydigan kuch tufayli yuk shikastlansa, tashuvchi nima qilishi kerak? A) Yaqin bojxona organini zudlik bilan xabardor qilishi kerak B) Yukni tashlab ketishi kerak C) Yukni yo'lda sotishi kerak D) Plombani mustaqil ochib, yukni tekshirishi va qayta joylashtirishi kerak To'g'ri javob: A) Yaqin bojxona organini zudlik bilan xabardor qilishi kerak ✔ Izoh: Favqulodda vaziyatda tashuvchi tovarlarni saqlash choralarini ko'rib, eng yaqin bojxona organini xabardor qilishi shart. 11. Tovarning bojxona qiymatini sun'iy ravishda kamaytirib ko'rsatish nimaga qaratilgan bo'ladi? A) Eksport hajmini statistikada oshirib ko'rsatishga B) Tranzit muddatini uzaytirishga C) Bojxona to'lovlarini kamroq to'lashga D) Tovar sifatini tasdiqlashga To'g'ri javob: C) Bojxona to'lovlarini kamroq to'lashga ✔ Izoh: Boj va soliqlar ko'pincha qiymatdan hisoblanadi, shuning uchun qiymatni kamaytirish to'lovlardan bo'yin tovlash usulidir. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 150 12. Bojxona ombori rejimining iqtisodiy afzalligi nimada? A) Tovar sotilgunga qadar to'lovlarni to'lashni kechiktirish imkoniyatida B) Tovarni nazoratsiz sotish imkoniyatida C) Tovar omborda saqlangan davrda avtomatik ravishda bojdan butunlay ozod bo'lishida D) Tovarni qayta ishlash majburiyatida To'g'ri javob: A) Tovar sotilgunga qadar to'lovlarni to'lashni kechiktirish imkoniyatida✔ Izoh: Tovar omborda saqlanayotganda to'lovlar to'lanmaydi, ular faqat keyingi rejim, masalan import tanlanganda to'lanadi. 13. Quyidagilardan qaysi biri xavf indikatori bo'lishi mumkin? A) Tovar qiymatining shu kabi tovarlar narxidan ancha past ko'rsatilishi B) Deklaratsiyaning belgilangan muddatda o'z vaqtida topshirilishi C) Deklarantning ko'p yillik ijobiy faoliyat tarixi va AEO maqomi D) Talab qilingan hujjatlarning to'liq va o'z vaqtida taqdim etilishi To'g'ri javob: A) Tovar qiymatining shu kabi tovarlar narxidan ancha past ko'rsatilishi ✔ Izoh: Qiymatning past ko'rsatilishi to'lovlardan bo'yin tovlash belgisi bo'lishi mumkin va xavf indikatori sifatida qaraladi. 14. Tashqi savdo bojxona statistikasini yuritish bojxona organlarining qaysi vazifasiga kiradi? A) Ichki savdo narxlarini belgilash va ular ustidan nazorat qilish vazifasiga B) Tashqi savdo ma'lumotlarini to'plash va tahlil qilish vazifasiga C) Aholini ro'yxatga olish va demografik hisob yuritish vazifasiga D) Saylov natijalarini hisoblash va ularni e'lon qilish vazifasiga To'g'ri javob: B) Tashqi savdo ma'lumotlarini to'plash va tahlil qilish vazifasiga ✔ Izoh: Bojxona deklaratsiyalari asosida tashqi savdo statistikasi shakllantiriladi va davlat organlariga taqdim etiladi. 15. UNODC va JBTning Konteyner nazorati dasturi nimaga qaratilgan? A) Port va chegaralarda yuqori xavfli konteynerlarni aniqlash salohiyatini oshirishga B) Xalqaro dengiz liniyalarida konteyner tashish narxlarini belgilashga C) Port va terminallarda yangi konteynerlar ishlab chiqarishni yo'lga qo'yish va kengaytirishga D) Rivojlanayotgan mamlakatlarga keladigan konteynerlarni bojdan ozod qilishga To'g'ri javob: A) Port va chegaralarda yuqori xavfli konteynerlarni aniqlash salohiyatini oshirishga ✔ Izoh: Dastur xavf tahlili orqali giyohvand moddalar va boshqa noqonuniy yuklar tashilayotgan konteynerlarni aniqlash bo'yicha qo'shma guruhlar tuzadi. 16. Davlat organi faoliyatining shaffofligi (ochiqligi) nimani nazarda tutadi? A) Faqat rahbarlarning shaxsiy hayotini ommaga ochishni B) Har qanday hujjatni, shu jumladan maxfiylarini ham e'lon qilishni C) Axborotni faqat to'lov evaziga berishni D) Qonun doirasida faoliyat haqidagi axborotni ochiq taqdim etishni To'g'ri javob: D) Qonun doirasida faoliyat haqidagi axborotni ochiq taqdim etishni ✔ Izoh: Shaffoflik qonunda cheklanmagan axborotni jamiyatga ochiq va tushunarli taqdim etishni talab qiladi, maxfiy ma'lumotlar esa himoyalanadi. 17. Xalqaro korrupsiyaga qarshi kurash kuni qaysi sanada nishonlanadi? A) 26-yanvarda B) 1-iyunda C) 10-dekabrda D) 9-dekabrda To'g'ri javob: D) 9-dekabrda ✔ Izoh: 9-dekabr BMT tomonidan Xalqaro korrupsiyaga qarshi kurash kuni deb e'lon qilingan. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 151 18. Haydovchi bojxona postida to'xtamasdan o'tib ketsa, bu qanday harakat? A) Bojxona rasmiylashtiruvining soddalashtirilgan turi B) Tranzit rejimining odatiy bosqichi C) Bojxona nazoratidan bo'yin tovlash D) Bojxona imtiyozidan foydalanish To'g'ri javob: C) Bojxona nazoratidan bo'yin tovlash✔ Izoh: Transport vositasi bojxona nazoratidan o'tishi shart; postda to'xtamaslik nazoratdan bo'yin tovlash hisoblanadi. 19. Bojxona organlari tovarlarning markalanganligini tekshirish orqali nimani nazorat qiladi? A) Tovar sotuvchisining logotipi va firma belgisi chiroyliligini B) Tovarning ishlab chiqarilgan sanasi va saqlash muddatini o'zgartirishni C) Tovarning qadoqdagi reklama dizayni va rang yechimini D) Tovarlarda aksiz markalari yoki boshqa majburiy markalar mavjudligini To'g'ri javob: D) Tovarlarda aksiz markalari yoki boshqa majburiy markalar mavjudligini ✔ Izoh: Aksiz to'lanadigan va boshqa ayrim tovarlar majburiy markalanadi, bojxona bu markalarning mavjudligi va haqiqiyligini tekshiradi. 20. Giyohvandlik vositalari to'g'risidagi Yagona konvensiya qaysi yili qabul qilingan? A) 1999-yilda B) 1971-yilda C) 1961-yilda D) 1988-yilda To'g'ri javob: C) 1961-yilda ✔ Izoh: 1961-yilgi Yagona konvensiya giyohvandlik vositalari ustidan xalqaro nazorat tizimini yaratgan asosiy hujjatdir. 21. Kompensatsiya boji qaysi holatda qo'llanadi? A) Tovar kafolat muddatida ishlab chiqaruvchi tomonidan almashtirilganda B) Eksport mamlakatida subsidiyalangan tovar importi mahalliy ishlab chiqarishga zarar yetkazganda C) Tovar sifatsiz bo'lib chiqib, sotuvchiga qaytarilganda va pul qaytarilmaganda D) Tovar xalqaro ko'rgazmada namoyish qilish uchun vaqtincha olib kirilib, so'ng sotilganda To'g'ri javob: B) Eksport mamlakatida subsidiyalangan tovar importi mahalliy ishlab chiqarishga ✔ zarar yetkazganda Izoh: Kompensatsiya boji xorijiy subsidiyalar ta'sirini neytrallash uchun qo'llanadi. 22. Giyohvandlik vositalari kontrabandasi qanday javobgarlikka sabab bo'ladi? A) Faqat intizomiy javobgarlikka B) Faqat fuqarolik-huquqiy javobgarlikka C) Jinoiy javobgarlikka D) Faqat ogohlantirish berishga To'g'ri javob: C) Jinoiy javobgarlikka ✔ Izoh: Giyohvandlik vositalarini chegaradan noqonuniy olib o'tish og'ir jinoyat bo'lib, Jinoyat kodeksi bo'yicha jinoiy javobgarlikka sabab bo'ladi. 23. Transparency International tashkiloti shtab-kvartirasi qaysi shaharda joylashgan? A) Parijda B) Londonda C) Berlinda D) Jenevada To'g'ri javob: C) Berlinda ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 152 Izoh: Transparency International 1993-yilda tashkil topgan nodavlat tashkilot bo'lib, uning kotibiyati Berlinda joylashgan. 24. Qimmatbaho metallar va toshlarni chegaradan olib o'tishda yo'lovchi uchun qanday talab bor? A) Ularni jismoniy shaxslar olib o'tishi butunlay taqiqlangan B) Belgilangan hollarda ularni deklaratsiya qilish kerak C) Ularni bagajning maxsus yashirin joylarida olib o'tish kerak D) Ularni faqat sug'urtalangan pochta orqali yuborish mumkin To'g'ri javob: B) Belgilangan hollarda ularni deklaratsiya qilish kerak✔ Izoh: Qimmatbaho metallar va toshlar alohida nazoratda bo'lib, belgilangan me'yordan ortiq bo'lsa deklaratsiya qilinishi lozim. 25. Bojxona postlarida radiatsiya monitoringi vositalari nimaga xizmat qiladi? A) Radioaktiv moddalarning noqonuniy olib o'tilishini aniqlashga B) Tovar qiymatini aniqlash uchun valyuta kursini hisoblashga C) Yuk og'irligini o'lchash va transport vositasini tortishga D) Yo'lovchining yoshi va shaxsini biometrik usulda aniqlashga To'g'ri javob: A) Radioaktiv moddalarning noqonuniy olib o'tilishini aniqlashga ✔ Izoh: Radiatsiya monitoringi portallari va dozimetrlar radioaktiv va yadroviy materiallarning noqonuniy aylanishini aniqlaydi. 26. Texnik yechim sifatida yangi, ixtirochilik darajasiga ega va sanoatda qo'llanila oladigan natija qanday himoyalanadi? A) Ixtiro sifatida patent bilan B) Mualliflik huquqi bilan C) Tovar belgisi sifatida D) Firma nomi sifatida To'g'ri javob: A) Ixtiro sifatida patent bilan ✔ Izoh: Ixtiro yangilik, ixtirochilik darajasi va sanoatda qo'llanilishi shartlariga javob bersa, patent bilan muhofaza qilinadi. 27. Tovarni transport vositasining maxsus moslashtirilgan yashirin joyida olib o'tish nimani bildiradi? A) Tovarni vaqtincha saqlashga topshirishni B) Tovarni soddalashtirilgan tartibda deklaratsiyalashni C) Tovarni bojxona nazoratidan yashirishni D) Tovarni tranzit rejimiga joylashtirishni To'g'ri javob: C) Tovarni bojxona nazoratidan yashirishni ✔ Izoh: Yashirin joylardan (keshlardan) foydalanish tovarni bojxona nazoratidan yashirish usuli hisoblanadi va kontrabanda belgisidir. 28. Tranzit rejimida tovarlarni yetkazish uchun muddat va yo'nalishni kim belgilaydi? A) Jo'natuvchi bojxona organi B) Yo'l harakati xavfsizligi xizmati C) Faqat haydovchining o'zi D) Yuk qabul qiluvchi xorijiy firma To'g'ri javob: A) Jo'natuvchi bojxona organi ✔ Izoh: Tranzit tovarlari uchun yetkazish muddati va zarur hollarda yo'nalish jo'natuvchi bojxona organi tomonidan belgilanadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 153 29. Jahon bojxona tashkilotining shtab-kvartirasi qayerda joylashgan? A) Jeneva B) Vena C) Bryussel D) Strasburg To'g'ri javob: C) Bryussel✔ Izoh: Jahon bojxona tashkiloti shtab-kvartirasi Belgiyaning Bryussel shahrida joylashgan. 30. Mansabdor shaxs aktivlarining qonuniy daromadlari bilan tushuntirib bo'lmaydigan darajada ko'payishi xalqaro amaliyotda qanday ataladi? A) Noqonuniy boyish B) Moliyaviy savodxonlik C) Meros olish D) Investitsiya faolligi To'g'ri javob: A) Noqonuniy boyish ✔ Izoh: Noqonuniy boyish — mansabdor shaxs aktivlarining uning qonuniy daromadlariga nisbatan asossiz ko'payishi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 154 26-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Davlat xizmatchisi xizmatdan bo'shagandan keyin ham qaysi majburiyatni saqlab qolishi mumkin? A) Imtiyozlar olish uchun xizmat guvohnomasidan foydalanish huquqini B) Tantanali tadbirlarda xizmat formasini kiyib yurish huquqini C) Xizmat davomida ma'lum bo'lgan sirni oshkor qilmaslik majburiyatini D) Bo'shagandan keyin ham bir yil davomida ish haqi olish huquqini To'g'ri javob: C) Xizmat davomida ma'lum bo'lgan sirni oshkor qilmaslik majburiyatini✔ Izoh: Davlat va xizmat sirlari bo'yicha maxfiylik majburiyati qonunda belgilangan muddat davomida xizmatdan keyin ham saqlanadi. 2. Xalqaro pochta jo'natmalarida jismoniy shaxslarga yuborilgan tovarlar qanday nazorat qilinadi? A) Bojxona nazoratidan o'tadi, me'yordan ortig'iga to'lovlar qo'llanadi B) Ular hech qachon bojxona nazorati qilinmaydi C) Ular faqat pochta xodimi tomonidan ochiladi va tekshiriladi D) Ular avtomatik ravishda musodara qilinadi va qaytarilmaydi To'g'ri javob: A) Bojxona nazoratidan o'tadi, me'yordan ortig'iga to'lovlar qo'llanadi ✔ Izoh: Xalqaro pochta jo'natmalari bojxona nazorati ostida bo'ladi, shaxsiy foydalanish me'yoridan oshgan tovarlarga to'lovlar undiriladi. 3. Temir yo'l transportidan boshqa yer usti transport vositalari GTning qaysi guruhida tasniflanadi? A) 89-guruhda B) 86-guruhda C) 87-guruhda D) 88-guruhda To'g'ri javob: C) 87-guruhda ✔ Izoh: 87-guruh avtomobillar, traktorlar, mototsikllar va boshqa yer usti transport vositalarini qamrab oladi. 4. Milliy valyuta kursining boshqa valyutalarga nisbatan pasayishi nima deyiladi? A) Deflyatsiya B) Devalvatsiya C) Revalvatsiya D) Denominatsiya To'g'ri javob: B) Devalvatsiya ✔ Izoh: Devalvatsiya — milliy valyutaning chet el valyutalariga nisbatan qadrsizlanishi. 5. Poyabzal GTning qaysi guruhida tasniflanadi? A) 61-guruhda B) 64-guruhda C) 42-guruhda D) 95-guruhda To'g'ri javob: B) 64-guruhda ✔ Izoh: Poyabzal, gamashlar va ularning qismlari 64-guruhda tasniflanadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 155 6. Bojxona ekspertizasi qachon tayinlanadi? A) Faqat tovarning bojxona qiymati juda arzon bo'lganda B) Har bir yo'lovchi chemodani uchun majburiy ravishda va hech qanday istisnosiz C) Faqat deklarant postga ish vaqtidan keyin kelganda va so'raganda D) Tovar xususiyatlarini aniqlash uchun maxsus bilim talab etilganda To'g'ri javob: D) Tovar xususiyatlarini aniqlash uchun maxsus bilim talab etilganda✔ Izoh: Tovar tarkibi, kelib chiqishi, tasnifi yoki qiymatini aniqlashda maxsus bilim zarur bo'lsa, bojxona ekspertizasi tayinlanadi. 7. Konstitutsiyaga ko'ra fuqarolar davlat organlariga qanday shaklda murojaat qila oladi? A) Faqat advokat yoki rasmiy vakil orqali B) Faqat yozma shaklda va faqat jamoaviy murojaat sifatida C) Shaxsan yoki jamoaviy ravishda, ariza, taklif va shikoyatlar bilan D) Faqat og'zaki shaklda, shaxsiy qabul vaqtida To'g'ri javob: C) Shaxsan yoki jamoaviy ravishda, ariza, taklif va shikoyatlar bilan ✔ Izoh: Har kim shaxsan yoki boshqalar bilan birgalikda vakolatli davlat organlariga ariza, taklif va shikoyat bilan murojaat qilish huquqiga ega. 8. O'zbekistonda Konstitutsiya kuni qaysi sanada nishonlanadi? A) 1-sentyabrda B) 18-noyabrda C) 8-dekabrda D) 9-mayda To'g'ri javob: C) 8-dekabrda ✔ Izoh: 1992-yil 8-dekabrda Konstitutsiya qabul qilingani munosabati bilan har yili 8-dekabr Konstitutsiya kuni sifatida nishonlanadi. 9. Quyidagilardan qaysi biri bojxona to'lovlariga kirmaydi? A) Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig'i B) Bojxona rasmiylashtiruvi uchun bojxona yig'imlari C) Import qilinayotgan tovarga undiriladigan QQS D) Import qilinadigan tovarlar uchun bojxona boji To'g'ri javob: A) Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig'i ✔ Izoh: Bojxona to'lovlariga boj, import QQS, aksiz solig'i va yig'imlar kiradi; daromad solig'i bojxona to'lovi emas. 10. Tovarlar chiqarilgandan keyin deklaratsiyadagi xato aniqlansa, deklarant nima qilishi mumkin? A) Tovarni yashirib qo'yishi va xatoni hech kimga bildirmasligi B) Boshqa deklarant nomidan xuddi shu tovarga yangi deklaratsiya berishi C) Hech narsa qilmasligi, chunki xato tizimda o'z-o'zidan tuzatiladi D) Belgilangan tartibda deklaratsiyaga tuzatish kiritishni so'rashi To'g'ri javob: D) Belgilangan tartibda deklaratsiyaga tuzatish kiritishni so'rashi ✔ Izoh: Tovar chiqarilgandan so'ng aniqlangan xatolar bojxona organiga murojaat qilib belgilangan tartibda tuzatiladi. 11. Bojxona xodimi deklarantdan sovg'a taklif qilinganda qanday harakat qilishi kerak? A) Sovg'ani olib, keyin qaytarib berishi kerak B) Sovg'ani qabul qilib, buning evaziga rasmiylashtiruvni tezlashtirishi kerak C) Sovg'ani rad etib, qonunda belgilangan tartibda xabar berishi kerak D) Sovg'a qiymatini hamkasblari bilan bo'lishishi kerak To'g'ri javob: C) Sovg'ani rad etib, qonunda belgilangan tartibda xabar berishi kerak ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 156 Izoh: Xizmat vazifasi bilan bog'liq sovg'alarni qabul qilish korrupsiyaviy xavf tug'diradi va odob-axloq qoidalariga zid. 12. O'zbekiston Davlat bayrog'i qachon qabul qilingan? A) 1991-yil 31-avgustda B) 1991-yil 18-noyabrda C) 1992-yil 10-dekabrda D) 1992-yil 2-iyulda To'g'ri javob: B) 1991-yil 18-noyabrda✔ Izoh: Davlat bayrog'i to'g'risidagi qonun 1991-yil 18-noyabrda qabul qilingan; shu sana Davlat bayrog'i kuni sifatida nishonlanadi. 13. Davlat xizmatchisi faoliyatida tejamkorlik tamoyili nimani anglatadi? A) Fuqarolarga ko'rsatiladigan xizmatlar hajmini kamaytirishni B) Davlat mablag'lari va resurslaridan oqilona foydalanishni C) Xarajat bo'lmasligi uchun hujjatlarni rasmiylashtirmaslikni D) Xizmatchi o'z ish haqini to'liq olmasdan ishlashini To'g'ri javob: B) Davlat mablag'lari va resurslaridan oqilona foydalanishni ✔ Izoh: Tejamkorlik byudjet mablag'lari va davlat resurslaridan samarali va maqsadli foydalanishni talab qiladi. 14. Bojxona organlari mansabdor shaxslarining xizmat guvohnomasi nima uchun kerak? A) Bojxona to'lovlarini bank orqali chegirma bilan to'lash uchun B) Musodara qilingan tovarlarni imtiyozli narxda sotib olish uchun C) Chet elga xizmat safariga vizasiz sayohat qilish uchun D) Mansabdor shaxsning vakolatini va shaxsini tasdiqlash uchun To'g'ri javob: D) Mansabdor shaxsning vakolatini va shaxsini tasdiqlash uchun ✔ Izoh: Xizmat guvohnomasi bojxona xodimining shaxsi va vakolatlarini tasdiqlovchi hujjatdir. 15. Tranzit rejimida bojxona to'lovlarining to'lanishini ta'minlash uchun nima talab qilinishi mumkin? A) Tovarni yo'lga chiqishdan oldin xaridorga sotish B) Faqat yo'l harakati xavfsizligi xizmatining maxsus yo'nalish ruxsatnomasi C) Yukni har bir postda ikki marta tushirib-yuklash D) Kafolat (ta'minot) taqdim etish yoki bojxona kuzatib borishi To'g'ri javob: D) Kafolat (ta'minot) taqdim etish yoki bojxona kuzatib borishi ✔ Izoh: Tranzitda to'lovlar to'lanmaydi, ammo tovar yo'qolsa to'lovlar kafolatlanishi uchun ta'minot yoki kuzatib borish qo'llanishi mumkin. 16. Kelib chiqish sertifikati qanday hujjat? A) Tovarning ma'lum mamlakatda kelib chiqqanini tasdiqlovchi rasmiy hujjat B) Tovar sifati va xavfsizligini tasdiqlovchi laboratoriya xulosasi C) Tovar tashilganini va qabul qilinganini tasdiqlovchi yuk xati D) Tovar narxi va to'lov shartlarini tasdiqlovchi tijorat invoysi To'g'ri javob: A) Tovarning ma'lum mamlakatda kelib chiqqanini tasdiqlovchi rasmiy hujjat ✔ Izoh: Kelib chiqish sertifikati vakolatli organ tomonidan beriladi va tovar kelib chiqish mamlakatini tasdiqlaydi. 17. Davlat xizmatchisi ish vaqtida mast holda bo'lishi qanday baholanadi? A) Ayrim hollarda ruxsat etilgan holat B) Xodimning faqat shaxsiy ishi C) Uncha jiddiy bo'lmagan kichik kamchilik D) Mehnat intizomini qo'pol buzish To'g'ri javob: D) Mehnat intizomini qo'pol buzish ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 157 Izoh: Ish vaqtida mast holatda bo'lish mehnat intizomini qo'pol buzish bo'lib, jiddiy intizomiy choraga, jumladan ishdan bo'shatishga asos bo'lishi mumkin. 18. Tranzit deklaratsiyasining vazifasi nima? A) Tovarlarni bojxona nazorati ostida yo'q qilinganini tasdiqlash B) Tovarlarni to'lovlar to'langan holda erkin muomalaga chiqarish va hujjatni yopish C) Import bojxona to'lovlarini hisoblash va ularni undirish D) Tranzit tovarlari, yo'nalish va manzil haqidagi ma'lumotlarni bayon etish To'g'ri javob: D) Tranzit tovarlari, yo'nalish va manzil haqidagi ma'lumotlarni bayon etish✔ Izoh: Tranzit deklaratsiyasi tranzit rejimiga joylashtirish uchun tovarlar, transport, jo'natuvchi va manzil haqidagi ma'lumotlarni o'z ichiga oladi. 19. Yo'lovchi bojxona xodimidan xizmat guvohnomasini ko'rsatishni so'rasa, xodim nima qilishi kerak? A) Rad etib, yo'lovchini haqoratlashi B) Javob bermasligi C) Yo'lovchini ushlab turishi D) Talabga ko'ra guvohnomani ko'rsatishi To'g'ri javob: D) Talabga ko'ra guvohnomani ko'rsatishi ✔ Izoh: Xodim o'z vakolatini tasdiqlash uchun talab qilinganda xizmat guvohnomasini ko'rsatishi kerak; bu shaffoflikni ta'minlaydi. 20. Hozirgi kunda yuridik shaxslar tomonidan deklaratsiyalashning asosiy shakli qaysi? A) Telegramma orqali deklaratsiyalash B) Elektron deklaratsiyalash C) Konkludent harakatlar D) Og'zaki deklaratsiyalash To'g'ri javob: B) Elektron deklaratsiyalash ✔ Izoh: Tijorat tovarlari asosan elektron deklaratsiya orqali, elektron raqamli imzo bilan rasmiylashtiriladi. 21. Milliy valyuta kursining boshqa valyutalarga nisbatan oshishi nima deyiladi? A) Emissiya (pul chiqarish) B) Inflyatsiya C) Devalvatsiya D) Revalvatsiya To'g'ri javob: D) Revalvatsiya ✔ Izoh: Revalvatsiya — milliy valyutaning chet el valyutalariga nisbatan qimmatlashishi. 22. Korrupsiya xavfi yuqori lavozimlarda xodimlarni davriy almashtirib turish amaliyoti nima deyiladi? A) Attestatsiya B) Deklaratsiya C) Sinov muddati D) Rotatsiya To'g'ri javob: D) Rotatsiya ✔ Izoh: Rotatsiya xodimning bir joyda uzoq ishlashi natijasida yuzaga keladigan barqaror korrupsion aloqalarning oldini oladi. 23. Bojxona xodimi yo'lovchining savoliga javobni bilmasa, qanday yo'l tutishi to'g'ri? A) Javob bermasdan, boshqa ish bahonasida ketib qolishi B) Aniq ma'lumotni hamkasbi yoki rahbaridan aniqlab berishi C) Yo'lovchini kuttirmaslik uchun taxminiy javob berishi D) Yo'lovchiga bunday savollarni bermaslikni aytishi To'g'ri javob: B) Aniq ma'lumotni hamkasbi yoki rahbaridan aniqlab berishi ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 158 Izoh: Noto'g'ri ma'lumot yo'lovchiga zarar yetkazishi mumkin, shuning uchun xodim aniq javobni vakolatli shaxsdan aniqlab beradi. 24. Jismoniy shaxsning chegaradan olib o'tayotgan tovarlari tijorat partiyasi ekanligini qanday belgilar ko'rsatishi mumkin? A) Yo'lovchining poyezd yoki avtobusda, kechki reysda kelgani B) Bir xil tovarlarning ko'p miqdori va tez-tez olib o'tilishi C) Chamadonning yangi va qimmatbaho bo'lishi D) Yo'lovchining kiyimi va tashqi ko'rinishi To'g'ri javob: B) Bir xil tovarlarning ko'p miqdori va tez-tez olib o'tilishi✔ Izoh: Bir xil tovarlarning shaxsiy ehtiyojdan ortiq miqdori va muntazam olib o'tilishi tijorat maqsadi belgisi hisoblanadi. 25. Yo'lovchi bilan suhbatda ochiq savollar berishning afzalligi nima? A) Yo'lovchidan faqat «ha» yoki «yo'q» shaklidagi qisqa javobni oladi B) Yo'lovchiga batafsil javob berish imkonini beradi va ko'proq ma'lumot oladi C) Suhbatni tezda tugatib, vaqtni tejash imkonini beradi D) Yo'lovchini chalg'itib, uning javoblaridagi qarama-qarshilikni yashiradi To'g'ri javob: B) Yo'lovchiga batafsil javob berish imkonini beradi va ko'proq ma'lumot oladi ✔ Izoh: «Qayerdan kelyapsiz?», «Safaringiz maqsadi nima?» kabi ochiq savollar yo'lovchidan batafsil va tabiiy javob olishga yordam beradi. 26. Bojxona xodimining yo'lovchilar bilan muloqot ko'nikmalarini oshirishga qaysi chora eng ko'p yordam beradi? A) Yo'lovchilar bilan muloqotni minimal darajada cheklash B) Faqat yozma yo'riqnomalarni o'qib, imzo chekib qo'yish C) Muntazam treninglar va amaliy vaziyatlarni tahlil qilish D) Muammolarni kamaytirish uchun xodimlarni muloqotdan chetlatish To'g'ri javob: C) Muntazam treninglar va amaliy vaziyatlarni tahlil qilish ✔ Izoh: Treninglar, rolli o'yinlar va real vaziyatlarni tahlil qilish xodimlarning muloqot va nizolarni hal qilish ko'nikmalarini rivojlantiradi. 27. Incoterms bo'yicha DDP sharti sotuvchi uchun nimani anglatadi? A) Tovarni import bojlari to'langan holda belgilangan joyga yetkazish B) Tovarni jo'natish portida faqat kemaga yuklab berish C) Faqat eksport rasmiylashtiruvini bajarib, yukni tashuvchiga berish D) Tovarni o'z omborida xaridor ixtiyoriga topshirish bilan cheklanish To'g'ri javob: A) Tovarni import bojlari to'langan holda belgilangan joyga yetkazish ✔ Izoh: DDP (Delivered Duty Paid) sotuvchining maksimal majburiyatini anglatadi: u import to'lovlarini ham to'lab, tovarni yetkazadi. 28. Davlat xizmatchisi xizmat guvohnomasidan qanday foydalanishi kerak? A) Zarurat bo'lganda uni ishonchli boshqa shaxsga vaqtincha berib turish B) Faqat xizmat vazifasini bajarishda va talab qilinganda ko'rsatish C) Do'kon va xizmat ko'rsatish joylarida chegirma olish uchun foydalanish D) Shaxsiy imtiyoz va xizmatlarni navbatsiz olish uchun ko'rsatish To'g'ri javob: B) Faqat xizmat vazifasini bajarishda va talab qilinganda ko'rsatish ✔ Izoh: Xizmat guvohnomasi vakolatni tasdiqlaydi; undan faqat xizmat maqsadida foydalaniladi, shaxsiy imtiyoz uchun ko'rsatish mumkin emas. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 159 29. O'zbekistonda ijro etuvchi hokimiyatni amalga oshiruvchi hukumat qanday nomlanadi? A) Xalq kengashi B) Davlat kengashi C) Vazirlar Mahkamasi D) Oliy Majlis To'g'ri javob: C) Vazirlar Mahkamasi✔ Izoh: Vazirlar Mahkamasi O'zbekiston hukumati bo'lib, ijro etuvchi hokimiyatni amalga oshiradi; unga Bosh vazir rahbarlik qiladi. 30. Kuzatib borilmaydigan bagaj nima? A) Yo'lovchi kiyib turgan kiyim va poyabzal B) Yo'lovchiga tegishli, lekin undan alohida yuboriladigan buyumlar C) Yo'lovchi qo'lida ushlab turgan sumka va hujjatlar D) Yo'lovchi samolyot salonida o'zi bilan olib ketayotgan noutbuk va telefon To'g'ri javob: B) Yo'lovchiga tegishli, lekin undan alohida yuboriladigan buyumlar ✔ Izoh: Kuzatib borilmaydigan bagaj yo'lovchidan alohida, tashuvchi orqali yuboriladigan shaxsiy buyumlardir. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 160 27-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Deklarant kim hisoblanadi? A) Tovarni sertifikatlovchi va namunalarni tahlil qiluvchi laboratoriya xodimi B) Deklaratsiyani qabul qiluvchi va ro'yxatga oluvchi bojxona inspektori C) Tovarlarni deklaratsiyalovchi yoki nomidan deklaratsiyalanadigan shaxs D) Tovarlarni faqat transportda tashuvchi va yetkazib beruvchi haydovchi To'g'ri javob: C) Tovarlarni deklaratsiyalovchi yoki nomidan deklaratsiyalanadigan shaxs✔ Izoh: Deklarant — tovarlarni o'zi deklaratsiyalaydigan yoki uning nomidan tovarlar deklaratsiyalanadigan shaxs. 2. Eksport nima? A) Tovarlarni bojxona hududidan qaytarish majburiyatisiz olib chiqish B) Tovarlarni omborda vaqtincha saqlash C) Tovarlarni bojxona hududi orqali tranzit tashish D) Tovarlarni bojxona hududiga doimiy foydalanish va sotish uchun olib kirish To'g'ri javob: A) Tovarlarni bojxona hududidan qaytarish majburiyatisiz olib chiqish ✔ Izoh: Eksport — mahalliy tovarlarni bojxona hududidan tashqariga qaytarib olib kirish majburiyatisiz olib chiqish. 3. Tanish-bilish yoki homiylik asosida noqonuniy imtiyoz berish nima deyiladi? A) Hisobdorlik (javobgarlik) B) Protektsionizm (homiylik) C) Shaffoflik (ochiqlik) D) Kompliyans (muvofiqlik) To'g'ri javob: B) Protektsionizm (homiylik) ✔ Izoh: Protektsionizm — malakaga emas, shaxsiy aloqalarga asoslangan noqonuniy homiylik; u adolatli raqobatni buzadi. 4. O'zbekiston Davlat madhiyasi musiqasini kim yaratgan? A) To'xtasin Jalilov B) Yunus Rajabiy C) Manas Leviev D) Mutal Burhonov To'g'ri javob: D) Mutal Burhonov ✔ Izoh: Madhiya musiqasi bastakor Mutal Burhonov tomonidan yaratilgan. 5. Bojxona rasmiylashtiruvi nimadan iborat? A) Bojxona xodimlarini ishga qabul qilish va attestatsiyadan o'tkazish tartibi B) Tovarlarni ishlab chiqaruvchidan xaridorga yetkazish uchun logistika operatsiyalarini bajarish C) Tashqi savdo shartnomasini notarial tasdiqlash va davlat reyestriga kiritish D) Tovarlarni bojxona rejimiga joylashtirish uchun zarur operatsiyalarni bajarish To'g'ri javob: D) Tovarlarni bojxona rejimiga joylashtirish uchun zarur operatsiyalarni bajarish ✔ Izoh: Rasmiylashtiruv — tovarlarni olib kirish, olib chiqish yoki tranzit uchun bojxona talab qiladigan rasmiyatchiliklarni bajarish jarayoni. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 161 6. Fuqarolar korrupsiya holatlari haqida tezkor xabar berishi uchun davlat organlarida qanday kanal tashkil etiladi? A) Shaxsiy maslahat va psixologik yordam xizmati B) «Ishonch telefoni» va elektron murojaat kanallari C) Pullik ma'lumot va ma'lumotnoma berish xizmati D) Organning reklama va jamoatchilik bilan aloqa xizmati To'g'ri javob: B) «Ishonch telefoni» va elektron murojaat kanallari✔ Izoh: «Ishonch telefoni», rasmiy veb-saytlar va elektron qabulxonalar orqali fuqarolar korrupsiya haqida xabar bera oladi. 7. Incoterms FOB sharti bo'yicha olib kirilgan tovarning bojxona qiymatiga qanday xarajatlar qo'shilishi kerak? A) Faqat import qilingandan keyingi ombor xarajatlari B) Faqat ichki bozordagi sotish xarajatlari C) Yuklash portidan import joyigacha bo'lgan fraxt va sug'urta D) Hech qanday xarajat qo'shilmaydi To'g'ri javob: C) Yuklash portidan import joyigacha bo'lgan fraxt va sug'urta ✔ Izoh: FOB narxiga import joyigacha bo'lgan tashish va sug'urta xarajatlari qo'shiladi, chunki ular narxga kirmagan. 8. Xavflarni boshqarish tizimida «qizil yo'lak» odatda nimani anglatadi? A) Tovarlar avtomatik ravishda eksport qilingan hisoblanadi B) Tovarlar hujjat va ko'rik tekshiruvisiz chiqariladi C) Hujjatlar tekshiriladi va tovar fizik ko'rikdan o'tkaziladi D) Faqat deklaratsiyadagi elektron imzo tekshiriladi To'g'ri javob: C) Hujjatlar tekshiriladi va tovar fizik ko'rikdan o'tkaziladi ✔ Izoh: Qizil yo'lakka yuqori xavfli deb baholangan yuklar yo'naltiriladi va ular hujjat hamda fizik nazoratdan o'tadi. 9. Uy hayvonini chegaradan olib o'tishda odatda qanday hujjat talab qilinadi? A) Egasining bank hisobvarag'i ma'lumotnomasi B) Hayvon sotib olingan do'kon cheki C) Veterinariya hujjati (sertifikati) D) Egasining haydovchilik guvohnomasi To'g'ri javob: C) Veterinariya hujjati (sertifikati) ✔ Izoh: Hayvonlar veterinariya nazoratidan o'tadi; ular sog'lom va emlanganini tasdiqlovchi veterinariya hujjati talab qilinadi. 10. Korrupsiyaga qarshi kurashda xodimlarni o'qitishning asosiy maqsadi nima? A) Faqat yillik test sinovini topshirish uchun tayyorgarlik ko'rish B) Xodimlarni qattiq jazolar bilan qo'rqitib, intizomni ushlash C) Huquqiy savodxonlikni oshirib, korrupsiyaga murosasizlikni shakllantirish D) Ish vaqtini qisqartirib, o'qishga ko'proq vaqt ajratish To'g'ri javob: C) Huquqiy savodxonlikni oshirib, korrupsiyaga murosasizlikni shakllantirish ✔ Izoh: O'qitish xodimlarga korrupsiya xavflarini taniy olish, to'g'ri harakat qilish va javobgarlikni anglash imkonini beradi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 162 11. «GATT» qisqartmasi nimani anglatadi? A) Tariflar va savdo bo'yicha bosh kelishuv B) Xalqaro valyuta jamg'armasi C) Bojxona hamkorligi kengashi D) Xalqaro avtomobil transporti ittifoqi (IRU) To'g'ri javob: A) Tariflar va savdo bo'yicha bosh kelishuv✔ Izoh: GATT (General Agreement on Tariffs and Trade) 1947-yilda imzolangan tariflar va savdo bo'yicha bosh kelishuvdir. 12. Bojxona ishida «tovar» tushunchasi nimani qamrab oladi? A) Faqat ichki bozorda sotish uchun mo'ljallangan sanoat va qishloq xo'jaligi mahsulotlarini B) Faqat ko'chmas mulk ob'ektlarini C) Faqat yuridik shaxslar olib o'tadigan mahsulotlarni D) Bojxona chegarasi orqali olib o'tiladigan har qanday ko'char mulkni To'g'ri javob: D) Bojxona chegarasi orqali olib o'tiladigan har qanday ko'char mulkni ✔ Izoh: Bojxona maqsadlarida tovar — chegaradan olib o'tiladigan har qanday ko'char mulk, jumladan energiya turlari va valyuta qimmatliklari ham. 13. Jahon bojxona tashkilotiga qanday subyektlar a'zo bo'ladi? A) Bojxona brokerlari va boshqa jismoniy shaxslar ixtiyoriy ravishda a'zo bo'ladi B) Faqat Yevropa Ittifoqiga a'zo davlatlarning bojxona xizmatlari C) Xalqaro savdo bilan shug'ullanuvchi yirik xususiy kompaniyalar D) Davlatlar va alohida bojxona hududlarining bojxona ma'muriyatlari To'g'ri javob: D) Davlatlar va alohida bojxona hududlarining bojxona ma'muriyatlari ✔ Izoh: JBT a'zolari — davlatlar va mustaqil bojxona hududlari bojxona ma'muriyatlari; u hukumatlararo tashkilot hisoblanadi. 14. Yuk bojxona deklaratsiyasining har bir ustuni (grafasi) qanday to'ldiriladi? A) Faqat bojxona inspektori tomonidan deklarant o'rniga B) Deklarant o'zi xohlagan erkin shaklda va tartibda C) Belgilangan yo'riqnoma (tartib) talablariga muvofiq D) Faqat xorijiy tilda, xalqaro andozaga ko'ra To'g'ri javob: C) Belgilangan yo'riqnoma (tartib) talablariga muvofiq ✔ Izoh: Deklaratsiya grafalari tasdiqlangan tartib asosida to'ldiriladi, bu ma'lumotlarning bir xilligini ta'minlaydi. 15. Xavflarni boshqarish tizimi avtomatlashtirilganda inson omili qanday o'zgaradi? A) Sub'ektiv qarorlar kamayadi va tanlov ob'ektiv mezonlarga asoslanadi B) Bojxona nazorati to'liq to'xtatiladi va bekor qilinadi C) Inspektor qarorlari butunlay tasodifiy va asossiz bo'ladi D) Har bir yuk inspektor tomonidan qo'lda va shaxsan tanlanadi To'g'ri javob: A) Sub'ektiv qarorlar kamayadi va tanlov ob'ektiv mezonlarga asoslanadi ✔ Izoh: Avtomatlashtirilgan tizim ob'ektiv mezonlar asosida tanlov qiladi va korrupsiya xavfini kamaytiradi. 16. Chet elda sotib olingan pirat disklar va soxta brend kiyimlarni tijorat maqsadida katta miqdorda olib kirish nimaga olib kelishi mumkin? A) Olib kiruvchiga brend egasi tomonidan avtomatik ravishda litsenziya berilishiga B) Bunday tovarlar uchun bojxona imtiyozi va boj stavkasining kamaytirilishiga C) Intellektual mulk huquqi buzilishi sababli javobgarlik va tovarlarning olib qo'yilishiga D) Shaxsiy foydalanish deb ko'rsatilsa, hech qanday oqibatga olib kelmaydi To'g'ri javob: C) Intellektual mulk huquqi buzilishi sababli javobgarlik va tovarlarning olib ✔ qo'yilishiga Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 163 Izoh: Kontrafakt tovarlarni tijorat maqsadida olib kirish huquq egalarining huquqlarini buzadi va qonunda belgilangan javobgarlikka sabab bo'ladi. 17. Kontrabandaga qarshi kurash davlat uchun nima sababdan muhim? A) Iqtisodiy xavfsizlik va aholi sog'lig'ini himoya qilish uchun B) Faqat xorijiy sayyohlar oqimini kamaytirish uchun C) Faqat tashqi savdo statistikasini yuritish uchun D) Faqat chegara postlari va xodimlar sonini ko'paytirib borish uchun To'g'ri javob: A) Iqtisodiy xavfsizlik va aholi sog'lig'ini himoya qilish uchun✔ Izoh: Kontrabanda byudjetga zarar yetkazadi, halol tadbirkorlarni siqib chiqaradi va xavfli tovarlar orqali aholi sog'lig'iga tahdid soladi. 18. Belgilangan miqdordan ortiq naqd chet el valyutasini olib o'tayotgan shaxs nima qilishi shart? A) Uni belgilangan tartibda deklaratsiya qilishi B) Uni chegaradagi bankka muddatli depozit qilib qo'yishi C) Uni boshqa yo'lovchilarga bo'lib berishi D) Uni chegarada so'mga almashtirishi To'g'ri javob: A) Uni belgilangan tartibda deklaratsiya qilishi ✔ Izoh: Belgilangan miqdordan ortiq naqd valyuta yozma yoki elektron shaklda deklaratsiya qilinishi shart; aks holda javobgarlik yuzaga keladi. 19. Bojxona hududining chegaralari nima deb ataladi? A) Savdo zonasi B) Bojxona chegarasi C) Bojxona nazorati zonasi D) Ma'muriy chegara To'g'ri javob: B) Bojxona chegarasi ✔ Izoh: Bojxona hududi chegaralari bojxona chegarasi deyiladi; u odatda davlat chegarasiga to'g'ri keladi. 20. Xavflarni boshqarish jarayonining to'g'ri ketma-ketligini toping. A) Monitoring, jarima, aniqlash, tahlil, baholash B) Baholash, monitoring, aniqlash, choralar ko'rish C) Choralar ko'rish, aniqlash, baholash, tahlil D) Aniqlash, tahlil, baholash, choralar ko'rish, monitoring To'g'ri javob: D) Aniqlash, tahlil, baholash, choralar ko'rish, monitoring ✔ Izoh: Xavflarni boshqarish sikli xavfni aniqlash, tahlil qilish, baholash, choralar ko'rish va natijalarni monitoring qilishdan iborat. 21. Jahon savdo tashkiloti qaysi yili faoliyat boshlagan? A) 1973-yilda B) 1995-yilda C) 2001-yilda D) 1947-yilda To'g'ri javob: B) 1995-yilda ✔ Izoh: JST 1995-yil 1-yanvardan faoliyat boshlagan va GATT tizimining vorisi hisoblanadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 164 22. Bojxona rejimlari ichida qaysi biri tovarlarni bojxona hududidan tashqariga qaytarib olib kirish majburiyatisiz olib chiqishni nazarda tutadi? A) Bojxona hududidan tashqarida qayta ishlash B) Eksport C) Tranzit D) Vaqtincha olib chiqish To'g'ri javob: B) Eksport✔ Izoh: Eksportda mahalliy tovarlar doimiy ravishda olib chiqiladi, vaqtincha olib chiqish va tashqi qayta ishlashda esa qaytarish nazarda tutiladi. 23. Tovarlarni chegarada nazorat qilishni uyg'unlashtirish to'g'risidagi xalqaro konvensiyaning asosiy g'oyasi nima? A) Xavfli yuklar va epidemiya tarqalishining oldini olish uchun chegaralarni yopish B) Chegara orqali o'tuvchi yuklarni tashish narxlarini davlatlararo yagona belgilash C) Bojxona, veterinariya, fitosanitariya va boshqa nazorat xizmatlari ishini muvofiqlashtirish D) Chegarada faqat bojxona nazoratini bekor qilib, boshqa nazorat turlarini saqlab qolish To'g'ri javob: C) Bojxona, veterinariya, fitosanitariya va boshqa nazorat xizmatlari ishini ✔ muvofiqlashtirish Izoh: Konvensiya chegaradagi turli nazorat organlari ishini muvofiqlashtirib, tekshiruvlarni qisqartirish va tezlashtirishga qaratilgan. 24. Xaridorning sotib olish bo'yicha agentiga to'laydigan komissiya haqi bojxona qiymatiga qo'shiladimi? A) Ha, jarima sifatida ikki baravar qilib qo'shiladi B) Faqat sotib olish agenti xorijiy shaxs bo'lsa qo'shiladi C) Yo'q, sotib olish bo'yicha komissiya qo'shilmaydi D) Ha, har qanday komissiya har doim qo'shiladi To'g'ri javob: C) Yo'q, sotib olish bo'yicha komissiya qo'shilmaydi ✔ Izoh: Sotish bo'yicha komissiya va brokerlik haqlari qo'shiladi, lekin xaridorning sotib olish bo'yicha komissiyasi qo'shilmaydi. 25. Kontrafakt tovarni aniqlashda qaysi belgi shubha uyg'otishi mumkin? A) Huquq egasi tasdiqlagan golografik himoya belgilari va seriya raqamlari B) Sifatli qadoq, to'g'ri yozuvlar va to'liq yorliq ma'lumotlari C) G'ayrioddiy past narx, sifatsiz qadoq va yozuvdagi xatolar D) Rasmiy distribyutor hujjatlari va shartnomalari mavjudligi To'g'ri javob: C) G'ayrioddiy past narx, sifatsiz qadoq va yozuvdagi xatolar ✔ Izoh: Juda past narx, sifatsiz qadoq, brend nomidagi imlo xatolari va himoya belgilarining yo'qligi kontrafakt tovar alomatlari bo'lishi mumkin. 26. Kioto konvensiyasining qaysi Maxsus ilovasi vaqtincha olib kirishga bag'ishlangan? A) B ilova B) D ilova C) J ilova D) G ilova To'g'ri javob: D) G ilova ✔ Izoh: G Maxsus ilova vaqtincha olib kirish bojxona tartib-taomilini tartibga soladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 165 27. Tarif imtiyozlariga qaysi biri kiradi? A) Bojdan ozod qilish yoki boj stavkasini pasaytirish B) Taqiqlangan tovarlarni olib kirishga ruxsat C) Bojxona nazoratidan to'liq ozod qilish D) Bojxona deklaratsiyasini topshirmaslik To'g'ri javob: A) Bojdan ozod qilish yoki boj stavkasini pasaytirish✔ Izoh: Tarif imtiyozlari bojdan ozod qilish, stavkani pasaytirish, tarif kvotalari va to'langan bojni qaytarish shakllarida beriladi. 28. TRIPS bitimiga ko'ra ixtiro patentining minimal amal qilish muddati qancha? A) 50 yil B) 5 yil C) 10 yil D) 20 yil To'g'ri javob: D) 20 yil ✔ Izoh: TRIPS bitimi patent muhofazasi talabnoma berilgan sanadan boshlab kamida 20 yil davom etishini talab qiladi. 29. Chet elda kafolat muddatida bepul ta'mirlangan mahalliy tovar qaytarib olib kirilsa, qaysi rejim qo'llanadi? A) Bojxona hududidan tashqarida qayta ishlash B) Bojxona ombori C) Erkin muomalaga chiqarish (import) D) Xalqaro tranzit To'g'ri javob: A) Bojxona hududidan tashqarida qayta ishlash ✔ Izoh: Chet elda ta'mirlash tashqi qayta ishlash rejimiga kiradi; kafolatli bepul ta'mirda odatda to'lovlardan ozod qilinadi. 30. Mansabdor shaxslar daromad va mol-mulkini deklaratsiya qilishining asosiy maqsadi nima? A) Mansabdorlar daromadiga nisbatan soliq stavkalarini oshirish B) Shaffoflikni ta'minlash va noqonuniy boyishni aniqlash C) Mansabdorlarning mol-mulkini davlat foydasiga musodara qilish D) Halol mansabdorlarga yil yakunida moddiy mukofot berish To'g'ri javob: B) Shaffoflikni ta'minlash va noqonuniy boyishni aniqlash ✔ Izoh: Deklaratsiya qilish daromad va mulk o'rtasidagi tushuntirib bo'lmaydigan farqni aniqlash va korrupsiyaning oldini olishga xizmat qiladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 166 28-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Bir xil savollarga turli vaqtda bir-biriga zid javob berish yo'lovchi bilan suhbatda nimani anglatishi mumkin? A) Yo'lovchini qo'shimcha tekshiruvsiz darhol hibsga olish kerakligini B) Yo'lovchining huquqbuzarlikda aybdorligini aniq va so'zsiz isbotlaydi C) Bunday nomuvofiqlik suhbatda hech qanday ahamiyatga ega emas D) Qo'shimcha aniqlashtirish zarurligini ko'rsatuvchi xavf belgisi bo'lishi mumkinligini To'g'ri javob: D) Qo'shimcha aniqlashtirish zarurligini ko'rsatuvchi xavf belgisi bo'lishi mumkinligini✔ Izoh: Ziddiyatli javoblar o'z-o'zidan ayb emas, lekin qo'shimcha savollar va tekshiruv uchun asos bo'luvchi xavf belgisi bo'lishi mumkin. 2. Bojxona qiymatini aniqlashning asosiy (birinchi navbatdagi) usuli qaysi? A) Olib kirilayotgan tovar bo'yicha bitim qiymati usuli B) Ichki bozor narxidan chegirib tashlash usuli C) Zaxira (boshqa usullar natija bermaganda) usuli D) Ishlab chiqarish xarajatlarini qo'shib hisoblash usuli To'g'ri javob: A) Olib kirilayotgan tovar bo'yicha bitim qiymati usuli ✔ Izoh: Xalqaro amaliyotda bojxona qiymati birinchi navbatda bitim qiymati, ya'ni haqiqatda to'langan yoki to'lanishi lozim bo'lgan narx asosida aniqlanadi. 3. Xavflarni boshqarish tizimida tasodifiy tanlov nima uchun qo'llanadi? A) Bojxona to'lovlari va jarimalar tushumini oshirish uchun B) Har bir deklarantni avvalgi xatolari va kechikishlari uchun qo'shimcha jazolash uchun C) Xodimlarning ish kunini xilma-xil qilish va ko'ngil ochish uchun D) Tizim samaradorligini tekshirish va oldindan bashorat qilinmaslikni ta'minlash uchun To'g'ri javob: D) Tizim samaradorligini tekshirish va oldindan bashorat qilinmaslikni ta'minlash ✔ uchun Izoh: Tasodifiy tekshiruvlar profillar qamrab olmagan xavflarni aniqlash va tizimni chetlab o'tishga urinishlarni qiyinlashtiradi. 4. Mahalliy davlat hokimiyati organlariga nimalar kiradi? A) Markaziy bank va Hisob palatasi B) Senat va Qonunchilik palatasi C) Konstitutsiyaviy sud va Oliy sud D) Xalq deputatlari kengashlari va hokimlar To'g'ri javob: D) Xalq deputatlari kengashlari va hokimlar ✔ Izoh: Viloyat, tuman va shaharlarda vakillik organi — xalq deputatlari kengashlari, ijro hokimiyati esa hokimlar tomonidan amalga oshiriladi. 5. Mineral yoqilg'ilar, neft va neft mahsulotlari GTning qaysi guruhiga kiradi? A) 84-guruhga B) 25-guruhga C) 27-guruhga D) 38-guruhga To'g'ri javob: C) 27-guruhga ✔ Izoh: 27-guruh mineral yoqilg'ilar, neft va ularni haydash mahsulotlarini o'z ichiga oladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 167 6. Bojxona organlari faoliyatida «mutanosiblik» tamoyili nimani anglatadi? A) Har bir deklarantga bir xil miqdordagi jarima qo'llanishini B) Har bir yuk bir xil vaqtda tekshirilishini C) Xodimlar soni deklarantlar soniga teng bo'lishini D) Nazorat choralari xavf darajasiga mos bo'lishi kerakligini To'g'ri javob: D) Nazorat choralari xavf darajasiga mos bo'lishi kerakligini✔ Izoh: Mutanosiblik — bojxona choralari maqsadga erishish uchun zarur darajadan oshmasligi va xavfga mos bo'lishi. 7. O'zbekistonda din va davlat munosabati qanday? A) Diniy tashkilotlar davlatdan ajratilgan, vijdon erkinligi kafolatlangan B) Din bilan bog'liq har qanday jamoaviy faoliyat qonun bilan taqiqlangan C) Diniy tashkilotlar davlat organi hisoblanib, byudjetdan moliyalashtiriladi D) Davlat bitta dinni rasmiy va hamma uchun majburiy deb belgilaydi To'g'ri javob: A) Diniy tashkilotlar davlatdan ajratilgan, vijdon erkinligi kafolatlangan ✔ Izoh: O'zbekiston dunyoviy davlat; diniy tashkilotlar davlatdan ajratilgan va har kimga vijdon erkinligi kafolatlanadi. 8. Davlat xizmatchisining hisobdorligi nimani anglatadi? A) Hech kimga bo'ysunmaslik va mustaqil qaror qabul qilish huquqi B) Faqat moliyaviy hisobotlarni o'z vaqtida yuritish va topshirish C) Faqat rahbarga yoqadigan va u ma'qullagan ishlarni bajarish D) O'z qarorlari va harakatlari uchun javob berish va hisobot berish To'g'ri javob: D) O'z qarorlari va harakatlari uchun javob berish va hisobot berish ✔ Izoh: Hisobdorlik xizmatchi o'z qarorlari va natijalari uchun rahbariyat, qonun va jamiyat oldida javobgar ekanini bildiradi. 9. Konkludent harakatlar orqali deklaratsiyalash nimani anglatadi? A) Bojxona brokerining deklarant nomidan yozgan yozma arizasi B) Yo'lovchi deklaratsiya qilinadigan tovar yo'qligini xatti-harakati bilan bildirishi C) Bojxona xodimining yo'lovchiga bergan og'zaki buyrug'i va ko'rsatmasi D) Yuridik shaxsning elektron raqamli imzo bilan tizim orqali topshirgan yuk deklaratsiyasi To'g'ri javob: B) Yo'lovchi deklaratsiya qilinadigan tovar yo'qligini xatti-harakati bilan bildirishi ✔ Izoh: Masalan, yo'lovchining «yashil yo'lak»dan o'tishi deklaratsiya qilinadigan tovari yo'qligi haqida konkludent harakat hisoblanadi. 10. Brutto og'irlik netto og'irlikdan nimasi bilan farq qiladi? A) Ular o'rtasida farq yo'q B) Brutto og'irlikka qadoq og'irligi ham kiradi C) Brutto og'irlik faqat suyuqliklar uchun ishlatiladi D) Brutto og'irlik har doim netto og'irlikdan kichik To'g'ri javob: B) Brutto og'irlikka qadoq og'irligi ham kiradi ✔ Izoh: Netto — tovarning o'z og'irligi, brutto esa tovar va uning qadog'i birgalikdagi og'irligi. 11. Kuzatib borilmaydigan bagajni olib o'tishda yo'lovchi nimani bajarishi kerak? A) Bagajni aviakompaniyaga yo'qolgan deb e'lon qilishi kerak B) Chegarani kesib o'tishda uni yo'lovchi deklaratsiyasida yozma ko'rsatishi kerak C) Faqat bojxona xodimiga og'zaki aytishi kifoya D) Hech narsa qilmasligi kerak, bagaj kelganda aviakompaniya o'zi uni rasmiylashtiradi To'g'ri javob: B) Chegarani kesib o'tishda uni yo'lovchi deklaratsiyasida yozma ko'rsatishi kerak ✔ Izoh: Kuzatib borilmaydigan bagaj chegarani kesib o'tishda yozma deklaratsiyalanadi, bu keyinchalik uni imtiyozli olish uchun asos bo'ladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 168 12. Mansab vakolati doirasidan chiqish (hokimiyatni o'zlashtirish) nimani bildiradi? A) Xizmatchining o'ziga berilmagan vakolatlarni amalga oshirishi B) Xizmatchining rahbar ruxsati bilan navbatdagi ta'tilga chiqishi C) Xizmatchining o'z hisobidan malakasini oshirish kursiga borishi D) Xizmatchining o'z xohishi bilan boshqa bo'limga o'tkazilishi To'g'ri javob: A) Xizmatchining o'ziga berilmagan vakolatlarni amalga oshirishi✔ Izoh: Vakolat doirasidan chiqish — xizmatchining qonun bilan unga berilmagan, boshqa organ yoki shaxs vakolatiga kiruvchi harakatlarni sodir etishi. 13. Bitta transport vositasida bir nechta qabul qiluvchilarga tegishli tovarlar kelganda deklaratsiyalash qanday amalga oshiriladi? A) Faqat haydovchi hamma tovar uchun bitta umumiy deklaratsiya beradi B) Faqat birinchi qabul qiluvchi hamma tovarni deklaratsiyalaydi C) Bunday tovarlar deklaratsiyasiz va ko'riksiz chiqariladi D) Har bir qabul qiluvchi o'z tovarlarini alohida deklaratsiyalaydi To'g'ri javob: D) Har bir qabul qiluvchi o'z tovarlarini alohida deklaratsiyalaydi ✔ Izoh: Odatda har bir deklarant o'zi uchun kelgan tovarlarni alohida deklaratsiyalaydi, chunki rejim va to'lovlar ularga bog'liq. 14. Rahbar ochiqdan-ochiq qonunga zid buyruq bersa, davlat xizmatchisi nima qilishi kerak? A) Buyruqni bajarishni javobgarlik bilan birga hamkasbiga topshirishi B) Buyruqni muhokama qilmasdan, so'zsiz va zudlik bilan bajarishi C) Bajarmasdan, belgilangan tartibda qonunga zidligini bildirishi D) Buyruqni avval bajarib, keyin yuqori turuvchi organga shikoyat qilishi To'g'ri javob: C) Bajarmasdan, belgilangan tartibda qonunga zidligini bildirishi ✔ Izoh: Qonunga zid buyruqni bajarish javobgarlikdan ozod qilmaydi; xizmatchi uni bajarmasdan, zidligini rahbariyatga belgilangan tartibda bildiradi. 15. Bojxona organlari tovar namunalarini nima maqsadda olishi mumkin? A) Tovarni tadqiq qilish yoki ekspertiza o'tkazish uchun B) Bojxona ko'rgazmasida namoyish qilish va reklama qilish uchun C) Musodara qilingan mol kabi do'konlarda sotish uchun D) Xodimlarga sovg'a yoki rag'batlantirish sifatida berish uchun To'g'ri javob: A) Tovarni tadqiq qilish yoki ekspertiza o'tkazish uchun ✔ Izoh: Namunalar tovarni identifikatsiya qilish, tasniflash yoki ekspertiza o'tkazish uchun bojxona nazorati doirasida olinadi. 16. Jismoniy shaxs mamlakatdan chiqishda shaxsiy foydalanishdagi buyumlarini odatda qanday olib chiqadi? A) Eksport bojlarisiz, cheklangan tovarlar bo'lmasa soddalashtirilgan tartibda B) Faqat ruxsatnoma bilan, har bir kiyim uchun alohida C) Faqat bojxona brokeri orqali umumiy tartibda yuk deklaratsiyasini topshirib D) Har bir buyum uchun eksport boji va yig'im to'lab To'g'ri javob: A) Eksport bojlarisiz, cheklangan tovarlar bo'lmasa soddalashtirilgan tartibda ✔ Izoh: Shaxsiy buyumlarni olib chiqish odatda soddalashtirilgan tartibda bo'ladi, ammo cheklangan tovarlar uchun ruxsat talab etiladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 169 17. Yo'lovchilarni rasmiylashtirishda «yashil» va «qizil» yo'laklar tizimining afzalligi nima? A) Har bir yo'lovchi majburiy to'liq ko'rikdan o'tadi va bagaji ochiladi B) Bojxona xodimlari soni ko'payadi va ularning ish haqi oshadi C) Deklaratsiya qiladigan narsasi yo'qlar tez o'tadi, nazorat xavfli holatlarga qaratiladi D) Yo'lovchilar deklaratsiyadan va bojxona nazoratidan butunlay ozod bo'ladi To'g'ri javob: C) Deklaratsiya qiladigan narsasi yo'qlar tez o'tadi, nazorat xavfli holatlarga ✔ qaratiladi Izoh: Ikki yo'lakli tizim yo'lovchilar oqimini tezlashtiradi va bojxona e'tiborini deklaratsiya qilinadigan tovarlarga qaratadi. 18. Konstitutsiya qiynoqqa solishga qanday munosabatda? A) Davlat xavfsizligiga tahdid bo'lgan ayrim holatlarda ruxsat beradi B) Prokuror sanksiyasi yoki sud ruxsati bilan cheklangan holda ruxsat beradi C) Faqat og'ir jinoyatlar bo'yicha tergov paytida ruxsat beradi D) Hech kim qiynoqqa solinishi va shafqatsiz muomalaga duchor etilishi mumkin emas To'g'ri javob: D) Hech kim qiynoqqa solinishi va shafqatsiz muomalaga duchor etilishi mumkin ✔ emas Izoh: Konstitutsiya qiynoqqa solish, zo'ravonlik va inson qadr-qimmatini kamsituvchi muomalani qat'iyan taqiqlaydi. 19. Garmonizatsiyalangan tizim qanday xalqaro hujjat asosida amal qiladi? A) Diplomatik munosabatlar to'g'risidagi Vena konvensiyasi B) TIR kitobchasi bilan xalqaro yuk tashish to'g'risidagi bojxona konvensiyasi C) Bojxona tartib-taomillarini soddalashtirish to'g'risidagi Kioto konvensiyasi D) Tovarlarni tavsiflash va kodlashning garmonizatsiyalangan tizimi to'g'risidagi konvensiya To'g'ri javob: D) Tovarlarni tavsiflash va kodlashning garmonizatsiyalangan tizimi to'g'risidagi ✔ konvensiya Izoh: GT JBT doirasida qabul qilingan alohida xalqaro konvensiya asosida qo'llanadi. 20. Navbatda turgan yo'lovchilarga kutish vaqti va jarayon haqida ma'lumot berish nimaga yordam beradi? A) Yo'lovchilarning asabiylashuvini kamaytirishga B) Bojxona tekshiruvini qisman bekor qilishga C) Navbatni uzaytirib, tekshiruvni sekinlashtirishga D) Yo'lovchilarni chalg'itib, ularni tinchlantirishga To'g'ri javob: A) Yo'lovchilarning asabiylashuvini kamaytirishga ✔ Izoh: Jarayon haqida xabardor bo'lgan yo'lovchi kutishga xotirjamroq munosabatda bo'ladi va nizolar kamayadi. 21. O'zbekistonda sud hokimiyati tizimining oliy organlariga qaysilar kiradi? A) Konstitutsiyaviy sud va Oliy sud B) Bosh prokuratura va Adliya vazirligi C) Senat va Qonunchilik palatasi D) Ichki ishlar vazirligi va Davlat xavfsizlik xizmati To'g'ri javob: A) Konstitutsiyaviy sud va Oliy sud ✔ Izoh: Sud hokimiyati tizimi Konstitutsiyaviy sud, Oliy sud va quyi sudlardan iborat; prokuratura sud tizimiga kirmaydi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 170 22. Bojxona organlari jismoniy va yuridik shaxslarga bojxona masalalari bo'yicha qanday xizmat ko'rsatadi? A) Ularning bank hisobvaraqlarini boshqaradi B) Ular nomidan xorijiy hamkorlar bilan tashqi savdo shartnomasini tuzadi C) Tovarlarni ular uchun xorijda sotib oladi D) Bojxona qonunchiligi bo'yicha axborot va maslahat beradi To'g'ri javob: D) Bojxona qonunchiligi bo'yicha axborot va maslahat beradi✔ Izoh: Bojxona organlari manfaatdor shaxslarni bojxona qonunchiligi to'g'risida xabardor qiladi va maslahat beradi. 23. Dengiz orqali tashiladigan yuk uchun beriladigan va tovarga egalik huquqini tasdiqlovchi hujjat nima? A) Invoys B) Konosament C) CMR yuk xati D) ATA karneti To'g'ri javob: B) Konosament ✔ Izoh: Konosament dengiz transportida tashuvchi tomonidan beriladi, yukni qabul qilganini tasdiqlaydi va tovarga egalik hujjati vazifasini o'taydi. 24. Tabiiy marvarid, qimmatbaho toshlar va metallar GTning qaysi guruhida tasniflanadi? A) 68-guruhda B) 97-guruhda C) 83-guruhda D) 71-guruhda To'g'ri javob: D) 71-guruhda ✔ Izoh: 71-guruh marvarid, qimmatbaho toshlar, qimmatbaho metallar va ulardan buyumlarni qamrab oladi. 25. Chegarada bojxonadan tashqari qaysi nazorat turlari amalga oshirilishi mumkin? A) Faqat notarial tasdiq va hujjatlarni apostillash B) Faqat saylov komissiyasi va siyosiy partiyalar vakillarining hujjat tekshiruvi C) Chegara, sanitariya-karantin, veterinariya va fitosanitariya nazorati D) Faqat soliq organlarining korxonalardagi soliq auditi To'g'ri javob: C) Chegara, sanitariya-karantin, veterinariya va fitosanitariya nazorati ✔ Izoh: O'tkazish punktlarida bojxona bilan birga chegara, sanitariya-karantin, veterinariya va fitosanitariya nazoratlari ham faoliyat yuritadi. 26. Bojxona ishidagi «manfaatdor shaxs» atamasi kimni anglatadi? A) Faqat davlat byudjeti ijrosini nazorat qiluvchi vakolatli organni B) Faqat qaror chiqargan bojxona organi rahbari va uning o'rinbosarini C) Faqat tovarni ishlab chiqargan va eksport qilgan xorijiy firmani D) Bojxona organi qarori yoki harakati huquq va manfaatlariga daxldor bo'lgan shaxsni To'g'ri javob: D) Bojxona organi qarori yoki harakati huquq va manfaatlariga daxldor bo'lgan ✔ shaxsni Izoh: Manfaatdor shaxs — tovarlarni olib o'tish bilan bog'liq bojxona qarorlari yoki harakatlari bevosita daxl qiladigan shaxs. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 171 27. Yo'lovchilarga bojxona qoidalari haqida oldindan ma'lumot berish nimaga xizmat qiladi? A) Qoidabuzarliklarni kamaytirish va o'tishni tezlashtirishga B) Bojxona xodimlarining ish hajmini va hisobotlarini ko'paytirishga C) Navbatlarni uzaytirib, tekshiruv vaqtini ko'paytirishga D) Yo'lovchilarni chalg'itib, ularning e'tiborini boshqa tomonga burishga To'g'ri javob: A) Qoidabuzarliklarni kamaytirish va o'tishni tezlashtirishga✔ Izoh: Axborot taxtalari, veb-saytlar va varaqalar orqali xabardor qilingan yo'lovchilar qoidalarga ko'proq rioya qiladi, rasmiylashtirish tezlashadi. 28. Tashqi savdoda tovar narxi va qiymati ko'pincha qaysi hujjatda ko'rsatiladi? A) Haydovchilik guvohnomasida B) Mehnat daftarchasida C) Pasportda D) Hisob-faktura (invoys)da To'g'ri javob: D) Hisob-faktura (invoys)da ✔ Izoh: Invoys (hisob-faktura) sotuvchi tomonidan beriladi va tovar nomi, miqdori, narxi hamda umumiy qiymatini ko'rsatadi. 29. Bir guruh yo'lovchilar (masalan, turistik guruh) bilan ishlashda samarali yondashuv qaysi? A) Guruhni vaqtni tejash maqsadida tekshiruvsiz o'tkazib yuborish B) Guruhni boshqalarga xalal bermasligi uchun eng oxirgi navbatga qoldirish C) Har bir yo'lovchini alohida va uzoq vaqt davomida so'roq qilish D) Guruh rahbari orqali umumiy tushuntirish berib, tartibni tashkil qilish To'g'ri javob: D) Guruh rahbari orqali umumiy tushuntirish berib, tartibni tashkil qilish ✔ Izoh: Guruh rahbari bilan hamkorlik qoidalarni barchaga tez yetkazish va rasmiylashtirishni tartibli o'tkazish imkonini beradi. 30. Davlat xizmatining barqarorligi va kasbiyligini ta'minlash uchun kadrlar siyosatida nimaga e'tibor beriladi? A) Xarajatni tejash uchun xodimlar malaka oshirishini cheklashga B) Xodimlarni tez-tez va sababsiz boshqa lavozimlarga almashtirishga C) Faqat nufuzli shaxslarning tavsiyanomasi bilan ishga olishga D) Xodimlarni tayyorlash, baholash va rag'batlantirishga To'g'ri javob: D) Xodimlarni tayyorlash, baholash va rag'batlantirishga ✔ Izoh: Professional davlat xizmati malakali kadrlarni tanlash, o'qitish, xolis baholash va munosib rag'batlantirishga tayanadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 172 29-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Bojxona kuzatib borishi (konvoy) qanday maqsadda qo'llanadi? A) Haydovchilarni yo'lda ovqatlantirish va dam oldirish uchun B) Buzilgan transportni yo'lda ta'mirlash uchun C) Tovarlarning belgilangan joyga yetkazilishini ta'minlash uchun D) Tovarlarni yo'ldagi aholi punktlarida sotish uchun To'g'ri javob: C) Tovarlarning belgilangan joyga yetkazilishini ta'minlash uchun✔ Izoh: Kuzatib borish yuqori xavfli tranzit tovarlarining yo'lda yo'qolmasligini ta'minlash uchun qo'llanadi. 2. Bojxona organlarining kontrabandaga qarshi faoliyatida boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan hamkorlik nima uchun kerak? A) Ish yuritish muddatlarini sun'iy ravishda cho'zish uchun B) Bojxona organlarining vakolatlarini qisqartirish uchun C) Ish bo'yicha javobgarlikni boshqa organga o'tkazib yuborish uchun D) Kuch va axborotni birlashtirib samaradorlikni oshirish uchun To'g'ri javob: D) Kuch va axborotni birlashtirib samaradorlikni oshirish uchun ✔ Izoh: Kontrabanda ko'pincha uyushgan jinoyatchilik bilan bog'liq; organlar o'rtasidagi axborot almashinuvi uni samarali fosh etishga yordam beradi. 3. Qayta ishlash rejimlarida qaysi operatsiya qayta ishlash hisoblanadi? A) Tovarni faqat sotish uchun reklama qilish va ko'rgazmada namoyish etish B) Tovarni ta'mirlash, yig'ish yoki yangi mahsulot ishlab chiqarish C) Tovarni faqat transportda bir joydan boshqasiga tashish D) Tovarni faqat omborda o'zgartirmasdan saqlash To'g'ri javob: B) Tovarni ta'mirlash, yig'ish yoki yangi mahsulot ishlab chiqarish ✔ Izoh: Qayta ishlash operatsiyalariga tovarni ishlov berish, yangi mahsulot tayyorlash, yig'ish, montaj va ta'mirlash kiradi. 4. Bolalar o'yinchoqlari va oziq-ovqat kabi tovarlarni import qilishda nima uchun muvofiqlik hujjati talab qilinadi? A) Iste'molchilar hayoti va sog'lig'i xavfsizligini ta'minlash uchun B) Tovarni muvofiqlik belgisi bilan reklama qilish va sotish uchun C) Import hajmini tashqi savdo statistikasida ko'paytirib ko'rsatish uchun D) Import qilinadigan tovar narxini ichki bozorda oshirish uchun To'g'ri javob: A) Iste'molchilar hayoti va sog'lig'i xavfsizligini ta'minlash uchun ✔ Izoh: Muvofiqlik hujjatlari tovar xavfsizlik talablariga javob berishini tasdiqlaydi va iste'molchilarni xavfli mahsulotdan himoya qiladi. 5. Qiymatni qo'shish (hisoblangan) usuli nimaga asoslanadi? A) Tovarning import mamlakatidagi qayta sotish narxidan xarajatlarni ayirishga B) Ishlab chiqarish xarajatlari, foyda va umumiy xarajatlarni qo'shishga C) Shu turdagi tovarlar orasidagi eng yuqori narxga D) Bojxona inspektori o'zi tanlagan istalgan narxga To'g'ri javob: B) Ishlab chiqarish xarajatlari, foyda va umumiy xarajatlarni qo'shishga ✔ Izoh: Hisoblangan qiymat tovarni ishlab chiqarish xarajatlari, odatdagi foyda va umumiy xarajatlar hamda transport xarajatlaridan tashkil topadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 173 6. Bojsiz savdo do'konlari odatda qayerda joylashadi? A) Shahar markazidagi oddiy savdo majmualari va supermarketlarda B) Bojxona organlarining ma'muriy binolari va xodimlar xizmat xonalari ichida C) Qishloq va tuman markazlaridagi dehqon bozorlarida D) Xalqaro aeroportlar va o'tkazish punktlarining bojxona nazorati zonasida To'g'ri javob: D) Xalqaro aeroportlar va o'tkazish punktlarining bojxona nazorati zonasida✔ Izoh: Bojsiz savdo do'konlari xalqaro yo'lovchilar o'tadigan aeroport va o'tkazish punktlarining nazorat zonasida joylashadi. 7. Bojxona to'lovlariga qaysi to'lovlar kiradi? A) Transport haqi, ekspeditorlik xizmati va sug'urta mukofoti B) Bojxona boji, import QQS, aksiz solig'i va bojxona yig'imlari C) Daromad solig'i, yer solig'i va mol-mulk solig'i D) Kommunal to'lovlar, ma'muriy jarimalar va penyalar To'g'ri javob: B) Bojxona boji, import QQS, aksiz solig'i va bojxona yig'imlari ✔ Izoh: Bojxona to'lovlari tarkibiga bojxona boji, tovarlarni olib kirishda undiriladigan QQS va aksiz hamda bojxona yig'imlari kiradi. 8. Bojxona nazorati natijasida qoidabuzarlik aniqlansa, bojxona organi qanday harakat qiladi? A) Qonunga muvofiq ish qo'zg'atadi va javobgarlik choralarini ko'radi B) Deklarantdan norasmiy kompensatsiya olib, ishni yopadi C) Tovarni yashirincha o'zlashtiradi va hujjatlarni yo'q qiladi D) Hech narsa qilmaydi, faqat jurnalga qayd etadi To'g'ri javob: A) Qonunga muvofiq ish qo'zg'atadi va javobgarlik choralarini ko'radi ✔ Izoh: Qoidabuzarlik aniqlanganda bojxona organi belgilangan tartibda ish yuritadi va qonunda nazarda tutilgan choralarni qo'llaydi. 9. Butunjahon intellektual mulk kuni qaysi sanada nishonlanadi? A) 1-iyunda B) 9-dekabrda C) 26-aprelda D) 26-yanvarda To'g'ri javob: C) 26-aprelda ✔ Izoh: 26-aprel — WIPO ta'sis etuvchi konvensiyasi kuchga kirgan sana bo'lib, Butunjahon intellektual mulk kuni sifatida nishonlanadi. 10. Bojxona qoidabuzarligida aybni isbotlashda qaysi tamoyil amal qiladi? A) Ayb faqat tan olish bilan isbotlanadi B) Shaxs o'z aybsizligini isbotlashi shart C) Ayb guvohlar soniga qarab aniqlanadi D) Aybsizlik prezumpsiyasi To'g'ri javob: D) Aybsizlik prezumpsiyasi ✔ Izoh: Aybsizlik prezumpsiyasiga ko'ra, shaxsning aybi qonunda belgilangan tartibda isbotlanmaguncha u aybdor hisoblanmaydi. 11. Bojxona operatsiyalarini bajarishda odatda qaysi vaqtda amal qilgan qonunchilik qo'llaniladi? A) Bojxona operatsiyasi bajarilayotgan kunda amal qilayotgan qonunchilik B) Tashqi savdo shartnomasi imzolanganidan bir yil oldingi qonunchilik C) Tovar ishlab chiqarilgan yoki qadoqlangan kunda amal qilgan qonunchilik D) Deklarant o'zi uchun qulay deb tanlagan istalgan davrdagi qonunchilik To'g'ri javob: A) Bojxona operatsiyasi bajarilayotgan kunda amal qilayotgan qonunchilik ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 174 Izoh: Umumiy qoidaga ko'ra bojxona operatsiyalari ular bajarilayotgan paytda amalda bo'lgan qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi. 12. Tovarning tarkibi yoki xususiyatlarini aniqlash uchun maxsus bilim zarur bo'lsa, bojxona organi nima qiladi? A) Tovarni darhol yo'q qiladi B) Deklarantdan og'zaki tushuntirish bilan cheklanadi C) Tovarni egasiga qaytaradi D) Bojxona ekspertizasini tayinlaydi To'g'ri javob: D) Bojxona ekspertizasini tayinlaydi✔ Izoh: Maxsus bilim talab qilinadigan masalalar bo'yicha bojxona ekspertizasi tayinlanadi va mutaxassis xulosasi olinadi. 13. Xizmatchining xizmat bilan bog'liq sovg'ani qabul qilishi nima uchun xavfli? A) Bunday sovg'alar qonunga ko'ra yuqori stavkada soliqqa tortilgani uchun B) Sovg'a beruvchiga nisbatan majburiyat hissi va xolislikka putur yetishi mumkinligi uchun C) Xizmat bilan bog'liq sovg'alar har doim juda qimmat bo'lgani va hisobga olinmagani uchun D) Bunday sovg'alar odatda qadrsiz bo'lib, xizmatchini kamsitgani uchun To'g'ri javob: B) Sovg'a beruvchiga nisbatan majburiyat hissi va xolislikka putur yetishi mumkinligi ✔ uchun Izoh: Xizmat bilan bog'liq sovg'a keyinchalik «minnatdorchilik» kutilishiga va xolislikning yo'qolishiga olib kelishi mumkin. 14. Bojxona organining qarori yoki harakati ustidan shikoyat qilish tartibi qanday? A) Shikoyat qilish mumkin emas, qaror yakuniy hisoblanadi B) Faqat xorijiy davlat bojxona organiga murojaat qilinadi C) Faqat qaror qabul qilgan inspektorning o'ziga og'zaki ravishda e'tiroz bildiriladi D) Yuqori turuvchi bojxona organiga yoki sudga shikoyat qilish mumkin To'g'ri javob: D) Yuqori turuvchi bojxona organiga yoki sudga shikoyat qilish mumkin ✔ Izoh: Shaxslar bojxona organlari qarorlari, harakati yoki harakatsizligi ustidan yuqori organga yoki sudga shikoyat qilish huquqiga ega. 15. TIF TNni talqin qilishning asosiy qoidalari nechta? A) To'rtta B) Oltita C) O'nta D) Sakkizta To'g'ri javob: B) Oltita ✔ Izoh: Garmonizatsiyalangan tizimni talqin qilishning oltita asosiy qoidasi mavjud va ular ketma-ket qo'llanadi. 16. Kioto konvensiyasi bojxonadan savdo hamjamiyati bilan qanday munosabatni talab qiladi? A) Savdo vakillari bilan har qanday norasmiy va rasmiy aloqani taqiqlashni B) Faqat sud orqali muloqot qilishni C) Maslahatlashuvga asoslangan rasmiy hamkorlik munosabatlarini D) Faqat jarima orqali muloqot qilishni To'g'ri javob: C) Maslahatlashuvga asoslangan rasmiy hamkorlik munosabatlarini ✔ Izoh: Konvensiya bojxona va savdo o'rtasida maslahatlashuvga asoslangan hamkorlik munosabatlarini o'rnatishni tavsiya etadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 175 17. Pora berishga majburlangan shaxs bu haqda ixtiyoriy ravishda vakolatli organga xabar bersa, qanday oqibat bo'lishi mumkin? A) Qonunda belgilangan shartlarda u javobgarlikdan ozod qilinishi mumkin B) Uning javobgarligi har doim og'irlashtiruvchi holat sifatida baholanadi C) Hech qanday oqibat bo'lmaydi, chunki xabar berish ahamiyatga ega emas D) U xabar bergani uchun avtomatik ravishda davlat mukofoti bilan taqdirlanadi To'g'ri javob: A) Qonunda belgilangan shartlarda u javobgarlikdan ozod qilinishi mumkin✔ Izoh: Qonunchilik tamagirlik qilingan yoki ixtiyoriy ravishda xabar bergan pora beruvchini belgilangan shartlarda javobgarlikdan ozod qilish imkonini beradi. 18. Bojxona nazoratida xavf (risk) deganda nima tushuniladi? A) Bojxona qonunchiligiga rioya etilmasligi ehtimoli B) Tovarning transportda shikastlanish ehtimoli C) Valyuta kursining o'zgarish ehtimoli D) Ob-havoning yomonlashish ehtimoli To'g'ri javob: A) Bojxona qonunchiligiga rioya etilmasligi ehtimoli ✔ Izoh: Kioto konvensiyasiga ko'ra xavf — bojxona qonunchiligiga rioya etilmaslik potensiali. 19. Fuqaro xizmatchiga o'z tashabbusi bilan pora taklif qilsa, uning harakati qanday baholanadi? A) Fuqaroning shaxsiy huquqi sifatida B) Fuqaroning qonuniy iltimosi sifatida C) Pora berishga suiqasd yoki pora berish D) Ixtiyoriy xayriya harakati sifatida To'g'ri javob: C) Pora berishga suiqasd yoki pora berish ✔ Izoh: Pora taklif qilish yoki berish ham jinoiy javobgarlikka sabab bo'luvchi qilmish; javobgarlik faqat pora oluvchiga emas. 20. Bojxona qiymati bo'yicha qo'shimcha tekshiruv davomida tovarlar qanday chiqarilishi mumkin? A) Faqat tovar qayta ishlangandan va qadoqlangandan keyin B) Faqat tovarning yarmi chiqariladi, qolgani ushlab turiladi C) Tekshiruv tugamaguncha hech qanday sharoitda chiqarilmaydi D) Bojxona to'lovlarining to'lanishini ta'minlash sharti bilan To'g'ri javob: D) Bojxona to'lovlarining to'lanishini ta'minlash sharti bilan ✔ Izoh: Qiymat tekshirilayotganda deklarant qo'shimcha to'lanishi mumkin bo'lgan summani ta'minlasa, tovarlar chiqarilishi mumkin. 21. Davlatlar o'rtasida AEO maqomini o'zaro tan olish bitimlari nima beradi? A) Ikki davlat bojxona organlarini yagona idoraga to'liq birlashtirish B) Ishonchli bo'lmagan operatorlar uchun boj stavkalarini ikki baravar oshirish C) Ishonchli operatorlarga ikkala davlatda ham soddalashtirilgan tartib D) Operatorlarga tovarlarni sertifikatsiz va deklaratsiyasiz sotish huquqi To'g'ri javob: C) Ishonchli operatorlarga ikkala davlatda ham soddalashtirilgan tartib ✔ Izoh: O'zaro tan olishda bir davlatda AEO maqomini olgan kompaniya boshqa davlatda ham imtiyozli tartiblardan foydalanadi. 22. Erkin ombor rejimi erkin bojxona zonasi rejimiga qanday jihatdan o'xshash? A) Xorijiy tovarlar to'lovlarsiz joylashtiriladi va ulardan foydalaniladi B) Tovarlar faqat jismoniy shaxslarga sotiladi C) Tovarlar to'liq to'lovlar bilan erkin muomalaga chiqariladi va nazoratdan chiqadi D) Tovarlar faqat yo'q qilish uchun joylashtiriladi To'g'ri javob: A) Xorijiy tovarlar to'lovlarsiz joylashtiriladi va ulardan foydalaniladi ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 176 Izoh: Erkin ombor ham erkin zona kabi xorijiy tovarlarni boj va soliqlarsiz saqlash va ulardan foydalanish imkonini beradi. 23. Bosma kitoblar va gazetalar GTning qaysi guruhida tasniflanadi? A) 97-guruhda B) 85-guruhda C) 48-guruhda D) 49-guruhda To'g'ri javob: D) 49-guruhda✔ Izoh: 49-guruh bosma kitoblar, gazetalar va poligrafiya mahsulotlarini, 48-guruh esa qog'oz va kartonni qamrab oladi. 24. JBT tomonidan tashkil etilgan, bojxona razvedka axborotini mintaqaviy almashish idoralari qanday ataladi? A) Mintaqaviy razvedka aloqa idoralari (RILO) B) Mintaqaviy erkin savdo va iqtisodiy zonalar C) Mintaqaviy bojxona ekspertiza laboratoriyalari D) Mintaqaviy bojxona omborlari va terminallari To'g'ri javob: A) Mintaqaviy razvedka aloqa idoralari (RILO) ✔ Izoh: RILO idoralari mintaqadagi bojxona xizmatlari o'rtasida huquqbuzarliklar bo'yicha axborot almashinuvini muvofiqlashtiradi. 25. Vaqtincha olib chiqish rejimi qachon qo'llanadi? A) Tovar chet eldagi xaridorga doimiy sotilganda va to'lov olinganda B) Tovar bojxona nazorati ostida yo'q qilinganda yoki ishlatib bo'lmaydigan chiqitga aylanganda C) Xorijiy tovar mamlakat orqali tranzitda o'tganda D) Mahalliy tovarlar keyinchalik qaytarilishi sharti bilan olib chiqilganda To'g'ri javob: D) Mahalliy tovarlar keyinchalik qaytarilishi sharti bilan olib chiqilganda ✔ Izoh: Vaqtincha olib chiqishda mahalliy tovarlar chet elda vaqtincha foydalanilgach qaytarib olib kiriladi. 26. JSTning intellektual mulk huquqlari bo'yicha bitimi qanday qisqartma bilan ma'lum? A) SAFE B) CITES C) TRIPS D) GATS To'g'ri javob: C) TRIPS ✔ Izoh: TRIPS — intellektual mulk huquqlarining savdo bilan bog'liq jihatlari to'g'risidagi bitim; u chegaradagi himoya choralarini ham nazarda tutadi. 27. Qayta ko'rib chiqilgan Kioto konvensiyasining rasmiy nomi qanday? A) Bojxona tartib-taomillarini soddalashtirish va uyg'unlashtirish to'g'risidagi konvensiya B) Tovarlarni vaqtincha olib kirish va ATA karnetlari to'g'risidagi Istanbul konvensiyasi C) Tovarlarni tavsiflash va kodlashning garmonizatsiyalangan tizimi to'g'risidagi konvensiya D) Xalqaro avtomobil yo'llarida yuk tashish shartnomasi to'g'risidagi konvensiya To'g'ri javob: A) Bojxona tartib-taomillarini soddalashtirish va uyg'unlashtirish to'g'risidagi ✔ konvensiya Izoh: Kioto konvensiyasi — bojxona tartib-taomillarini soddalashtirish va uyg'unlashtirish to'g'risidagi xalqaro konvensiya. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 177 28. Korrupsiyaga qarshi kurashda jamoatchilik nazorati nimani anglatadi? A) Davlat organlarining o'z bo'linmalari ustidan ichki tekshiruvini B) Fuqarolar va jamoat birlashmalarining davlat organlari faoliyatini kuzatishini C) Faqat prokuratura organlari tomonidan amalga oshiriladigan nazoratni D) Xorijiy davlatlar va xalqaro tashkilotlarning tashqi nazoratini To'g'ri javob: B) Fuqarolar va jamoat birlashmalarining davlat organlari faoliyatini kuzatishini✔ Izoh: Jamoatchilik nazorati fuqarolik jamiyati institutlariga davlat organlari faoliyati ustidan kuzatuv olib borish va takliflar berish imkonini beradi. 29. Firma nomi (tijorat nomi) qanday vazifani bajaradi? A) Tovarning TIF TN bo'yicha bojxona kodini belgilaydi B) Yuridik shaxsni fuqarolik muomalasida individuallashtiradi C) Tovar sifatini va uning standartga muvofiqligini tasdiqlaydi D) Tovarning kelib chiqish mamlakatini rasmiy ravishda belgilaydi To'g'ri javob: B) Yuridik shaxsni fuqarolik muomalasida individuallashtiradi ✔ Izoh: Firma nomi tashkilotni boshqa tashkilotlardan ajratib turadi va uning tijorat obro'sini himoya qiladi. 30. Narkotiklar va jinoyatchilikka qarshi BMT boshqarmasi (UNODC) qayerda joylashgan? A) Jenevada B) Nyu-Yorkda C) Rimda D) Venada To'g'ri javob: D) Venada ✔ Izoh: UNODC qarorgohi Avstriyaning Vena shahrida joylashgan; u JBT bilan birga konteyner nazorati dasturini amalga oshiradi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 178 30-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Davlat xizmatchisining ijtimoiy tarmoqlardagi faoliyatiga oid to'g'ri qoida qaysi? A) Xizmat ma'lumotlarini erkin e'lon qilish mumkin B) Xizmat sirini oshkor qilmaslik va odobni saqlash kerak C) Rasmiy pozitsiya sifatida shaxsiy fikr bildirish mumkin D) Fuqarolarni haqoratlash mumkin To'g'ri javob: B) Xizmat sirini oshkor qilmaslik va odobni saqlash kerak✔ Izoh: Ijtimoiy tarmoqlarda ham xizmatchi maxfiylikni saqlaydi, haqoratli so'zlardan qochadi va davlat organi nomidan o'zboshimchalik bilan gapirmaydi. 2. Konstitutsiyaga ko'ra senzuraga munosabat qanday? A) Senzura faqat gazetalar uchun B) Senzura faqat internet uchun C) Senzura majburiy D) Senzuraga yo'l qo'yilmaydi To'g'ri javob: D) Senzuraga yo'l qo'yilmaydi ✔ Izoh: Konstitutsiya so'z va fikr erkinligini kafolatlaydi hamda senzuraga yo'l qo'yilmasligini belgilaydi. 3. Chakana savdo uchun to'plam (masalan, sovg'a to'plami) qaysi qoida asosida tasniflanadi? A) 1-qoida asosida, faqat guruh nomi bo'yicha B) 5-qoida asosida, faqat qadoq, futlyar yoki sovg'a qutisining materiali bo'yicha C) 3(b) qoidasi asosida, asosiy xususiyatni beruvchi tovar bo'yicha D) 6-qoida asosida, faqat subpozitsiya bo'yicha To'g'ri javob: C) 3(b) qoidasi asosida, asosiy xususiyatni beruvchi tovar bo'yicha ✔ Izoh: Chakana savdo to'plamlari 3(b) qoidasiga binoan to'plamga asosiy xususiyat beruvchi komponent bo'yicha tasniflanadi. 4. Bojxona organlarining savdoni osonlashtirishga oid vazifasi nimani nazarda tutadi? A) Bojxona nazoratini butunlay to'xtatishni va postlarni yopishni B) Bojxona to'lovlarini to'liq bekor qilish va imtiyozlar berishni C) Tovarlarni rasmiylashtirmasdan va deklaratsiyasiz, nazoratsiz o'tkazib yuborishni D) Qonuniy savdo uchun tartib-taomillarni soddalashtirish va tezlashtirishni To'g'ri javob: D) Qonuniy savdo uchun tartib-taomillarni soddalashtirish va tezlashtirishni ✔ Izoh: Zamonaviy bojxona nazoratni samarali saqlagan holda qonuniy savdo uchun tartiblarni soddalashtirishga intiladi. 5. Madaniy boyliklarni chet elga olib chiqishda jismoniy shaxsdan nima talab qilinadi? A) Faqat bojxona xodimiga og'zaki tushuntirish B) Hech narsa, madaniy boyliklar erkin olib chiqiladi C) Vakolatli organning ruxsatnomasi yoki xulosasi D) Faqat buyum sotib olingan do'kon cheki To'g'ri javob: C) Vakolatli organning ruxsatnomasi yoki xulosasi ✔ Izoh: Madaniy boyliklarni olib chiqish maxsus ruxsat asosida amalga oshiriladi, bu milliy merosni himoya qiladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 179 6. Yo'lovchi asabiylashib ovozini ko'targan bo'lsa, bojxona xodimi qanday yo'l tutishi kerak? A) U ham ovozini ko'tarib, yo'lovchiga qat'iy javob qaytarishi B) Xotirjamlikni saqlab, tinglab, vaziyatni tushuntirishi C) Yo'lovchini e'tiborsiz qoldirib, keyingisiga o'tishi D) Yo'lovchini boshqalar oldida masxara qilib, tinchlantirishi To'g'ri javob: B) Xotirjamlikni saqlab, tinglab, vaziyatni tushuntirishi✔ Izoh: Xodimning xotirjamligi va faol tinglashi nizoni yumshatadi; kerak bo'lsa rahbarni chaqirish mumkin. 7. Yo'lovchida naqd valyutani deklaratsiya qilish talablari haqida savol bo'lsa, xodim nima qiladi? A) Aniq bilmasa ham taxminiy ma'lumot berib qo'ya qoladi B) Uni internetdan mustaqil qidirib topishga yuboradi C) Javob bermasdan, yo'lovchini o'tkazib yuboradi D) Amaldagi talablarni aniq va tushunarli tushuntiradi To'g'ri javob: D) Amaldagi talablarni aniq va tushunarli tushuntiradi ✔ Izoh: Xodim amaldagi qoidalarni aniq tushuntirishi kerak; noto'g'ri yoki taxminiy ma'lumot yo'lovchini qoidabuzarlikka olib kelishi mumkin. 8. Davlat xizmatchisining kamsitishga yo'l qo'ymasligi nimani anglatadi? A) Faqat boy va nufuzli fuqarolarga alohida e'tibor qaratish B) Faqat o'z millatiga mansub fuqarolarga xizmat ko'rsatish C) Faqat erkak fuqarolarga yordam berib, ularni birinchi qabul qilish D) Jinsi, millati, dini, ijtimoiy kelib chiqishidan qat'i nazar teng munosabat To'g'ri javob: D) Jinsi, millati, dini, ijtimoiy kelib chiqishidan qat'i nazar teng munosabat ✔ Izoh: Konstitutsiya fuqarolarning qonun oldida tengligini kafolatlaydi; xizmatchi hech kimni hech qaysi belgisi bo'yicha kamsitmasligi kerak. 9. Hududiy bojxona boshqarmasi qanday vazifani bajaradi? A) Xalqaro bojxona shartnomalarini mustaqil ravishda imzolaydi va ratifikatsiya qiladi B) O'z hududidagi bojxona postlari faoliyatini muvofiqlashtiradi va nazorat qiladi C) Davlat byudjetini va hududiy byudjetlar xarajatlarini tasdiqlaydi D) Bojxona qonunlarini qabul qiladi va ularga o'zgartirishlar kiritadi To'g'ri javob: B) O'z hududidagi bojxona postlari faoliyatini muvofiqlashtiradi va nazorat qiladi ✔ Izoh: Hududiy boshqarmalar markaziy organ va postlar o'rtasidagi bo'g'in bo'lib, hududdagi bojxona ishini tashkil qiladi. 10. Yo'lovchi deklaratsiya blankasini to'ldirishda qiynalsa, xodim nima qiladi? A) Deklaratsiya topshirmaslikni maslahat beradi B) Uni yolg'iz qoldiradi C) To'ldirish tartibini tushuntirib, ko'maklashadi D) Uning o'rniga noto'g'ri ma'lumot yozadi To'g'ri javob: C) To'ldirish tartibini tushuntirib, ko'maklashadi ✔ Izoh: Xodim deklaratsiyani to'ldirish tartibini tushuntiradi, lekin ma'lumotlarning to'g'riligi uchun yo'lovchining o'zi javob beradi. 11. Bojxona organlarining dastlabki qaror (advance ruling) chiqarishi nimaga xizmat qiladi? A) Tovarni hech qanday rasmiylashtiruvsiz darhol chiqarishga B) Importdan oldin tasniflash yoki kelib chiqish bo'yicha aniqlik berishga C) Bojxona to'lovlarini bekor qilish va qaytarishga D) Deklarantni avvalgi qonunbuzarliklar uchun javobgarlikdan to'liq ozod qilishga To'g'ri javob: B) Importdan oldin tasniflash yoki kelib chiqish bo'yicha aniqlik berishga ✔ Izoh: Dastlabki qarorlar savdo ishtirokchisiga tovar kodi yoki kelib chiqishi bo'yicha oldindan aniqlik beradi va qonuniy kutilmani ta'minlaydi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 180 12. TIF TN kodining birinchi ikki raqami nimani bildiradi? A) Subpozitsiyani B) Milliy kichik subpozitsiyani C) Guruhni (bobni) D) Bo'limni To'g'ri javob: C) Guruhni (bobni)✔ Izoh: Kodning dastlabki ikki raqami guruh, to'rt raqami tovar pozitsiyasi, olti raqami subpozitsiyani bildiradi. 13. Aybsizlik prezumpsiyasi konstitutsiyaviy tamoyiliga ko'ra shaxs qachon aybdor deb hisoblanadi? A) Uning aybi qonunda belgilangan tartibda isbotlanib, sud hukmi qonuniy kuchga kirgandan keyin B) Ommaviy axborot vositalari uning qilmishi haqida rasman xabar bergan zahoti C) Unga nisbatan jabrlanuvchidan yozma shikoyat yoki ariza tushgan zahoti D) Unga nisbatan jinoyat ishi qo'zg'atilib, tergov rasman boshlangan zahoti To'g'ri javob: A) Uning aybi qonunda belgilangan tartibda isbotlanib, sud hukmi qonuniy kuchga ✔ kirgandan keyin Izoh: Shaxsning aybi qonuniy tartibda sudda isbotlanib, hukm qonuniy kuchga kirmaguncha u aybsiz hisoblanadi. 14. Bojxona rasmiylashtiruvi tilida ishlatiladigan asosiy til qaysi? A) Davlat tili, qonunda belgilangan hollarda boshqa tillar ham B) Faqat ingliz tili, xalqaro savdo tili sifatida C) Faqat tovarni ishlab chiqargan mamlakatning rasmiy davlat tili D) Faqat tashuvchi yoki deklarant tanlagan istalgan til To'g'ri javob: A) Davlat tili, qonunda belgilangan hollarda boshqa tillar ham ✔ Izoh: Rasmiylashtiruv davlat tilida yuritiladi, xorijiy tildagi hujjatlar uchun zarur bo'lsa tarjima talab qilinishi mumkin. 15. Bojxona rasmiylashtiruvini soddalashtirish maqsadida vakolatli iqtisodiy operatorga qanday imkoniyat berilishi mumkin? A) Taqiqlangan tovarlarni maxsus ruxsatsiz olib kirish huquqi B) Tovarlarni o'z omborida rasmiylashtirish va kamroq ko'rik C) Hech qanday deklaratsiya topshirmaslik huquqi D) Bojxona to'lovlarini hech qachon to'lamaslik imkoni To'g'ri javob: B) Tovarlarni o'z omborida rasmiylashtirish va kamroq ko'rik ✔ Izoh: Vakolatli iqtisodiy operatorlarga soddalashtirilgan deklaratsiyalash, o'z hududida rasmiylashtirish va kamroq ko'rik kabi imkoniyatlar beriladi. 16. Yo'lovchi bagajini ko'rikdan o'tkazishda u ishtirok etishi mumkinmi? A) Yo'q, yo'lovchi hech qachon ko'rikda ishtirok eta olmaydi B) Faqat yo'lovchi bu xizmat uchun alohida pul to'lasa C) Faqat yo'lovchi chet el fuqarosi yoki diplomat bo'lsa D) Ha, odatda yo'lovchi o'z bagaji ko'rigida ishtirok etish huquqiga ega To'g'ri javob: D) Ha, odatda yo'lovchi o'z bagaji ko'rigida ishtirok etish huquqiga ega ✔ Izoh: Odatda bagaj yo'lovchi ishtirokida tekshiriladi; bu shaffoflikni ta'minlaydi va keyingi da'volarning oldini oladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 181 17. O'zbekistonda tashqi iqtisodiy faoliyat tovar nomenklaturasi (TIF TN) qaysi xalqaro tizimga asoslangan? A) Garmonizatsiyalangan tovarlarni tavsiflash va kodlash tizimi B) Xalqaro savdo palatasining Incoterms qoidalari C) Banklararo SWIFT kodlari va bank identifikatorlarining xalqaro tizimi D) BMTning xalqaro standart tarmoq tasniflagichi ISIC To'g'ri javob: A) Garmonizatsiyalangan tovarlarni tavsiflash va kodlash tizimi✔ Izoh: TIF TN Jahon bojxona tashkilotining Garmonizatsiyalangan tizimiga asoslangan bo'lib, uning dastlabki olti xonasi xalqaro miqyosda bir xil. 18. O'zbekiston Respublikasining poytaxti qaysi shahar? A) Nukus B) Samarqand C) Toshkent D) Buxoro To'g'ri javob: C) Toshkent ✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra O'zbekiston Respublikasining poytaxti Toshkent shahri. 19. Jismoniy shaxsga xalqaro pochta orqali taqiqlangan narsa yuborilsa, nima bo'ladi? A) Jo'natma pochta xodimiga sovg'a sifatida beriladi B) Jo'natma ushlab qolinadi va qonunga muvofiq choralar ko'riladi C) Jo'natma oluvchiga to'lovsiz va tekshiruvsiz topshiriladi D) Jo'natma ochilmasdan jo'natuvchiga qaytarib yuboriladi va yopiladi To'g'ri javob: B) Jo'natma ushlab qolinadi va qonunga muvofiq choralar ko'riladi ✔ Izoh: Taqiqlangan narsalar pochta orqali yuborilgan bo'lsa ham bojxona tomonidan aniqlanib ushlab qolinadi. 20. Yo'lovchi chegaradan noqonuniy tarzda yo'qolib ketish xavfi ostidagi hayvon terisini olib o'tsa, qaysi xalqaro konvensiya talablari buziladi? A) TIR konvensiyasi B) Kioto konvensiyasi C) CITES konvensiyasi D) Istanbul konvensiyasi To'g'ri javob: C) CITES konvensiyasi ✔ Izoh: CITES yo'qolib ketish xavfi ostidagi turlar va ulardan olingan mahsulotlar savdosini tartibga soladi, ruxsatnomasiz olib o'tish taqiqlanadi. 21. Quyidagi operatsiyalardan qaysi biri odatda yetarli qayta ishlash hisoblanmaydi? A) Bug'doy donidan un tortish B) Paxta tolasidan ip yigirish C) Oddiy qadoqlash, saralash va yorliqlash D) Ishlov berilgan teridan poyabzal tikish To'g'ri javob: C) Oddiy qadoqlash, saralash va yorliqlash ✔ Izoh: Saqlash, qadoqlash, saralash, yorliqlash kabi oddiy operatsiyalar kelib chiqishni o'zgartirish uchun yetarli emas. 22. Bojxona organlari valyuta nazoratida qanday ishtirok etadi? A) Tovar va valyuta qiymatliklarining chegaradan o'tishini nazorat qiladi B) Tijorat banklariga valyuta operatsiyalarini o'tkazish uchun litsenziya beradi C) Davlatning tashqi qarzini va uning to'lov jadvalini boshqaradi D) Markaziy bank bilan birga rasmiy valyuta kursini belgilab beradi To'g'ri javob: A) Tovar va valyuta qiymatliklarining chegaradan o'tishini nazorat qiladi ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 182 Izoh: Bojxona organlari chegaradan olib o'tilayotgan valyuta va tovarlar harakatini nazorat qilib, valyuta nazoratida ishtirok etadi. 23. Konstitutsiya va boshqa qonunlar o'rtasidagi munosabat qanday? A) Konstitutsiya va qonunlar teng yuridik kuchga ega, qaysi biri keyin qabul qilinsa ustun B) Qonunlar Konstitutsiyadan ustun turadi va uning qoidalarini o'zgartira oladi C) Konstitutsiya faqat tavsiyaviy xarakterga ega, amalda qonunlar qo'llaniladi D) Konstitutsiya oliy yuridik kuchga ega, qonunlar unga zid bo'lishi mumkin emas To'g'ri javob: D) Konstitutsiya oliy yuridik kuchga ega, qonunlar unga zid bo'lishi mumkin emas✔ Izoh: Konstitutsiya oliy yuridik kuchga ega va to'g'ridan-to'g'ri amal qiladi; hech bir qonun yoki hujjat unga zid kelishi mumkin emas. 24. Bojxona to'lovlarini o'z vaqtida to'lamaganlik uchun odatda qanday qo'shimcha summa hisoblanadi? A) Ustama foyda B) Penya C) Dividend D) Mukofot puli To'g'ri javob: B) Penya ✔ Izoh: To'lovlar belgilangan muddatda to'lanmasa, kechiktirilgan har bir kun uchun penya hisoblanadi. 25. Ruxsat beruvchi hujjatlar (litsenziya, sertifikat) deklaratsiyaga nima uchun ilova qilinadi? A) Tovarning brutto va netto og'irligini tasdiqlash uchun B) Tovarga qo'llanadigan cheklovlarga rioya qilinganini tasdiqlash uchun C) Tovarning bojxona qiymatini oshirish va boj summasini ko'paytirish uchun D) Tashuvchining kasbiy malakasi va litsenziyasini tasdiqlash uchun To'g'ri javob: B) Tovarga qo'llanadigan cheklovlarga rioya qilinganini tasdiqlash uchun ✔ Izoh: Litsenziya, sertifikat va ruxsatnomalar notarif cheklovlarga rioya etilganini tasdiqlaydi. 26. Tovarning texnik reglament va standart talablariga mosligini tasdiqlovchi hujjat nima? A) Muvofiqlik sertifikati B) Kelib chiqish sertifikati C) Konosament D) Invoys To'g'ri javob: A) Muvofiqlik sertifikati ✔ Izoh: Muvofiqlik sertifikati tovarning belgilangan xavfsizlik va sifat talablariga mos kelishini tasdiqlaydi. 27. Davlat xizmatchisining tadbirkorlik faoliyati bilan shaxsan shug'ullanishi nima sababdan cheklanadi? A) Manfaatlar to'qnashuvi va mavqeni suiiste'mol qilish xavfi tufayli B) Tadbirkorlik har doim noqonuniy daromad keltiradi deb qaralgani uchun C) Uning ish haqi va ijtimoiy kafolatlari yetarli deb hisoblangani uchun D) U tadbirkorlik sohasida yetarli bilim va tajribaga ega bo'lmagani uchun To'g'ri javob: A) Manfaatlar to'qnashuvi va mavqeni suiiste'mol qilish xavfi tufayli ✔ Izoh: Xizmatchi tijorat manfaatlari bilan bog'liq bo'lsa, qarorlari xolis bo'lmasligi mumkin; cheklov shu xavfning oldini oladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 183 28. Deklaratsiyada tovarning kelib chiqish mamlakati nima uchun ko'rsatiladi? A) Bojxona xodimining ish vaqti va smenasini belgilash uchun B) Tarif imtiyozlari, cheklovlar va statistika uchun C) Tashuvchini tanlash uchun D) Faqat yuk qutisini bezash uchun To'g'ri javob: B) Tarif imtiyozlari, cheklovlar va statistika uchun✔ Izoh: Kelib chiqish mamlakati boj stavkasi, preferensiyalar, savdo choralari va statistikani aniqlashda ahamiyatga ega. 29. O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining yangi tahriri qanday yo'l bilan qabul qilingan? A) Prezident farmoni bilan B) Umumxalq referendumi orqali C) Konstitutsiyaviy sud qarori bilan D) Vazirlar Mahkamasi qarori bilan To'g'ri javob: B) Umumxalq referendumi orqali ✔ Izoh: Konstitutsiyaning yangi tahriri 2023-yil 30-aprelda o'tkazilgan referendumda xalq tomonidan qabul qilingan. 30. Bojxona laboratoriyalarining asosiy vazifasi nima? A) Bojxona to'lovlarini qabul qilish va kvitansiyalar berish B) Bojxona xodimlarini davriy tibbiy ko'rikdan o'tkazish va sog'lig'ini kuzatish C) Deklaratsiyalarni chop etish va ularni arxivga topshirish D) Tovar namunalarini tahlil qilib, tarkibi va xususiyatlarini aniqlash To'g'ri javob: D) Tovar namunalarini tahlil qilib, tarkibi va xususiyatlarini aniqlash ✔ Izoh: Bojxona laboratoriyalari namunalar tahlili orqali tasniflash, kelib chiqish va taqiqlarga rioyani aniqlashda yordam beradi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 184 31-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Bojxona brokeri (vakili) qanday faoliyat bilan shug'ullanadi? A) Bojxona organlari nomidan tovarlarni ko'rikdan o'tkazadi va dalolatnoma tuzadi B) Deklarant topshirig'i bilan uning nomidan bojxona operatsiyalarini bajaradi C) Bojxona to'lovlari stavkalarini mustaqil belgilaydi va ularni o'zgartiradi D) Musodara qilingan tovarlarni auksionda sotish bilan shug'ullanadi To'g'ri javob: B) Deklarant topshirig'i bilan uning nomidan bojxona operatsiyalarini bajaradi✔ Izoh: Bojxona brokeri vositachi bo'lib, deklarant yoki boshqa manfaatdor shaxs topshirig'iga ko'ra ular nomidan bojxona operatsiyalarini bajaradi. 2. Talqin qilishning 5-qoidasi nimaga bag'ishlangan? A) Tovarlarning preferensial kelib chiqishiga B) Aralashmalar va kombinatsiyalarni tasniflashga C) Tovarlarning bojxona qiymatini aniqlashga D) Futlyar, g'ilof va qadoq materiallarini tasniflashga To'g'ri javob: D) Futlyar, g'ilof va qadoq materiallarini tasniflashga ✔ Izoh: 5-qoida maxsus futlyarlar va odatiy qadoqlar ular bilan birga keltirilgan tovar bilan birga tasniflanishini belgilaydi. 3. Bojxona nazoratining istisno shakli hisoblangan tekshiruv qaysi? A) Shaxsiy ko'rik B) Tovarlarni hisobga olish C) Hujjatlarni tekshirish D) Og'zaki so'rov To'g'ri javob: A) Shaxsiy ko'rik ✔ Izoh: Shaxsiy ko'rik inson huquqlariga eng ko'p daxl qiladigan shakl bo'lgani uchun faqat yetarli asos bo'lganda istisno tariqasida qo'llaniladi. 4. Tovarlar chiqarilgandan keyin o'tkaziladigan bojxona nazorati qanday ataladi? A) Dastlabki (oldindan) deklaratsiyalash B) Tranzit nazorati va konvoy C) Shaxsiy ko'rik va qo'l yukini tekshirish D) Chiqarilgandan keyingi nazorat (bojxona auditi) To'g'ri javob: D) Chiqarilgandan keyingi nazorat (bojxona auditi) ✔ Izoh: Chiqarilgandan keyingi nazoratda deklaratsiya ma'lumotlari tijorat hujjatlari va buxgalteriya yozuvlari asosida tekshiriladi. 5. Davlatlararo bojxona masalalarida o'zaro yordam to'g'risidagi ikki tomonlama bitimlarning asosiy maqsadi nima? A) Bojxona huquqbuzarliklariga qarshi kurashda axborot almashish va hamkorlik B) Bojxona xodimlarini malaka oshirish uchun muntazam ravishda almashtirib turish C) Ikki davlat o'rtasida amaldagi boj stavkalarini to'liq yagona qilish D) Ikki davlat bojxona organlari uchun umumiy byudjet va moliya tuzish To'g'ri javob: A) Bojxona huquqbuzarliklariga qarshi kurashda axborot almashish va hamkorlik ✔ Izoh: Bunday bitimlar asosida bojxona organlari ma'lumot almashadi, hujjatlarni tekshirishda yordam beradi va kontrabandaga qarshi birga kurashadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 185 6. Erkin bojxona zonasi rejimining mohiyati nima? A) Zonada bojxona qonunchiligi va nazorati umuman amal qilmaydi B) Zonaga faqat jismoniy shaxslar kiradi va tovarlarni shaxsiy ehtiyojga oladi C) Mahalliy tovarlar zonada to'liq soliq va qo'shimcha yig'im bilan sotiladi D) Xorijiy tovarlar maxsus zonada to'lovlarsiz joylashtiriladi va ishlatiladi To'g'ri javob: D) Xorijiy tovarlar maxsus zonada to'lovlarsiz joylashtiriladi va ishlatiladi✔ Izoh: Erkin bojxona zonasida xorijiy tovarlar boj va soliqlarsiz joylashtiriladi, qayta ishlanadi va ishlatiladi. 7. Sanoat namunalarini xalqaro ro'yxatdan o'tkazish tizimi qanday nomlanadi? A) PCT tizimi B) TIR tizimi C) Gaaga tizimi D) Madrid tizimi To'g'ri javob: C) Gaaga tizimi ✔ Izoh: Gaaga tizimi WIPO orqali sanoat namunalarini bitta ariza bilan bir nechta davlatda ro'yxatdan o'tkazish imkonini beradi. 8. TIR tizimining asosiy afzalligi nimada? A) Tashuvchini va uning transport vositasini bojxona nazoratidan to'liq ozod qilish B) Tovarlarning kelib chiqish mamlakatini avtomatik va bepul aniqlash C) Tranzit davlatlarda yuklarni qayta ko'rikdan o'tkazmasdan kafolat bilan tashish D) Tovarlarni boj to'lamasdan darhol erkin muomalaga chiqarish imkoni To'g'ri javob: C) Tranzit davlatlarda yuklarni qayta ko'rikdan o'tkazmasdan kafolat bilan tashish ✔ Izoh: TIR tizimi plomba qo'yilgan yuklarni xalqaro kafolat zanjiri bilan bir necha davlat orqali soddalashtirilgan tartibda tashishni ta'minlaydi. 9. Bojxona plombasini kim olib tashlashi yoki shikastlashi mumkin? A) Faqat bojxona organi yoki uning ruxsati bilan B) Istalgan haydovchi o'z xohishiga ko'ra C) Ombor qorovuli D) Tovar qabul qiluvchi ruxsatsiz To'g'ri javob: A) Faqat bojxona organi yoki uning ruxsati bilan ✔ Izoh: Identifikatsiya vositalarini faqat bojxona organi yoki uning ruxsati bilan olib tashlash yoki o'zgartirish mumkin, avariya holatlari bundan mustasno. 10. Huquqbuzarlik bo'yicha ish yuritishda tovarni vaqtincha olib qo'yish qanday choraga kiradi? A) Soliq imtiyozi berish chorasi B) Rag'batlantirish va mukofotlash chorasi C) Ma'muriy jazo chorasi (asosiy jazo) D) Ish yuritishni ta'minlash chorasi To'g'ri javob: D) Ish yuritishni ta'minlash chorasi ✔ Izoh: Tovarni olib qo'yish ish yuritishni ta'minlash chorasi bo'lib, dalillarni saqlash va ishni to'g'ri hal qilish uchun qo'llaniladi. 11. Bir xil tovarlar bilan bitim qiymati usulida «bir xil tovarlar» deganda nima tushuniladi? A) Faqat bir xil rangdagi va bir xil o'lchamdagi tovarlar B) Faqat bir xil qadoqda va bir xil yorliq bilan kelgan tovarlar C) Faqat bir xil narxda, bir xil to'lov shartlarida va bir xil muddatda sotilgan tovarlar D) Xususiyati, sifati va obro'si bo'yicha baholanayotgan tovarga har jihatdan o'xshash tovarlar To'g'ri javob: D) Xususiyati, sifati va obro'si bo'yicha baholanayotgan tovarga har jihatdan ✔ o'xshash tovarlar Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 186 Izoh: Bir xil tovarlar barcha asosiy belgilari — jismoniy xususiyatlari, sifati va bozordagi obro'si bo'yicha mos keladi; kichik tashqi farqlar e'tiborga olinmaydi. 12. Mualliflik huquqi obyektining huquq egasi ruxsatisiz tayyorlangan nusxasi nima deyiladi? A) Kontrafakt (pirat) nusxa B) Litsenziyali (ruxsat etilgan) nusxa C) Original (asl) nusxa D) Namuna (reklama) nusxasi To'g'ri javob: A) Kontrafakt (pirat) nusxa✔ Izoh: Ruxsatsiz ko'paytirilgan disk, kitob yoki dastur nusxalari kontrafakt (pirat) nusxa hisoblanadi. 13. Bojxona qiymatini aniqlashning birinchi va asosiy usuli qaysi? A) Bitim qiymati usuli B) Zaxira (oxirgi) usul C) Qiymatni qo'shish (hisoblangan) usuli D) Qiymatni chegirish (deduktiv) usuli To'g'ri javob: A) Bitim qiymati usuli ✔ Izoh: Bojxona qiymati birinchi navbatda olib kirilayotgan tovarlar uchun haqiqatda to'langan yoki to'lanadigan narx asosida aniqlanadi. 14. Ruxsatnoma talab qilinadigan tovarni ruxsatnomasiz olib o'tish nimani buzish hisoblanadi? A) Yo'l harakati va transport qoidalarini B) Sanitariya-gigiyena va yong'in xavfsizligi qoidalarini C) Taqiq va cheklovlarga rioya qilish talabini D) Korxonadagi mehnat intizomi qoidalarini To'g'ri javob: C) Taqiq va cheklovlarga rioya qilish talabini ✔ Izoh: Cheklangan tovarlar faqat ruxsatnoma, litsenziya yoki sertifikat bilan olib o'tiladi; usiz olib o'tish cheklovlarni buzishdir. 15. Bojxona nazorati shakllaridan biri bo'lgan «hujjatlar va ma'lumotlarni tekshirish» nimani o'z ichiga oladi? A) Taqdim etilgan hujjatlar haqqoniyligi va ma'lumotlar to'g'riligini tekshirishni B) Tovarlarni qadoqdan chiqarib, har bir donasini sanab, tortib va o'lchab ko'rishni C) Bojxona binolari va omborlarini ta'mirlash ishlarini D) Shaxsni tibbiy va laboratoriya tekshiruvidan o'tkazishni To'g'ri javob: A) Taqdim etilgan hujjatlar haqqoniyligi va ma'lumotlar to'g'riligini tekshirishni ✔ Izoh: Hujjat nazorati deklaratsiya va ilova hujjatlardagi ma'lumotlarning to'g'riligi va o'zaro muvofiqligini tekshirishdir. 16. Vaqtincha olib kirish to'g'risidagi Istanbul konvensiyasi qaysi tashkilot doirasida qabul qilingan? A) Xalqaro mehnat tashkiloti B) Jahon bojxona tashkiloti C) Jahon savdo tashkiloti D) Butunjahon pochta ittifoqi To'g'ri javob: B) Jahon bojxona tashkiloti ✔ Izoh: Istanbul konvensiyasi 1990-yilda JBT (Bojxona hamkorligi kengashi) doirasida qabul qilingan va vaqtincha olib kirish tartiblarini birlashtiradi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 187 17. Og'irligi 500 kg bo'lgan tovarga har bir kg uchun 3 birlik spetsifik stavka qo'llansa, boj summasi qancha bo'ladi? A) 150 birlik B) 503 birlik C) 15 000 birlik D) 1 500 birlik To'g'ri javob: D) 1 500 birlik✔ Izoh: Spetsifik boj = miqdor × stavka: 500 kg × 3 = 1 500 birlik. 18. Manfaatlar to'qnashuvi nima? A) Shaxsiy manfaatdorlik xizmat vazifalarini xolis bajarishga ta'sir qiladigan yoki qilishi mumkin bo'lgan vaziyat B) Ikki davlat o'rtasida tashqi savdo shartlari va boj stavkalari bo'yicha yuzaga kelgan, arbitrajda ko'riladigan nizo C) Ikki tashkilot o'rtasida bozordagi ulush uchun boradigan raqobat D) Hamkasblar o'rtasida ish uslubi va vazifalar taqsimoti bo'yicha paydo bo'lgan, jamoa ichida hal qilinadigan kelishmovchilik To'g'ri javob: A) Shaxsiy manfaatdorlik xizmat vazifalarini xolis bajarishga ta'sir qiladigan yoki ✔ qilishi mumkin bo'lgan vaziyat Izoh: Manfaatlar to'qnashuvida xizmatchining shaxsiy manfaati uning xolis qaror qabul qilishiga ta'sir qiladi yoki ta'sir qilishi mumkin bo'ladi. 19. Kioto konvensiyasiga ko'ra bojxona nazorati qanday darajada bo'lishi kerak? A) Faqat import tovarlariga nisbatan to'liq va har bir yuk bo'yicha darajada B) Rioyani ta'minlash uchun zarur bo'lgan minimal darajada C) Faqat bojxona xodimi o'z ixtiyoriga ko'ra tanlagan darajada D) Har bir tovar uchun mumkin qadar maksimal va qat'iy darajada To'g'ri javob: B) Rioyani ta'minlash uchun zarur bo'lgan minimal darajada ✔ Izoh: Kioto Umumiy ilovasi bojxona nazoratini qonunchilikka rioyani ta'minlash uchun zarur bo'lgan darajada cheklashni talab qiladi. 20. Poraxo'rlikka qarshi boshqaruv tizimlari bo'yicha xalqaro standart qaysi? A) ISO 27001 B) ISO 14001 C) ISO 37001 D) ISO 9001 To'g'ri javob: C) ISO 37001 ✔ Izoh: ISO 37001 tashkilotlarda poraxo'rlikning oldini olish, aniqlash va unga javob berish bo'yicha boshqaruv tizimi talablarini belgilaydi. 21. Pora olish, pora berish va poraxo'rlikda vositachilik qanday javobgarlikka sabab bo'ladi? A) Faqat ogohlantirishga B) Jinoiy javobgarlikka C) Faqat odob-axloq komissiyasi muhokamasiga D) Faqat fuqarolik javobgarligiga To'g'ri javob: B) Jinoiy javobgarlikka ✔ Izoh: Poraxo'rlik bilan bog'liq qilmishlar Jinoyat kodeksida jinoyat sifatida nazarda tutilgan. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 188 22. Bojxona organlari valyuta nazoratida qanday rol o'ynaydi? A) Milliy valyutani chiqaradi va muomalaga kiritadi B) Valyuta nazorati agenti sifatida qonunchilikka rioyani tekshiradi C) Rasmiy valyuta kurslarini belgilaydi va ularni har kuni ommaviy e'lon qiladi D) Valyuta operatsiyalari uchun banklarga litsenziya beradi To'g'ri javob: B) Valyuta nazorati agenti sifatida qonunchilikka rioyani tekshiradi✔ Izoh: Bojxona organlari valyuta nazorati agentlaridan biri sifatida tashqi savdo operatsiyalari va naqd valyuta olib o'tishni nazorat qiladi. 23. Jahon savdo tashkiloti (JST) shtab-kvartirasi qayerda joylashgan? A) Jenevada B) Nyu-Yorkda C) Bryusselda D) Vashingtonda To'g'ri javob: A) Jenevada ✔ Izoh: JST Shveytsariyaning Jeneva shahrida joylashgan. 24. Jismoniy shaxslar transport vositasini doimiy foydalanish uchun olib kirganda nima talab qilinadi? A) Hech narsa, avtomobil bojxona nazoratiga kirmaydi B) Uni deklaratsiyalash va belgilangan bojxona to'lovlarini to'lash C) Faqat do'stlar yoki qarindoshlarning notarial tasdiqlangan kafolat xati D) Faqat avtomobilni texnik ko'rikdan o'tkazish To'g'ri javob: B) Uni deklaratsiyalash va belgilangan bojxona to'lovlarini to'lash ✔ Izoh: Doimiy foydalanish uchun olib kiriladigan transport vositalari deklaratsiyalanadi va qonunda belgilangan to'lovlar to'lanadi. 25. Bojxona nazoratida giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar qanday tovarlar guruhiga kiradi? A) Faqat aksiz solig'i to'lanadigan, boshqa cheklovsiz tovarlar B) Erkin muomaladagi, cheklovsiz olib o'tiladigan oddiy tovarlar C) Ruxsatnoma talab qilinmaydigan oddiy maishiy kimyoviy mahsulotlar D) Davlat nazoratidagi, qonuniy aylanishi qat'iy cheklangan moddalar To'g'ri javob: D) Davlat nazoratidagi, qonuniy aylanishi qat'iy cheklangan moddalar ✔ Izoh: Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarning aylanmasi davlat nazoratida; ular faqat litsenziya asosida tibbiy va ilmiy maqsadlarda olib o'tiladi. 26. Reimport bojxona rejimi nimani nazarda tutadi? A) Tovarlardan to'lovlarsiz davlat foydasiga voz kechishni B) Ilgari olib kirilgan xorijiy tovarlarni qayta olib chiqishni C) Avval eksport qilingan tovarlarni qaytarib olib kirishni D) Tovarlarni bojxona omborida to'lovlarsiz saqlashni To'g'ri javob: C) Avval eksport qilingan tovarlarni qaytarib olib kirishni ✔ Izoh: Reimport — ilgari bojxona hududidan olib chiqilgan tovarlarni importdagi boj va soliqlarsiz qaytarib olib kirish. 27. Ixtiyoriy rioya (voluntary compliance) konsepsiyasi bojxona uchun nimani anglatadi? A) Deklarantlarga deklaratsiyani topshirmaslikka ruxsat berishni B) Ma'muriy jarimalar va javobgarlik choralarini butunlay bekor qilishni C) Bojxona qonunlarini bajarilishi ixtiyoriy deb e'lon qilishni D) Tadbirkorlarning qonunni o'z xohishi bilan bajarishini rag'batlantirishni To'g'ri javob: D) Tadbirkorlarning qonunni o'z xohishi bilan bajarishini rag'batlantirishni ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 189 Izoh: Bojxona tushuntirish, soddalashtirish va adolatli nazorat orqali qonunni ixtiyoriy bajarish darajasini oshirishga intiladi. 28. Bojxona organi kontrafakt bo'lishi mumkin bo'lgan tovar chiqarilishini to'xtatgandan keyin nizo yakuniy qanday hal qilinadi? A) Huquq egasi va deklarant o'rtasida kelishuv yoki sud orqali B) Bojxona postidagi yo'lovchilar va kuzatuvchilar ovoz berishi bilan C) Tovar avtomatik ravishda huquq egasi talabisiz yo'q qilinadi D) Tovarni to'xtatgan bojxona xodimining shaxsiy qarori bilan To'g'ri javob: A) Huquq egasi va deklarant o'rtasida kelishuv yoki sud orqali✔ Izoh: Bojxona vaqtincha choralarni ko'radi, huquq buzilganmi-yo'qmi degan masala esa tomonlar kelishuvi yoki sud tartibida hal qilinadi. 29. Kemaga yoki samolyotga ta'minot zaxiralari (yoqilg'i, oziq-ovqat) sifatida yuklanadigan tovarlar bojxona nuqtai nazaridan qanday ataladi? A) Reimport tovarlari B) Ta'minot zaxiralari (stores) C) Tranzit konteynerlari D) Vaqtincha saqlash omboridagi tovarlar To'g'ri javob: B) Ta'minot zaxiralari (stores) ✔ Izoh: Kioto konvensiyasida transport vositasida iste'mol qilinadigan yoki sotiladigan tovarlar «ta'minot zaxiralari» deb ataladi va maxsus tartibda nazorat qilinadi. 30. Bojxona tarifi nima? A) Bojxona postlarining ish vaqti va navbatchilik jadvali B) TIF TN bo'yicha tizimlashtirilgan bojxona boji stavkalari majmui C) Bojxona xodimlarining lavozimlari bo'yicha ish haqi stavkalari jadvali D) Bojxona omborlarida tovarlarni saqlash xizmatlari narxlari ro'yxati To'g'ri javob: B) TIF TN bo'yicha tizimlashtirilgan bojxona boji stavkalari majmui ✔ Izoh: Bojxona tarifi — tovarlar nomenklaturasi asosida tizimlashtirilgan bojxona boji stavkalari to'plami. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 190 32-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Ko'rik paytida bojxona xodimi aybi bilan yo'lovchining buyumi shikastlansa, to'g'ri harakat qaysi? A) Buyumni o'xshashiga yashirincha almashtirib qo'yish B) Holatni yashirib, yo'lovchiga bildirmaslik C) Shikastlanish uchun yo'lovchining o'zini ayblash D) Uzr so'rab, holatni belgilangan tartibda qayd etish To'g'ri javob: D) Uzr so'rab, holatni belgilangan tartibda qayd etish✔ Izoh: Xatoni tan olish, uzr so'rash va holatni rasmiy qayd etish yo'lovchining huquqlarini himoya qiladi va ishonchni saqlaydi. 2. Bir deklaratsiyada bir necha xil tovar deklaratsiyalanganda har bir tovar uchun nima ko'rsatiladi? A) Faqat birinchi tovarning ma'lumotlari ko'rsatiladi B) Faqat tovarlar soni C) Alohida TIF TN kodi, qiymati va miqdori D) Faqat umumiy og'irlik To'g'ri javob: C) Alohida TIF TN kodi, qiymati va miqdori ✔ Izoh: Har bir tovar o'z kodi, qiymati, miqdori va kelib chiqishi bilan alohida pozitsiya sifatida deklaratsiyalanadi. 3. Bojxona organlarining himoya funksiyasi nimani anglatadi? A) Ichki bozor, iste'molchilar va milliy xavfsizlikni xavfli tovarlardan himoya qilish B) Faqat bojxona xodimlarini xizmat quroli bilan qurollantirish va tayyorlash C) Xodimlarni va ularning oila a'zolarini hayot va sog'liq bo'yicha majburiy sug'urtalash D) Bojxona binolari va omborlarini qo'riqlash xizmatini tashkil etish To'g'ri javob: A) Ichki bozor, iste'molchilar va milliy xavfsizlikni xavfli tovarlardan himoya qilish ✔ Izoh: Himoya funksiyasi taqiqlangan, xavfli va sifatsiz tovarlar kirishining oldini olish hamda iqtisodiy manfaatlarni himoya qilishni bildiradi. 4. Yo'lovchi qimmatbaho zargarlik buyumlarini chet elga olib chiqib, qaytarib olib kirmoqchi. Qanday harakat qilish maqsadga muvofiq? A) Ularni boshqa yo'lovchiga berib yuborish va keyin qaytarib olish B) Chiqishda ularni deklaratsiyalab, qaytishda qayta olib kirilganini tasdiqlash C) Ularni kiyim ostida yashirib, deklaratsiyasiz olib chiqish D) Ularni xalqaro pochta orqali o'ziga jo'natib yuborish To'g'ri javob: B) Chiqishda ularni deklaratsiyalab, qaytishda qayta olib kirilganini tasdiqlash ✔ Izoh: Olib chiqishda deklaratsiyalash qaytishda buyumlar ilgari olib chiqilganini tasdiqlash va ortiqcha to'lovlardan qochish imkonini beradi. 5. Davlat xizmatida «inson manfaatlari ustuvorligi» tamoyili nimani anglatadi? A) Xizmatchining shaxsiy manfaati xizmatda doimo birinchi o'rinda turishini B) Faqat tashkilot statistikasi va hisobot ko'rsatkichlarini ko'zlashni C) Fuqarolarning huquq va qonuniy manfaatlari xizmatning bosh maqsadi ekanini D) Xizmatda faqat rahbar manfaati va uning ko'rsatmalarini ko'zlashni To'g'ri javob: C) Fuqarolarning huquq va qonuniy manfaatlari xizmatning bosh maqsadi ekanini ✔ Izoh: Davlat organlari xalqqa xizmat qiladi; fuqarolarning huquq va manfaatlarini ta'minlash xizmatning bosh maqsadidir. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 191 6. Bojxona rasmiylashtiruvida «elektron navbat» tizimi nimaga xizmat qiladi? A) Tovarlarni TIF TN bo'yicha avtomatik tasniflashga B) Navbat to'lganda deklaratsiya topshirishni vaqtincha taqiqlashga C) Bojxona to'lovlari stavkalarini oshirish va byudjetga tushumni ko'paytirishga D) Transportning punktga tartibli kelishi va kutish vaqtini kamaytirishga To'g'ri javob: D) Transportning punktga tartibli kelishi va kutish vaqtini kamaytirishga✔ Izoh: Elektron navbat o'tkazish punktlarida tirbandlikni kamaytirib, transportlarning kelishini rejalashtirish imkonini beradi. 7. «Mijozga yo'naltirilgan xizmat» tamoyili bojxonada nimani anglatadi? A) Faqat ishonchli va doimiy yo'lovchilarga alohida xizmat ko'rsatishni B) Yo'lovchilarga qulaylik yaratish uchun bojxona nazoratidan voz kechishni C) Qonunni saqlagan holda yo'lovchi va tadbirkorga qulay, tez va hurmatli xizmatni D) Faqat pullik va tezlashtirilgan xizmatlar turini ko'paytirishni To'g'ri javob: C) Qonunni saqlagan holda yo'lovchi va tadbirkorga qulay, tez va hurmatli xizmatni ✔ Izoh: Bojxona nazorat funksiyasini saqlagan holda yo'lovchilar va tadbirkorlarga qulay, shaffof va hurmatli xizmat ko'rsatishga intiladi. 8. Mamlakatning boshqa davlatlar bilan barcha iqtisodiy operatsiyalarini aks ettiruvchi statistik hisobot nima? A) Davlat byudjeti B) Soliq deklaratsiyasi C) Korxona balansi D) To'lov balansi To'g'ri javob: D) To'lov balansi ✔ Izoh: To'lov balansi ma'lum davr ichida rezidentlar va norezidentlar o'rtasidagi barcha iqtisodiy operatsiyalarni aks ettiradi. 9. Jismoniy shaxs aeroportdagi tranzit zonada qolib, boshqa reysga o'tsa, u odatda qaysi rasmiylashtiruvdan o'tmaydi? A) Aviaxavfsizlik ko'rigi va qo'l yukini skanerlashdan B) Keyingi reysga ro'yxatdan o'tish tartibidan C) Bortga chiqish talonini va o'rindiqni tekshirishdan D) Mamlakatga kirish uchun bojxona rasmiylashtiruvidan To'g'ri javob: D) Mamlakatga kirish uchun bojxona rasmiylashtiruvidan ✔ Izoh: Tranzit yo'lovchi xalqaro tranzit zonasidan chiqmasa, mamlakatga kirish uchun bojxona rasmiylashtiruvidan o'tmaydi. 10. Bojxona to'lovlarini to'lamasdan tovarni chiqarish qachon mumkin? A) Deklarant bojxona xodimiga tanish bo'lsa B) Tovar tez buziladigan bo'lsa, to'lovsiz va hech qanday ta'minotsiz har doim C) To'lovlar ta'minlangan yoki qonunda imtiyoz nazarda tutilgan hollarda D) Hech qanday asossiz, deklarant xohlagan istalgan paytda To'g'ri javob: C) To'lovlar ta'minlangan yoki qonunda imtiyoz nazarda tutilgan hollarda ✔ Izoh: Tovarlar to'lovlar to'langandan keyin yoki to'lovlarni ta'minlash taqdim etilganda, yoxud imtiyoz bo'lganda chiqariladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 192 11. O'zbekiston Respublikasi Prezidentligiga nomzod bo'lish uchun eng kam yosh talabi qancha? A) 40 yosh B) 30 yosh C) 25 yosh D) 35 yosh To'g'ri javob: D) 35 yosh✔ Izoh: Prezidentlikka nomzod kamida 35 yoshga to'lgan, davlat tilini yaxshi biladigan va belgilangan muddat O'zbekistonda doimiy yashagan fuqaro bo'lishi kerak. 12. Kelib chiqish mamlakati va jo'natish mamlakati bir xil tushunchami? A) Yo'q, tovar bir mamlakatda ishlab chiqarilib, boshqasidan jo'natilishi mumkin B) Ha, faqat havo transportida C) Yo'q, jo'natish mamlakati doimo kelib chiqish mamlakatidan muhimroq D) Ha, ular har doim bir xil To'g'ri javob: A) Yo'q, tovar bir mamlakatda ishlab chiqarilib, boshqasidan jo'natilishi mumkin ✔ Izoh: Tovar ishlab chiqarilgan mamlakat va u jo'natilgan mamlakat turlicha bo'lishi mumkin; bojxona maqsadlarida kelib chiqish alohida aniqlanadi. 13. Bojxona organi rasmiylashtiruv paytida qo'shimcha hujjat so'rasa, deklarant nima qiladi? A) Hujjatni qalbakilashtiradi B) Inspektorga norasmiy to'lov taklif qiladi C) So'ralgan hujjatni yoki uning yo'qligi sababini taqdim etadi D) Rasmiylashtiruvni tark etib, tovarni bojxona ruxsatisiz olib ketadi To'g'ri javob: C) So'ralgan hujjatni yoki uning yo'qligi sababini taqdim etadi ✔ Izoh: Bojxona qonuniy asos bilan qo'shimcha ma'lumot so'raganda deklarant uni taqdim etishi yoki uzrli sababni bildirishi kerak. 14. O'zbekistonda fuqarolik masalasida qaysi tamoyil amal qiladi? A) Har bir viloyat va Qoraqalpog'istonning alohida fuqaroligi B) Yagona fuqarolik; u qanday olinganidan qat'i nazar hamma uchun teng C) Faqat O'zbekiston hududida tug'ilish bo'yicha olinadigan fuqarolik D) Har bir fuqaro uchun ikki fuqarolikning majburiy bo'lishi To'g'ri javob: B) Yagona fuqarolik; u qanday olinganidan qat'i nazar hamma uchun teng ✔ Izoh: O'zbekistonda yagona fuqarolik o'rnatilgan va u qanday asosda olinganidan qat'i nazar barcha fuqarolar teng huquqqa ega. 15. Qoraqalpog'iston Respublikasining poytaxti qaysi shahar? A) Xiva B) Qo'ng'irot C) Nukus D) Urganch To'g'ri javob: C) Nukus ✔ Izoh: Qoraqalpog'iston Respublikasi O'zbekiston tarkibidagi suveren respublika bo'lib, uning poytaxti Nukus shahri. 16. 3(a) va 3(b) qoidalari bilan tasniflab bo'lmasa, 3(c) qoidasiga ko'ra qaysi pozitsiya tanlanadi? A) Teng ko'rilgan pozitsiyalardan boj stavkasi eng yuqori bo'lgani B) Teng ko'rilgan pozitsiyalardan raqamli tartibda oxirgisi C) Teng ko'rilgan pozitsiyalardan raqamli tartibda birinchisi D) Bojxona inspektori o'z ixtiyoriga ko'ra tanlagan pozitsiya To'g'ri javob: B) Teng ko'rilgan pozitsiyalardan raqamli tartibda oxirgisi ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 193 Izoh: 3(c) qoidaga ko'ra tovar teng ko'rib chiqilishi mumkin bo'lgan pozitsiyalardan raqamli tartibda oxirgisida tasniflanadi. 17. O'zbekiston Davlat gerbi qachon qabul qilingan? A) 1992-yil 2-iyulda B) 1992-yil 8-dekabrda C) 1991-yil 18-noyabrda D) 1993-yil 1-sentyabrda To'g'ri javob: A) 1992-yil 2-iyulda✔ Izoh: O'zbekiston Respublikasining Davlat gerbi to'g'risidagi qonun 1992-yil 2-iyulda qabul qilingan. 18. Bojxona organlarida korrupsiyaga qarshi kurashning samarali usullaridan biri qaysi? A) Jarayonlarni avtomatlashtirish va xodim bilan shaxsiy aloqani kamaytirish B) Xodimlarni bir lavozimda uzoq saqlab, ularni hech qachon rotatsiya qilmaslik C) Bojxona to'lovlarini faqat naqd pulda va kassa orqali qabul qilish D) Qabul qilingan qarorlarni hujjatlashtirmaslik va qayd etmaslik To'g'ri javob: A) Jarayonlarni avtomatlashtirish va xodim bilan shaxsiy aloqani kamaytirish ✔ Izoh: Elektron rasmiylashtiruv, shaffof qoidalar va xodimlar rotatsiyasi korrupsiyaviy xavflarni kamaytiradi. 19. Odob-axloq qoidalari (etika kodeksi) huquqiy normalardan nimasi bilan farq qiladi? A) Ular tavsiyaviy bo'lgani uchun xizmatda hech qanday ahamiyatga ega emas B) Ular xulq-atvorning ma'naviy mezonlarini belgilaydi va kengroq sohani qamraydi C) Ular faqat jinoiy jazolarni belgilaydi va sud orqali majburiy qo'llaniladi D) Ular faqat chet el fuqarolari va xalqaro tashkilot xodimlariga tegishli bo'ladi To'g'ri javob: B) Ular xulq-atvorning ma'naviy mezonlarini belgilaydi va kengroq sohani qamraydi ✔ Izoh: Etika normalari qonun bilan to'g'ridan-to'g'ri tartibga solinmagan xulq-atvor masalalarini ham qamrab oladi va xizmatchining ma'naviy qiyofasini belgilaydi. 20. Fuqaroning murojaatiga javob berishda qaysi talab muhim? A) Murojaatni ko'rib chiqmasdan boshqa organga yuborish B) Belgilangan muddatda, asosli va tushunarli javob berish C) Javobni chuqur o'rganish uchun imkon qadar kechiktirish D) Yozma javob o'rniga faqat og'zaki tushuntirish berish To'g'ri javob: B) Belgilangan muddatda, asosli va tushunarli javob berish ✔ Izoh: Murojaatlar qonunda belgilangan muddatlarda ko'rib chiqilib, asoslangan va tushunarli javob berilishi shart. 21. Bojxona xodimi xizmatga kirishda qanday rasmiy majburiyat qabul qiladi? A) Qasamyod qabul qiladi B) Notarial ishonchnoma beradi C) Xalqaro litsenziya oladi D) Tadbirkor sifatida ro'yxatdan o'tadi To'g'ri javob: A) Qasamyod qabul qiladi ✔ Izoh: Bojxona organlariga xizmatga kirgan shaxslar qonunda belgilangan tartibda qasamyod qabul qiladi. 22. CITES konvensiyasi bo'yicha bojxona organlari nimani nazorat qiladi? A) Avtomobil va uning ehtiyot qismlari xalqaro savdosini B) Neft va neft mahsulotlari eksporti hajmini C) Kompyuter dasturlari va dasturiy ta'minot litsenziyalarining eksport va importini D) Yo'qolib ketish xavfi ostidagi yovvoyi fauna va flora turlari savdosini To'g'ri javob: D) Yo'qolib ketish xavfi ostidagi yovvoyi fauna va flora turlari savdosini ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 194 Izoh: CITES yo'qolib ketish xavfi ostidagi yovvoyi fauna va flora turlari xalqaro savdosini tartibga soladi, bojxona ruxsatnomalarni tekshiradi. 23. Tovar qismlarga ajratilgan holda bir necha partiyada keltirilsa, u qanday tasniflanishi mumkin? A) Faqat xomashyo va yarim tayyor mahsulot sifatida B) Belgilangan tartibda tayyor tovar sifatida, 2(a) qoida asosida C) Har bir vint va detal alohida tovar sifatida, istisnosiz D) Bunday tovar tasniflanmasdan va kodsiz chiqariladi To'g'ri javob: B) Belgilangan tartibda tayyor tovar sifatida, 2(a) qoida asosida✔ Izoh: 2(a) qoida yig'ilmagan yoki qismlarga ajratilgan tovarlarni tayyor tovar sifatida tasniflash imkonini beradi. 24. Ko'rik o'tkazishdan oldin xodim yo'lovchiga nimani tushuntirishi maqsadga muvofiq? A) Hech narsa tushuntirmasligi kerak B) Ko'rik maqsadi va tartibini C) Faqat shaxsiy fikrini D) Boshqa yo'lovchilar haqidagi ma'lumotni To'g'ri javob: B) Ko'rik maqsadi va tartibini ✔ Izoh: Ko'rik sababini va qanday o'tishini tushuntirish yo'lovchining xavotirini kamaytiradi va hamkorlikni oshiradi. 25. Don ekinlari (bug'doy, guruch, makkajo'xori) GTning qaysi guruhida tasniflanadi? A) 19-guruhda B) 23-guruhda C) 10-guruhda D) 11-guruhda To'g'ri javob: C) 10-guruhda ✔ Izoh: 10-guruh don ekinlarini, 11-guruh esa un-yorma sanoati mahsulotlarini qamrab oladi. 26. O'zbekistonda chet el valyutasining so'mga nisbatan rasmiy kursini kim belgilaydi? A) Moliya vazirligi B) Statistika agentligi C) Markaziy bank D) Tijorat banklari uyushmasi To'g'ri javob: C) Markaziy bank ✔ Izoh: Chet el valyutalarining so'mga nisbatan rasmiy kursini Markaziy bank belgilaydi va e'lon qiladi. 27. Hissiy jihatdan qiyin vaziyatdagi yo'lovchiga (masalan, qayg'uli safardan qaytayotgan) qanday munosabatda bo'lish kerak? A) Achinib, uning bagajini tekshirmasdan o'tkazib yuborish B) Unga boshqalarga qaraganda qattiqroq va rasmiyroq munosabatda bo'lish C) Uning holatiga e'tibor bermasdan, uni masxara qilish D) Hamdardlik va xushmuomalalik bilan, qoidalarni saqlagan holda To'g'ri javob: D) Hamdardlik va xushmuomalalik bilan, qoidalarni saqlagan holda ✔ Izoh: Xodim hamdard va odobli bo'ladi, ammo nazorat qoidalarini xolis bajarishda davom etadi. 28. Javobgarlikni yengillashtiruvchi holatga qaysi biri misol bo'ladi? A) Huquqbuzarlikni guruh bo'lib sodir etish B) Chin ko'ngildan pushaymon bo'lish C) Xizmat mavqeidan foydalanish D) Huquqbuzarlikni takroran sodir etish To'g'ri javob: B) Chin ko'ngildan pushaymon bo'lish ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 195 Izoh: Aybdorning chin ko'ngildan pushaymon bo'lishi, zararni ixtiyoriy qoplashi kabi holatlar javobgarlikni yengillashtiradi. 29. Banklararo xalqaro moliyaviy xabarlar almashinuvi uchun keng qo'llaniladigan tizim qaysi? A) CMR B) IBAN C) SWIFT D) Interpol To'g'ri javob: C) SWIFT✔ Izoh: SWIFT — banklar o'rtasida to'lov xabarlarini xavfsiz almashish uchun xalqaro tizim. 30. Bojxona xodimi yo'lovchining bagajini ko'rikdan o'tkazmoqchi bo'lsa, yo'lovchining huquqi qanday? A) Ko'rikda ishtirok etish va natijalar bilan tanishish huquqi B) Ko'rikni o'zi o'tkazish huquqi C) Ko'rikni man etish huquqi D) Bojxona xodimini almashtirishni talab qilish huquqi To'g'ri javob: A) Ko'rikda ishtirok etish va natijalar bilan tanishish huquqi ✔ Izoh: Yo'lovchi o'z bagaji ko'rigida ishtirok etish va natijalar bilan tanishish huquqiga ega. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 196 33-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Bojxona organlarida xavflarni boshqarish tizimi orqali ko'rik uchun obyektlarni avtomatik tanlash korrupsiyaga qarshi qanday ahamiyatga ega? A) Deklarantga o'zini tekshiradigan xodimni tanlash imkonini beradi B) Tanlovni xolis qilib, xodimning shaxsiy ta'sirini kamaytiradi C) Ko'rik uchun obyekt tanlashda xodimga to'liq erkinlik beradi D) Bojxona ko'rigini va jismoniy tekshiruvni butunlay bekor qiladi To'g'ri javob: B) Tanlovni xolis qilib, xodimning shaxsiy ta'sirini kamaytiradi✔ Izoh: Avtomatlashtirilgan tanlov xodimning ixtiyoriy qarorlariga bog'liqlikni kamaytirib, «kelishib olish» imkoniyatini qisqartiradi. 2. Xavflarni boshqarish tizimining asosiy maqsadi nima? A) Har bir yukni bir xil darajada, istisnosiz to'liq tekshirish B) Bojxona to'lovlari stavkalarini va tushumlarni oshirish C) Nazoratni xavf yuqori bo'lgan yuklarga yo'naltirib, qolganini tez chiqarish D) Bojxona organlari xodimlari sonini ko'paytirish va shtatni kengaytirish To'g'ri javob: C) Nazoratni xavf yuqori bo'lgan yuklarga yo'naltirib, qolganini tez chiqarish ✔ Izoh: Xavflarni boshqarish cheklangan resurslarni eng xavfli yo'nalishlarga sarflash va qonuniy savdoni tezlashtirish imkonini beradi. 3. Davlat organining ochiq ma'lumotlarni (open data) e'lon qilishi korrupsiyaga qanday ta'sir qiladi? A) Korrupsiya darajasiga hech qanday sezilarli ta'sir ko'rsatmaydi B) Jamoatchilik nazoratini kuchaytirib, korrupsiya xavfini kamaytiradi C) Faqat chet ellik investor va tadqiqotchilarga foyda beradi D) Ma'lumotlardan suiiste'mol qilish hisobiga korrupsiyani ko'paytiradi To'g'ri javob: B) Jamoatchilik nazoratini kuchaytirib, korrupsiya xavfini kamaytiradi ✔ Izoh: Ochiq ma'lumotlar fuqarolar, jurnalistlar va tahlilchilarga davlat faoliyatini kuzatish va qonunbuzarliklarni aniqlash imkonini beradi. 4. Bojxona hududida qayta ishlash rejimining mohiyati nima? A) Xorijiy tovarlarni o'zgartirmasdan omborda saqlash B) Mahalliy tovarlarni chet elda qayta ishlab, tayyor mahsulotni qaytarib olib kirish C) Xorijiy tovarlarni to'lovlarsiz qayta ishlab, mahsulotni olib chiqish D) Tovarlardan to'lovlarsiz davlat foydasiga voz kechish To'g'ri javob: C) Xorijiy tovarlarni to'lovlarsiz qayta ishlab, mahsulotni olib chiqish ✔ Izoh: Ichki qayta ishlashda xorijiy xomashyo to'lovlarsiz qayta ishlanadi va olingan mahsulot odatda bojxona hududidan olib chiqiladi. 5. Kioto konvensiyasida «uchinchi shaxs» deganda kim tushuniladi? A) Ikki davlat o'rtasidagi bojxona nizolarini ko'rib chiquvchi xalqaro hakamlik sudi B) Bojxona organining ichki xavfsizlik bo'limidagi tekshiruvchisi C) Tovarni ishlab chiqargan va unga sertifikat bergan uchinchi davlat D) Boshqa shaxs nomidan bojxona bilan bevosita munosabatga kirishuvchi shaxs To'g'ri javob: D) Boshqa shaxs nomidan bojxona bilan bevosita munosabatga kirishuvchi shaxs ✔ Izoh: Kioto konvensiyasida uchinchi shaxs — masalan, bojxona brokeri kabi boshqa shaxs nomidan va uning hisobidan bojxona bilan ishlovchi shaxs. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 197 6. Bojxona qiymati tovarning qaysi joygacha bo'lgan qiymatini aks ettiradi? A) Tovar iste'mol qilingan joygacha bo'lgan qiymatini B) Faqat ishlab chiqaruvchi zavod darvozasigacha bo'lgan qiymatini C) Xaridorning chakana do'konigacha bo'lgan qiymatini D) Bojxona hududiga olib kirish joyigacha bo'lgan qiymatini To'g'ri javob: D) Bojxona hududiga olib kirish joyigacha bo'lgan qiymatini✔ Izoh: Odatda bojxona qiymatiga tovarni bojxona hududiga kirish joyigacha yetkazish xarajatlari kiritiladi. 7. Erkin muomalaga chiqarish (import) bojxona rejimining mohiyati nima? A) Tovarlar bojxona hududi orqali faqat o'tib ketadi va chiqib ketadi B) Tovarlar qayta ishlash uchun vaqtincha va to'lovlarsiz olib kiriladi C) Xorijiy tovarlar omborda boj to'lamasdan cheksiz muddat saqlanadi va sotiladi D) Xorijiy tovarlar bojxona hududida doimiy qolishi uchun olib kiriladi To'g'ri javob: D) Xorijiy tovarlar bojxona hududida doimiy qolishi uchun olib kiriladi ✔ Izoh: Import rejimida to'lovlar to'lanib, cheklovlarga rioya qilingach, xorijiy tovar bojxona hududida erkin muomalaga chiqariladi. 8. Qayta ko'rib chiqilgan Kioto konvensiyasining qaysi qismi unga qo'shilgan har bir davlat uchun majburiy? A) Faqat so'z boshi B) Bosh ilova C) Faqat maxsus ilovalar D) Faqat tavsiyalar bo'limi To'g'ri javob: B) Bosh ilova ✔ Izoh: Konvensiyaning Bosh ilovasi qo'shiluvchi davlatlar uchun majburiy, maxsus ilovalarni esa davlatlar tanlab qabul qilishi mumkin. 9. Tovarni eksport qiluvchi mamlakatdagi normal qiymatidan past narxda eksport qilish nima deyiladi? A) Klirining B) Demping C) Subsidiyalash D) Kotirovka To'g'ri javob: B) Demping ✔ Izoh: Demping — tovarni normal qiymatidan past narxda eksport qilish; bunga qarshi antidemping boji qo'llanilishi mumkin. 10. Bojxona nazorati natijalari va qoidabuzarlik dalillari nega hujjatlashtirilishi lozim? A) Ish yuritishda qonuniy dalil bo'lishi uchun B) Ommaviy axborot vositalariga xabar sifatida berish uchun C) Xodimning shaxsiy arxivi uchun D) Statistikani sun'iy oshirish uchun To'g'ri javob: A) Ish yuritishda qonuniy dalil bo'lishi uchun ✔ Izoh: Qonun bo'yicha hujjatlashtirilmagan holatlar dalil sifatida qabul qilinmasligi mumkin; to'g'ri rasmiylashtirish ishning qonuniyligini ta'minlaydi. 11. Incoterms qoidalarini qaysi tashkilot ishlab chiqadi? A) Xalqaro dengiz tashkiloti B) Jahon bojxona tashkiloti C) Jahon savdo tashkiloti D) Xalqaro savdo palatasi To'g'ri javob: D) Xalqaro savdo palatasi ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 198 Izoh: Incoterms — Xalqaro savdo palatasi (ICC) tomonidan ishlab chiqiladigan tovarlarni yetkazib berish shartlari qoidalari. 12. Konstitutsiyaga ko'ra har kim qanday huquqqa ega bo'lib, u inson huquqlarining asosi hisoblanadi? A) Davlat xizmatiga kirish huquqiga B) Mulkni meros qilib olish huquqiga C) Saylanish huquqiga D) Yashash huquqiga To'g'ri javob: D) Yashash huquqiga✔ Izoh: Yashash huquqi har bir insonning ajralmas huquqidir; unga suiqasd qilish eng og'ir jinoyat hisoblanadi. 13. Erkin savdo zonasi (bitimi) bojxona ittifoqidan nimasi bilan farq qiladi? A) Unda a'zo davlatlar o'rtasida yagona valyuta majburiy joriy etiladi B) Unda a'zolar o'rtasidagi davlat chegaralari butunlay yo'q qilinadi C) Unda a'zolar o'rtasidagi o'zaro savdoda bojlar to'liq saqlanadi D) Unda har bir a'zo uchinchi davlatlarga o'z tarifini saqlaydi To'g'ri javob: D) Unda har bir a'zo uchinchi davlatlarga o'z tarifini saqlaydi ✔ Izoh: Erkin savdo zonasida a'zolar o'zaro bojlarni bekor qiladi, lekin uchinchi mamlakatlarga nisbatan har biri o'z tarifini qo'llaydi. 14. O'simliklar va urug'larni olib kirishda qanday nazorat amalga oshiriladi? A) Valyuta va eksport-import nazorati B) Sanitariya-gigiyena (aholi salomatligi) nazorati C) Fitosanitariya (o'simliklar karantini) nazorati D) Radiatsiya va kimyoviy xavfsizlik nazorati To'g'ri javob: C) Fitosanitariya (o'simliklar karantini) nazorati ✔ Izoh: O'simliklar karantin zararkunandalari va kasalliklarini tarqatmaslik uchun fitosanitariya nazoratidan o'tkaziladi. 15. Savdo ishtirokchilari barcha hujjatlarni bir marta, bitta nuqtaga taqdim etadigan tizim nima deyiladi? A) Yo'lovchilar uchun ikki yo'lak tizimi B) Kliring tizimi C) Kvotalash tizimi D) «Yagona darcha» tizimi To'g'ri javob: D) «Yagona darcha» tizimi ✔ Izoh: «Yagona darcha» tadbirkorga barcha davlat organlari talab qiladigan hujjatlarni bir joyga bir marta taqdim etish imkonini beradi. 16. Bojxona ko'rigi natijalari qanday rasmiylashtiriladi? A) Faqat deklarantga sms yuborish bilan B) Og'zaki xabar bilan, yozma qayd qilinmasdan C) Faqat fotosurat bilan D) Ko'rik dalolatnomasi (akti) tuzish orqali To'g'ri javob: D) Ko'rik dalolatnomasi (akti) tuzish orqali ✔ Izoh: Bojxona ko'rigi natijalari dalolatnomada qayd etiladi va uning nusxasi manfaatdor shaxsga beriladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 199 17. Vaqtincha olib kirish rejimi uchun qaysi holat odatiy misol bo'ladi? A) Xalqaro ko'rgazmada namoyish uchun uskunani olib kirish B) Doimiy foydalanish uchun avtomobil sotib olish C) Do'konda sotish uchun kiyim olib kirish D) Zavodda xomashyo sifatida ishlatish uchun paxta olib kirish To'g'ri javob: A) Xalqaro ko'rgazmada namoyish uchun uskunani olib kirish✔ Izoh: Ko'rgazma eksponatlari, kasbiy uskunalar va namunalar vaqtincha olib kirishning odatiy holatlaridir. 18. Mansabdor shaxsning o'ziga ishonib topshirilgan mulkni o'zlashtirishi qanday qilmish? A) Mulkdan qonun doirasida xizmat maqsadida foydalanish B) Mulkni topshirilgan holda saqlash va hisobini yuritish C) O'zlashtirish yo'li bilan talon-taroj qilish D) Ishonib topshirilgan mulkni belgilangan tartibda ijaraga berish To'g'ri javob: C) O'zlashtirish yo'li bilan talon-taroj qilish ✔ Izoh: O'zlashtirish yoki rastrata — shaxsga ishonib topshirilgan mulkni g'ayriqonuniy ravishda o'z foydasiga aylantirish, jinoyat hisoblanadi. 19. Zaxira usulida bojxona qiymatini aniqlashda nimadan foydalanish taqiqlanadi? A) Deklarant taqdim etgan tijorat hujjatlaridan B) Oldingi usullarni moslashuvchan qo'llashdan C) Ixtiyoriy yoki soxta qiymatlar va minimal qiymatlardan D) Bojxona organidagi mavjud ma'lumotlardan To'g'ri javob: C) Ixtiyoriy yoki soxta qiymatlar va minimal qiymatlardan ✔ Izoh: Zaxira usulida ixtiyoriy yoki soxta qiymatlar, minimal qiymatlar va ikki muqobil qiymatdan yuqorisini tanlash taqiqlanadi. 20. Shaxsiy ko'rik paytida inson tanasini tibbiy tekshirish kim tomonidan amalga oshiriladi? A) Istalgan bojxona xodimi tomonidan B) Tashuvchi tomonidan C) Faqat tibbiyot xodimi tomonidan D) Xolislar tomonidan To'g'ri javob: C) Faqat tibbiyot xodimi tomonidan ✔ Izoh: Inson tanasini tekshirish faqat tibbiyot xodimi tomonidan, zarur sharoitlarda amalga oshiriladi. 21. Ham fuqarolik, ham harbiy maqsadda ishlatilishi mumkin bo'lgan tovarlar qanday ataladi? A) Tranzitdagi strategik tovarlar B) Aksiz osti tovarlari C) Xalq iste'moli tovarlari D) Ikki tomonlama maqsaddagi tovarlar To'g'ri javob: D) Ikki tomonlama maqsaddagi tovarlar ✔ Izoh: Ikki tomonlama maqsaddagi tovarlar eksport nazorati ostida bo'lib, ularni olib chiqish uchun maxsus ruxsat talab qilinadi. 22. Bojxona rejimlarining iqtisodiy maqsadi bo'yicha qaysi rejim «yakuniy» rejim hisoblanadi? A) Erkin muomalaga chiqarish B) Bojxona ombori C) Vaqtincha olib kirish D) Xalqaro bojxona tranziti (TIR) To'g'ri javob: A) Erkin muomalaga chiqarish ✔ Izoh: Import va eksport yakuniy rejimlar hisoblanadi, tranzit, ombor va vaqtincha olib kirish esa vaqtinchalik xususiyatga ega. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 200 23. Erkin savdo bitimi doirasida tovarlarga preferensial stavka qo'llanishi uchun nima talab etiladi? A) Tovarning faqat jismoniy shaxsga tegishli bo'lishi va tijorat maqsadi yo'qligi B) Tovarning bojxona qiymati belgilangan miqdordan qimmat bo'lishi C) Tovarning faqat havo transporti orqali to'g'ridan-to'g'ri yetkazilishi D) Tovar bitim ishtirokchisi bo'lgan davlatdan kelib chiqqanini tasdiqlash To'g'ri javob: D) Tovar bitim ishtirokchisi bo'lgan davlatdan kelib chiqqanini tasdiqlash✔ Izoh: Erkin savdo bitimi imtiyozlari faqat bitim ishtirokchisi davlatidan kelib chiqqan, buni tasdiqlovchi hujjati bor tovarlarga beriladi. 24. O'zbekistonda bojxona qoidabuzarliklari uchun ma'muriy javobgarlik asosan qaysi hujjatda nazarda tutilgan? A) Fuqarolik protsessual kodeksining maxsus qismida B) Uy-joy kodeksining umumiy qoidalar bo'limida C) Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksda D) Mehnat kodeksining intizomiy javobgarlik bo'limida To'g'ri javob: C) Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksda ✔ Izoh: Ma'muriy huquqbuzarliklar, jumladan bojxona qoidabuzarliklari uchun javobgarlik Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksda belgilanadi. 25. Kioto konvensiyasiga ko'ra bojxona tekshiruvlarni o'tkazishda qaysi usuldan foydalanishi kerak? A) Faqat tasodifiy tekshirishdan, tahlilsiz B) Faqat deklarant iltimosiga ko'ra tekshirishdan C) Har bir yukni majburiy tekshirishdan D) Xavflarni tahlil qilish asosida tanlab tekshirishdan To'g'ri javob: D) Xavflarni tahlil qilish asosida tanlab tekshirishdan ✔ Izoh: Kioto Umumiy ilovasi tekshiriladigan shaxs va tovarlarni tanlashda xavf tahlilidan foydalanishni talab qiladi. 26. Tovarlar bojxona chegarasi orqali qayerda olib o'tilishi kerak? A) Faqat tungi vaqtda belgilangan joylarda B) Bojxona organi oldindan xabardor qilinmagan holda chegaraning istalgan joyida C) Chegaraning istalgan qulay joyida D) Belgilangan o'tkazish punktlarida va bojxona organlari ish vaqtida To'g'ri javob: D) Belgilangan o'tkazish punktlarida va bojxona organlari ish vaqtida ✔ Izoh: Tovarlar va transport vositalari bojxona organlari faoliyat ko'rsatadigan belgilangan joylarda va ish vaqtida olib o'tiladi. 27. Butunjahon intellektual mulk tashkiloti (BIMT, WIPO) qayerda joylashgan? A) Nyu-Yorkda B) Parijda C) Jenevada D) Bryusselda To'g'ri javob: C) Jenevada ✔ Izoh: WIPO BMTning ixtisoslashgan muassasasi bo'lib, Jenevada joylashgan va intellektual mulk bo'yicha xalqaro shartnomalarni boshqaradi. 28. Chet el valyutasidagi bojxona qiymati milliy valyutaga qaysi kurs bo'yicha qayta hisoblanadi? A) Tovar chiqarilgandan bir oy keyingi o'rtacha kurs bo'yicha B) Deklarant o'zi tanlagan istalgan tijorat banki kursi bo'yicha C) Deklaratsiya qabul qilingan kundagi Markaziy bank kursi bo'yicha D) Shartnoma imzolangan kundagi birja bozor kursi bo'yicha To'g'ri javob: C) Deklaratsiya qabul qilingan kundagi Markaziy bank kursi bo'yicha ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 201 Izoh: Qayta hisoblash uchun odatda bojxona deklaratsiyasi qabul qilingan kundagi Markaziy bank belgilagan rasmiy kurs qo'llanadi. 29. Bojxona qoidabuzarligi uchun ma'muriy jazo qo'llashdan asosiy maqsad nima? A) Bojxona organlari byudjet daromadini va xodimlar mukofot fondini oshirish B) Huquqbuzarni tarbiyalash va yangi huquqbuzarliklarning oldini olish C) Xodimlarning xizmatdagi reytingini va obro'sini ko'tarish D) Qoidabuzarning mol-mulkini to'liq davlat foydasiga olish To'g'ri javob: B) Huquqbuzarni tarbiyalash va yangi huquqbuzarliklarning oldini olish✔ Izoh: Ma'muriy jazo huquqbuzarni qonunga rioya qilish ruhida tarbiyalash va boshqa shaxslar tomonidan huquqbuzarlik sodir etilishining oldini olishga qaratilgan. 30. Bojxona to'g'risidagi qonun hujjatlari bilan xalqaro shartnoma qoidalari o'rtasida ziddiyat bo'lsa, odatda qaysi biri qo'llaniladi? A) Deklarant tanlagan qoida B) Xalqaro shartnoma qoidalari C) Bojxona postining ichki ko'rsatmasi D) Eng ko'p to'lov talab qiladigan qoida To'g'ri javob: B) Xalqaro shartnoma qoidalari ✔ Izoh: Qonunchilikda umumiy qoida: agar xalqaro shartnomada boshqacha qoidalar belgilangan bo'lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo'llaniladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 202 34-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Diplomatik pochta bilan bojxona qanday munosabatda bo'ladi? A) U yo'lovchi bagaji sifatida rasmiylashtiriladi B) U ochilmaydi va ushlab turilmaydi C) U bojxona to'lovlariga tortiladi D) U har doim to'liq ochib tekshiriladi To'g'ri javob: B) U ochilmaydi va ushlab turilmaydi✔ Izoh: Diplomatik munosabatlar to'g'risidagi Vena konvensiyasiga ko'ra diplomatik pochta ochilmaydi va ushlab turilmaydi. 2. Tovarlarni chiqargunga qadar bojxona nazorati ostida qanday saqlash mumkin? A) Faqat ochiq havoda, chegara chizig'i yonidagi qo'riqlanmaydigan maydonda B) Deklarantning uyidagi yerto'la yoki garajida C) Istalgan chakana savdo do'koni yoki bozorda D) Vaqtincha saqlash omborida yoki boshqa ruxsat etilgan joyda To'g'ri javob: D) Vaqtincha saqlash omborida yoki boshqa ruxsat etilgan joyda ✔ Izoh: Chiqarilmagan tovarlar vaqtincha saqlash omborlarida yoki bojxona ruxsat bergan boshqa joylarda nazorat ostida saqlanadi. 3. TIF TN kodining birinchi to'rt raqami nimani bildiradi? A) Tovar guruhi va bo'limini B) Tovar bo'limi raqamini C) Tovar pozitsiyasini D) Kelib chiqish mamlakati kodini To'g'ri javob: C) Tovar pozitsiyasini ✔ Izoh: To'rt raqamli daraja tovar pozitsiyasi deb ataladi, masalan 0901 — qahva. 4. Qora metallar (cho'yan, po'lat) GTning qaysi guruhida tasniflanadi? A) 76-guruhda B) 73-guruhda C) 26-guruhda D) 72-guruhda To'g'ri javob: D) 72-guruhda ✔ Izoh: 72-guruh qora metallarni, 73-guruh esa qora metallardan tayyorlangan buyumlarni qamrab oladi. 5. Garmonizatsiyalangan tizimda tovarlar eng yuqori darajada qanday birliklarga guruhlanadi? A) Bo'limlarga B) Milliy kodlarga C) Subpozitsiyalarga D) Tovar pozitsiyalariga To'g'ri javob: A) Bo'limlarga ✔ Izoh: GT tuzilishi: bo'limlar, guruhlar, tovar pozitsiyalari va subpozitsiyalar; eng yuqori daraja bo'limlardir. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 203 6. Bojxona xodimi xizmat formasini kiyganda nimaga e'tibor berishi kerak? A) Formaga shaxsiy bezaklar qo'shishga B) Formaning ozoda, belgilangan namunada bo'lishiga C) Formani faqat bayramlarda kiyishga D) Formani fuqarolik kiyimi bilan aralashtirishga To'g'ri javob: B) Formaning ozoda, belgilangan namunada bo'lishiga✔ Izoh: Xizmat formasi davlat organi obro'sini aks ettiradi, shuning uchun u belgilangan namunada, toza va tartibli bo'lishi kerak. 7. Yadro reaktorlari, qozonlar va mexanik qurilmalar GTning qaysi guruhida tasniflanadi? A) 84-guruhda B) 86-guruhda C) 85-guruhda D) 73-guruhda To'g'ri javob: A) 84-guruhda ✔ Izoh: 84-guruh yadro reaktorlari, qozonlar, mashina va mexanik qurilmalarni o'z ichiga oladi. 8. Qoraqalpog'iston Respublikasining O'zbekiston tarkibidagi maqomi qanday? A) Alohida maqomli erkin iqtisodiy zona B) Respublikaga bo'ysunuvchi oddiy viloyat C) O'zbekistondan alohida mustaqil xorijiy davlat D) O'zbekiston tarkibidagi suveren respublika To'g'ri javob: D) O'zbekiston tarkibidagi suveren respublika ✔ Izoh: Konstitutsiyaga ko'ra Qoraqalpog'iston Respublikasi O'zbekiston tarkibiga kiruvchi suveren respublika bo'lib, o'z Konstitutsiyasiga ega. 9. Bojxona xodimi yo'lovchiga noto'g'ri ma'lumot berib qo'yganini tushunib qolsa, nima qilishi kerak? A) Yo'lovchini ayblashi B) Boshqa xodimga topshirib ketishi C) Indamasligi D) Darhol tuzatib, to'g'ri ma'lumot berishi To'g'ri javob: D) Darhol tuzatib, to'g'ri ma'lumot berishi ✔ Izoh: Xatoni o'z vaqtida tuzatish yo'lovchi huquqlarini himoya qiladi va xodimning halolligini ko'rsatadi. 10. Deklarant deklaratsiyani elektron yuborgandan keyin «qog'oz nusxasi» odatda talab qilinadimi? A) Odatda yo'q, elektron deklaratsiya asosiy hujjat hisoblanadi B) Ha, faqat qo'lda yozilgan va imzolangan holda C) Ha, faqat notarial tasdiqlangan holda D) Ha, har doim uch nusxada, bojxona muhri va imzo bilan tasdiqlangan holda To'g'ri javob: A) Odatda yo'q, elektron deklaratsiya asosiy hujjat hisoblanadi ✔ Izoh: Elektron deklaratsiyalashda elektron hujjat asosiy hisoblanadi, qog'oz nusxa faqat qonunda belgilangan hollarda talab qilinadi. 11. Chet el xom ashyosini olib kirib, undan mahsulot tayyorlab eksport qilishga imkon beruvchi bojxona rejimi qaysi? A) Bojxona hududida qayta ishlash B) Reimport C) Erkin muomalaga chiqarish (import) D) Tranzit To'g'ri javob: A) Bojxona hududida qayta ishlash ✔ Izoh: Bojxona hududida qayta ishlash rejimida xom ashyo boj to'lamasdan olib kirilib, tayyor mahsulot eksport qilinadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 204 12. JBTning bojxona huquqbuzarliklari haqidagi global ma'lumotlar bazasi qanday nomlanadi? A) Banklararo moliyaviy xabarlar tizimi (SWIFT) B) TIR karnetlarining elektron tizimi (TIR-EPD platformasi) C) Xalqaro savdo atamalari tizimi (Incoterms) D) Bojxona huquqni muhofaza qilish tarmog'i (CEN) To'g'ri javob: D) Bojxona huquqni muhofaza qilish tarmog'i (CEN)✔ Izoh: CEN (Customs Enforcement Network) a'zo davlatlar bojxona organlarining aniqlangan huquqbuzarliklar bo'yicha ma'lumotlarini jamlaydi. 13. Davlat xizmatchisining ish vaqti intizomi nimani talab qiladi? A) Ishni hamkasblarga qoldirib ketishni B) Ish vaqtida shaxsiy ishlar bilan shug'ullanishni C) Ish vaqtidan samarali va xizmat maqsadida foydalanishni D) Ishga istagan vaqtda kelishni To'g'ri javob: C) Ish vaqtidan samarali va xizmat maqsadida foydalanishni ✔ Izoh: Ish vaqti xizmat vazifalariga bag'ishlanadi; kechikish, sababsiz ishdan qolish va shaxsiy ishlar bilan band bo'lish intizomni buzadi. 14. Deklarant deklaratsiya topshirishdan oldin qanday huquqqa ega? A) Bojxona nazorati ostida tovarlarni ko'zdan kechirish va o'lchashga B) Plombalarni mustaqil olib tashlab, yukni qayta joylashtirishga C) Tovarlarni bojxona ruxsatisiz uchinchi shaxslarga sotishga D) Tovarlarni nazorat zonasidan o'z omboriga vaqtincha olib chiqib ketishga To'g'ri javob: A) Bojxona nazorati ostida tovarlarni ko'zdan kechirish va o'lchashga ✔ Izoh: Deklarant to'g'ri deklaratsiyalash uchun bojxona ruxsati bilan tovarlarni ko'rib chiqish, o'lchash va namunalar olishi mumkin. 15. Attestatsiyaning maqsadi nima? A) Xodimni yo'l qo'ygan kamchiliklari uchun intizomiy jazolash B) Xodimni boshqa shahar yoki hududdagi bo'linmaga ko'chirish C) Xodimning egallab turgan lavozimiga muvofiqligini baholash D) Xodimga yil yakunlari bo'yicha moddiy mukofot berish To'g'ri javob: C) Xodimning egallab turgan lavozimiga muvofiqligini baholash ✔ Izoh: Attestatsiya davriy ravishda xodimning bilimi, malakasi va ish natijalarini baholab, lavozimga muvofiqligini aniqlaydi. 16. Jismoniy shaxs bojxona organi qaroridan norozi bo'lsa, qanday harakat qiladi? A) Bojxona xodimiga norasmiy pul taklif qiladi B) Tovarni bojxona ruxsatisiz olib ketadi C) Yuqori turuvchi bojxona organiga yoki sudga shikoyat qiladi D) Chegarani boshqa joydan, o'tkazish punktisiz kesib o'tadi To'g'ri javob: C) Yuqori turuvchi bojxona organiga yoki sudga shikoyat qiladi ✔ Izoh: Jismoniy shaxslar ham bojxona qarorlari ustidan belgilangan tartibda shikoyat qilish huquqiga ega. 17. Konstitutsiyaga ko'ra har bir shaxsga qanday huquqiy yordam kafolatlanadi? A) Malakali yuridik yordam olish huquqi B) Faqat chet elliklarga yuridik yordam C) Faqat pullik yuridik maslahat D) Faqat sud majlisida yordam To'g'ri javob: A) Malakali yuridik yordam olish huquqi ✔ Izoh: Har kim malakali yuridik yordam olish huquqiga ega; qonunda nazarda tutilgan hollarda u davlat hisobidan ko'rsatiladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 205 18. Bojxona organlarining fiskal funksiyasi nimadan iborat? A) Bojxona to'lovlarini undirish va byudjetga tushumni ta'minlash B) Milliy valyutaning rasmiy almashuv kursini belgilash C) Fuqarolarning xorijga chiqish pasportlarini rasmiylashtirish va berish D) Davlat chegarasi chizig'ini qo'riqlash va himoya qilish To'g'ri javob: A) Bojxona to'lovlarini undirish va byudjetga tushumni ta'minlash✔ Izoh: Fiskal funksiya — boj, soliq va yig'imlarni undirish orqali davlat daromadini ta'minlash. 19. Konstitutsiyaga ko'ra fuqarolarning burchlariga qaysi biri kiradi? A) Faqat saylovlarda ovoz berish majburiyati B) Qonunlarga rioya etish va soliqlarni to'lash C) Faqat davlatdan nafaqa olish D) Faqat chet elga sayohat qilish To'g'ri javob: B) Qonunlarga rioya etish va soliqlarni to'lash ✔ Izoh: Fuqarolar Konstitutsiya va qonunlarga rioya qilishi, boshqalarning huquqlarini hurmat qilishi, soliq va yig'imlarni to'lashi shart. 20. Ekipaj a'zolari (uchuvchilar, styuardessalar) olib o'tadigan shaxsiy buyumlar qanday nazorat qilinadi? A) Ular bojxona nazoratidan to'liq va doimiy ozod qilingan B) Ular diplomatik yuk hisoblanadi va ochilmaydi C) Ular faqat aviakompaniyaning xavfsizlik xizmati tomonidan tekshiriladi D) Ular ham bojxona nazoratidan o'tadi, ular uchun alohida tartib bo'lishi mumkin To'g'ri javob: D) Ular ham bojxona nazoratidan o'tadi, ular uchun alohida tartib bo'lishi mumkin ✔ Izoh: Ekipaj a'zolari ham bojxona qoidalariga bo'ysunadi, Kioto konvensiyasi ular uchun alohida soddalashtirilgan qoidalarni nazarda tutadi. 21. Bojxona qonunchiligi to'g'risidagi ma'lumotlarni ommaga ochiq e'lon qilish nimaga xizmat qiladi? A) Shaffoflik va qoidalarning oldindan ma'lumligini ta'minlashga B) Raqobatchilarni chalg'itish va ichki bozorni tartibsizlantirishga C) Rasmiylashtiruvni murakkablashtirish va chalkashtirishga D) Faqat bojxona xodimlari uchun ichki xizmat foydalanishiga To'g'ri javob: A) Shaffoflik va qoidalarning oldindan ma'lumligini ta'minlashga ✔ Izoh: Kioto konvensiyasi va JST TFA bojxona qoidalari va tartiblarini ochiq e'lon qilishni talab qiladi. 22. Bojxona organlari terrorizmga qarshi kurashda qanday rol o'ynaydi? A) Siyosiy partiyalarni ro'yxatga oladi va ularning moliyaviy faoliyatini nazorat qiladi B) Qurol, portlovchi va radioaktiv moddalar olib o'tilishining oldini oladi C) Harbiy xizmatga chaqiruvni amalga oshiradi va hisobni yuritadi D) Chegara qo'shinlarini bevosita boshqaradi va ularga buyruq beradi To'g'ri javob: B) Qurol, portlovchi va radioaktiv moddalar olib o'tilishining oldini oladi ✔ Izoh: Bojxona tovar oqimini nazorat qilib, qurol, portlovchi moddalar va xavfli materiallarning noqonuniy olib o'tilishiga to'sqinlik qiladi. 23. O'zbekiston Konstitutsiyasining o'lim jazosiga munosabati qanday? A) Sud xohishiga qoldiradi B) O'lim jazosini taqiqlaydi C) Faqat urush davrida ruxsat etadi D) Faqat og'ir jinoyatlar uchun ruxsat etadi To'g'ri javob: B) O'lim jazosini taqiqlaydi ✔ Izoh: O'zbekistonda o'lim jazosi 2008-yildan bekor qilingan, yangi tahrirdagi Konstitutsiyada esa u to'g'ridan- to'g'ri taqiqlangan. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 206 24. Uy hayvonini (it yoki mushukni) chegaradan olib o'tishda qanday hujjat talab etiladi? A) Hayvonning fotosurati B) Qo'shnining tavsiyanomasi C) Veterinariya sertifikati (guvohnomasi) D) Hayvon sotib olingan do'kon cheki To'g'ri javob: C) Veterinariya sertifikati (guvohnomasi)✔ Izoh: Uy hayvonlari veterinariya nazoratidan o'tadi, ular uchun belgilangan veterinariya hujjatlari talab qilinadi. 25. Valyuta kursi o'zgarishi natijasida zarar ko'rish ehtimoli nima deyiladi? A) Valyuta xavfi B) Kredit xavfi C) Transport xavfi D) Siyosiy xavf To'g'ri javob: A) Valyuta xavfi ✔ Izoh: Valyuta xavfi kurs o'zgarishi sababli shartnoma qiymati yoki daromadning kamayishi ehtimolidir; uni forvard shartnomalar bilan kamaytirish mumkin. 26. Mamlakat eksporti importidan ko'p bo'lsa, savdo balansi qanday bo'ladi? A) Inflyatsion (narxlar o'sib boruvchi) B) Profitsitli (ijobiy saldoli) C) Defitsitli (kamomadli) D) Nol saldoli (muvozanatli) To'g'ri javob: B) Profitsitli (ijobiy saldoli) ✔ Izoh: Eksport importdan oshsa, tashqi savdo saldosi ijobiy, ya'ni profitsitli bo'ladi. 27. Vaqtincha saqlashdagi tovarlar bilan qanday operatsiyalarga ruxsat beriladi? A) Tovarlarni saqlash, ko'zdan kechirish va holatini saqlab qolish operatsiyalariga B) Tovarlarni qayta ishlab, yangi mahsulot tayyorlash va uni chakana savdo uchun qadoqlashga C) Tovarlarni bojxona ruxsatisiz boshqa joyga olib ketishga D) Tovarlarni chakana sotish va xaridorlarga yetkazib berishga To'g'ri javob: A) Tovarlarni saqlash, ko'zdan kechirish va holatini saqlab qolish operatsiyalariga ✔ Izoh: Vaqtincha saqlashda tovarlarning holatini o'zgartirmaydigan, ularni saqlab qolishga qaratilgan operatsiyalarga ruxsat etiladi. 28. Xodimning yo'lovchi bilan suhbatida qaysi savol noo'rin hisoblanadi? A) Bagajdagi tovarlar, ularning miqdori, qiymati va kimga tegishliligi haqidagi aniqlovchi savol B) Xizmatga aloqasi yo'q shaxsiy savollar (masalan, daromadi, oilaviy hayoti haqida qiziqish uchun) C) Deklaratsiya qilinishi lozim bo'lgan tovarlar va valyuta haqidagi savol D) Safarning maqsadi, davomiyligi va qayerda to'xtashi haqidagi savol To'g'ri javob: B) Xizmatga aloqasi yo'q shaxsiy savollar (masalan, daromadi, oilaviy hayoti haqida ✔ qiziqish uchun) Izoh: Savollar faqat bojxona nazorati maqsadiga xizmat qilishi kerak; xizmatga aloqasiz shaxsiy qiziqish savollari noo'rin. 29. Bojxona xodimining tashqi ko'rinishiga qanday talablar qo'yiladi? A) Faqat qulay sport kiyimi va yengil poyabzal B) Faqat qimmatbaho aksessuarlar va zamonaviy kiyimlar C) Ozoda xizmat formasi va identifikatsiya belgisi (nishon) D) Xodim istalgan kundalik kiyimda ishlashi mumkin To'g'ri javob: C) Ozoda xizmat formasi va identifikatsiya belgisi (nishon) ✔ Izoh: Ozoda forma va identifikatsiya belgisi xodimning vakolatini ko'rsatadi va yo'lovchida ishonch uyg'otadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 207 30. Bojxona organlari xodimining kasbiy odob-axloq qoidalari nimani talab qiladi? A) Qarindoshlar va tanishlarga rasmiylashtiruvda navbatsiz imtiyozlar berishni B) Xizmatdan tashqari tijorat ishlariga ko'proq vaqt ajratishni C) Deklarantlarga qo'pol va kamsituvchi munosabatda bo'lishni D) Xolislik, halollik va fuqarolarga hurmat bilan munosabatda bo'lishni To'g'ri javob: D) Xolislik, halollik va fuqarolarga hurmat bilan munosabatda bo'lishni✔ Izoh: Odob-axloq qoidalari xodimdan xolis, halol, xushmuomala va qonunga sodiq bo'lishni talab qiladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 208 Suhbat bileti 1 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Nega aynan bojxona organlarida ishlashni tanladingiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu tanlovim uchta sababga asoslanadi. Birinchidan, bojxona davlat iqtisodiy xavfsizligini ta'minlaydigan, budjetga daromad tushiradigan va jamiyatni xavfli tovarlardan himoya qiladigan muhim tizim. Bunday ishda o'z mehnatimning foydasini aniq ko'raman. Ikkinchidan, bojxona faoliyati huquq, iqtisodiyot, logistika va xalqaro savdoni birlashtiradi; men aynan shu yo'nalishlarga qiziqaman va ularni o'rganishda davom etmoqchiman. Uchinchidan, davlat xizmati intizom, mas'uliyat va barqaror kasbiy o'sish imkonini beradi. Albatta, bu ish oson emasligini, navbatchilik, qat'iy talablar va ba'zan og'ir vaziyatlar bo'lishini tushunaman. Shunga qaramay, qonun doirasida halol ishlab, tashqi savdo ishtirokchilari uchun shaffof va tez xizmat ko'rsatishga hissa qo'shishni o'zimning kasbiy maqsadim deb bilaman. 2. Bojxona nazorati deganda nima tushuniladi va uning asosiy shakllari qaysilar? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona nazorati — bojxona organlari tomonidan bojxona chegarasi orqali tovarlar va transport vositalarini olib o'tishda qonunchilikka rioya etilishini ta'minlash uchun amalga oshiriladigan choralar majmui. Uning asosiy shakllari quyidagilar: hujjatlar va ma'lumotlarni tekshirish; tovarlar va transport vositalarini bojxona ko'zdan kechiruvi hamda ko'rigi; tovarlarni hisobga olish; shaxsiy ko'rik (faqat qonunda belgilangan alohida hollarda); og'zaki so'rov va tushuntirish olish; bojxona hududlari va binolarini ko'zdan kechirish; tovar chiqarilgandan keyingi tekshiruv, ya'ni bojxona auditi. Zamonaviy yondashuvda nazorat xavflarni boshqarish tizimiga tayanadi: barcha yuklar emas, balki xavf darajasi yuqori bo'lganlari chuqurroq tekshiriladi. Bu halol tadbirkorlar uchun vaqtni tejaydi va nazorat samaradorligini oshiradi. 3. Manfaatlar to'qnashuvi nima va u yuzaga kelganda xodim qanday harakat qilishi kerak? Namunaviy javob / yechim: ✔ Manfaatlar to'qnashuvi — xodimning shaxsiy manfaati, ya'ni o'zi, qarindoshlari yoki yaqinlari bilan bog'liq moddiy yoki boshqa manfaat, xizmat vazifalarini xolis bajarishiga ta'sir qilishi mumkin bo'lgan holat. Masalan, qarindoshingizga tegishli firma yukini rasmiylashtirish yoki yaqin do'stingiz ishtirokidagi ishni ko'rib chiqish. Bunday holatda xodim, birinchidan, vaziyatni yashirmasligi kerak. Ikkinchidan, darhol rahbariyatga yozma ravishda xabar berishi lozim. Uchinchidan, rahbar qaror qabul qilgunga qadar ushbu masala bo'yicha harakatlardan o'zini chetlatishi kerak. Rahbariyat ishni boshqa xodimga topshirishi yoki boshqa choralar ko'rishi mumkin. Muhimi — to'qnashuvning o'zi ayb emas, uni yashirish va shaxsiy manfaat yo'lida harakat qilish esa jiddiy qoidabuzarlik hisoblanadi. 4. O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining asosiy tamoyillarini qisqacha tushuntirib bering. Namunaviy javob / yechim: ✔ Konstitutsiya davlatning Asosiy Qonuni bo'lib, eng yuqori yuridik kuchga ega; boshqa barcha qonunlar unga mos bo'lishi shart. Uning asosiy tamoyillari quyidagilardan iborat: xalq hokimiyatining yagona manbai ekanligi; inson, uning hayoti, erkinligi, sha'ni va qadr-qimmati oliy qadriyat sifatida tan olinishi; hokimiyatning qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga bo'linishi; qonun ustuvorligi; fuqarolarning qonun oldida tengligi; demokratiya va ijtimoiy davlat tamoyillari. Konstitutsiyaning yangi tahriri 2023-yilda referendum orqali qabul qilingan. Davlat xizmatchisi uchun bu shuni anglatadiki, har bir qaror qonunga asoslanishi, fuqaro huquqlari hurmat qilinishi va vakolatdan tashqariga chiqilmasligi kerak. 5. Keys: yo'lovchi ko'rikdan o'tishdan bosh tortib, baland ovozda sizni haqorat qila boshladi. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Avvalo o'zimni bosiq tutaman va haqoratga haqorat bilan javob bermayman, chunki men davlat nomidan ish olib boryapman. Birinchidan, yo'lovchiga xotirjam ohangda o'zimni tanishtiraman va ko'rik qonuniy talab ekanini, u barcha uchun bir xil ekanligini tushuntiraman. Ikkinchidan, uning noroziligi Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 209 sababini so'rayman: ehtimol, u shoshilayotgandir yoki tartibni tushunmayotgandir. Uchinchidan, agar u baribir qo'pollikda davom etsa, ogohlantiraman va vaziyatni hamkasbim hamda smena rahbariga xabar qilaman; zarur bo'lsa, ichki tartibga ko'ra tegishli xizmatlarni chaqiraman. To'rtinchidan, voqeani belgilangan tartibda hujjatlashtiraman, mavjud bo'lsa videoqayd ham dalil bo'ladi. Hech qanday holatda kuch ishlatishni o'zim tashabbus qilmayman va yo'lovchining huquqlarini cheklamayman. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 210 Suhbat bileti 2 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. O'zingiz haqingizda gapirib bering: ta'limingiz, tajribangiz va bojxona xizmatiga aloqador ko'nikmalaringiz. Namunaviy javob / yechim:✔ Javobni uch qismga bo'lib berish maqsadga muvofiq. Birinchi qism — ta'lim: qaysi oliy ta'lim muassasasini, qaysi yo'nalishni tamomlaganim va bojxona ishiga aloqador fanlar, masalan, huquq, iqtisodiyot, xalqaro savdo, logistika bo'yicha olgan bilimlarim. Ikkinchi qism — tajriba: amaliyot, ish joylari, jamoada bajargan vazifalarim, hujjatlar bilan ishlash, mijozlar bilan muloqot tajribasi. Uchinchi qism — ko'nikmalar: chet tillarini bilish, kompyuter dasturlari va elektron tizimlarda ishlash, diqqatlilik, stressga chidamlilik, intizomlilik. Javob oxirida bularning barchasi bojxona xizmatida qanday foyda berishini qisqa bog'lash kerak. Masalan: «Hujjatlar bilan aniq ishlash tajribam deklaratsiyalarni tekshirishda, til bilishim esa xorijiy yo'lovchilar bilan muloqotda yordam beradi.» Javob qisqa, halol va mubolag'asiz bo'lishi muhim. 2. Bojxona rasmiylashtiruvi nima va u qanday bosqichlardan iborat? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona rasmiylashtiruvi — tovarlar va transport vositalarini muayyan bojxona rejimiga joylashtirish hamda bu jarayonni hujjatlashtirish uchun bojxona organlari va deklarant tomonidan bajariladigan harakatlar majmui. Umumiy holda u quyidagi bosqichlardan iborat. Birinchi — dastlabki operatsiyalar: tovarlarning kelishi, ularni bojxona nazorati zonasiga joylashtirish, hujjatlarni taqdim etish. Ikkinchi — deklaratsiyalash: deklarant tovar haqidagi ma'lumotlarni, odatda elektron shaklda, bojxona deklaratsiyasida bayon qiladi. Uchinchi — tekshiruv: bojxona organi hujjatlarni, tovar tasnifi, qiymati, kelib chiqishini tekshiradi, xavf darajasiga qarab ko'rik o'tkaziladi. To'rtinchi — bojxona to'lovlarini hisoblash va undirish. Beshinchi — tovarni chiqarish to'g'risida qaror. Hozirgi tendensiya — jarayonni raqamlashtirish, qog'oz hujjatlarni kamaytirish va vaqtni qisqartirish. 3. Xizmat vazifangiz bilan bog'liq holda sizga qimmatbaho sovg'a taklif qilinsa, nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bunday sovg'ani qabul qilmayman. Davlat xizmatchisi xizmat vazifasini bajarish bilan bog'liq holda jismoniy yoki yuridik shaxslardan sovg'a, xizmat yoki boshqa manfaat olmasligi kerak, chunki bu xolislikka shubha uyg'otadi va korrupsiyaga yo'l ochadi. Harakatlarim quyidagicha bo'ladi. Birinchidan, xushmuomalalik bilan, lekin qat'iy rad etaman va buning sababini qisqa tushuntiraman. Ikkinchidan, agar sovg'a meni bilmagan holda qoldirilgan yoki yuborilgan bo'lsa, unga tegmasdan, uni o'zlashtirmasdan rahbariyatga va tegishli bo'linmaga xabar beraman, idoradagi belgilangan tartibga amal qilaman. Uchinchidan, sovg'a bergan shaxs bilan keyingi ish bo'lsa, manfaatlar to'qnashuvi yuzaga kelmasligi uchun buni ham rahbarga ma'lum qilaman. Rasmiy protokol tadbirlaridagi ramziy esdaliklar uchun idoraning ichki qoidalariga rioya qilinadi. 4. O'zbekiston Respublikasining davlat ramzlari haqida gapirib bering. Namunaviy javob / yechim: ✔ O'zbekiston Respublikasining davlat ramzlari — Davlat bayrog'i, Davlat gerbi va Davlat madhiyasi. Ular davlat suvereniteti va mustaqilligini ifodalaydi. Davlat bayrog'i 1991-yil noyabrda qabul qilingan; u ko'k, oq va yashil rangli uch yo'ldan iborat bo'lib, ularni qizil hoshiyalar ajratib turadi, yuqori qismda yarim oy va o'n ikki yulduz tasvirlangan. Ko'k rang osmon va suvni, oq — tinchlik va poklikni, yashil — tabiat va yangilanishni ramziy ifodalaydi. Davlat gerbi 1992-yilda qabul qilingan; unda Humo qushi, tog'lar, daryolar, quyosh, bug'doy boshoqlari va paxta chanoqlari aks etgan. Davlat madhiyasi ham 1992-yilda tasdiqlangan, uning matni Abdulla Oripovga, musiqasi Mutal Burhonovga tegishli. Davlat xizmatchisi davlat ramzlariga hurmat bilan munosabatda bo'lishi shart. 5. Keys: rentgen tekshiruvida yuk ichida deklaratsiyada ko'rsatilmagan noaniq jism aniqlandi. Harakatlaringiz qanday bo'ladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 211 Birinchidan, xulosaga shoshilmayman: noaniq tasvir har doim ham qoidabuzarlik degani emas. Ikkinchidan, yukni boshqa yuklardan ajratib, nazorat ostida qoldiraman va smena rahbariga xabar beraman. Uchinchidan, yuk egasi yoki uning vakilidan hujjatlar va tushuntirish so'rayman. Agar jism xavfli bo'lishi mumkinligiga shubha bo'lsa, xavfsizlik choralarini ko'raman va tegishli mutaxassislarni jalb qilishni rahbariyatga taklif qilaman. To'rtinchidan, belgilangan tartibda, guvohlar yoki yuk egasi ishtirokida bojxona ko'rigini o'tkazaman va natijalarni dalolatnomada aniq qayd etaman. Beshinchidan, deklaratsiya qilinmagan tovar aniqlansa, materiallar qonunchilikka muvofiq rasmiylashtiriladi; aniqlanmasa, yuk kechiktirilmasdan chiqariladi. Butun jarayonda xolislik, hujjatlashtirish va yuk egasining huquqlarini hurmat qilish muhim. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 212 Suhbat bileti 3 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Kuchli va zaif tomonlaringiz haqida gapirib bering. Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savolga halol va o'ylangan javob berish kerak. Kuchli tomonlar sifatida bojxona ishiga mos sifatlarni misol bilan aytish yaxshi: masalan, diqqatlilik va hujjatlar bilan aniq ishlash, intizom, stress ostida o'zini bosiq tutish, yangi qonunchilik va dasturlarni tez o'zlashtirish. Har birini qisqa hayotiy misol bilan tasdiqlash ishonchni oshiradi. Zaif tomon sifatida ishga jiddiy xavf tug'dirmaydigan, ammo haqiqiy kamchilikni aytish va uni qanday tuzatayotganingizni ko'rsatish kerak. Masalan: «Ba'zan ishni haddan tashqari mukammal qilishga urinib, vaqtni ko'p sarflayman; hozir vazifalarni muhimligiga qarab rejalashtirishni o'rganyapman.» Yoki: «Ommaviy chiqishlarda hayajonlanardim, shuning uchun taqdimotlarda ko'proq qatnashib, bu ko'nikmani rivojlantiryapman.» Zaif tomonni yashirish yoki uni yutuq qilib ko'rsatishga urinish yaxshi taassurot qoldirmaydi. 2. Bojxona rejimi nima va uning qanday turlarini bilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona rejimi — bojxona chegarasi orqali olib o'tilayotgan tovarlarning maqsadiga qarab ularga nisbatan qo'llaniladigan qoidalar majmui. Rejim tovarning maqomini, bojxona to'lovlarini to'lash tartibini, cheklovlarni va undan foydalanish shartlarini belgilaydi. Asosiy rejimlarga quyidagilar kiradi: import, ya'ni erkin muomalaga chiqarish; eksport; tranzit; qayta import va qayta eksport; vaqtincha olib kirish va vaqtincha olib chiqish; bojxona hududida yoki undan tashqarida qayta ishlash; bojxona ombori; erkin bojxona zonasi va erkin ombor; bojsiz savdo; yo'q qilish; davlat foydasiga voz kechish. Deklarant o'z maqsadiga mos rejimni tanlaydi va uning shartlariga rioya qilishi shart. To'g'ri tanlangan rejim tadbirkorning xarajatlarini qonuniy ravishda kamaytirishi mumkin. 3. Agar sizga pora taklif qilinsa, qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Porani qat'iy rad etaman. Pora olish ham, berish ham, vositachilik qilish ham jinoyat hisoblanadi va bojxona xodimi uchun bu xizmatdan chetlatish hamda jinoiy javobgarlikka olib kelishi mumkin. Harakatlarim quyidagicha bo'ladi. Birinchidan, taklifni aniq va ikkilanmasdan rad etaman, hech qanday muzokaraga kirishmayman. Ikkinchidan, iloji boricha vaziyatning tafsilotlarini — kim, qachon, qanday sharoitda taklif qilganini eslab qolaman. Uchinchidan, darhol rahbariyatga va idoradagi korrupsiyaga qarshi kurash yoki ichki xavfsizlik bo'linmasiga xabar beraman. Pora taklifi haqida xabar bermaslikning o'zi ham qoidabuzarlik hisoblanishi mumkin. To'rtinchidan, xizmat vazifamni avvalgidek qonun asosida bajaraman: taklif rad etilgani yuk egasiga nisbatan qasddan qattiqqo'llikka asos bo'lmaydi. 4. Jahon bojxona tashkiloti nima va u qanday vazifalarni bajaradi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Jahon bojxona tashkiloti (JBT) — bojxona masalalari bo'yicha yagona global hukumatlararo tashkilot. U 1952-yilda Bojxona hamkorlik kengashi nomi bilan tashkil etilgan, qarorgohi Bryusselda joylashgan. O'zbekiston ham ushbu tashkilot a'zosi. Tashkilotning asosiy vazifalari: bojxona tartib-taomillarini soddalashtirish va uyg'unlashtirish; Uyg'unlashtirilgan tovarlar tavsifi va kodlash tizimini yuritish, ya'ni tovarlarni tasniflashning xalqaro asosi; bojxona qiymati va kelib chiqish qoidalari bo'yicha uslubiy yordam; qayta ko'rib chiqilgan Kioto konvensiyasi, SAFE standartlari kabi xalqaro hujjatlarni ishlab chiqish; kontrabandaga qarshi kurashda hamkorlik; a'zo davlatlar xodimlarini o'qitish va salohiyatini oshirish. Har yili 26-yanvar Xalqaro bojxona kuni sifatida nishonlanadi. 5. Keys: hamkasbingiz yo'lovchidan yashirincha pul olganini ko'rib qoldingiz. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bu jiddiy holat va men uni e'tiborsiz qoldira olmayman, chunki jim turish ham sherikchilik bo'ladi. Birinchidan, ko'rganlarimni — vaqtni, joyni, ishtirokchilarni — aniq eslab qolaman, lekin taxmin va mish- mishlarni qo'shmayman. Ikkinchidan, o'zboshimchalik bilan tergov qilmayman, hamkasbimni ommaviy ravishda ayblamayman va yo'lovchi bilan janjal ko'tarmayman. Uchinchidan, imkon qadar tezroq Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 213 rahbariyatga yoki ichki xavfsizlik bo'linmasiga belgilangan tartibda, iloji bo'lsa yozma ravishda xabar beraman. Do'stlik yoki jamoaviy munosabatlar bu majburiyatdan ozod qilmaydi. To'rtinchidan, tekshiruv natijasiga qadar xolis bo'laman: ehtimol, men ko'rgan narsaning boshqa izohi bor. Xabar beruvchi xodimlarni himoya qilish mexanizmlari mavjud, shuning uchun qasos qo'rquvi sukut saqlashga sabab bo'lmasligi kerak. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 214 Suhbat bileti 4 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Besh yildan keyin o'zingizni qayerda ko'rasiz? Kasbiy rejalaringiz qanday? Namunaviy javob / yechim:✔ Besh yildan keyin o'zimni bojxona tizimida tajriba to'plagan, o'z yo'nalishini chuqur biladigan mutaxassis sifatida ko'raman. Rejalarimni bosqichma-bosqich tasavvur qilaman. Birinchi bosqichda — dastlabki bir- ikki yil — amaliy ishni puxta o'rganaman: rasmiylashtirish, nazorat, elektron tizimlar bilan ishlash, tajribali hamkasblardan o'rganish. Ikkinchi bosqichda biror yo'nalishga, masalan, tovarlar tasnifi, bojxona qiymati, xavflarni tahlil qilish yoki kontrabandaga qarshi kurash sohasiga ixtisoslashmoqchiman. Uchinchi bosqichda malaka oshirish kurslari, chet tilini mukammal o'rganish va xalqaro tajriba bilan tanishish orqali mas'uliyatliroq vazifalarga tayyor bo'lishni maqsad qilaman. Lavozim ko'tarilishini o'zi uchun maqsad emas, balki mehnat va natija samarasi sifatida ko'raman. 2. Bojxona deklaratsiyasi nima, uni kim topshiradi va unda qanday ma'lumotlar ko'rsatiladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona deklaratsiyasi — tovarlar, transport vositalari, tanlangan bojxona rejimi va bojxona maqsadlari uchun zarur boshqa ma'lumotlar haqidagi rasmiy bayonnoma. Uni deklarant topshiradi: tovar egasi, tashqi savdo shartnomasi tarafi yoki uning nomidan ish ko'ruvchi bojxona brokeri. Jismoniy shaxslar esa shaxsiy foydalanish uchun olib o'tiladigan tovarlar bo'yicha yo'lovchi deklaratsiyasini to'ldiradi. Deklaratsiyada odatda quyidagilar ko'rsatiladi: jo'natuvchi va qabul qiluvchi, tovarning nomi va tavsifi, tovar kodi, miqdori va og'irligi, kelib chiqish mamlakati, bojxona qiymati, tanlangan rejim, transport ma'lumotlari, hisoblangan bojxona to'lovlari. Hozir deklaratsiyalar asosan elektron shaklda topshiriladi. Deklarant ko'rsatgan ma'lumotlarning to'g'riligi uchun qonunchilikka muvofiq javobgar bo'ladi. 3. Davlat xizmatchisi odob-axloqining asosiy tamoyillari qaysilar? Namunaviy javob / yechim: ✔ Davlat xizmatchisi odob-axloqi xodimning xizmatda va undan tashqaridagi xulqini belgilaydi, chunki u har doim davlat obro'sini ifodalaydi. Asosiy tamoyillar quyidagilar. Qonuniylik — barcha harakatlar faqat qonun va vakolat doirasida bo'lishi. Halollik va poklik — shaxsiy manfaat uchun xizmat mavqeidan foydalanmaslik, korrupsiyaga murosasizlik. Xolislik va adolat — fuqaro yoki tadbirkorni millati, mavqei, tanish-bilishligiga qarab ajratmaslik. Professionallik — o'z ishini sifatli, o'z vaqtida bajarish va doimiy o'rganish. Hurmat va xushmuomalalik — har qanday vaziyatda odob saqlash. Maxfiylik — xizmat orqali ma'lum bo'lgan ma'lumotlarni oshkor qilmaslik. Hisobdorlik va shaffoflik — o'z qarorlari uchun javobgarlikni bo'yniga olish. Bojxonada bu tamoyillar ayniqsa muhim, chunki xodim kundalik ishida pul va moddiy qiymatlar bilan bevosita to'qnash keladi. 4. Tashqi iqtisodiy faoliyat nima va uning asosiy shakllari qaysilar? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tashqi iqtisodiy faoliyat (TIF) — davlat, korxonalar va fuqarolarning xorijiy hamkorlar bilan iqtisodiy aloqalari majmui. Uning asosiy shakllari quyidagilar. Birinchi — tashqi savdo: tovarlar eksporti va importi, shu jumladan xizmatlar savdosi. Ikkinchi — xorijiy investitsiyalar: chet el kapitali ishtirokidagi korxonalar, qo'shma korxonalar, to'g'ridan-to'g'ri va portfel investitsiyalar. Uchinchi — ishlab chiqarish va ilmiy-texnik kooperatsiya, litsenziya va texnologiyalar almashinuvi. To'rtinchi — valyuta-moliya va kredit operatsiyalari. Beshinchi — tranzit va transport-logistika xizmatlari. TIFni davlat tarif usullari, ya'ni bojxona boji, va notarif usullar — litsenziyalash, sertifikatlash, kvotalar orqali tartibga soladi. Bojxona organlari TIFning bevosita ishtirokchisi: ular tovar oqimini nazorat qiladi, statistik ma'lumot yig'adi va savdoni soddalashtirishga ko'maklashadi. 5. Keys: rahbaringiz sizga hujjatlari to'liq bo'lmagan yukni tekshirmasdan o'tkazib yuborishni og'zaki buyurdi. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bu ko'rsatma qonunga zid, shuning uchun uni bajarmayman. Noqonuniy buyruqni bajarish xodimni javobgarlikdan ozod qilmaydi. Biroq vaziyatni odob va tartib bilan hal qilishga harakat qilaman. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 215 Birinchidan, rahbarga hurmat bilan hujjatlar to'liq emasligini, bunday yukni chiqarish qonunchilikka zid ekanini va bu ikkalamiz uchun ham javobgarlik tug'dirishini tushuntiraman. Ehtimol, rahbar to'liq ma'lumotga ega emasdir. Ikkinchidan, qonuniy yechim taklif qilaman: yuk egasidan yetishmayotgan hujjatlarni so'rash yoki belgilangan tartibda boshqa harakatlarni amalga oshirish. Uchinchidan, rahbar talabida davom etsa, ko'rsatmani yozma ravishda berishini so'rayman. To'rtinchidan, bosim davom etsa, yuqori turuvchi rahbariyatga yoki ichki xavfsizlik bo'linmasiga xabar beraman. Butun holatni ehtiyotkorlik bilan qayd etib boraman. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 216 Suhbat bileti 5 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Bojxona xodimi qanday shaxsiy fazilatlarga ega bo'lishi kerak va ulardan qaysilari sizda bor? Namunaviy javob / yechim:✔ Menimcha, bojxona xodimi uchun eng muhim fazilatlar quyidagilar: halollik va korrupsiyaga murosasizlik; diqqatlilik va kuzatuvchanlik, chunki qoidabuzarlik ko'pincha mayda tafsilotlarda yashirinadi; stressga chidamlilik va o'zini bosiq tutish; muloqot madaniyati, chunki xodim har kuni turli xarakterdagi odamlar bilan ishlaydi; intizom va mas'uliyat; doimiy o'rganishga tayyorlik, chunki qonunchilik va texnologiyalar o'zgarib turadi; jamoada ishlay olish. Javobning ikkinchi qismida o'zingizdagi ikki-uch fazilatni aniq misol bilan ko'rsatish kerak. Masalan: «Amaliyot davrida yuzlab hujjatlar bilan ishlaganman va xatolarni topishda rahbarim mening diqqatimni alohida qayd etgan.» Yoki: «Talabalik davrida mijozlarga xizmat ko'rsatganman, norozi odamlar bilan xotirjam gaplashishni o'shanda o'rganganman.» Misolsiz umumiy so'zlar ishonarli bo'lmaydi. 2. Bojxona to'lovlarining qanday turlari mavjud? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona to'lovlari — tovarlarni bojxona chegarasi orqali olib o'tishda bojxona organlari tomonidan undiriladigan majburiy to'lovlar. Ularning asosiy turlari quyidagilar. Birinchi — bojxona boji: import yoki eksport qilinadigan tovarlarga solinadigan to'lov; uning stavkalari advalor, ya'ni qiymatga nisbatan foizda, spetsifik, ya'ni tovar birligiga nisbatan qat'iy miqdorda, yoki kombinatsiyalashgan bo'lishi mumkin. Ikkinchi — qo'shilgan qiymat solig'i: import qilinadigan tovarlar bo'yicha undiriladi. Uchinchi — aksiz solig'i: alohida tovarlar, masalan, alkogol, tamaki mahsulotlari, ayrim yoqilg'i turlari bo'yicha. To'rtinchi — bojxona yig'imlari: bojxona rasmiylashtiruvi va boshqa xizmatlar uchun. Bundan tashqari, alohida hollarda maxsus, antidemping va kompensatsion bojlar qo'llanishi mumkin. Aniq stavkalar amaldagi qonunchilik bilan belgilanadi va o'zgarib turadi. 3. Bojxona tizimida korrupsiya xavfi yuqori bo'lgan holatlar qaysilar va ularning oldini olish uchun nima qilish mumkin? Namunaviy javob / yechim: ✔ Korrupsiya xavfi xodim va tadbirkor o'rtasida bevosita aloqa bo'lgan, xodimning shaxsiy qaroriga bog'liq jarayonlarda yuqori bo'ladi. Masalan: tovar qiymati va tasnifini aniqlash, ko'rik o'tkazish yoki o'tkazmaslik qarori, chiqarish muddatlari, imtiyozlar berish, musodara qilingan mol-mulk bilan ishlash. Oldini olish choralari quyidagilar: jarayonlarni raqamlashtirish va inson omilini kamaytirish; xavflarni boshqarish tizimi orqali ko'rik uchun yukni avtomatik tanlash; videokuzatuv; xodimlar rotatsiyasi; manfaatlar to'qnashuvini e'lon qilish tizimi; ichki nazorat va tashqi audit; tadbirkorlar uchun ishonch telefonlari va shikoyat kanallari; shaffof va tushunarli tartiblar. Xodimning shaxsiy darajasida esa eng muhimi — har qanday shubhali taklifni rad etish va bu haqda xabar berish, shuningdek, o'zini xavfli vaziyatlarga qo'ymaslik. 4. Jahon savdo tashkiloti nima va uning asosiy tamoyillari qanday? Namunaviy javob / yechim: ✔ Jahon savdo tashkiloti (JST) — xalqaro savdo qoidalarini belgilovchi va ularga rioya etilishini kuzatuvchi hukumatlararo tashkilot. U 1995-yilda Tariflar va savdo bo'yicha bosh kelishuv (GATT) asosida tashkil etilgan, qarorgohi Jenevada joylashgan. Asosiy tamoyillari quyidagilar. Kamsitmaslik: eng qulay sharoit rejimi, ya'ni barcha a'zolarga teng imtiyoz berish, va milliy rejim, ya'ni import tovarlarga mahalliy tovarlar bilan teng munosabat. Savdoni bosqichma-bosqich erkinlashtirish va tariflarni kamaytirish. Bashorat qilinuvchanlik: majburiyatlarni bog'lash va qoidalarning shaffofligi. Halol raqobatni rag'batlantirish. Rivojlanayotgan mamlakatlarga alohida yondashuv. JST nizolarni hal qilish mexanizmiga ham ega. Bojxona uchun JSTning bojxona qiymati va savdoni soddalashtirish bo'yicha kelishuvlari alohida ahamiyatga ega. O'zbekiston uchun JST bilan munosabatlar tashqi savdo siyosatining muhim yo'nalishidir. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 217 5. Keys: tungi navbatchilik paytida charchagansiz, navbat uzun, yo'lovchilar norozi va har tomondan savol berishmoqda. O'zingizni qanday tutasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bunday vaziyatda eng muhimi — sifat va xolislikni yo'qotmaslik. Birinchidan, o'zimni nazorat qilaman: bir necha soniya chuqur nafas olib, diqqatni joriy vazifaga qarataman; asabiylik xatoga olib kelishini yodda tutaman. Ikkinchidan, yo'lovchilar bilan qisqa va xushmuomala muloqot qilaman: navbat sababini va taxminiy kutish vaqtini tushuntiraman, chunki noaniqlik norozilikni kuchaytiradi. Uchinchidan, ishni tartibga solaman: hujjatlarni oldindan tayyorlab turishni so'rayman, oddiy savollar uchun ma'lumot taxtalari yoki hamkasbga yo'naltiraman. To'rtinchidan, agar yuklama haddan oshsa, smena rahbariga xabar berib, qo'shimcha xodim yoki yangi o'tish yo'lagini ochishni so'rayman. Beshinchidan, tezlik uchun nazoratni yuzaki qilmayman. Navbatchilikdan keyin to'g'ri dam olish va uyqu rejimiga rioya qilish ham kasbiy mas'uliyatning bir qismi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 218 Suhbat bileti 6 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Nima uchun aynan sizni ishga olishimiz kerak? Sizni boshqa nomzodlardan nima ajratib turadi? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savolga javob o'zini maqtash emas, balki dalillangan taklif bo'lishi kerak. Javobni uch qismga tuzish mumkin. Birinchi — bilim: bojxona ishiga oid ta'limim, qonunchilik va tashqi savdo asoslarini bilishim. Ikkinchi — amaliy ko'nikmalar: chet tillari, kompyuter va elektron tizimlarda ishlash, hujjatlar bilan aniq ishlash tajribasi, odamlar bilan muloqot. Har birini qisqa misol bilan tasdiqlayman. Uchinchi — munosabat: halollik, intizom, o'rganishga tayyorlik va bu kasbni ongli ravishda tanlaganim. Boshqa nomzodlarni kamsitmasdan, faqat o'z ustunliklarimni ko'rsataman. Masalan: «Men boshqalardan yaxshiman demayman, lekin menda til bilish, hujjat bilan ishlash tajribasi va bu sohaga uzoq muddatli qiziqish birlashgan; bular xizmatda tez moslashishimga yordam beradi.» Javob ishonchli, ammo kamtarona bo'lishi kerak. 2. Bojxona qiymati nima va nima uchun uni to'g'ri aniqlash muhim? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona qiymati — import qilinayotgan tovarning bojxona maqsadlari uchun aniqlanadigan qiymati. U advalor bojxona boji va import bilan bog'liq soliqlarni hisoblash uchun asos bo'ladi, shuningdek tashqi savdo statistikasida qo'llaniladi. Xalqaro amaliyotda, JSTning bojxona qiymati bo'yicha kelishuviga muvofiq, asosiy usul — bitim qiymati, ya'ni tovar uchun haqiqatda to'langan yoki to'lanadigan narx, unga belgilangan qo'shimcha xarajatlar, masalan, chegaragacha tashish va sug'urta qo'shiladi. Bu usulni qo'llab bo'lmasa, ketma-ket boshqa usullar qo'llanadi: bir xil tovarlar bitimi qiymati, o'xshash tovarlar bitimi qiymati, chegirish usuli, qo'shish usuli va zaxira usuli. To'g'ri aniqlash muhim, chunki qiymatni pasaytirib ko'rsatish budjetga zarar keltiradi va halol raqobatni buzadi, asossiz oshirish esa tadbirkor huquqlarini buzadi. 3. Ko'rik uchun sizga yaqin qarindoshingizga tegishli yuk tushib qoldi. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bu manfaatlar to'qnashuvining aniq namunasi. Hatto men mutlaqo xolis bo'lsam ham, bu ishni bajarishim xolislikka shubha tug'diradi. Shuning uchun quyidagicha harakat qilaman. Birinchidan, yuk bo'yicha hech qanday harakatni boshlamayman yoki boshlagan bo'lsam, darhol to'xtataman. Ikkinchidan, smena rahbariga yoki bevosita rahbarimga qarindoshlik munosabati haqida xabar beraman, ichki tartibga ko'ra buni yozma rasmiylashtiraman. Uchinchidan, rahbar ishni boshqa xodimga topshirishini so'rayman. To'rtinchidan, bu yuk bo'yicha qarorlarga, hatto norasmiy maslahat orqali ham, aralashmayman va qarindoshimga ham ichki ma'lumot bermayman. Agar qarindoshim keyinchalik mendan yordam so'rasa, unga muloyimlik bilan, ammo qat'iy rad javobini beraman va uni rasmiy tartibga yo'naltiraman. Shu yo'l bilan ham o'zimni, ham qarindoshimni himoya qilgan bo'laman. 4. Hokimiyatlar bo'linishi tamoyili nima va O'zbekistonda u qanday namoyon bo'ladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Hokimiyatlar bo'linishi — davlat hokimiyatining qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga ajratilishi hamda ularning bir-birini o'zaro tiyib turishi tamoyili. Uning maqsadi — hokimiyatning bir qo'lda to'planishiga yo'l qo'ymaslik va fuqarolar huquqlarini himoya qilish. O'zbekistonda bu tamoyil Konstitutsiyada mustahkamlangan. Qonun chiqaruvchi hokimiyatni ikki palatali parlament — Oliy Majlis amalga oshiradi; u Qonunchilik palatasi va Senatdan iborat. Ijro etuvchi hokimiyatni Vazirlar Mahkamasi, vazirliklar, qo'mitalar va mahalliy hokimliklar amalga oshiradi. Sud hokimiyati mustaqil bo'lib, Konstitutsiyaviy sud, Oliy sud va boshqa sudlar tomonidan amalga oshiriladi. Prezident davlat boshlig'i hisoblanadi. Bojxona organlari ijro etuvchi hokimiyat tizimiga kiradi va ularning qarorlari ustidan sudga shikoyat qilish mumkin. 5. Keys: o'zbek va rus tillarini bilmaydigan xorijiy yo'lovchi reysga kechikayotganidan asabiylashib, ko'rikka qarshilik qilmoqda. Harakatlaringiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 219 Birinchidan, muloqotga to'siqni bartaraf etishga harakat qilaman: o'zim bilgan chet tilida, masalan, ingliz tilida gaplashaman yoki tilni biladigan hamkasbni chaqiraman; zarur bo'lsa, idorada ruxsat etilgan tarjima vositalaridan foydalanaman. Ikkinchidan, xotirjam ohangda va imo-ishoralar bilan ko'rik majburiy va barcha uchun bir xil ekanini, uning tez o'tishini tushuntiraman. Ko'pincha odam nima bo'layotganini tushunmagani uchun qarshilik qiladi. Uchinchidan, reysga kechikish haqiqatan ham xavfli bo'lsa, smena rahbariga xabar berib, belgilangan tartib doirasida jarayonni tezlashtirish imkonini aniqlayman, lekin nazoratni bekor qilmayman. To'rtinchidan, agar u baribir qarshilik qilsa, rahbariyatni xabardor qilib, belgilangan tartibda harakat qilaman. Butun jarayonda xorijiy fuqaro mamlakatimiz haqida ilk taassurotni bizdan olishini yodda tutaman. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 220 Suhbat bileti 7 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Bojxona xizmatida qat'iy intizom, forma kiyim, navbatchilik jadvali va xizmat joyining o'zgarishi bo'lishi mumkin. Bunga tayyormisiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Ha, tayyorman va buni ongli ravishda qabul qilaman. Bojxona — huquqni muhofaza qilish xususiyatiga ega xizmat, shuning uchun intizom va ierarxiya uning ajralmas qismi. Forma kiyim faqat tashqi ko'rinish emas, balki xodimning davlat nomidan ish olib borayotganini bildiradi va mas'uliyatni oshiradi. Navbatchilik jadvali, tungi va bayram kunlaridagi smenalar haqida oldindan bilaman; oilam bilan ham bu haqda gaplashganman va ular meni qo'llab-quvvatlaydi. Xizmat joyining o'zgarishi, jumladan, chegara postlarida ishlash imkoniyatini yangi tajriba orttirish va kasbiy o'sish deb bilaman. Albatta, bu shartlar ba'zan qiyin bo'lishi mumkin, lekin dam olish, sog'liq va vaqtni to'g'ri rejalashtirish orqali ularga moslashish mumkin. Bu talablarni oldindan bilib kelish keyinchalik umidsizlikning oldini oladi. 2. Tovarlarni tasniflash nima va Uyg'unlashtirilgan tizim haqida nima bilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tovarlarni tasniflash — har bir tovarga tashqi iqtisodiy faoliyat tovar nomenklaturasi bo'yicha aniq kod berish jarayoni. Bu kod tovarga qaysi bojxona boji stavkasi, soliqlar, cheklovlar va imtiyozlar qo'llanishini belgilaydi, shuningdek tashqi savdo statistikasining asosini tashkil qiladi. Milliy nomenklatura Jahon bojxona tashkiloti tomonidan yuritiladigan Uyg'unlashtirilgan tovarlar tavsifi va kodlash tizimiga asoslanadi. Bu tizim butun dunyoda qo'llaniladi: birinchi olti raqam xalqaro miqyosda bir xil, keyingi raqamlar esa milliy darajada batafsillashtiriladi. Tizim bo'limlar, guruhlar, tovar pozitsiyalari va subpozitsiyalardan iborat bo'lib, tasniflash uchun Asosiy talqin qoidalari qo'llaniladi. Noto'g'ri tasniflash to'lovlarning kam yoki ortiqcha undirilishiga, taqiq va cheklovlarning chetlab o'tilishiga olib kelishi mumkin. Murakkab hollarda dastlabki qaror olish imkoniyati mavjud. 3. Xizmat davomida sizga ma'lum bo'lgan ma'lumotlarni boshqalarga, jumladan, ijtimoiy tarmoqlarda tarqatish mumkinmi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Yo'q, mumkin emas. Bojxona xodimi xizmat faoliyati davomida tadbirkorlarning tijorat siri, fuqarolarning shaxsiy ma'lumotlari, nazorat usullari va xavf profillari kabi maxfiy ma'lumotlarga ega bo'ladi. Ularni oshkor qilish qonun bilan taqiqlanadi va jiddiy javobgarlikka olib kelishi mumkin. Amalda men quyidagi qoidalarga amal qilaman. Birinchidan, xizmat ma'lumotlarini oila a'zolari va do'stlar bilan ham muhokama qilmayman. Ikkinchidan, ijtimoiy tarmoqlarda xizmat joyi, hujjatlar, yo'lovchilar yoki yuklarning suratlarini joylashtirmayman. Uchinchidan, xizmat kompyuterlari va parollarni begonalarga bermayman, axborot xavfsizligi talablariga rioya qilaman. To'rtinchidan, ommaviy axborot vositalariga rasmiy izohni faqat vakolatli bo'linma beradi. Bundan tashqari, xizmatdan tashqarida ham internetdagi xulqim tizim obro'siga ta'sir qilishini yodda tutaman. 4. Konstitutsiyada inson huquqlari va erkinliklari qanday kafolatlangan va bu davlat xizmatchisi uchun nimani anglatadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Konstitutsiya inson, uning hayoti, erkinligi, sha'ni, qadr-qimmati va boshqa daxlsiz huquqlarini oliy qadriyat deb e'lon qiladi. Unda shaxsiy huquqlar, masalan, yashash huquqi, shaxsiy daxlsizlik, sha'n va qadr-qimmat himoyasi, siyosiy huquqlar, iqtisodiy va ijtimoiy huquqlar, jumladan, mulk, mehnat, ta'lim olish huquqlari mustahkamlangan. Barcha fuqarolar jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi va mavqeidan qat'i nazar, qonun oldida teng. Har kimga o'z huquqlarini sud orqali himoya qilish kafolatlanadi. Davlat xizmatchisi uchun bu quyidagini anglatadi: har bir harakat qonuniy asosga ega bo'lishi; ko'rik va boshqa nazorat choralari shaxs qadr-qimmatini kamsitmasdan o'tkazilishi; fuqaroga uning huquqlari va shikoyat qilish tartibi tushuntirilishi; hech kimni kamsitmaslik. Davlat organlari inson uchun xizmat qiladi, aksincha emas. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 221 5. Keys: yuk hujjatlarida ko'rsatilgan og'irlik bilan tarozida aniqlangan haqiqiy og'irlik o'rtasida sezilarli farq bor. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Birinchidan, o'lchov xatosini istisno qilaman: tarozining sozligini tekshiraman, qadoq og'irligi, ya'ni brutto va netto farqi hisobga olinganini ko'rib chiqaman. Ba'zan farq texnik sababga ega bo'ladi. Ikkinchidan, farq tasdiqlansa, yuk chiqarilishini to'xtatib, uni nazorat ostida qoldiraman va smena rahbariga xabar beraman. Uchinchidan, deklarant yoki tashuvchidan tushuntirish va qo'shimcha hujjatlar, masalan, yuklash varaqasi, invoys, qadoqlash ro'yxatini so'rayman. To'rtinchidan, xavf darajasiga qarab va belgilangan tartibda tovarni to'liq yoki qisman ko'rikdan o'tkazaman: hujjatda ko'rsatilmagan tovar, noto'g'ri miqdor yoki boshqa tovar yo'qligini aniqlayman. Beshinchidan, natijalarni dalolatnomada qayd etaman. Agar qoidabuzarlik aniqlansa, ish qonunchilikka muvofiq rasmiylashtiriladi. Asossiz farq bo'lmasa, yuk kechiktirilmasdan chiqariladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 222 Suhbat bileti 8 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Jamoada ishlash tajribangiz haqida gapirib bering. Jamoadagi kelishmovchilikni qanday hal qilgansiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savolga STAR usulida, ya'ni vaziyat, vazifa, harakat va natija tartibida javob berish qulay. Masalan: «Amaliyot davrida biz to'rt kishilik guruh bo'lib hisobot tayyorladik. Ikki a'zo ish taqsimoti bo'yicha kelisha olmay, muddat xavf ostida qoldi. Men ikkalasi bilan alohida gaplashib, ularning fikrini tingladim, keyin umumiy yig'ilishda vazifalarni har kimning kuchli tomoniga qarab qayta taqsimlashni taklif qildim. Natijada hisobot o'z vaqtida topshirildi va rahbar uni yuqori baholadi.» Bunday javobda quyidagi ko'nikmalar ko'rinadi: tinglay olish, hissiyotga berilmaslik, umumiy maqsadni birinchi o'ringa qo'yish va tashabbuskorlik. Bojxona xizmatida smenadagi hamkasblar bir-biriga tayanadi, shuning uchun jamoada ishlash qobiliyati intizom bilan teng ahamiyatga ega. Boshqalarni ayblaydigan misollar keltirmaslik kerak. 2. Bojxonada xavflarni boshqarish tizimi nima va u qanday ishlaydi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Xavflarni boshqarish tizimi — bojxona nazorati uchun obyektlarni xavf darajasiga qarab tanlash usuli. Uning g'oyasi oddiy: barcha yuklarni bir xilda tekshirish imkonsiz va iqtisodiy jihatdan zararli, shuning uchun bojxona o'z resurslarini qoidabuzarlik ehtimoli yuqori bo'lgan yuklarga qaratadi. Tizim quyidagicha ishlaydi. Birinchidan, ilgari aniqlangan qoidabuzarliklar, tovar turi, kelib chiqish mamlakati, ishtirokchilar tarixi kabi ma'lumotlar tahlil qilinadi. Ikkinchidan, ular asosida xavf profillari tuziladi. Uchinchidan, har bir deklaratsiya avtomatik ravishda baholanib, nazorat yo'laklaridan biriga yo'naltiriladi: odatda yashil yo'lak — ko'riksiz chiqarish, sariq yo'lak — hujjatlarni tekshirish, qizil yo'lak — tovarni ko'zdan kechirish yoki ko'rik. Natijada halol ishtirokchilar uchun rasmiylashtirish tezlashadi, inson omili va korrupsiya xavfi kamayadi. 3. Yaqin do'stingiz sizga qo'ng'iroq qilib, yukini «tezroq va ortiqcha tekshiruvsiz» o'tkazib yuborishingizni so'radi. Javobingiz qanday bo'ladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Do'stimga muloyimlik bilan, ammo aniq rad javobini beraman. Unga shuni tushuntiraman: men barcha yuklarni bir xil tartibda ko'rib chiqishim shart, tekshiruv hajmi esa ko'p hollarda xavflarni boshqarish tizimi orqali belgilanadi va mening shaxsiy xohishimga bog'liq emas. Do'stlik xizmat vazifasidan ustun bo'la olmaydi. Keyin quyidagicha harakat qilaman. Birinchidan, uni rasmiy kanallarga yo'naltiraman: hujjatlarni to'liq va to'g'ri tayyorlash, kerak bo'lsa bojxona brokeriga murojaat qilish rasmiylashtirishni tezlashtirishning eng qonuniy yo'li ekanini aytaman. Ikkinchidan, agar uning yuki menga ko'rik uchun tushib qolsa, manfaatlar to'qnashuvi haqida rahbarga xabar beraman va ishni boshqa xodimga topshirishni so'rayman. Uchinchidan, agar iltimos takrorlansa yoki moddiy manfaat taklif qilinsa, bu haqda belgilangan tartibda xabar beraman. 4. O'zbekiston mustaqilligi qachon e'lon qilingan va uning davlat qurilishidagi ahamiyati nimada? Namunaviy javob / yechim: ✔ O'zbekiston Respublikasining davlat mustaqilligi 1991-yil 31-avgustda e'lon qilingan, 1-sentabr esa Mustaqillik kuni sifatida umumxalq bayrami hisoblanadi. Mustaqillik mamlakatga o'z ichki va tashqi siyosatini mustaqil belgilash, o'z qonunchiligi, davlat ramzlari, milliy valyutasi, qurolli kuchlari va xalqaro munosabatlarga ega bo'lish imkonini berdi. Mustaqillikdan keyin O'zbekiston Birlashgan Millatlar Tashkilotiga a'zo bo'ldi, ko'plab davlatlar bilan diplomatik aloqalar o'rnatdi. Bojxona nuqtai nazaridan mustaqillik ayniqsa muhim: aynan mustaqil davlatning o'z bojxona chegarasi, bojxona hududi va milliy bojxona xizmati shakllandi. Bojxona organlari davlat suvereniteti va iqtisodiy xavfsizligini chegarada bevosita ta'minlaydigan tuzilmalardan biri. Shu sababli bojxona xodimi o'z ishini mustaqillikni mustahkamlashga qo'shilgan hissa sifatida ko'rishi mumkin. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 223 5. Keys: hamkasbingiz ko'rikni yuzaki o'tkazib, tizimda esa to'liq ko'rik o'tkazilgan deb qayd etayotganini sezib qoldingiz. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu soxta hujjatlashtirish bo'lib, nazorat tizimining ishonchliligiga putur yetkazadi va xavfli yuklarning o'tib ketishiga sabab bo'lishi mumkin. Shuning uchun befarq qolmayman. Birinchidan, vaziyatni to'g'ri tushunganimga ishonch hosil qilaman, ammo o'zboshimchalik bilan tekshiruv o'tkazmayman. Ikkinchidan, agar bu bir martalik holat bo'lib, hamkasbim tajribasizlik yoki charchoq tufayli xato qilgan bo'lsa, u bilan yuzma-yuz gaplashib, bu jiddiy qoidabuzarlik ekanini va to'g'rilash zarurligini aytishim mumkin. Uchinchidan, agar bu muntazam takrorlansa, ataylab qilinayotgan bo'lsa yoki shaxsiy manfaat bilan bog'liqligiga shubha bo'lsa, rahbariyatga belgilangan tartibda xabar beraman. Do'stona munosabat bu majburiyatni bekor qilmaydi. Xabar berishda faqat faktlarni keltiraman, hamkasbimni oldindan ayblamayman. Oxir-oqibat, bunday xatolar uchun butun smena va tizim javob beradi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 224 Suhbat bileti 9 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. O'qish davringizda qaysi fan sizga eng qiziq bo'lgan va u bojxona ishida qanday foyda beradi? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savol nomzodning qiziqishlari va o'z bilimini amaliyot bilan bog'lay olishini tekshiradi. Javobni quyidagicha tuzish mumkin. Birinchidan, aniq fanni nomlash: masalan, xalqaro savdo, tashqi iqtisodiy faoliyat, ma'muriy huquq, tovarshunoslik yoki chet tili. Ikkinchidan, nima uchun qiziq bo'lganini tushuntirish: masalan, «Tovarshunoslik fanida tovarlarni tarkibi va xususiyatlariga qarab farqlashni o'rgandik, bu menga mantiqiy jumboq yechishdek qiziq tuyulgan.» Uchinchidan, bojxona ishidagi amaliy foydasini ko'rsatish: «Bu bilim tovarlarni to'g'ri tasniflash va deklaratsiyadagi tavsif haqiqiy tovarga mos kelishini aniqlashda kerak bo'ladi.» Shuningdek, fan bo'yicha mustaqil o'qigan kitob, bajarilgan kurs ishi yoki ishtirok etgan tanlov haqida qisqa aytish yaxshi taassurot qoldiradi. Javob samimiy bo'lishi va komissiyaning qo'shimcha savollariga tayyor turish kerak. 2. Tranzit bojxona rejimi nima va uning asosiy shartlari qanday? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tranzit — tovarlarni bir bojxona organidan boshqasiga bojxona nazorati ostida, bojxona to'lovlarini to'lamasdan va iqtisodiy cheklovlarni qo'llamasdan tashish rejimi. U ikki holatda qo'llaniladi: xalqaro tranzit, ya'ni tovar mamlakat hududi orqali bir xorijiy davlatdan boshqasiga o'tganda, va ichki tranzit, ya'ni tovar chegara postidan ichki hududdagi bojxona organiga rasmiylashtirish uchun yetkazilganda. Asosiy shartlar quyidagilar: tovarlar o'zgarishsiz, ya'ni foydalanilmasdan saqlanishi; belgilangan muddat va yo'nalishda yetkazilishi; bojxona muhrlari va plombalarining butunligi; zarur hollarda to'lovlarni ta'minlash. Xalqaro amaliyotda TIR karneti kabi tizimlar tranzitni soddalashtiradi. O'zbekiston uchun tranzit ayniqsa muhim, chunki mamlakat dengizga chiqish imkoniga ega emas va transport yo'laklarini rivojlantirishdan manfaatdor. 3. Davlat xizmatchisi xizmatdan tashqari qanday faoliyat bilan shug'ullanishi mumkin va qanday cheklovlar mavjud? Namunaviy javob / yechim: ✔ Davlat xizmatchisi, xususan bojxona xodimi, xizmatdan tashqari faoliyatida ham xolislik va manfaatlar to'qnashuvi talablariga bo'ysunadi. Umumiy qoida shundan iborat: xodim tadbirkorlik faoliyati bilan shug'ullanmasligi, tijorat tashkilotlarini boshqarishda shaxsan ishtirok etmasligi va xizmat vakolatidan shaxsiy daromad olish uchun foydalanmasligi kerak. Shu bilan birga, odatda pedagogik, ilmiy va ijodiy faoliyat bilan shug'ullanishga ruxsat beriladi, agar u xizmat vazifalariga xalal bermasa va manfaatlar to'qnashuvini keltirib chiqarmasa. Bojxona xodimi uchun alohida e'tibor talab qiladigan holat — tashqi savdo ishtirokchilari, bojxona brokerlari yoki tashuvchilar bilan har qanday moddiy bog'liqlik. Bunday bog'liqlik yuzaga kelsa, rahbariyatga oldindan xabar berish va ichki qoidalarga rioya qilish kerak. Aniq cheklovlar qonunchilik va idoraviy odob-axloq qoidalarida belgilanadi. 4. O'zbekiston qaysi xalqaro va mintaqaviy tashkilotlarga a'zo, ulardan qaysilari bojxona ishiga aloqador? Namunaviy javob / yechim: ✔ O'zbekiston mustaqillikdan keyin ko'plab xalqaro tashkilotlarga a'zo bo'lgan. Ulardan asosiylari quyidagilar. Birlashgan Millatlar Tashkiloti — global xavfsizlik va hamkorlik markazi. Mustaqil Davlatlar Hamdo'stligi — postsovet mamlakatlarining mintaqaviy birlashmasi. Shanxay hamkorlik tashkiloti — O'zbekiston uning ta'sischilaridan biri; xavfsizlik va iqtisodiy hamkorlik bilan shug'ullanadi. Turkiy davlatlar tashkiloti, Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti, Islom hamkorlik tashkiloti ham mavjud. Moliya sohasida Xalqaro valyuta jamg'armasi, Jahon banki, Osiyo taraqqiyot banki bilan hamkorlik qilinadi. Bojxona ishiga bevosita aloqador tashkilot — Jahon bojxona tashkiloti; shuningdek, Jahon savdo tashkiloti bilan munosabatlar, mintaqaviy bojxona hamkorligi dasturlari, kontrabanda va giyohvandlikka qarshi kurash bo'yicha BMT tuzilmalari bilan hamkorlik muhim ahamiyatga ega. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 225 5. Keys: rahbaringiz sizdan oylik hisobotdagi ko'rsatkichlarni haqiqatdagidan «yaxshiroq» qilib yozishni so'radi. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Hisobotdagi ma'lumotlarni ataylab buzib ko'rsatish — qo'shib yozish hisoblanadi va bu qonunchilikka ham, xizmat odob-axloqiga ham zid. Bundan tashqari, noto'g'ri ma'lumot asosida rahbariyat noto'g'ri qarorlar qabul qilishi mumkin. Shuning uchun bunday ko'rsatmani bajarmayman. Harakatlarim quyidagicha. Birinchidan, rahbar bilan alohida, hurmat bilan gaplashaman va ma'lumotlarni o'zgartirish mumkin emasligini, bu ikkalamiz uchun javobgarlik tug'dirishini tushuntiraman. Ikkinchidan, muqobil yo'l taklif qilaman: ko'rsatkichlar pastligining sabablarini, masalan, yuklama, kadrlar yetishmasligi, texnik muammolarni hisobotda izohlash va yaxshilash choralarini ko'rsatish. Bu rahbarga ham foydali bo'ladi. Uchinchidan, agar rahbar talabida qat'iy tursa, ko'rsatmani yozma berishini so'rayman. To'rtinchidan, bosim davom etsa, yuqori turuvchi rahbariyatga yoki ichki nazorat bo'linmasiga murojaat qilaman. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 226 Suhbat bileti 10 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Stressli vaziyatda o'zingizni qanday tutasiz? Hayotingizdan misol keltiring. Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savolga aniq hayotiy misol bilan javob berish kerak, umumiy gaplar ishonarli emas. Javob tuzilishi quyidagicha bo'lishi mumkin. Avval vaziyat: masalan, «Imtihon sessiyasi bilan bir vaqtda ishda muhim loyiha muddati to'g'ri keldi.» Keyin harakatlaringiz: «Vazifalarni muhimligi va muddatiga qarab ro'yxat qildim, har kuni aniq reja tuzdim, rahbarimga vaziyatni oldindan aytib, bir vazifa muddatini kelishib oldim, uyqu va dam olishni ham rejaga kiritdim.» So'ng natija: «Imtihonlarni topshirdim, loyiha ham o'z vaqtida yakunlandi.» Oxirida xulosa: «Stressda vahimaga tushmay, vaziyatni bo'laklarga ajratib, birma- bir hal qilishni o'rgandim.» Bojxona xizmatida stress tez-tez uchraydi: norozi yo'lovchilar, uzun navbatlar, tungi smenalar. Shuning uchun komissiya nomzodning hissiyotlarini boshqara olishini va yordam so'rashdan uyalmasligini ko'rishni xohlaydi. 2. Kontrabanda va bojxona qoidabuzarligi tushunchalari o'rtasida qanday farq bor? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ikkala tushuncha ham bojxona qonunchiligini buzish bilan bog'liq, ammo ular xavflilik darajasi va javobgarlik turi bilan farq qiladi. Kontrabanda — tovarlar yoki boshqa qimmatliklarni bojxona nazoratidan yashirib yoki yashirin joylarda, soxta hujjatlardan foydalanib yoki deklaratsiya qilmasdan bojxona chegarasi orqali olib o'tish. Ayniqsa, giyohvandlik vositalari, qurol, o'q-dorilar, radioaktiv materiallar, madaniy boyliklar kabi taqiqlangan yoki cheklangan narsalarni olib o'tish jinoiy javobgarlikka sabab bo'ladi. Bojxona qoidabuzarligi esa kamroq ijtimoiy xavfli harakatlar, masalan, deklaratsiyada noto'g'ri ma'lumot ko'rsatish, muddatlarni buzish, tranzit shartlariga rioya qilmaslik. Ular uchun odatda ma'muriy javobgarlik qo'llaniladi. Chegarani aniqlashda tovar turi, qiymati, qasd mavjudligi va boshqa holatlar hisobga olinadi; aniq mezonlar qonunchilikda belgilangan. 3. Bojxona xodimi ijtimoiy tarmoqlarda va xizmatdan tashqarida o'zini qanday tutishi kerak? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona xodimi formasiz va xizmatdan tashqarida ham jamiyat nazarida davlat vakili bo'lib qoladi. Shuning uchun uning xulqi tizim obro'siga bevosita ta'sir qiladi. Ijtimoiy tarmoqlarda quyidagi qoidalarga amal qilish lozim. Birinchidan, xizmat ma'lumotlari, ichki hujjatlar, ish joyi va yo'lovchilar suratlarini joylashtirmaslik. Ikkinchidan, haqoratli, kamsituvchi, jamiyatda nizo keltirib chiqaradigan fikrlar bildirmaslik. Uchinchidan, idora nomidan rasmiy bayonot bermaslik; bu vakolatli bo'linma ishi. To'rtinchidan, hashamatni namoyish qilishdan saqlanish, chunki bu asossiz shubha uyg'otishi mumkin. Xizmatdan tashqari hayotda ham jamoat tartibiga rioya qilish, shubhali shaxslar bilan aloqadan saqlanish, qarzga botmaslik va tashqi bosimga zaif bo'lib qolmaslik muhim. Shaxsiy hayot daxlsiz, ammo davlat xizmatchisidan ko'proq mas'uliyat talab qilinadi. 4. Oliy Majlis qanday tuzilgan va uning asosiy vakolatlari qaysilar? Namunaviy javob / yechim: ✔ Oliy Majlis — O'zbekiston Respublikasining oliy davlat vakillik organi bo'lib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi. U ikki palatadan iborat: quyi palata — Qonunchilik palatasi va yuqori palata — Senat. Qonunchilik palatasi deputatlari saylovlar orqali saylanadi va professional asosda ishlaydi; palata qonun loyihalarini ko'rib chiqadi va qabul qiladi. Senat hududiy vakillik palatasi bo'lib, uning a'zolari asosan hududlardan saylanadi, bir qismi esa Prezident tomonidan tayinlanadi; Senat Qonunchilik palatasi qabul qilgan qonunlarni ma'qullaydi yoki rad etadi. Oliy Majlisning umumiy vakolatlariga qonunlar qabul qilish, Konstitutsiyaga o'zgartishlar kiritish, davlat budjetini tasdiqlash va uning ijrosini nazorat qilish, xalqaro shartnomalarni ratifikatsiya qilish, parlament nazoratini amalga oshirish kiradi. Bojxona sohasidagi qonunlar ham aynan Oliy Majlis tomonidan qabul qilinadi. 5. Keys: yo'lovchi ko'rik paytida sizni telefoniga suratga olib, «ijtimoiy tarmoqqa joylab, sizni sharmanda qilaman» deb qo'rqitmoqda. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 227 Birinchidan, xotirjamlikni saqlayman va bosim ostida harakatlarimni o'zgartirmayman: agar men qonun doirasida ish qilayotgan bo'lsam, qo'rqishga asos yo'q. Ikkinchidan, yo'lovchining suratga olishini kuch bilan to'xtatishga, telefonini tortib olishga urinmayman. Agar bojxona zonasining muayyan qismida suratga olish ichki qoidalar bilan cheklangan bo'lsa, buni xushmuomalalik bilan tushuntiraman va kerak bo'lsa, smena rahbarini chaqiraman. Uchinchidan, ishimni aniq tartibda, odob bilan davom ettiraman va har bir harakatni tushuntirib boraman; videoqayd mavjud bo'lsa, u xolis dalil bo'ladi. To'rtinchidan, vaziyatni rahbariyatga xabar qilaman, chunki keyinchalik idora rasmiy munosabat bildirishi kerak bo'lishi mumkin. Yo'lovchining nima qilishidan qat'i nazar, mening xulqim har qanday kamerada ham to'g'ri ko'rinishi kerak — bu eng yaxshi himoya. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 228 Suhbat bileti 11 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Sizningcha, bojxona xizmati jamiyat va iqtisodiyot uchun qanday ahamiyatga ega? Namunaviy javob / yechim:✔ Bojxona xizmatining ahamiyatini to'rt yo'nalishda ko'rish mumkin. Birinchi — fiskal vazifa: bojxona to'lovlari davlat budjeti daromadlarining muhim qismini tashkil qiladi, bu mablag'lar ta'lim, sog'liqni saqlash va infratuzilmaga yo'naltiriladi. Ikkinchi — himoya vazifasi: bojxona giyohvandlik vositalari, qurol, sifatsiz va soxta mahsulotlar, xavfli chiqindilarning mamlakatga kirishiga to'siq bo'ladi, aholi sog'lig'i va xavfsizligini ta'minlaydi. Uchinchi — iqtisodiy tartibga solish: bojxona-tarif siyosati orqali mahalliy ishlab chiqaruvchilarni qo'llab-quvvatlash, eksportni rag'batlantirish va halol raqobatni saqlash. To'rtinchi — savdoni soddalashtirish: tez va shaffof rasmiylashtirish investitsiya muhitini yaxshilaydi, mamlakatning tranzit salohiyatini oshiradi. Shuningdek, bojxona tashqi savdo statistikasini shakllantiradi. Shu sababli bojxona xodimining ishi ham nazorat, ham xizmat ko'rsatishdir. 2. Vaqtincha olib kirish bojxona rejimi nima va u qachon qo'llaniladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Vaqtincha olib kirish — xorijiy tovarlarni muayyan muddatga mamlakat hududida foydalanish uchun olib kirish va keyinchalik qaytarib olib chiqish majburiyati bilan qo'llaniladigan rejim. Bunda bojxona to'lovlaridan to'liq yoki qisman ozod qilish mumkin, chunki tovar mamlakat iqtisodiyotida doimiy qolmaydi. Rejim odatda quyidagi hollarda qo'llaniladi: ko'rgazma va yarmarkalarda namoyish qilinadigan eksponatlar; sport musobaqalari uchun anjomlar; ilmiy, ta'lim va madaniy tadbirlar uchun uskunalar; ijaraga olingan texnika; xorijiy fuqarolarning shaxsiy transport vositalari. Asosiy shartlar quyidagilar: tovarni aniqlash, ya'ni identifikatsiya qilish imkoni bo'lishi; tovarning o'zgarishsiz qolishi, tabiiy eskirish bundan mustasno; belgilangan muddatda olib chiqib ketilishi; zarur hollarda to'lovlarni ta'minlash. Xalqaro amaliyotda ATA karnet tizimi bu jarayonni soddalashtiradi. 3. Korrupsiya holatlari haqida xabar berishning qanday yo'llari bor va xabar beruvchi qanday himoyalanadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Korrupsiya haqida xabar berish — davlat xizmatchisining huquqi bo'lishi bilan birga, ko'p hollarda majburiyati hamdir. Xabar berishning asosiy yo'llari quyidagilar: bevosita rahbarga yoki yuqori turuvchi rahbarga murojaat; idoradagi ichki xavfsizlik yoki korrupsiyaga qarshi kurash bo'linmasiga xabar berish; ishonch telefonlari va rasmiy elektron murojaat kanallari; huquqni muhofaza qiluvchi organlar va prokuraturaga murojaat. Xabar faktlarga asoslangan bo'lishi kerak: nima, qachon, qayerda va kim ishtirokida sodir bo'lgani. Bila turib yolg'on xabar berish esa o'zi javobgarlikka sabab bo'ladi. Xabar beruvchini himoya qilish tamoyili shundan iboratki, uning shaxsi haqidagi ma'lumot maxfiy saqlanadi va vijdonan xabar bergani uchun u ishdan bo'shatilishi, kamsitilishi yoki boshqa ta'qibga uchrashi mumkin emas. Bunday mexanizmlar xodimlarni sukut saqlashdan saqlaydi. 4. Tashqi savdoda «yagona darcha» tamoyili nima va uning afzalliklari qanday? Namunaviy javob / yechim: ✔ «Yagona darcha» — tashqi savdo ishtirokchisi eksport, import yoki tranzit uchun zarur barcha hujjat va ma'lumotlarni bitta kirish nuqtasi orqali, odatda elektron shaklda, bir marta taqdim etadigan tizim. Ilgari tadbirkor bojxona, sertifikatlash, karantin, veterinariya va boshqa organlarga alohida-alohida murojaat qilishi kerak edi. Yagona darchada esa ma'lumotlar barcha vakolatli organlarga avtomatik ravishda yetkaziladi, ular o'z qarorlarini shu tizimda chiqaradi. Afzalliklari quyidagilar: vaqt va xarajatlarning qisqarishi; hujjatlarning takrorlanmasligi; davlat organlari o'rtasida ma'lumot almashinuvi; jarayonlarning shaffofligi va inson omilining kamayishi, demak, korrupsiya xavfining pasayishi; mamlakatning xalqaro savdo reytinglaridagi o'rnining yaxshilanishi. Bu tamoyil BMT va Jahon bojxona tashkilotining tavsiyalarida ham keng qo'llab-quvvatlanadi, JSTning savdoni soddalashtirish kelishuvida ham aks etgan. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 229 5. Keys: yuk hujjatlarida «avtomobil ehtiyot qismlari» deb yozilgan, lekin qutilardan kuchli kimyoviy hid kelmoqda va ba'zi qadoqlar shikastlangan. Harakatlaringiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu holatda birinchi o'rinda odamlar xavfsizligi turadi. Birinchidan, yukka yaqinlashishni va qadoqlarni ochishni to'xtataman, atrofdagilarni xavfsiz masofaga uzoqlashtiraman. Ikkinchidan, darhol smena rahbariga xabar beraman va idoradagi xavfli moddalar bilan ishlash tartibiga muvofiq tegishli mutaxassislarni, zarur bo'lsa favqulodda vaziyatlar xizmatini jalb qilishni so'rayman. Uchinchidan, transport vositasi va yukni alohida joyga qo'yib, nazorat ostida qoldiraman, chiqarishni to'xtataman. To'rtinchidan, haydovchi va jo'natuvchidan tovar tarkibi haqida tushuntirish va hujjatlar so'rayman. Beshinchidan, xavfsizlik tasdiqlangandan keyingina, himoya vositalaridan foydalanib, belgilangan tartibda ko'rik o'tkaziladi va namunalar ekspertizaga yuboriladi. Barcha harakatlar dalolatnomada qayd etiladi. Agar deklaratsiya qilinmagan yoki taqiqlangan modda aniqlansa, materiallar qonunchilikka muvofiq rasmiylashtiriladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 230 Suhbat bileti 12 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Bo'sh vaqtingizni qanday o'tkazasiz va o'z ustingizda qanday ishlaysiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savol nomzodning shaxsiy rivojlanishga munosabati va hayot tarzini bilish uchun beriladi. Javob samimiy, ammo kasbga bog'langan bo'lishi kerak. Masalan, uch yo'nalishni aytish mumkin. Birinchi — kasbiy o'sish: bojxona qonunchiligidagi yangiliklarni kuzatish, onlayn kurslar, chet tilini o'rganish, masalan, ingliz yoki rus tilida kitob o'qish. Ikkinchi — jismoniy tayyorgarlik: sport bilan muntazam shug'ullanish, chunki navbatchilik va uzoq ish soatlari chidamlilik talab qiladi. Uchinchi — umumiy dunyoqarash: badiiy va tarixiy kitoblar o'qish, oila bilan vaqt o'tkazish, jamoat ishlarida qatnashish. Har bir yo'nalish uchun aniq misol keltirish yaxshi: qaysi kitobni o'qiyapsiz, qanday kursni tugatgansiz. Haqiqatga to'g'ri kelmaydigan qiziqishlarni aytmaslik kerak, chunki komissiya ular haqida qo'shimcha savol berishi mumkin. 2. Yo'lovchilarni bojxona nazoratidan o'tkazishda «yashil» va «qizil» yo'laklar tizimi qanday ishlaydi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ikki yo'lak tizimi xalqaro amaliyotda keng qo'llaniladigan soddalashtirilgan nazorat usuli bo'lib, u yo'lovchining o'zi tomonidan tanlanadi. «Yashil» yo'lak deklaratsiya qilinishi shart bo'lgan tovarlari, ya'ni belgilangan me'yordan ortiq valyuta, to'lov olinadigan tovarlar, taqiqlangan yoki cheklangan buyumlari bo'lmagan yo'lovchilar uchun mo'ljallangan. «Qizil» yo'lak esa deklaratsiya qilinishi kerak bo'lgan narsalari bor yo'lovchilar uchun; ular yo'lovchi deklaratsiyasini to'ldirib, rasmiylashtiruvdan o'tadi. Muhim tamoyil: «yashil» yo'lakni tanlash yo'lovchining o'zi deklaratsiya qilinadigan narsa yo'qligini bildirgani hisoblanadi. Shu sababli bojxona xodimi «yashil» yo'lakda ham tanlab yoki xavf belgilariga qarab tekshiruv o'tkazishi mumkin va noto'g'ri yo'lak tanlangani aniqlansa, javobgarlik yuzaga keladi. Tizim halol yo'lovchilarning vaqtini tejaydi va xodimlar diqqatini xavfli holatlarga qaratadi. 3. Siz yordam bergan tadbirkor minnatdorchilik sifatida sizni qimmat restoranga taklif qildi. Taklifni qabul qilasizmi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Yo'q, qabul qilmayman. Birinchidan, men tadbirkorga o'z xizmat vazifamni bajarib yordam berganman, buning uchun davlatdan maosh olaman; qo'shimcha minnatdorchilik talab qilinmaydi. Ikkinchidan, xizmat vazifasi bilan bog'liq mehmondorchilik ham sovg'aning bir ko'rinishi hisoblanadi va xolisligimga shubha uyg'otadi. Bugun restoran, ertaga boshqa iltimos bo'lishi mumkin; korrupsiya ko'pincha aynan shunday «zararsiz» qadamlardan boshlanadi. Uchinchidan, keyinchalik bu tadbirkorning yuklari yana menga tushishi mumkin va bu manfaatlar to'qnashuvini keltirib chiqaradi. Shuning uchun taklifni muloyimlik bilan rad etaman: «Rahmat, lekin xizmat odob-axloqi bunga yo'l qo'ymaydi. Agar xizmatimizdan mamnun bo'lsangiz, rasmiy fikr-mulohaza qoldirishingiz mumkin.» Agar taklif qat'iy takrorlansa yoki boshqa manfaat bilan qo'shib berilsa, rahbariyatga xabar beraman. 4. Konstitutsiyada fuqarolarning qanday burchlari belgilangan? Namunaviy javob / yechim: ✔ Konstitutsiya fuqarolarga nafaqat huquqlar beradi, balki ularning zimmasiga muayyan burchlarni ham yuklaydi, chunki huquq va burch o'zaro bog'liq. Asosiy burchlar quyidagilar. Konstitutsiya va qonunlarga rioya qilish. Boshqa kishilarning huquqlari, erkinliklari, sha'ni va qadr-qimmatini hurmat qilish. Qonunda belgilangan soliqlar va mahalliy yig'imlarni to'lash. Atrof tabiiy muhitga ehtiyotkorona munosabatda bo'lish. Tarixiy, ma'naviy va madaniy merosni avaylab asrash. Vatanni himoya qilish va qonunda belgilangan tartibda harbiy yoki muqobil xizmatni o'tash. Ota-onalarning farzandlarini voyaga yetgunga qadar boqish va tarbiyalash, voyaga yetgan farzandlarning esa ota-onalari haqida g'amxo'rlik qilish burchi ham mustahkamlangan. Bojxona nuqtai nazaridan bojxona to'lovlarini to'lash va bojxona qoidalariga rioya qilish ham qonunlarga bo'ysunish burchining bir ko'rinishidir. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 231 5. Keys: hamkasbingiz olib qo'yilgan tovarlardan bir qismini «baribir hech kim sanamaydi» deb o'ziga olib ketmoqchi. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Olib qo'yilgan yoki musodara qilingan tovarlar davlat mulki yoki ish bo'yicha ashyoviy dalil hisoblanadi. Ularni o'zlashtirish o'g'irlik yoki talon-toroj bo'lib, jinoiy javobgarlikka sabab bo'ladi. Shuning uchun harakatlarim quyidagicha bo'ladi. Birinchidan, darhol hamkasbimni to'xtatishga harakat qilaman: unga bu jinoyat ekanini, tovarlar dalolatnomada qayd etilganini va kamomad albatta aniqlanishini aniq aytaman. Ko'p hollarda bu ogohlantirish yetarli bo'lishi mumkin. Ikkinchidan, o'zim bunday harakatda hech qanday shaklda, hatto jim turib ham ishtirok etmayman. Uchinchidan, agar hamkasbim baribir tovarni olib ketsa yoki bu muntazam holat bo'lsa, rahbariyatga va ichki xavfsizlik bo'linmasiga belgilangan tartibda xabar beraman. To'rtinchidan, xabarimda faqat ko'rgan faktlarimni ko'rsataman. Jamoaviy sadoqat qonunni buzishni oqlay olmaydi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 232 Suhbat bileti 13 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Agar sizni uzoq chekka hududdagi chegara bojxona postiga xizmatga yuborishsa, qanday munosabatda bo'lasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bunday tayinlovni xizmatning tabiiy qismi sifatida qabul qilaman. Bojxona organlarida ishga kirishda xizmat joyi zaruratga qarab o'zgarishi mumkinligini bilib kelaman. Chegara posti, ayniqsa yangi xodim uchun, eng yaxshi amaliy maktab: u yerda yo'lovchilar, yuk avtomobillari, tranzit, xavfli yuklar bilan bevosita ishlab, tez tajriba to'planadi. Albatta, chekka hududda yashash sharoiti, oiladan uzoqlik kabi qiyinchiliklar bo'lishi mumkin. Ularga tayyorgarlik ko'rish uchun oila bilan oldindan maslahatlashaman, yashash va dam olish sharoitlarini rejalashtiraman, bo'sh vaqtimni o'qish va sport bilan foydali o'tkazishga harakat qilaman. Agar jiddiy oilaviy yoki sog'liq bilan bog'liq sabab bo'lsa, buni yashirmasdan, belgilangan tartibda rahbariyatga yozma ravishda ma'lum qilaman. Lekin oddiy noqulaylik xizmatdan bosh tortish uchun asos bo'lmaydi. 2. Bojxona auditi, ya'ni tovarlar chiqarilgandan keyingi nazorat nima va u nima uchun kerak? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona auditi — tovarlar chiqarilgandan keyin tashqi savdo ishtirokchisining hujjatlari, buxgalteriya hisobi va boshqa ma'lumotlarini tekshirish orqali deklaratsiyada ko'rsatilgan ma'lumotlarning to'g'riligini aniqlash shakli. Uning mohiyati shundaki, nazoratning bir qismi chegaradan korxona idorasiga ko'chiriladi. Afzalliklari quyidagilar. Birinchidan, chegarada tovarlar tezroq chiqariladi, chunki har bir yukni joyida chuqur tekshirish shart emas. Ikkinchidan, audit bitimlar zanjirini, to'lovlarni va shartnomalarni to'liq ko'rish imkonini beradi; bu qiymatni pasaytirish yoki noto'g'ri tasniflash kabi qoidabuzarliklarni aniqlashda samarali. Uchinchidan, xavflarni boshqarish tizimi bilan birgalikda ishlaydi. Audit kameral, ya'ni bojxona organida hujjatlar asosida, yoki sayyor, ya'ni korxonaning o'zida o'tkazilishi mumkin. Audit tadbirkor huquqlarini hurmat qilgan holda, qonunda belgilangan tartib va muddatlarda o'tkaziladi. 3. Davlat xizmatchisining siyosiy betarafligi va xolisligi nimani anglatadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Siyosiy betaraflik va xolislik — davlat xizmatchisi o'z xizmat vazifalarini siyosiy, diniy, shaxsiy qarashlari yoki boshqa tashqi ta'sirlardan qat'i nazar, faqat qonun asosida bajarishini anglatadi. Amalda bu quyidagilarda namoyon bo'ladi. Birinchidan, xodim xizmat vaqtida va xizmat vakolatidan foydalanib, biror siyosiy partiya yoki harakatni targ'ib qilmaydi. Ikkinchidan, fuqarolar va tadbirkorlarga munosabatda ularning millati, dini, tili, jinsi, ijtimoiy mavqei yoki siyosiy qarashlariga qarab farq qilmaydi. Uchinchidan, ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda idora nomidan siyosiy bayonotlar bermaydi. To'rtinchidan, qaror qabul qilishda faqat faktlar va qonunga tayanadi, «tanish- bilish» yoki bosimga berilmaydi. Shu bilan birga, xodim fuqaro sifatida saylovda ovoz berish kabi konstitutsiyaviy huquqlaridan qonun doirasida foydalanadi. Betaraflik davlat organlariga bo'lgan ishonchning asosidir. 4. O'zbekistonning geografik joylashuvi va tranzit salohiyati haqida nima bilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ O'zbekiston Markaziy Osiyoning markazida joylashgan bo'lib, Qozog'iston, Qirg'iziston, Tojikiston, Afg'oniston va Turkmaniston bilan chegaradosh. Mamlakat dunyodagi ikki karra dengizga chiqish imkoni yo'q davlatlardan biri: eng yaqin dengiz portiga yetish uchun kamida ikki davlat hududini kesib o'tish kerak. Bu tashqi savdoda transport xarajatlarini oshiradi, shuning uchun transport-logistika yo'laklarini rivojlantirish strategik ahamiyatga ega. Shu bilan birga, markaziy joylashuv imkoniyat ham yaratadi: mamlakat tarixan Buyuk ipak yo'lining chorrahasida bo'lgan va bugun Xitoy, Yevropa, Janubiy Osiyo hamda Fors ko'rfazi mamlakatlarini bog'lovchi temir yo'l va avtomobil yo'laklarida muhim tranzit nuqtasi bo'lishi mumkin. Bojxona organlari uchun bundan xulosa: tez, raqamli va xalqaro standartlarga mos tranzit rasmiylashtiruvi mamlakatning raqobatbardoshligiga bevosita ta'sir qiladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 233 5. Keys: rahbaringiz o'z tanishining yukini navbatsiz va ko'riksiz o'tkazib yuborishingizni so'radi, tizim esa yukni ko'rikka yo'naltirgan. Harakatlaringiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Xavflarni boshqarish tizimi yukni ko'rikka yo'naltirgan bo'lsa, uni asossiz bekor qilish qonunbuzarlik bo'ladi, shaxsiy tanishlik esa bunga asos emas. Shuning uchun men bu iltimosni bajarmayman, lekin vaziyatni hurmat va tartib bilan hal qilaman. Birinchidan, rahbarga tizim ko'rsatmasini va ko'rikni o'tkazmaslik ikkalamiz uchun ham javobgarlik tug'dirishini xotirjam tushuntiraman. Ikkinchidan, qonuniy yechim taklif qilaman: ko'rikni belgilangan tartibda, imkon qadar tez va sifatli o'tkazaman; bu yuk egasi uchun ham eng to'g'ri yo'l. Navbat tartibi esa barcha uchun bir xil. Uchinchidan, agar rahbar talabida davom etsa, ko'rsatmani yozma shaklda berishini so'rayman. To'rtinchidan, bosim to'xtamasa, yuqori turuvchi rahbariyatga yoki ichki xavfsizlik bo'linmasiga xabar beraman. Xizmatdagi ierarxiya noqonuniy ko'rsatmani bajarish majburiyatini anglatmaydi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 234 Suhbat bileti 14 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Hayotingizda muvaffaqiyatsizlikka uchragan vaziyat haqida gapirib bering. Undan qanday saboq oldingiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savol nomzodning o'z xatosini tan olish va undan xulosa chiqarish qobiliyatini tekshiradi. Shuning uchun «muvaffaqiyatsizlik bo'lmagan» deb javob berish yoki aybni boshqalarga ag'darish noto'g'ri. Javob tuzilishi: vaziyat, xatoingiz, oqibat va saboq. Masalan: «Birinchi kursda bir imtihonga yetarlicha tayyorlanmay, o'zimga haddan ortiq ishonganim uchun qoniqarsiz baho oldim. Bu menga og'ir botdi, lekin xatoyimni tahlil qildim: men tayyorlanishni oxirgi kunlarga qoldirgan edim. Shundan keyin har bir fan bo'yicha haftalik reja tuzishni boshladim va keyingi sessiyalarni yaxshi baholarga topshirdim.» Oxirida bu saboqning kasbga aloqasini ko'rsatish yaxshi: «Endi har qanday ishni oldindan rejalashtiraman va tafsilotlarni e'tiborsiz qoldirmayman.» Kichik, ammo haqiqiy misol tanlash kerak; jiddiy huquqbuzarlikka oid misollar keltirish maqsadga muvofiq emas. 2. Bojxona organlari intellektual mulk obyektlarini himoya qilishda qanday rol o'ynaydi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Intellektual mulk obyektlari — tovar belgilari, mualliflik huquqi obyektlari, patentlar va boshqalar — tegishli huquq egalariga tegishli bo'lib, ularni ruxsatsiz ishlatish huquqbuzarlik hisoblanadi. Bojxona organlari soxta, ya'ni kontrafakt tovarlarning chegaradan o'tishiga to'sqinlik qilishda muhim rol o'ynaydi. Umumiy mexanizm quyidagicha. Huquq egasi bojxona organiga ariza berib, o'z intellektual mulk obyektini maxsus reyestrga kiritadi. Bojxona xodimi rasmiylashtirish paytida reyestrdagi obyekt bilan belgilangan tovarlar huquq egasining ruxsatisiz olib o'tilayotganiga shubha qilsa, ularni chiqarishni belgilangan muddatga to'xtatib, huquq egasini xabardor qiladi. Keyin huquq egasi o'z huquqlarini himoya qilish uchun choralar ko'radi. Kontrafakt mahsulot nafaqat huquq egasiga zarar yetkazadi, balki ko'pincha sifatsiz va iste'molchi sog'lig'i uchun xavfli bo'ladi, masalan, soxta dorilar yoki ehtiyot qismlar. 3. Davlat xizmatida shaffoflik va hisobdorlik tamoyillari nimani anglatadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Shaffoflik — davlat organining faoliyati, qarorlari va tartiblari jamiyat uchun ochiq va tushunarli bo'lishi, qonun bilan himoyalangan maxfiy ma'lumotlar bundan mustasno. Hisobdorlik — xodim va organning o'z qarorlari hamda harakatlari uchun javob berishi, ularni asoslab bera olishi. Bojxona ishida bu tamoyillar quyidagicha namoyon bo'ladi. Birinchidan, qoidalar, tariflar va tartiblar ochiq e'lon qilinadi, tadbirkor nimani qanday to'lashini oldindan biladi. Ikkinchidan, har bir qaror, masalan, ko'rik, qiymatni tuzatish, chiqarishni rad etish, hujjatlashtiriladi va asoslanadi. Uchinchidan, fuqaro va tadbirkor qarordan norozi bo'lsa, yuqori organga yoki sudga shikoyat qilish huquqiga ega va bu huquq unga tushuntiriladi. To'rtinchidan, xodim o'z ishini tekshirishga tayyor bo'ladi, ichki nazorat va audit talablariga rioya qiladi. Shaffoflik korrupsiyaga qarshi eng samarali vositalardan biridir. 4. Inkoterms nima va u tashqi savdoda qanday ahamiyatga ega? Namunaviy javob / yechim: ✔ Inkoterms — Xalqaro savdo palatasi tomonidan ishlab chiqilgan va vaqti-vaqti bilan yangilanadigan xalqaro savdo atamalari qoidalari. Ular tovarni yetkazib berishda sotuvchi va xaridor o'rtasida majburiyatlar, xarajatlar va xavflarning qayerda o'tishini belgilaydi. Masalan, EXW shartida sotuvchi tovarni o'z omborida xaridor ixtiyoriga beradi va deyarli barcha xarajat hamda xavflar xaridorga o'tadi; FOB shartida xavf tovar kemaga yuklanganda o'tadi; CIF shartida sotuvchi manzil portigacha tashish va sug'urtani to'laydi; DDP shartida esa sotuvchi tovarni xaridorgacha, import rasmiylashtiruvi va to'lovlari bilan birga yetkazadi. Muhimi — Inkoterms shartnomadagi barcha masalalarni, masalan, mulk huquqi o'tishini hal qilmaydi. Bojxona uchun ahamiyati shundaki, yetkazib berish sharti qaysi xarajatlar tovar narxiga kirganini ko'rsatadi va bojxona qiymatini to'g'ri aniqlashda hisobga olinadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 235 5. Keys: navbatchilik oxirida elektron rasmiylashtirish tizimi ishdan chiqdi, yuzlab avtomobil navbatda, haydovchilar norozi, rahbariyat esa natija talab qilmoqda. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bunday vaziyatda vahimaga tushmasdan, tartib bilan harakat qilish kerak. Birinchidan, nosozlik haqida darhol smena rahbari va texnik xizmatga xabar beraman, muammoning taxminiy hal bo'lish muddatini aniqlashga harakat qilaman. Ikkinchidan, idorada tizim ishlamay qolgan holatlar uchun zaxira tartibi belgilangan bo'lsa, faqat rahbariyat qarori bilan va aynan shu tartibga ko'ra ishlayman; o'zboshimchalik bilan «soddalashtirilgan» usullarni o'ylab topmayman. Uchinchidan, haydovchilarga vaziyatni ochiq tushuntiraman: nosozlik sababi va kutish vaqti haqida ma'lumot berish norozilikni kamaytiradi. Ustuvorlikni, masalan, tez buziladigan yoki xavfli yuklarni, rahbariyat belgilaydi. To'rtinchidan, smena almashinuvida keyingi xodimlarga holatni to'liq topshiraman. Beshinchidan, nazoratni bosim tufayli yuzaki qilmayman. Hodisa tugagach, xulosalar chiqarishda ishtirok etaman. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 236 Suhbat bileti 15 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Bojxona organlarida ishlashda qanday qiyinchiliklarni kutasiz va ularga qanday tayyorlanyapsiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savol nomzodning kasbni real tasavvur qilishini tekshiradi. Kutilayotgan qiyinchiliklarni ochiq aytib, har biriga tayyorgarlikni ko'rsatish kerak. Birinchi qiyinchilik — psixologik yuklama: norozi yoki agressiv yo'lovchilar, uzoq navbatlar. Tayyorgarlik: muloqot va nizolarni hal qilish ko'nikmalarini rivojlantirish, stressni boshqarishni o'rganish. Ikkinchi — navbatchilik jadvali, tungi smenalar va xizmat joyining o'zgarishi. Tayyorgarlik: oila bilan oldindan maslahatlashish, sog'lom turmush tarzi va jismoniy tayyorgarlik. Uchinchi — qonunchilik va texnologiyalarning tez o'zgarishi. Tayyorgarlik: doimiy o'qish, yangiliklarni kuzatish, elektron tizimlarni o'rganish. To'rtinchi — korrupsiyaga oid bosim va vasvasalar. Tayyorgarlik: o'z qadriyatlarimni aniq belgilab olish va har qanday shubhali taklifga qat'iy «yo'q» deyish. Qiyinchiliklarni tan olish zaiflik emas, balki ongli tanlov belgisidir. 2. Erkin bojxona zonasi va bojxona ombori rejimlari nima va ular bir-biridan qanday farq qiladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ikkala rejim ham xorijiy tovarlarni bojxona to'lovlarini darhol to'lamasdan mamlakat hududida ushlab turish imkonini beradi, ammo ularning maqsadi va imkoniyatlari farq qiladi. Bojxona ombori — tovarlarni bojxona nazorati ostida, maxsus ombor sifatida tashkil etilgan joyda belgilangan muddat saqlash rejimi. Unda asosan saqlash va tovarni saqlab qolish uchun oddiy operatsiyalar, masalan, qayta qadoqlash, saralashga ruxsat beriladi. Keyin tovar boshqa rejimga, masalan, importga yoki qayta eksportga joylashtiriladi. Bu tadbirkorga to'lovlarni tovar sotilgunga qadar kechiktirish imkonini beradi. Erkin bojxona zonasi esa belgilangan hudud bo'lib, unda xorijiy tovarlar nafaqat saqlanadi, balki qayta ishlanishi, yangi mahsulot ishlab chiqarishda foydalanilishi ham mumkin. Erkin zonalar odatda investitsiyalarni jalb qilish va eksportga yo'naltirilgan ishlab chiqarishni rivojlantirish uchun tashkil etiladi. Aniq shartlar qonunchilikda belgilanadi. 3. Xizmat mavqeini suiiste'mol qilish deganda nima tushuniladi? Misollar keltiring. Namunaviy javob / yechim: ✔ Xizmat mavqeini suiiste'mol qilish — xodimning o'z vakolatlaridan xizmat manfaatlariga zid ravishda, shaxsiy yoki boshqa shaxslar manfaati uchun foydalanishi. Bu korrupsiyaning keng tarqalgan ko'rinishlaridan biri bo'lib, jiddiy oqibatlarga olib kelsa, jinoiy javobgarlikka sabab bo'ladi. Bojxona tizimidagi misollar: qarindosh yoki tanishning yukiga asossiz imtiyoz berish yoki uni navbatsiz o'tkazish; raqobatchi firmaning yukini ataylab kechiktirish; qarindoshlarni o'z ta'siri orqali ishga joylashtirish; xizmat ma'lumotlarini tanish brokerga yoki tadbirkorga berish; xizmat transporti yoki boshqa mol- mulkdan shaxsiy maqsadda foydalanish; o'z mavqeidan foydalanib, xizmatdan tashqari nizolarda bosim o'tkazish. Bunga yo'l qo'ymaslik uchun xodim vakolat chegarasini aniq bilishi, manfaatlar to'qnashuvini e'lon qilishi va har bir qarorini qonun bilan asoslay olishi kerak. 4. Birlashgan Millatlar Tashkiloti nima va O'zbekiston bu tashkilot bilan qanday hamkorlik qiladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) — 1945-yilda Ikkinchi jahon urushidan keyin xalqaro tinchlik va xavfsizlikni saqlash, davlatlar o'rtasida do'stona munosabatlarni rivojlantirish va inson huquqlarini himoya qilish maqsadida tashkil etilgan eng yirik xalqaro tashkilot. Uning qarorgohi Nyu-Yorkda joylashgan. Asosiy organlari: Bosh Assambleya, Xavfsizlik Kengashi, Iqtisodiy va Ijtimoiy Kengash, Xalqaro sud va Kotibiyat. BMT tizimiga ko'plab ixtisoslashgan muassasa va dasturlar kiradi. O'zbekiston 1992- yilda BMTga a'zo bo'lgan. Hamkorlik barqaror rivojlanish maqsadlari, ta'lim, sog'liqni saqlash, ekologiya, xususan Orol dengizi muammosi, inson huquqlari sohalarida olib boriladi. Bojxona ishiga aloqador yo'nalishlar — giyohvandlik vositalari va uyushgan jinoyatchilikka qarshi kurash, savdoni soddalashtirish va transport bo'yicha BMT tuzilmalari bilan hamkorlik. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 237 5. Keys: yo'lovchi ayol retseptsiz katta miqdorda dori-darmon olib kelmoqda va kasal farzandi uchun ekanini aytib yig'lamoqda. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bunday vaziyatda insoniylik va qonunga rioya qilishni birga saqlash kerak. Birinchidan, ayolni tinchlantiraman, unga hurmat bilan munosabatda bo'laman va vaziyatni alohida, qulayroq joyda aniqlashni taklif qilaman. Ikkinchidan, dorilar ro'yxatini, ularning nomi va miqdorini tekshiraman: ba'zi dorilar erkin olib kirilishi mumkin, ba'zilari esa, masalan, tarkibida nazorat ostidagi moddalar bo'lgan dorilar, maxsus hujjat yoki retsept talab qiladi. Ikkinchi toifadagi dorilarga ehtiyot bo'lish kerak. Uchinchidan, tushuntirish va mavjud hujjatlarni, masalan, tibbiy ma'lumotnoma, shifokor tayinlovini so'rayman. To'rtinchidan, shubha bo'lsa, smena rahbari bilan maslahatlashaman va zarur hollarda tegishli mutaxassis xulosasini olaman. Beshinchidan, qaror faqat qonun asosida qabul qilinadi: ruxsat etilganlari chiqariladi, qolganlari bo'yicha belgilangan tartib qo'llaniladi va ayolga keyingi qonuniy yo'llar tushuntiriladi. Hamdardlik qoidalarni chetlab o'tishga sabab bo'lmaydi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 238 Suhbat bileti 16 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. O'zingizni bojxona xizmatida besh yildan keyin qayerda ko'rasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Besh yildan keyin o'zimni bojxona ishining barcha bosqichlarini amalda puxta o'zlashtirgan, mustaqil qaror qabul qila oladigan malakali mutaxassis sifatida ko'raman. Birinchi ikki yilda postda ishlab, rasmiylashtirish va nazorat jarayonlarini ichidan o'rganishni, tajribali hamkasblardan saboq olishni rejalashtiraman. Keyingi bosqichda tovarlar tasnifi, bojxona qiymatini aniqlash yoki xavflarni tahlil qilish kabi tor yo'nalishlardan birida chuqur mutaxassis bo'lishni istayman. Shu davrda malaka oshirish kurslarida o'qish, xorijiy tilni kasbiy darajada egallash va xalqaro standartlarni o'rganish niyatim bor. Lavozimda ko'tarilishni maqsad emas, balki to'plangan bilim va ishonchning tabiiy natijasi deb bilaman. Eng muhimi, besh yildan keyin ham halol nomim va hamkasblarim hurmatini saqlab qolgan bo'lishni xohlayman. 2. Bojxona nazorati nima va u qanday shakllarda amalga oshiriladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona nazorati - bu bojxona chegarasi orqali olib o'tilayotgan tovarlar va transport vositalarining qonunchilikka muvofiqligini ta'minlash maqsadida bojxona organlari tomonidan amalga oshiriladigan chora-tadbirlar majmuidir. Uning asosiy shakllariga quyidagilar kiradi: hujjatlar va ma'lumotlarni tekshirish, og'zaki so'rov o'tkazish, tushuntirishlar olish, tovarlar va transport vositalarini ko'zdan kechirish, zarur hollarda bojxona ko'rigini o'tkazish, shaxsiy ko'rik, tovarlarni markalash va hisobga olish, binolar va hududlarni ko'zdan kechirish. Zamonaviy amaliyotda nazorat xavflarni boshqarish tizimi asosida tanlab o'tkaziladi, ya'ni har bir yuk emas, balki xavf darajasi yuqori bo'lganlari chuqurroq tekshiriladi. Shuningdek, tovar chiqarilgandan keyin ham audit shaklida nazorat davom etishi mumkin. Nazorat qonuniy, asosli va savdo oqimiga ortiqcha to'siq yaratmaydigan bo'lishi kerak. 3. Siz rasmiylashtiradigan yuk egasi yaqin qarindoshingiz rahbarlik qiladigan firma bo'lib chiqdi. Qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bu klassik manfaatlar to'qnashuvi holati. Qarindoshlik munosabati mening xolisligimga ta'sir qilishi mumkin yoki hech bo'lmaganda tashqaridan shunday ko'rinadi. Shuning uchun birinchi navbatda bu yuk bo'yicha hech qanday harakat qilmay, darhol bevosita rahbarimga yozma ravishda xabar beraman. Rahbar ishni boshqa inspektorga topshirishi yoki boshqa chora ko'rishi kerak. Qarindoshimga ham bu masala bo'yicha men bilan bog'lanmasligini, barcha savollarni rasmiy tartibda hal qilishini tushuntiraman. Muhimi, men yukni na tezlashtiraman, na sekinlashtiraman, ya'ni na foyda, na zarar keltiraman. Manfaatlar to'qnashuvini yashirish uning o'zidan ham jiddiyroq oqibatlarga olib keladi, oshkor qilish esa ham meni, ham tashkilot obro'sini himoya qiladi. 4. O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qachon qabul qilingan va uning asosiy g'oyalari nimalardan iborat? Namunaviy javob / yechim: ✔ O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 1992-yil 8-dekabrda qabul qilingan. 2023-yil 30-aprelda umumxalq referendumi orqali Konstitutsiyaning yangi tahriri qabul qilindi. Konstitutsiya mamlakatning asosiy qonuni bo'lib, eng yuqori yuridik kuchga ega. Uning asosiy g'oyalari: O'zbekiston - suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat; xalq davlat hokimiyatining yagona manbai; inson, uning hayoti, erkinligi, sha'ni va qadr-qimmati oliy qadriyat; davlat hokimiyati qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatlariga bo'linadi; qonun ustuvorligi va barcha fuqarolarning qonun oldida tengligi. Bojxona xodimi uchun bu g'oyalar amaliy ahamiyatga ega: har bir nazorat harakati qonunga asoslanishi va inson huquqlarini hurmat qilishi shart. 5. Yo'lovchini ko'zdan kechirish paytida u deklaratsiya qilmagan katta miqdordagi chet el valyutasi aniqlandi. Yo'lovchi «bilmagan edim» deydi. Harakatlaringiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 239 Avvalo xotirjamlikni saqlab, yo'lovchiga hurmat bilan munosabatda bo'laman. Qonunni bilmaslik javobgarlikdan ozod qilmasligini muloyim tushuntiraman, ammo uni ayblovchi ohangda gapirmayman. Keyingi qadamlarim: aniqlangan pul mablag'larini yo'lovchi va guvohlar ishtirokida qayta sanash; holatni belgilangan tartibda hujjatlashtirish; bevosita rahbarimga xabar berish. Pulning kelib chiqishi va maqsadi haqida rasmiy tushuntirish olaman. Qaror - ma'muriy yoki boshqa chora qo'llash - men tomonidan emas, qonunchilik va vakolatli shaxslar tomonidan belgilanadi. Yo'lovchi qanchalik iltimos qilmasin yoki qanday taklif bermasin, protsedurani o'zgartirmayman. Shu bilan birga uning huquqlarini, jumladan, hujjatlar nusxasini olish va shikoyat qilish huquqini tushuntiraman. Bunday holatlar yo'lovchilarni oldindan xabardor qilish muhimligini ham ko'rsatadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 240 Suhbat bileti 17 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Sizningcha, bojxona inspektori uchun eng muhim shaxsiy fazilat qaysi va u sizda qanday namoyon bo'ladi? Namunaviy javob / yechim:✔ Menimcha, eng muhim fazilat - halollik, chunki bojxona inspektori har kuni moddiy manfaat bilan bog'liq vaziyatlarga duch keladi va uning har bir qarori davlat byudjeti hamda jamiyat xavfsizligiga ta'sir qiladi. Bilim va ko'nikmani o'rgatish mumkin, ammo halollik ichki tamoyil bo'lishi kerak. Menda bu fazilat kundalik hayotda namoyon bo'ladi: o'qish davrida imtihonlarda ko'chirmaslik, guruh loyihalarida o'z ulushimni aniq bajarish, xato qilganimda uni yashirmay tan olish odatim bor. Halollik bilan birga diqqatlilik va xotirjamlikni ham muhim deb bilaman: inspektor hujjatdagi kichik nomuvofiqlikni payqay olishi va bosim ostida ham to'g'ri qaror qabul qilishi kerak. Bu fazilatlarni xizmatda doimiy saqlash va mustahkamlash men uchun asosiy vazifa. 2. Bojxona rejimi nima? Eksport va import rejimlarining farqini tushuntiring. Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona rejimi - bu tovarlarning bojxona chegarasi orqali olib o'tilishi va bojxona hududida yoki undan tashqarida foydalanilishi maqsadiga qarab belgilanadigan qoidalar majmui. Tovar egasi rejimni o'zi tanlaydi va unga tegishli shartlarni bajarishi shart. Import, ya'ni erkin muomala uchun chiqarish rejimida chet eldan olib kelingan tovarlar bojxona to'lovlari to'langan va zarur cheklovlarga rioya qilingan holda mamlakat ichida cheklovsiz muomalaga chiqariladi. Eksport rejimida esa mamlakatda ishlab chiqarilgan yoki erkin muomaladagi tovarlar qaytarib olib kelish majburiyatisiz bojxona hududidan tashqariga olib chiqiladi. Asosiy farq - tovar oqimining yo'nalishi va uning keyingi taqdirida. Import ko'proq ichki bozorni himoya qilish va to'lovlar undirish bilan, eksport esa ko'pincha mahalliy ishlab chiqaruvchilarni qo'llab- quvvatlash bilan bog'liq. 3. Bir qarindoshingiz sizni rahbar sifatida o'z bo'linmangizga ishga joylashtirishni so'radi. Bunga qanday qaraysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bunday iltimosni rad etaman. Davlat xizmatiga qabul qilish ochiq tanlov, nomzodning bilim va malakasi asosida bo'lishi kerak. Qarindoshini ishga joylashtirish yoki unga to'g'ridan-to'g'ri bo'ysunadigan lavozimga tayinlash nepotizm deb ataladi va manfaatlar to'qnashuvining tipik ko'rinishidir. Bu boshqa nomzodlarga nisbatan adolatsizlik, jamoada ishonchsizlik va keyinchalik xizmat nazoratini xolis olib borishning imkonsizligiga olib keladi. Qarindoshimga hurmat bilan tushuntiraman: agar u haqiqatan malakali bo'lsa, umumiy tartibda hujjat topshirishi mumkin, ammo men tanlov jarayonida hech qanday ishtirok etmayman va bu haqda rahbariyatga oldindan ma'lum qilaman. Shaxsiy munosabatlarni xizmatdan ajratish davlat xizmatchisining asosiy burchlaridan biridir. 4. O'zbekiston Respublikasining davlat ramzlarini sanab bering va ularning ahamiyatini tushuntiring. Namunaviy javob / yechim: ✔ O'zbekiston Respublikasining davlat ramzlari - Davlat bayrog'i, Davlat gerbi va Davlat madhiyasi. Davlat bayrog'i 1991-yil 18-noyabrda qabul qilingan; unda moviy, oq va yashil ranglar qizil hoshiyalar bilan ajratilgan, moviy qismida yangi oy va o'n ikki yulduz tasvirlangan. Moviy rang osmon va suvni, oq rang tinchlik va poklikni, yashil rang tabiat va yangilanishni anglatadi. Davlat gerbida Humo qushi, quyosh, bug'doy boshoqlari va paxta chanoqlari tasvirlangan bo'lib, ular erkinlik, farovonlik va mehnatni ifodalaydi. Davlat madhiyasi rasmiy marosimlarda ijro etiladi. Ramzlar davlat suvereniteti va milliy birlikning timsoli. Bojxona xodimi chegarada davlatni namoyon etadi, shuning uchun ramzlarni hurmat qilish va ularning ma'nosini bilish uning kasbiy madaniyatining bir qismidir. 5. Chegarada o'zbek, rus va ingliz tillarini bilmaydigan chet ellik yo'lovchi bilan muloqot qilishingiz kerak. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 241 Birinchi navbatda xotirjam va do'stona munosabat ko'rsataman, chunki til to'sig'i yo'lovchida xavotir uyg'otadi. Muloqot uchun mavjud vositalardan foydalanaman: postdagi ko'p tilli axborot varaqalari va piktogrammalar, xizmat tomonidan ruxsat etilgan tarjima dasturlari, imo-ishora va oddiy so'zlar. Zarur bo'lsa, shu tilni biladigan hamkasbni yoki belgilangan tartibda tarjimonni chaqiraman. Yo'lovchiga nima kutayotganini - qaysi hujjatlar, qanday ko'rik - bosqichma-bosqich ko'rsataman. Agar huquqiy oqibatga ega harakatlar, masalan, bayonnoma tuzish kerak bo'lsa, yo'lovchining o'zi tushunadigan tilda tushuntirish olishi huquqini ta'minlash uchun rasmiy tarjimonsiz ish yuritmayman. Til bilmaslik nazoratni bekor qilmaydi, lekin u xodimdan qo'shimcha sabr va adolatni talab qiladi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 242 Suhbat bileti 18 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Tanqidni qanday qabul qilasiz? Hayotingizdan misol keltiring. Namunaviy javob / yechim:✔ Tanqidni rivojlanish manbai deb bilaman, garchi bu har doim ham oson bo'lmasa-da. Asosiy qoidam - darhol o'zimni himoya qilishga shoshilmay, avval tinglab, mohiyatini tushunish. Keyin tanqid asosli bo'lsa, xatoni tan olib, aniq tuzatish choralarini belgilayman; agar tushunmovchilik bo'lsa, xotirjam tushuntiraman. Misol uchun, amaliyot davrida rahbarim tayyorlagan hisobotimda ma'lumotlar tartibsiz va ba'zi raqamlar tekshirilmaganini aytdi. Avvaliga xafa bo'ldim, ammo keyin uning mulohazalarini yozib oldim, hisobotni qayta ishladim va o'zim uchun topshirishdan oldin tekshirish ro'yxatini tuzdim. Keyingi hisobotlarim ijobiy baholandi. Bojxona xizmatida bu ayniqsa muhim, chunki xatoni o'z vaqtida tuzatish uning oqibatlarini oldini oladi. 2. Bojxona to'lovlarining qanday turlari mavjud? Ularning har biri qisqacha nimani anglatadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona to'lovlariga odatda quyidagilar kiradi. Bojxona boji - tovar bojxona chegarasidan olib o'tilganda undiriladigan majburiy to'lov; u import va eksport bojlariga bo'linadi hamda tovarning qiymatidan, miqdoridan yoki aralash usulda hisoblanishi mumkin. Qo'shilgan qiymat solig'i - import qilinadigan tovarlar bo'yicha bojxona tomonidan undiriladigan bilvosita soliq. Aksiz solig'i - alkogol, tamaki mahsulotlari kabi alohida tovarlar uchun undiriladigan bilvosita soliq. Bojxona yig'imlari - bojxona rasmiylashtiruvi, saqlash yoki kuzatib borish kabi xizmatlar uchun to'lovlar. Bundan tashqari, ichki bozorni himoya qilish maqsadida maxsus, antidemping va kompensatsion bojlar qo'llanilishi mumkin. To'lovlarning aniq stavkalari amaldagi qonunchilik bilan belgilanadi va o'zgarib turadi, shuning uchun inspektor doimo amaldagi normativ hujjatlarga tayanishi kerak. 3. Mamnun bo'lgan yo'lovchi tekshiruvdan so'ng «rahmat» deb sizga kichik pul yoki qimmat bo'lmagan sovg'a uzatdi. Qanday javob berasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Har qanday holatda ham uni qabul qilmayman. Xizmat vazifasini bajarganim uchun shaxsan menga beriladigan pul yoki sovg'a, miqdoridan qat'i nazar, korrupsiya xavfini tug'diradi va xizmatchi odob- axloqiga zid. Bugun «minnatdorchilik» sifatida berilgan narsa ertaga xizmat qarorlariga ta'sir qilish vositasiga aylanishi mumkin. Yo'lovchiga muloyimlik bilan rahmat aytaman va bu qabul qilinmasligini, men faqat vazifamni bajarganimni tushuntiraman. Uni xijolat qilmaslikka harakat qilaman, chunki ko'pincha bu samimiy xohish. Agar yo'lovchi qat'iyat bilan qoldirib ketsa yoki holat pora taklifiga o'xshasa, darhol rahbarimga xabar beraman va belgilangan tartibda rasmiylashtiraman. Minnatdorchilik bildirishning to'g'ri yo'li - xizmat haqida ijobiy fikr qoldirish ekanini ham aytib o'tish mumkin. 4. Jahon bojxona tashkiloti haqida nimalarni bilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Jahon bojxona tashkiloti bojxona masalalari bo'yicha ixtisoslashgan yagona hukumatlararo xalqaro tashkilotdir. U 1952-yilda Bojxona hamkorligi kengashi nomi bilan tashkil etilgan, hozirgi nomini 1994- yildan buyon qo'llaydi, qarorgohi Bryusselda joylashgan. Uning tarkibiga dunyoning aksariyat davlatlari kiradi, O'zbekiston ham uning a'zosi. Tashkilotning asosiy vazifalari: bojxona tartib-taomillarini soddalashtirish va uyg'unlashtirish, xalqaro savdo xavfsizligini ta'minlash, kontrabandaga qarshi kurashda hamkorlik, bojxona xizmatlarining salohiyatini oshirish. U Tovarlarni tavsiflash va kodlashtirishning garmonlashtirilgan tizimi, qayta ko'rib chiqilgan Kioto konvensiyasi va SAFE standartlar to'plami kabi muhim hujjatlarni ishlab chiqqan. Har yili 26-yanvar Xalqaro bojxona kuni sifatida nishonlanadi. 5. Bayram oldidan postda katta navbat yig'ildi, odamlar norozi, ba'zilari baqirmoqda. Navbatchi inspektor sifatida nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 243 Birinchidan, o'zim xotirjam bo'lishim kerak, chunki xodimning asabiyligi navbatdagi vaziyatni yanada keskinlashtiradi. Keyin vaziyatni boshqarish uchun quyidagilarni qilaman. Navbatdagilarga ochiq va hurmat bilan ma'lumot beraman: kechikish sababi va taxminiy kutish vaqti. Ma'lumotsizlik norozilikning asosiy manbai. Rahbarimga yoki smena boshlig'iga zudlik bilan xabar berib, qo'shimcha xodimlar yoki qo'shimcha o'tish yo'laklarini ochish imkoniyatini so'rayman. Belgilangan tartibda alohida ehtiyojli shaxslar - nogironligi bor odamlar, keksalar, kichik bolali oilalarga e'tibor qarataman. Ammo navbatni tezlashtirish uchun nazorat sifatini pasaytirmayman yoki kimgadir norasmiy imtiyoz bermayman. Agar kimdir tartibni buzsa yoki tajovuzkor bo'lsa, xavfsizlik xizmatini jalb qilaman. Bayramdan keyin esa bunday holatlar takrorlanmasligi uchun takliflar beraman. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 244 Suhbat bileti 19 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Xorijiy tillarni bilishingiz bojxona xizmatida qanday yordam beradi va bu borada qanday rejalaringiz bor? Namunaviy javob / yechim:✔ Bojxona xodimi doimo xalqaro muhitda ishlaydi: chet ellik yo'lovchilar, xorijiy tashuvchilar, boshqa tillardagi tijorat hujjatlari, xalqaro tashkilotlar materiallari. Rus tilini erkin bilaman, ingliz tilini esa o'rta darajada egallaganman. Bu menga yo'lovchilar bilan to'g'ridan-to'g'ri muloqot qilish, invoys, yuk xati va sertifikatlarni tushunish, Jahon bojxona tashkilotining ingliz tilidagi qo'llanmalarini o'qish imkonini beradi. Til bilish tushunmovchilik va nizolarni kamaytiradi, inspektorning ishonchini oshiradi. Rejam - ingliz tilini kasbiy, ya'ni bojxona va tashqi savdo terminologiyasi darajasida mustahkamlash, buning uchun maxsus kurslarda o'qish va mutaxassislik adabiyotlarini muntazam o'qishni rejalashtiraman. Kelajakda qo'shni davlatlardan biri tilini ham o'rganish foydali deb hisoblayman. 2. Tranzit bojxona rejimi nima va uning xavflari qanday? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tranzit rejimi - bu chet el tovarlarining bir bojxona organidan ikkinchisiga, masalan, kirish postidan chiqish postigacha, bojxona nazorati ostida, bojxona to'lovlarini to'lamasdan va iqtisodiy cheklovlarni qo'llamasdan tashib o'tilishi. Bu mamlakat orqali tovarlarning tranzitini osonlashtiradi, ayniqsa, O'zbekiston kabi chet ellarga transport yo'laklari muhim bo'lgan davlat uchun. Rejim shartlari: tovarlar o'zgarishsiz saqlanishi, belgilangan muddat va yo'nalishga rioya qilinishi, bojxona plombalari buzilmasligi. Asosiy xavflar: tovarlarning yo'lda ichki bozorga noqonuniy tushirilishi, ya'ni to'lovlarni to'lamasdan sotilishi, hujjatlardagi ma'lumotlarning soxtalashtirilishi, taqiqlangan tovarlarni yashirish. Shuning uchun tranzitda kafolat ta'minoti, plomba, elektron kuzatuv vositalari va xavflarni tahlil qilish keng qo'llaniladi. 3. Xizmat davomida olgan ma'lumotlaringizni oshkor qilmaslik majburiyati nimani anglatadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona xodimi xizmat davomida tijorat siri, shaxsga doir ma'lumotlar, kontragentlar, narxlar, nazorat usullari va xavf profillari kabi maxfiy ma'lumotlarga ega bo'ladi. Ularni oshkor qilmaslik majburiyati shuni anglatadiki, bu ma'lumotlardan faqat xizmat maqsadida va belgilangan tartibda foydalaniladi, uchinchi shaxslarga, jumladan, oila a'zolari, do'stlar yoki jurnalistlarga berilmaydi. Masalan, bir firmaning import narxlarini uning raqobatchisiga aytish yoki qaysi yuklar chuqur tekshirilishini tashqariga oshkor qilish jiddiy zarar keltiradi va javobgarlikka sabab bo'ladi. Bu majburiyat xizmatdan ketgandan keyin ham saqlanadi. Amalda bu parollarni hech kimga bermaslik, hujjatlarni ochiq qoldirmaslik va xizmat masalalarini jamoat joylarida muhokama qilmaslikni ham anglatadi. 4. Davlat hokimiyatining bo'linishi prinsipi nima va O'zbekistonda u qanday namoyon bo'ladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Hokimiyatlarning bo'linishi prinsipi davlat hokimiyatining bir organ yoki shaxs qo'lida to'planib qolmasligi uchun uni qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatlariga ajratishni nazarda tutadi. Har bir tarmoq mustaqil ishlaydi va bir-birini muvozanatda ushlab turadi. O'zbekistonda qonun chiqaruvchi hokimiyatni ikki palatadan - Qonunchilik palatasi va Senatdan iborat Oliy Majlis amalga oshiradi. Ijro etuvchi hokimiyatni Vazirlar Mahkamasi va unga bo'ysunuvchi organlar amalga oshiradi. Sud hokimiyati qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatlardan mustaqil bo'lgan sudlar tomonidan amalga oshiriladi. Prezident davlat boshlig'i hisoblanadi. Bojxona organlari ijro etuvchi hokimiyat tizimiga kiradi: ular qonunlarni o'zlari chiqarmaydi, balki ijro etadi, ularning qarorlari ustidan esa sudga shikoyat qilish mumkin. 5. Bir yo'lovchi sizni ko'rik paytida telefonga yozib olgan va ijtimoiy tarmoqda «bojxonachi qo'pollik qildi» degan post joylagan. Post tarqalmoqda. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 245 Avvalo his-tuyg'ularga berilib, ijtimoiy tarmoqda shaxsan javob yozmayman, muallifga bog'lanib, postni o'chirishni talab qilmayman. Bu holatni yanada kuchaytiradi. Darhol rahbarimga voqea haqida to'liq va halol ma'lumot beraman: nima bo'lgani, qanday harakatlar qilganim, guvohlar va kuzatuv kameralari yozuvlari borligini aytaman. Tashkilotda rasmiy axborot berish uchun matbuot xizmati mavjud, javob shu kanal orqali berilishi kerak. Xizmat tekshiruvida ochiq ishtirok etaman. Agar men haqiqatan ham noto'g'ri ohangda gapirgan bo'lsam, buni tan olaman va kerak bo'lsa yo'lovchidan rasmiy tartibda uzr so'rashga tayyorman. Agar harakatlarim qonuniy bo'lgan bo'lsa, buni kamera yozuvlari tasdiqlaydi. Muhim saboq: har bir harakatimiz yozib olinishi mumkinligini doimo yodda tutib, odob saqlash. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 246 Suhbat bileti 20 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Smenali ish, tungi navbatchilik va bayram kunlari ishlashga qanday qaraysiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bojxona postlari kecha-kunduz, dam olish va bayram kunlarida ham ishlaydi, chunki chegara harakati to'xtamaydi. Bu kasbning tabiiy talabi ekanini tushunaman va unga ongli ravishda tayyorman. Ishga kirishdan oldin bu masalani oilam bilan muhokama qildim va ular meni qo'llab-quvvatlaydi. Smenali ishda samarali bo'lish uchun o'zimni tartibga solishim kerakligini bilaman: uyqu rejimiga rioya qilish, to'g'ri ovqatlanish, sport bilan shug'ullanish, smenadan keyin to'liq dam olish. Tungi navbatchilikda diqqat pasayishi xavfini ham tushunaman, shuning uchun charchoqni yashirmaslik va hamkasblar bilan bir-birini qo'llab-quvvatlash muhim. Bayram kunlari ishlash, ayniqsa, mas'uliyatli, chunki aynan shu paytda yo'lovchilar oqimi ko'payadi va odamlar xizmatimizdan ko'proq foydalanadi. 2. Tovarning bojxona qiymati nima va u qanday usullar bilan aniqlanadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona qiymati - bu bojxona bojlari va boshqa to'lovlarni hisoblash uchun asos bo'ladigan tovar qiymati. Uni to'g'ri aniqlash byudjet tushumlari va halol raqobat uchun juda muhim. Xalqaro amaliyotga, xususan, JSTning bojxona qiymatini baholash bo'yicha kelishuviga ko'ra, asosiy usul - import qilinayotgan tovar bilan tuzilgan bitim qiymati, ya'ni haqiqatda to'langan yoki to'lanadigan narx, unga qonunda belgilangan qo'shimchalar, masalan, tashish va sug'urta xarajatlari qo'shiladi. Agar bu usulni qo'llab bo'lmasa, navbatma-navbat zaxira usullar qo'llaniladi: aynan bir xil tovarlar bilan bitim qiymati, o'xshash tovarlar bilan bitim qiymati, chegirma usuli, qiymatni qo'shish usuli va zaxira usul. Usullar ixtiyoriy emas, belgilangan ketma-ketlikda qo'llaniladi. 3. Davlat xizmatchisi qo'shimcha daromad keltiruvchi faoliyat bilan shug'ullanishi mumkinmi? Fikringizni asoslang. Namunaviy javob / yechim: ✔ Umumiy qoidaga ko'ra, davlat xizmatchisi, jumladan, bojxona xodimi tadbirkorlik faoliyati bilan shug'ullanishi yoki boshqa haq to'lanadigan ishda ishlashi cheklangan. Odatda ilmiy, pedagogik va ijodiy faoliyat bundan mustasno, lekin bunda ham xizmat vazifalariga zarar yetkazmaslik va manfaatlar to'qnashuvi bo'lmasligi shart. Buning sababi aniq: agar bojxona xodimi, masalan, import bilan shug'ullanadigan firmaga ega bo'lsa yoki unda maslahatchi sifatida ishlasa, u o'zi nazorat qiladigan sohada shaxsiy manfaatga ega bo'ladi. Bu xolislikni yo'qotadi. Shuning uchun men bo'sh vaqtimda faqat ruxsat etilgan faoliyat bilan shug'ullanaman va har qanday shubhali holatda oldindan rahbariyat yoki tegishli bo'limdan maslahat olaman. Aniq cheklovlarni esa amaldagi qonunchilikdan tekshiraman. 4. Tashqi iqtisodiy faoliyat nima va uning ishtirokchilari kimlar? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tashqi iqtisodiy faoliyat - bu mamlakat ichidagi va xorijiy shaxslar o'rtasidagi savdo, investitsiya, ishlab chiqarish, ilmiy-texnik va boshqa iqtisodiy aloqalar. Uning asosiy shakllari: tovarlar va xizmatlar eksporti hamda importi, xorijiy investitsiyalar, qo'shma korxonalar, texnologiya va intellektual mulk savdosi. Ishtirokchilar - O'zbekiston va chet el yuridik shaxslari, yakka tartibdagi tadbirkorlar va belgilangan hollarda jismoniy shaxslar. Davlat tashqi iqtisodiy faoliyatni tartibga solishda tarif choralari, ya'ni bojxona bojlari, va notarif choralar - litsenziyalash, sertifikatlash, kvotalar, texnik reglamentlardan foydalanadi. Bojxona organlari bu faoliyatning eng muhim nazorat bo'g'ini: ular tovarlar harakatini rasmiylashtiradi, to'lovlarni undiradi va statistik ma'lumotlarni shakllantiradi. 5. Import qilinayotgan tovarning invoysidagi narx bozor narxlaridan sezilarli darajada past ekanini payqadingiz. Harakatlaringiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Past narx o'z-o'zidan qoidabuzarlik emas: chegirma, eskirgan model yoki uzoq muddatli shartnoma bo'lishi mumkin. Shuning uchun xulosaga shoshilmayman, lekin e'tiborsiz ham qoldirmayman. Avvalo bu holatni qonuniy tartibda tekshirishni boshlayman: o'xshash tovarlar bo'yicha bojxona ma'lumotlar Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 247 bazasidagi narxlar bilan solishtiraman, hujjatlarning to'liqligini tekshiraman. Deklarantdan belgilangan tartibda qo'shimcha hujjatlar va tushuntirishlar so'rayman: shartnoma, to'lov hujjatlari, narx hisob- kitobi. Agar shubha saqlanib qolsa, rahbarimga xabar beraman va bojxona qiymatini tekshirish yoki tuzatish tartibini qo'llayman. Deklarant bilan norasmiy kelishuv yoki «muammoni hal qilish» takliflari mutlaqo istisno. Shu bilan birga deklarantning huquqlari, xususan, qarordan shikoyat qilish huquqi ta'minlanishi kerak. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 248 Suhbat bileti 21 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Jamoada ishlash tajribangiz haqida gapirib bering. Jamoadagi o'rningizni qanday tasvirlaysiz? Namunaviy javob / yechim:✔ O'qish davrida bir necha jamoaviy loyihalarda va talabalar tashkilotida ishtirok etganman. Masalan, kurs ishimizda besh kishilik guruh bo'lib xalqaro savdo statistikasini tahlil qildik. Men ma'lumotlarni yig'ish va tekshirish vazifasini oldim, chunki tizimli va diqqatli ishlash mening kuchli tomonim. Guruhda kelishmovchilik bo'lganda, odatda, muhokamani xulosaga olib keluvchi, har bir fikrni tinglab, umumiy yechim topishga yordam beruvchi rolni o'ynayman. Jamoada muvaffaqiyat uchun aniq vazifa taqsimoti, ochiq muloqot va o'z ulushini o'z vaqtida bajarish eng muhim deb hisoblayman. Bojxona postida ham ish jamoaviy: bir inspektorning xatosi butun smenaga ta'sir qiladi. Shuning uchun hamkasblarga yordam berish va kerak bo'lsa ulardan yordam so'rashdan uyalmaslik kerak. 2. Tovarlar nomenklaturasi nima va tovarni to'g'ri tasniflash nima uchun muhim? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tashqi iqtisodiy faoliyat tovarlar nomenklaturasi - bu tovarlarni kodlar orqali tizimlashtirilgan tasnifi. U Jahon bojxona tashkiloti tomonidan ishlab chiqilgan Tovarlarni tavsiflash va kodlashtirishning garmonlashtirilgan tizimiga asoslanadi. Bu tizim dunyoning aksariyat mamlakatlarida qo'llaniladi, shuning uchun bir tovar turli davlatlarda bir xil dastlabki kodlarga ega bo'ladi. Tasnif bo'limlar, guruhlar, tovar pozitsiyalari va subpozitsiyalardan iborat; uni qo'llash asosiy talqin qoidalari asosida amalga oshiriladi. To'g'ri tasniflash juda muhim, chunki tovar kodi bojxona boji stavkasini, aksiz va boshqa to'lovlarni, tovarga nisbatan taqiq va cheklovlarni, litsenziya yoki sertifikat talab qilinishini belgilaydi. Shuningdek, tashqi savdo statistikasi ham kodlar asosida shakllanadi. Xato kod to'lovlarning kam yoki ko'p undirilishiga olib keladi. 3. Yaqin do'stingiz tadbirkor, uning yuki sizning postingizda. U sizdan «faqat tezroq chiqarib bering, boshqa hech narsa kerak emas» deb iltimos qildi. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Do'stimga samimiy, ammo qat'iy javob beraman: barcha yuklar bir xil tartibda, navbat va qoidalar asosida rasmiylashtiriladi, men uning yukini alohida tezlashtira olmayman. Hatto «faqat tezroq» degan iltimos ham boshqa tadbirkorlarga nisbatan imtiyoz berish bo'lib, xizmat mavqeidan shaxsiy munosabatlar uchun foydalanish hisoblanadi. Bundan tashqari, bizning do'stligimiz manfaatlar to'qnashuvini keltirib chiqaradi, shuning uchun bu yuk bilan shaxsan ishlamasligim kerak. Rahbarimga bu haqda xabar beraman va yuk boshqa inspektorga berilishini so'rayman. Do'stimga esa jarayonni tezlashtirishning qonuniy yo'llarini tushuntiraman: hujjatlarni oldindan to'liq tayyorlash, elektron deklaratsiyadan foydalanish, malakali bojxona brokeri bilan ishlash. Haqiqiy do'st meni noqulay ahvolga solmasligini tushunadi. 4. Fuqarolarning Konstitutsiyada belgilangan asosiy huquq va burchlarini sanab bering. Namunaviy javob / yechim: ✔ Konstitutsiya inson va fuqarolarning huquq va erkinliklarini kafolatlaydi. Shaxsiy huquqlar: yashash huquqi, shaxsiy erkinlik va daxlsizlik, sha'n va qadr-qimmatni himoya qilish, fikr va so'z erkinligi, vijdon erkinligi, harakatlanish erkinligi. Siyosiy huquqlar: saylash va saylanish, davlat ishlarini boshqarishda ishtirok etish, murojaat qilish. Iqtisodiy va ijtimoiy huquqlar: mulkdor bo'lish, mehnat qilish, ijtimoiy ta'minot, ta'lim olish, sog'liqni saqlash. Barcha huquqlar sud himoyasi bilan kafolatlangan. Fuqarolarning burchlari: Konstitutsiya va qonunlarga rioya qilish, boshqa shaxslarning huquq va qonuniy manfaatlarini hurmat qilish, soliq va boshqa majburiy to'lovlarni to'lash, atrof-muhitni asrash, Vatanni himoya qilish. Bojxona xodimi uchun burchlar bilan birga fuqaroning huquqlarini, ayniqsa, shaxsiy daxlsizlik va murojaat qilish huquqini hurmat qilish muhim. 5. Hamkasbingiz deklarantdan konvert olayotganini ko'rib qoldingiz. U sizga «bu shunchaki sovg'a, hamma oladi» dedi. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 249 Bu vaziyat juda og'ir, chunki gap hamkasb haqida ketmoqda, ammo jim turish ham men uchun qabul qilinmaydi. «Hamma oladi» degan bahona hech narsani oqlamaydi: deklarantdan xizmat vazifasi bilan bog'liq holda olingan pul yoki sovg'a pora belgilariga ega. Avvalo hamkasbimga bunga qo'shila olmasligimni va bu xizmat qoidalariga zid ekanini aniq aytaman. O'zim tergov o'tkazishga yoki konvertni tortib olishga urinmayman. Ko'rgan narsamni - vaqt, joy, ishtirokchilar - aniq yodlab qolaman va darhol belgilangan kanal orqali: bevosita rahbarimga, agar u ham aloqador bo'lsa, ichki xavfsizlik yoki komplayens bo'linmasiga yoki ishonch telefoniga xabar beraman. Xabar berish sotqinlik emas, balki qonun va tashkilot obro'sini himoya qilish. Jim tursam, o'zim ham sherikka aylanaman. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 250 Suhbat bileti 22 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Hayotingizda muvaffaqiyatsizlikka uchragan holat va undan olgan saboqlaringiz haqida gapirib bering. Namunaviy javob / yechim:✔ Universitetning ikkinchi kursida xalqaro talabalar tanloviga qatnashdim va yaxshi tayyorlandim deb o'ylagandim, ammo birinchi bosqichdan o'ta olmadim. Natijani tahlil qilganimda, asosiy sabab nazariy bilimni o'zlashtirganimga qaramay, amaliy vaziyatlar bo'yicha topshiriqlarga yetarlicha tayyorlanmaganim, vaqtni noto'g'ri taqsimlaganim edi. Bu menga muhim saboq berdi: birinchidan, o'z kuchimga ortiqcha ishonmasdan, tayyorgarlikni tizimli rejalashtirish kerak; ikkinchidan, nazariyani amaliyot bilan birga o'rganish lozim; uchinchidan, muvaffaqiyatsizlik - yakun emas, balki ma'lumot manbai. Keyingi yili qayta qatnashib, yuqori o'rinni egalladim. Bojxona xizmatida ham xatolar bo'lishi mumkin, muhimi ularni yashirmasdan tahlil qilish va takrorlamaslik. 2. Tovarning kelib chiqish mamlakati nima va u nima uchun aniqlanadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tovarning kelib chiqish mamlakati - bu tovar to'liq ishlab chiqarilgan yoki yetarli darajada qayta ishlangan mamlakat. U tovar qaysi mamlakatdan jo'natilganligi bilan bir xil bo'lmasligi mumkin: masalan, Xitoyda ishlab chiqarilgan tovar Birlashgan Arab Amirliklaridan jo'natilishi mumkin. Kelib chiqish mamlakatini aniqlash bir necha maqsadda zarur: tarif imtiyozlari va preferensiyalarni qo'llash, chunki erkin savdo bitimlari bo'yicha ayrim mamlakatlar tovarlariga past boj yoki nol stavka qo'llanilishi mumkin; antidemping va boshqa maxsus choralarni qo'llash; ayrim mamlakatlarga nisbatan cheklovlarni ta'minlash; savdo statistikasini yuritish. Kelib chiqish odatda kelib chiqish sertifikati bilan tasdiqlanadi. Bojxona organi uning haqiqiyligini tekshirishi, shubha bo'lganda tasdiqlash so'rovi yuborishi mumkin. 3. Korrupsiya xavfini kamaytirishda raqamlashtirish va shaffoflikning roli qanday? Namunaviy javob / yechim: ✔ Korrupsiyaning asosiy shartlaridan biri - xodim va fuqaroning to'g'ridan-to'g'ri, nazoratsiz muloqoti hamda qaror qabul qilishdagi keng ixtiyoriylik. Raqamlashtirish bu shartlarni kamaytiradi. Elektron deklaratsiya va «yagona darcha» tizimlari hujjatlarni shaxsan topshirish zaruratini qisqartiradi. Avtomatlashtirilgan xavflarni boshqarish tizimi qaysi yukni tekshirishni xodimning shaxsiy xohishiga emas, ob'ektiv mezonlarga bog'laydi. Har bir harakat elektron tizimda qayd etiladi, bu esa keyinchalik tekshirish imkonini beradi. Videokuzatuv va tana kameralari ham xodimni, ham fuqaroni himoya qiladi. Shaffoflik esa qoidalar, to'lovlar va muddatlar ochiq e'lon qilinishini, fuqarolar o'z huquqlarini bilishini anglatadi. Ammo texnologiya yetarli emas: xodimning shaxsiy halolligi va to'g'ri tashkiliy madaniyat bo'lmasa, har qanday tizimni chetlab o'tishga urinishlar bo'ladi. 4. O'zbekiston qaysi davlatlar bilan chegaradosh va geografik joylashuv bojxona ishiga qanday ta'sir qiladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ O'zbekiston Markaziy Osiyoning markazida joylashgan va besh davlat bilan chegaradosh: Qozog'iston, Qirg'iziston, Tojikiston, Afg'oniston va Turkmaniston. O'zbekiston dunyodagi ikki marta dengizga chiqish imkoni bo'lmagan ikki davlatdan biri, ya'ni u ham, uning barcha qo'shnilari ham dengizga bevosita chiqa olmaydi. Bu bojxona ishiga sezilarli ta'sir ko'rsatadi. Birinchidan, tashqi savdo avtomobil, temir yo'l va havo transporti orqali, ko'pincha bir necha davlat hududi orqali amalga oshadi, shuning uchun tranzit rejimi va xalqaro transport yo'laklari katta ahamiyatga ega. Ikkinchidan, qo'shni davlatlar bilan hamkorlik, ma'lumot almashish va chegara o'tkazish punktlarini modernizatsiya qilish muhim. Uchinchidan, Afg'oniston yo'nalishida xavfsizlik va giyohvandlik vositalari kontrabandasiga qarshi kurash alohida ahamiyatga ega. 5. Ko'rik paytida yosh bolalari bor oila: bolalar yig'layapti, ota-ona charchagan va asabiy. Yuklarni ko'rikdan o'tkazish zarur. Qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 251 Bunday vaziyatda nazoratni bekor qilmagan holda insoniylikni maksimal darajada ko'rsatish kerak. Avvalo oilaga xotirjam va do'stona munosabatda bo'lib, nima qilinishi va qancha vaqt olishini qisqacha tushuntiraman. Imkoniyat bo'lsa, ularga o'tirish joyi, suv taklif qilaman, bolalarni ona bilan birga qulay joyda kutishiga ruxsat beraman, ko'rikni esa bir ota-ona ishtirokida o'tkazaman. Ko'rikni tez, ammo sifatli o'tkazaman: avval zarur buyumlarni tekshirib, ortiqcha narsalarni titkilamayman. Bolalarning narsalari va oziq-ovqatiga ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo'laman. Bolaga nisbatan shaxsiy ko'rik kabi alohida harakatlar faqat qonuniy asos bo'lganda va qonuniy vakil ishtirokida o'tkaziladi. Ota-onaning asabiyligini shaxsiy qabul qilmayman. Shu bilan birga, bolalar borligi ko'rikdan voz kechish uchun asos bo'lmaydi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 252 Suhbat bileti 23 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Stressga chidamliligingizni qanday baholaysiz va stressni qanday boshqarasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Stressga chidamliligimni yaxshi deb baholayman, ammo uni doimo rivojlantirish kerak deb bilaman. Masalan, imtihon sessiyasi va ishlab chiqarish amaliyoti bir vaqtga to'g'ri kelganda, vazifalarni ustuvorlik bo'yicha tartiblab, ikkalasini ham muvaffaqiyatli yakunladim. Stressni boshqarishda bir necha usuldan foydalanaman. Birinchidan, vaziyatda his-tuyg'ularni emas, faktlarni tahlil qilishga harakat qilaman: muammo nima, mening nazoratimda nima bor. Ikkinchidan, nafas olish mashqlari va qisqa tanaffus orqali o'zimni tinchlantiraman. Uchinchidan, muntazam sport, to'g'ri uyqu va oilam bilan vaqt o'tkazish umumiy chidamliligimni oshiradi. Bojxonada yo'lovchilarning tajovuzi, katta oqim va mas'uliyatli qarorlar stressni keltirib chiqaradi. Bunday paytda xotirjamlik nafaqat menga, balki xizmat sifatiga ham kerak. 2. Xavflarni boshqarish tizimi bojxona ishida qanday qo'llaniladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Xavflarni boshqarish tizimi bojxona nazoratini barcha tovarlarga bir xil darajada emas, balki xavf darajasiga qarab tanlab qo'llash imkonini beradi. Bu bir vaqtning o'zida nazorat samaradorligini oshiradi va halol tadbirkorlar uchun savdoni tezlashtiradi. Tizim quyidagicha ishlaydi: avval ma'lumotlar to'planadi va tahlil qilinadi, keyin xavf ko'rsatkichlari va profillari, masalan, tovar turi, kelib chiqish mamlakati, deklarantning tarixi, narx darajasi asosida shakllantiriladi. Deklaratsiya topshirilganda tizim avtomatik ravishda xavf darajasini belgilaydi va uni yo'laklardan biriga yo'naltiradi: yashil - minimal nazorat, sariq - hujjatlarni tekshirish, qizil - tovarni jismoniy ko'rikdan o'tkazish. Natijalar tizimga qaytarilib, profillar doimo yangilanadi. Bu yondashuv Jahon bojxona tashkiloti va Kioto konvensiyasi tavsiyalariga mos keladi. 3. Pora taklif qilinganda bojxona xodimi qanday harakat qilishi kerak? Namunaviy javob / yechim: ✔ Birinchidan, taklifni so'zsiz va aniq rad etish kerak, ikki ma'noli javoblar yoki «keyin gaplashamiz» kabi iboralardan qochish lozim. Ikkinchidan, xotirjamlikni saqlab, taklif qilayotgan shaxsga pora berish ham jinoiy javobgarlikka sabab bo'lishini muloyim, ammo qat'iy eslatish mumkin. Uchinchidan, holat haqida darhol belgilangan tartibda xabar berish: bevosita rahbarga, ichki xavfsizlik yoki komplayens bo'linmasiga. Ko'pgina tashkilotlarda bu xabar berish xodimning majburiyatidir. To'rtinchidan, holatni imkon qadar aniq qayd etish: vaqt, joy, ishtirokchilar, so'zlar, guvohlar, kuzatuv kameralari. Pul yoki narsani o'zim ushlab qolmayman, qaytarish yoki yashirishga ham urinmayman. Muhimi, poraga rad javobi bergandan keyin ham shu shaxsning ishini qonun doirasida xolis davom ettirish, uni jazolash maqsadida sun'iy qiyinchilik tug'dirmaslik. 4. Qayta ko'rib chiqilgan Kioto konvensiyasi nimaga bag'ishlangan? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona tartib-taomillarini soddalashtirish va uyg'unlashtirish to'g'risidagi xalqaro konvensiya Kioto konvensiyasi nomi bilan mashhur. U Jahon bojxona tashkiloti doirasida dastlab 1973-yilda qabul qilingan va keyinchalik zamonaviy talablarga moslashtirilib, qayta ko'rib chiqilgan. Konvensiya bojxona ishining asosiy tamoyillarini belgilaydi: tartib-taomillarning soddaligi, oldindan aytib bo'ladiganligi va shaffofligi, xavflarni boshqarish va audit asosidagi nazorat, axborot texnologiyalaridan maksimal foydalanish, bojxona va biznes o'rtasidagi hamkorlik, bojxona qarorlari ustidan shikoyat qilish huquqi. Uning tuzilishi umumiy ilova va bojxona rejimlariga bag'ishlangan maxsus ilovalardan iborat. Konvensiya ko'pgina mamlakatlarning bojxona qonunchiligi uchun namuna bo'lib xizmat qiladi va xalqaro savdoni osonlashtirishga qaratilgan. 5. Navbatchilik paytida bojxona axborot tizimi butunlay ishlamay qoldi, yo'lovchilar va transportlar navbati ortmoqda. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 253 Avvalo vahimaga tushmasdan, darhol smena boshlig'iga va texnik xizmatga nosozlik haqida xabar beraman, nosozlik boshlangan vaqtni qayd etaman. Keyin bunday holatlar uchun belgilangan zaxira tartibga amal qilaman: agar u qog'oz hujjatlar yoki keyinchalik tizimga kiritish uchun vaqtinchalik qayd yuritishni nazarda tutsa, shunga muvofiq ishlayman. Asosiy qoida: tizim ishlamayotgani nazoratdan voz kechishga asos emas. Shu sababli hech kimni ro'yxatga olmasdan yoki tekshirmasdan o'tkazib yubormayman, o'zboshimchalik bilan yangi tartib o'ylab topmayman. Yo'lovchi va haydovchilarga kechikish sababini ochiq tushuntiraman, taxminiy vaqtni aytaman. Alohida ehtiyojli shaxslarga e'tibor beraman. Tizim tiklangach, vaqtincha qayd etilgan barcha ma'lumotlarni to'liq va aniq kiritaman, holat haqida hisobot tayyorlayman. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 254 Suhbat bileti 24 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Bo'sh vaqtingizda kasbiy rivojlanish uchun nimalar qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Kasbiy rivojlanishni doimiy jarayon deb bilaman. Bo'sh vaqtimda bir necha yo'nalishda ishlayman. Birinchidan, bojxona va tashqi savdo sohasidagi qonunchilik yangiliklarini rasmiy manbalardan kuzatib boraman, chunki bu soha tez o'zgaradi. Ikkinchidan, ingliz tilini o'rganishni davom ettiraman va Jahon bojxona tashkiloti hamda boshqa xalqaro tashkilotlarning ochiq materiallari, masalan, onlayn kurslari bilan tanishaman. Uchinchidan, kompyuter savodxonligimni, ayniqsa, jadvallar bilan ishlash va ma'lumotlarni tahlil qilish ko'nikmalarimni oshiraman, chunki bojxona ishi tobora raqamlashmoqda. To'rtinchidan, logistika va xalqaro savdo bo'yicha kitoblar o'qiyman. Bundan tashqari, jismoniy tayyorgarlik ham muhim, shuning uchun muntazam sport bilan shug'ullanaman. Xizmatga kirgach, tashkilot taklif qiladigan malaka oshirish imkoniyatlaridan to'liq foydalanmoqchiman. 2. Yo'lovchilarni bojxona rasmiylashtiruvida «yashil» va «qizil» yo'laklar tizimi qanday ishlaydi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ikki yo'lakli tizim jismoniy shaxslarni bojxona rasmiylashtiruvini soddalashtirish uchun xalqaro amaliyotda keng qo'llaniladi. «Yashil» yo'lak deklaratsiya qilinishi shart bo'lgan tovarlari, ya'ni belgilangan me'yordan ortiq yoki to'lov to'lanadigan tovarlar, taqiqlangan yoki cheklangan narsalar, deklaratsiya qilinishi lozim bo'lgan miqdordagi valyutasi bo'lmagan yo'lovchilar uchun mo'ljallangan. Bu yo'lakdan o'tish yo'lovchining o'zi bayon qilgan holatining bir shakli hisoblanadi. «Qizil» yo'lak esa deklaratsiya qilinishi lozim bo'lgan narsalari bor yo'lovchilar uchun; ular yozma deklaratsiya to'ldiradi. Muhimi, yashil yo'lakda ham bojxona nazorati to'liq bekor qilinmaydi: inspektor tanlab tekshirish o'tkazishi mumkin. Agar yashil yo'lakdan o'tgan yo'lovchida deklaratsiya qilinmagan tovarlar aniqlansa, bu javobgarlikka olib keladi. Tizimning maqsadi - halol yo'lovchilar vaqtini tejash. 3. Xizmatdan tashqari vaqtda bojxona xodimining xulq-atvoriga qanday talablar qo'yiladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona xodimi formani yechgandan keyin ham davlat xizmatchisi bo'lib qoladi va jamiyat uni tashkilot vakili sifatida qabul qiladi. Shuning uchun xizmatdan tashqari vaqtdagi xulq-atvor ham tashkilot obro'siga ta'sir qiladi. Asosiy talablar: qonunlarga rioya qilish, jamoat joylarida odob saqlash, spirtli ichimliklarni suiiste'mol qilmaslik, shubhali shaxslar va tanishlar bilan xizmatga ta'sir qilishi mumkin bo'lgan aloqalardan qochish. Xizmat guvohnomasi yoki lavozimidan shaxsiy masalalarni hal qilish uchun foydalanish mumkin emas, masalan, yo'l harakati xavfsizligi xodimiga «men bojxonachiman» deb imtiyoz so'rash. Ijtimoiy tarmoqlarda ham ehtiyotkor bo'lish lozim: xizmat ma'lumotlarini oshkor qilmaslik, formada noo'rin suratlar joylashtirmaslik. Qisqasi, xodim har doim qonunga hurmat namunasi bo'lishi kerak. 4. TIR konvensiyasi va TIR karneti nima? Namunaviy javob / yechim: ✔ TIR - bu xalqaro yo'l tashishlari tizimi bo'lib, TIR karnetlarini qo'llagan holda tovarlarni xalqaro tashish to'g'risidagi bojxona konvensiyasiga asoslanadi. Konvensiya BMT Yevropa iqtisodiy komissiyasi doirasida qabul qilingan va ko'plab davlatlar, jumladan, O'zbekiston uning ishtirokchisi. Tizimning mohiyati: tovarlar plombalangan transport vositasi yoki konteynerda jo'natuvchi mamlakatdan manzilgacha bir necha davlat orqali bitta bojxona hujjati - TIR karneti bilan tashiladi. Tranzit mamlakatlarda yuk odatda faqat plomba va hujjatlar tekshiriladi, jismoniy ko'rik esa istisno holatlarda o'tkaziladi. Bojxona to'lovlari xalqaro kafolat zanjiri orqali ta'minlanadi. Bu tizim chegaralarda kutish vaqtini qisqartiradi va xarajatlarni kamaytiradi. O'zbekiston kabi dengizga chiqish imkoni bo'lmagan davlat uchun TIR alohida ahamiyatga ega. 5. Mast yo'lovchi ko'rikdan bosh tortib, sizga jismoniy tahdid qilmoqda. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 255 Bu holatda birinchi o'rinda xavfsizlik: mening, hamkasblarim va atrofdagi yo'lovchilarning xavfsizligi. Avvalo yo'lovchi bilan masofani saqlab, xotirjam, past ovozda gapiraman, uni tahqirlamayman va bahsga kirishmayman. Darhol hamkasblarimni va belgilangan tartibda xavfsizlikni ta'minlovchi xizmatni chaqiraman, holat haqida smena boshlig'iga xabar beraman. Yolg'iz o'zim uni majburlab ko'rikdan o'tkazishga urinmayman. Jismoniy kuch yoki maxsus vositalar faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda, vakolatli shaxslar tomonidan va zarur darajada qo'llanilishi mumkin. Videokuzatuv ishlayotganiga ishonch hosil qilaman. Yo'lovchi tinchlangach yoki vakolatli xodimlar kelgach, ko'rik belgilangan tartibda davom ettiriladi. Holatni guvohlar ko'rsatmalari bilan hujjatlashtiraman. Mastlik nazoratdan ozod qilmaydi, balki qo'shimcha javobgarlikka olib kelishi mumkin. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 256 Suhbat bileti 25 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Oilangiz bojxonadagi ishingizga qanday qaraydi va ish bilan shaxsiy hayot muvozanatini qanday saqlaysiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Oilam mening tanlovimni qo'llab-quvvatlaydi va bu ishning mas'uliyatini tushunadi. Ishga kirishdan oldin smenali grafik, ehtimoliy xizmat safarlari va bayram kunlari navbatchilik qilish haqida ochiq gaplashdik. Muvozanatni saqlash uchun bir necha qoidaga amal qilmoqchiman. Birinchidan, xizmat vaqtida to'liq ishga e'tibor qarataman, uyda esa oilam bilan sifatli vaqt o'tkazaman. Ikkinchidan, xizmat masalalarini uyda batafsil muhokama qilmayman, chunki ko'p ma'lumotlar maxfiy, ish stressini ham uyga olib kelmaslikka harakat qilaman. Uchinchidan, dam olish kunlarimni oldindan rejalashtiraman. Oila tomonidan qo'llab-quvvatlash men uchun muhim. Shu bilan birga, oila a'zolarim ham mening lavozimimdan foydalanib iltimos qilmasligi kerakligini tushunishadi, bu masalada ham kelishib olganmiz. 2. Elektron deklaratsiyalash va «yagona darcha» tamoyilining mohiyati nimada? Namunaviy javob / yechim: ✔ Elektron deklaratsiyalash - bu bojxona deklaratsiyasi va unga ilova qilinadigan hujjatlarni qog'oz shaklida emas, elektron ko'rinishda axborot tizimlari orqali topshirish. Bu rasmiylashtirish vaqtini qisqartiradi, xatolarni kamaytiradi, inspektor va deklarant o'rtasidagi bevosita muloqot zaruratini qisqartirib, korrupsiya xavfini pasaytiradi, ma'lumotlarni avtomatik tahlil qilish imkonini beradi. «Yagona darcha» tamoyili esa tashqi savdo ishtirokchisi barcha zarur hujjat va ma'lumotlarni bir marta, bitta kirish nuqtasi orqali taqdim etishini anglatadi. Ma'lumotlar keyin bojxona, sertifikatlash, fitosanitariya, veterinariya va boshqa nazorat organlari o'rtasida elektron almashinadi. Bu tadbirkorni bir necha idoraga alohida murojaat qilishdan qutqaradi. Bu tamoyil BMT tavsiyalari va Jahon bojxona tashkiloti standartlarida savdoni osonlashtirishning muhim vositasi sifatida belgilangan. 3. Ba'zan «bu juda kichik qoidabuzarlik, hech kim bilmaydi» degan fikr paydo bo'ladi. Bunga qanday qaraysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bu fikrni xavfli deb hisoblayman. Korrupsiya va qoidabuzarliklar ko'pincha aynan «kichik» narsalardan boshlanadi: bir marta hujjatni tekshirmaslik, bir marta tanishga yon berish, bir marta kichik sovg'a olish. Har bir kichik og'ish keyingisini osonlashtiradi va asta-sekin me'yorga aylanadi. Bundan tashqari, bojxonada «kichik» narsalar ham katta oqibatlarga olib kelishi mumkin: tekshirilmagan yuk ichida taqiqlangan modda yoki xavfli tovar bo'lishi mumkin. «Hech kim bilmaydi» degan fikr ham noto'g'ri: elektron tizimlar, videokuzatuv, tekshiruvlar mavjud, eng muhimi esa men o'zim bilaman. Halollik kuzatuv bo'lmaganda ham to'g'ri ish qilishdir. Shuning uchun men har bir holatda qoidaga to'liq rioya qilaman, shubhali bo'lsa rahbar bilan maslahatlashaman. 4. O'zbekistonda davlat tili qaysi va boshqa tillarga munosabat qanday belgilangan? Namunaviy javob / yechim: ✔ Konstitutsiyaga ko'ra, O'zbekiston Respublikasining davlat tili o'zbek tilidir. Davlat tili davlat organlarida ish yuritish, rasmiy hujjatlar va davlat boshqaruvining asosiy tili hisoblanadi. Shu bilan birga, Konstitutsiya respublika hududida istiqomat qiluvchi barcha millat va elatlarning tillari, urf-odatlari va an'analari hurmat qilinishini, ularning rivojlanishi uchun sharoit yaratilishini kafolatlaydi. Har kim millati, tili va boshqa belgilaridan qat'i nazar, qonun oldida teng. Bojxona xodimi uchun bu amaliy ma'noga ega: rasmiy ish davlat tilida yuritiladi, ammo o'zbek tilini bilmaydigan fuqaro yoki chet ellik bilan u tushunadigan tilda muloqot qilishga harakat qilish, protsessual harakatlarda tarjimon bilan ta'minlash huquqini hurmat qilish kerak. Tilga qarab kimgadir boshqacha munosabatda bo'lish mumkin emas. 5. Smena boshlig'i sizga «bu yuk bizning odamniki, ko'rmasdan o'tkazib yubor» deb og'zaki ko'rsatma berdi. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 257 Bu noqonuniy ko'rsatma va men uni bajarmayman. Bo'ysunish intizomi faqat qonuniy ko'rsatmalarga taalluqli, noqonuniy ko'rsatmani bajargan xodim ham javobgar bo'ladi. Avvalo hurmat bilan, ammo aniq javob beraman: yuk belgilangan tartibda, xavflarni boshqarish tizimi natijasiga muvofiq rasmiylashtirilishi kerak, ko'rsatmaga qonuniy asos bo'lmasa, uni bajara olmayman. Agar rahbar talab qilsa, ko'rsatmani yozma shaklda berishini so'rayman. Yukni rasmiylashtirishni qonun doirasida davom ettiraman. Holat haqida yuqori turuvchi rahbarga yoki ichki xavfsizlik bo'linmasiga xabar beraman, chunki bu korrupsiya belgisi bo'lishi mumkin. Barcha suhbatlar va voqealarni aniq qayd etib boraman. Bosim yoki o'ch olish ehtimolini tushunaman, ammo noqonuniy harakatda ishtirok etish oqibatlari ancha og'irroq. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 258 Suhbat bileti 26 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Raqamli texnologiyalar bilan ishlash ko'nikmalaringiz qanday va ular bojxonada qanchalik muhim? Namunaviy javob / yechim:✔ Kompyuterda ofis dasturlari bilan erkin ishlayman: matnli hujjatlar, elektron jadvallar, taqdimotlar. Jadvallarda formulalar, filtrlar va oddiy tahlil vositalaridan foydalanib, katta hajmdagi ma'lumotlarni qayta ishlay olaman. O'qish davrida ma'lumotlar bazalari bilan ishlash asoslarini ham o'rganganman. Bundan tashqari, axborot xavfsizligi qoidalarini - kuchli parol, shubhali havolalarni ochmaslik, ma'lumotlarni himoyalash - kundalik hayotda qo'llayman. Bojxona ishida bu ko'nikmalar juda muhim, chunki deklaratsiyalar elektron topshiriladi, xavflarni boshqarish tizimi avtomatlashtirilgan, tahlil ishlari katta ma'lumotlar bilan bog'liq. Rentgen va skanerlash uskunalari, elektron plombalar kabi texnik vositalar ham raqamli ko'nikmalarni talab qiladi. Xizmatda ishlatiladigan maxsus dasturlarni tez o'zlashtirishga tayyorman. 2. Vaqtincha olib kirish bojxona rejimi nima? Misollar keltiring. Namunaviy javob / yechim: ✔ Vaqtincha olib kirish rejimi - bu chet el tovarlarining bojxona hududida ma'lum muddat davomida bojxona to'lovlaridan to'liq yoki qisman ozod qilingan holda foydalanilishi va keyinchalik majburiy ravishda qaytarib olib chiqilishi. Rejim sharti - tovarlar foydalanish natijasida tabiiy eskirishdan tashqari o'zgarishsiz qolishi va belgilangan muddatda olib chiqilishi kerak. Misollar: xalqaro ko'rgazmaga olib kelingan eksponatlar, sport musobaqalari uchun inventar, konsert yoki teatr gastroli uchun sahna uskunalari, chet ellik mutaxassisning ish uchun olib kelgan asbob-uskunalari, sayyohning shaxsiy avtomobili. Bu rejim xalqaro aloqalar, madaniy va ilmiy almashinuvni osonlashtiradi. Bojxona organi rejimga rioya qilinishini nazorat qiladi va kerak bo'lganda to'lovlar to'lanishini ta'minlash uchun kafolat talab qiladi. Tovar muddatida olib chiqilmasa, to'lovlar undiriladi. 3. Bojxona xodimining xolisligi va barchaga teng munosabati nimani anglatadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Xolislik shuni anglatadiki, bojxona xodimi qarorlarini faqat qonun va faktlarga asoslanib qabul qiladi, shaxsiy hamdardlik, dushmanlik, siyosiy qarashlar yoki tashqi bosim ta'sirida emas. Barchaga teng munosabat esa xodim fuqarolarni millati, irqi, jinsi, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi, mol-mulki va mansab mavqeidan qat'i nazar bir xil tartibda rasmiylashtirishini anglatadi. Masalan, mashhur shaxs yoki yuqori lavozimdagi kishiga alohida imtiyoz berish, boshqa millat vakiliga nisbatan ortiqcha shubha bilan qarash - ikkalasi ham noto'g'ri. Xavflarni boshqarish ham shaxsiy belgilarga emas, ob'ektiv mezonlarga asoslanishi kerak. Xolislik nafaqat haqiqatda, balki tashqi ko'rinishda ham ta'minlanishi kerak, shuning uchun manfaatlar to'qnashuvi ehtimoli bo'lgan holatlarda xodim o'zini ishdan chetlatishi lozim. 4. Prezident O'zbekiston davlat tizimida qanday o'rin tutadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Konstitutsiyaga ko'ra, O'zbekiston Respublikasi Prezidenti davlat boshlig'i hisoblanadi va davlat hokimiyati organlarining kelishilgan holda faoliyat yuritishini ta'minlaydi. Prezident fuqarolarning huquq va erkinliklari, Konstitutsiya va qonunlarga rioya etilishining kafolati hisoblanadi. U mamlakat ichida va xalqaro munosabatlarda O'zbekiston nomidan ish ko'radi, xalqaro shartnomalar tuzish bo'yicha vakolatlarga ega. Prezident Qurolli Kuchlarning Oliy Bosh Qo'mondoni hisoblanadi. U fuqarolar tomonidan umumiy, teng va to'g'ridan-to'g'ri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yo'li bilan saylanadi. Prezident qonunlarni imzolaydi, farmon va qarorlar qabul qiladi, ular respublika hududida majburiy hisoblanadi. Bojxona sohasidagi ko'pgina islohotlar va dasturlar ham Prezident hujjatlari asosida amalga oshiriladi. 5. Rentgen tasvirida yuk deklaratsiyada ko'rsatilgan tovarga mos kelmaydi, haydovchi esa shoshilayotganini aytib, sizni tezlatishga undamoqda. Harakatlaringiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 259 Rentgen tasviri va deklaratsiya o'rtasidagi nomuvofiqlik chuqurroq tekshirish uchun yetarli asos hisoblanadi. Haydovchining shoshilishi yoki bosimi qarorimga ta'sir qilmaydi. Avvalo bu haqda smena boshlig'iga xabar beraman va belgilangan tartibda bojxona ko'rigini tayinlash masalasini hal qilaman. Ko'rik haydovchi yoki yuk egasining vakili ishtirokida, zarur bo'lsa guvohlar bilan, tegishli joyda o'tkaziladi va natijalari hujjatlashtiriladi. Haydovchiga xotirjam tushuntiraman: bu standart nazorat tartibi, uning huquqlari va ko'rik qancha vaqt olishi mumkin. Agar yukda taqiqlangan yoki xavfli narsa bo'lishi ehtimoli bo'lsa, xavfsizlik choralarini ko'raman va tegishli xizmatlarni jalb qilaman. Agar nomuvofiqlik oddiy xato bo'lib chiqsa, buni ham xolis qayd etaman. Asosiy maqsad - haqiqatni aniqlash, kimnidir jazolash emas. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 260 Suhbat bileti 27 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Sizni uzoq hududdagi chegara postiga ishga yuborishsa, qanday munosabatda bo'lasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bunday tayinlovni xizmatning tabiiy qismi deb qabul qilaman. Bojxona xodimi qasamyod qilganda, davlat manfaati qayerda talab qilsa, o'sha yerda xizmat qilishga tayyor ekanini tasdiqlaydi. Bundan tashqari, uzoq hududdagi chegara posti katta tajriba maktabi: u yerda inspektor turli tovarlar, transport turlari va vaziyatlar bilan ishlaydi, mustaqil qaror qabul qilishni tez o'rganadi. Albatta, bunday tayinlov oila va maishiy masalalar bilan bog'liq qiyinchiliklar tug'diradi. Shuning uchun men bu masalani oilam bilan oldindan muhokama qilaman, xizmat tomonidan ko'rsatiladigan imkoniyatlar haqida ma'lumot olaman. Agar jiddiy shaxsiy sabab bo'lsa, buni rahbariyatga rasmiy tartibda, ochiq aytaman. Ammo noqulaylik sababli xizmatdan bosh tortmayman, aksincha, bu tajribani kasbiy o'sish uchun foydalanaman. 2. Bojxona ombori va erkin bojxona zonasi rejimlarining farqi nimada? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ikkala rejim ham chet el tovarlarini bojxona to'lovlarini to'lamasdan saqlash imkonini beradi, ammo ularning maqsadi va imkoniyatlari farqlanadi. Bojxona ombori rejimida chet el tovarlari bojxona nazorati ostida, maxsus jihozlangan omborda belgilangan muddat davomida to'lovlarsiz saqlanadi. Bu tadbirkorga tovarni sotish yoki keyingi rejimni tanlashga vaqt beradi. Omborda faqat saqlash va tovar holatini saqlashga qaratilgan oddiy operatsiyalar ruxsat etiladi. Erkin bojxona zonasi rejimida esa tovarlar maxsus belgilangan hududda nafaqat saqlanadi, balki ular bilan ishlab chiqarish, qayta ishlash, yig'ish kabi faoliyat ham olib borilishi mumkin; bu investitsiyalarni jalb qilish va eksportni rag'batlantirish vositasi. Tovarlar ombor yoki zonadan ichki bozorga chiqarilganda bojxona to'lovlari belgilangan tartibda to'lanadi. 3. Musodara qilingan tovarlardan birini arzonga yoki tekinga olishingiz mumkinligini aytishsa, qanday javob berasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bunday taklifni qat'iyan rad etaman. Musodara qilingan yoki davlat foydasiga o'tgan tovarlar davlat mulki hisoblanadi va ular faqat qonunda belgilangan tartibda - masalan, ochiq savdolar orqali sotiladi, yo'q qilinadi yoki boshqa tarzda tasarruf etiladi. Xodimning bunday tovarni xizmat mavqeidan foydalanib olishi davlat mulkini o'zlashtirish yoki mansab vakolatini suiiste'mol qilish bo'lib, jiddiy javobgarlikka olib keladi. Taklif kim tomonidan berilganidan qat'i nazar, hatto «hamma shunday qiladi» deyilgan bo'lsa ham, unga qo'shilmayman. Bunday taklif tashkilotda tizimli qoidabuzarlik borligi belgisi bo'lishi mumkin, shuning uchun bu haqda belgilangan kanal orqali, ya'ni rahbariyatga yoki ichki xavfsizlik bo'linmasiga xabar beraman. Agar men shunday tovarni xohlasam, boshqa fuqarolar bilan teng ravishda ochiq savdoda qatnashishim mumkin, lekin manfaatlar to'qnashuvi bo'lmasa. 4. Jinoyat va ma'muriy huquqbuzarlik o'rtasidagi farq nimada? Bojxona sohasidan misol keltiring. Namunaviy javob / yechim: ✔ Ikkalasi ham qonun bilan taqiqlangan, aybli harakat yoki harakatsizlikdir, ammo ular ijtimoiy xavflilik darajasi, javobgarlik turi va ko'rib chiqish tartibi bilan farqlanadi. Ma'muriy huquqbuzarlik ijtimoiy xavfliligi nisbatan past bo'lgan qilmish bo'lib, uning uchun jarima, tovarni musodara qilish kabi ma'muriy jazolar qo'llaniladi; ular vakolatli organ yoki sud tomonidan ko'rib chiqiladi. Jinoyat esa ijtimoiy xavfliligi yuqori bo'lgan qilmish bo'lib, javobgarlik faqat Jinoyat kodeksida belgilanadi va faqat sud hukmi bilan tayinlanadi; u sudlanganlik oqibatini keltirib chiqaradi. Bojxona sohasida misol: oddiy tovarlarni deklaratsiya qilmaslik odatda bojxona qoidalarini buzish, ya'ni ma'muriy huquqbuzarlik hisoblanadi, giyohvandlik vositalari, qurol yoki katta miqdordagi tovarlarni yashirin olib o'tish esa kontrabanda jinoyati sifatida baholanishi mumkin. 5. Uzun tungi navbatchilikning oxirida charchoq tufayli tizimga noto'g'ri ma'lumot kiritib qo'yganingizni payqadingiz. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 261 Xatoni yashirmayman va o'zim tuzatishga yashirincha urinmayman. Avvalo xatoning mohiyatini aniqlayman: qaysi hujjat, qanday ma'lumot, bu qanday oqibatlarga olib kelishi mumkin, masalan, to'lovlarni noto'g'ri hisoblash yoki tovarni noto'g'ri chiqarish. Keyin darhol smena boshlig'imga xabar beraman, chunki ko'p hollarda tizimdagi ma'lumotni o'zgartirish faqat belgilangan tartibda va ruxsat bilan amalga oshiriladi. Belgilangan tartibda tuzatish kiritishda ishtirok etaman, kerak bo'lsa deklarant bilan bog'lanib, vaziyatni tushuntiramiz. Xato haqida tushuntirish xati yozishga tayyorman. Keyin xulosa chiqaraman: charchoq xavfini rahbariyatga ochiq aytish, smena oxirida muhim ma'lumotlarni ikki marta tekshirish odatini joriy etish. O'z vaqtida tan olingan xato kichik muammo, yashirilgan xato esa katta muammoga aylanadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 262 Suhbat bileti 28 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Sizning zaif tomoningiz nima va uning ustida qanday ishlayapsiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Zaif tomonim - ba'zan ishni haddan ziyod mukammal qilishga intilishim. Bu ishning sifatiga yaxshi ta'sir qiladi, lekin ba'zida vaqtni ortiqcha sarflashimga, mayda detallarga berilib, asosiy vazifani kechiktirishimga olib keladi. Bojxona postida esa ko'pincha aniqlik bilan birga tezlik ham talab qilinadi. Bu kamchilik ustida ishlash uchun bir necha usuldan foydalanaman: har bir vazifaga oldindan vaqt chegarasini belgilayman, vazifalarni muhimlik va shoshilinchlik bo'yicha tartiblayman, nima «yetarlicha yaxshi» ekanini aniq mezonlar asosida aniqlashga o'rganmoqdaman. Bundan tashqari, tajribali hamkasblardan maslahat so'rashdan tortinmayman. Natijada so'nggi bir yil ichida vazifalarni muddatida bajarish ko'rsatkichim ancha yaxshilandi. Xizmatda standart tartib-taomillar bu masalada yordam berishiga ishonaman. 2. Intellektual mulk ob'ektlarini bojxona himoyasi qanday amalga oshiriladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Intellektual mulk ob'ektlariga tovar belgilari, mualliflik huquqi ob'ektlari, sanoat namunalari va boshqalar kiradi. Bojxona organlari ularni himoya qilishda muhim rol o'ynaydi, chunki kontrafakt, ya'ni soxta tovarlar asosan chegaradan olib o'tiladi. Odatda himoya quyidagicha amalga oshiriladi: huquq egasi bojxona organiga ariza berib, o'z ob'ektini maxsus reestrga kiritishni so'raydi va asl tovarni farqlash belgilari haqida ma'lumot beradi. Rasmiylashtirish paytida reestrdagi ob'ektga o'xshash tovar aniqlansa, bojxona uni chiqarishni vaqtincha to'xtatadi va huquq egasini xabardor qiladi. Huquq egasi o'z huquqlarini himoya qilish uchun sud yoki boshqa vakolatli organga murojaat qilishi mumkin. Kontrafakt tovarlar iste'molchilar sog'lig'iga xavf tug'diradi, halol ishlab chiqaruvchilarga zarar keltiradi va byudjetni kamaytiradi. 3. Siz rasmiylashtirgan firma rahbari sizni va oilangizni qimmat restoranga «tanishish uchun» taklif qildi. Qanday javob berasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bu taklifni muloyim, ammo aniq rad etaman. Garchi bu shunchaki mehmondo'stlik bo'lib ko'rinsa-da, men nazorat qiladigan tadbirkor bilan norasmiy aloqa manfaatlar to'qnashuvini keltirib chiqaradi. Restorandagi kechki ovqat ham moddiy manfaat, ya'ni sovg'aning bir ko'rinishi hisoblanadi. Keyinchalik u «yaxshi munosabat» evaziga yengillik kutishi mumkin, men esa uning yuklarini xolis tekshirish imkoniyatini yo'qotaman. Tashqaridan ham bu korrupsion aloqa sifatida qabul qilinishi mumkin. Shuning uchun unga tushuntiraman: barcha masalalar faqat rasmiy tartibda, xizmat joyida hal qilinadi va bu hamma uchun bir xil. Taklif haqida rahbarimga ma'lum qilaman. Agar taklif takrorlansa yoki bosim bo'lsa, buni ham belgilangan tartibda xabar qilaman. Tadbirkor bilan munosabat hurmatli, ammo faqat professional bo'lishi kerak. 4. Inkoterms qoidalari nima va ularni bilish bojxona xodimi uchun nima uchun kerak? Namunaviy javob / yechim: ✔ Inkoterms - bu Xalqaro savdo palatasi tomonidan ishlab chiqilgan, xalqaro savdoda keng qo'llaniladigan savdo atamalarining talqini bo'yicha xalqaro qoidalar. Ular davriy ravishda yangilanib turadi. Har bir atama, masalan, EXW, FCA, CIF yoki DAP, sotuvchi va xaridor o'rtasida tovarni yetkazib berish majburiyatlari, tashish va sug'urta xarajatlari, tovarning tasodifiy nobud bo'lish xavfi qaysi paytda o'tishi, eksport va import rasmiylashtiruvini kim amalga oshirishini belgilaydi. Inkoterms mulk huquqining o'tishi yoki to'lov shartlarini tartibga solmaydi. Bojxona xodimi uchun ularni bilish muhim, chunki bojxona qiymatini to'g'ri aniqlashda tashish va sug'urta xarajatlari narxga kiritilgan-kiritilmaganini tushunish zarur. Masalan, invoys narxi qaysi shartda ko'rsatilganiga qarab, qiymatga tegishli xarajatlarni qo'shish yoki ayirish talab qilinishi mumkin. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 263 5. Yo'lovchida retsept bo'yicha beriladigan va cheklangan dori vositalari aniqlandi. U ularni kasal onasi uchun olib ketayotganini aytmoqda. Qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Avvalo yo'lovchining vaziyatiga hamdardlik bilan, xotirjam munosabatda bo'laman, uni ayblamayman. Shu bilan birga, dori vositalari, ayniqsa, tarkibida nazorat ostidagi moddalar bo'lishi mumkin bo'lganlari, alohida qoidalar asosida olib o'tiladi. Shuning uchun quyidagilarni aniqlayman: dorining nomi va tarkibi, miqdori shaxsiy ehtiyojga mos keladimi, shifokor retsepti yoki tibbiy hujjat bormi. Zarur bo'lsa, tegishli ro'yxatlarni tekshiraman va mutaxassis yoki smena boshlig'i bilan maslahatlashaman. Agar hujjatlar to'liq va dori olib o'tishga ruxsat etilgan bo'lsa, rasmiylashtirishni davom ettiraman. Agar tartib buzilgan bo'lsa, his-tuyg'ularga berilmasdan, qonunda belgilangan tartibda harakat qilaman va qarorni hujjatlashtiraman. Yo'lovchiga kelajakda qanday hujjatlar kerakligini tushuntiraman. Insoniylik qonunni chetlab o'tishni emas, hurmatli munosabatni anglatadi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 264 Suhbat bileti 29 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Bojxona organlaridagi intizom, forma kiyish va qat'iy tartibga qanday munosabatdasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Intizom va tartibni bojxona xizmatining asosi deb bilaman. Bojxona organlari davlat chegarasida iqtisodiy xavfsizlikni ta'minlaydi, bu yerda har bir xodimning harakati aniq, kelishilgan va qonuniy bo'lishi kerak. Qat'iy tartib xodimni ham himoya qiladi: aniq qoidalar bo'lganda, o'zboshimchalik va noto'g'ri qarorlar ehtimoli kamayadi. Forma esa xodimning davlat nomidan ish ko'rayotganini ko'rsatadi, fuqarolarga uni tanib olish imkonini beradi va mas'uliyat hissini oshiradi. Formani toza va to'g'ri kiyish - tashkilot va o'z kasbiga hurmat belgisi. O'qish davrida men kun tartibiga, muddatlarga rioya qilishga o'rganganman. Intizom ko'r-ko'rona bo'ysunishni emas, balki qonuniy ko'rsatmalarni aniq bajarishni anglatadi, noqonuniy ko'rsatmalarga esa xodim qo'shilmasligi kerak. 2. Jismoniy shaxslar tomonidan naqd valyuta olib o'tilishi bojxona tomonidan qanday nazorat qilinadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Naqd pul mablag'larini chegaradan olib o'tish nazorati valyuta tartibini ta'minlash va jinoiy daromadlarni legallashtirish, terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurash maqsadida amalga oshiriladi. Bu sohada xalqaro standartlarni, xususan, FATF tavsiyalari belgilaydi. Umumiy tamoyil quyidagicha: belgilangan miqdorgacha bo'lgan naqd valyuta yozma deklaratsiyasiz olib o'tilishi mumkin, undan ortiq miqdor esa majburiy yozma deklaratsiya qilinishi kerak, ayrim hollarda pulning kelib chiqishini tasdiqlovchi hujjatlar talab qilinadi. Aniq miqdorlar amaldagi qonunchilik bilan belgilanadi va o'zgarishi mumkin, shuning uchun inspektor ularni doimo yangi manbalardan tekshiradi. Deklaratsiya qilinmagan yoki noto'g'ri deklaratsiya qilingan mablag'lar aniqlansa, bu qonunda nazarda tutilgan javobgarlikka olib keladi. Bojxona yo'lovchilarni bu qoidalar haqida oldindan xabardor qilishi ham muhim. 3. Korrupsiya holatlari haqida xabar bergan xodimni himoya qilish nima uchun muhim? Namunaviy javob / yechim: ✔ Korrupsiya ko'pincha yopiq tarzda sodir bo'ladi va uni eng yaxshi biladiganlar - tashkilot ichidagi xodimlar. Agar ular xabar bergani uchun ta'qib, ishdan bo'shatish, jamoada yakkalanib qolish yoki boshqa salbiy oqibatlardan qo'rqsalar, jim turishni afzal ko'radilar va korrupsiya davom etadi. Shuning uchun xabar beruvchilarni himoya qilish korrupsiyaga qarshi kurashning muhim vositasi hisoblanadi. Himoya choralariga quyidagilar kiradi: maxfiylikni ta'minlash, anonim xabar berish imkoniyati, ishonch telefonlari va elektron murojaat kanallari, xabar bergani uchun o'ch olishni taqiqlash. Shu bilan birga, xabar berish vijdonan, faktlarga asoslanib bo'lishi kerak, ataylab yolg'on ma'lumot berish esa javobgarlikka sabab bo'ladi. Men xodim sifatida bunday kanallardan foydalanishga ham, xabar bergan hamkasbni qo'llab-quvvatlashga ham tayyorman. 4. O'zbekiston a'zo bo'lgan xalqaro tashkilotlardan bir nechtasini ayting. Ular bojxona ishi uchun qanday ahamiyatga ega? Namunaviy javob / yechim: ✔ O'zbekiston ko'plab xalqaro tashkilotlar a'zosi. Ular orasida: Birlashgan Millatlar Tashkiloti - 1992-yildan a'zo, Jahon bojxona tashkiloti, Mustaqil Davlatlar Hamdo'stligi, Shanxay hamkorlik tashkiloti, Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti, Turkiy davlatlar tashkiloti, shuningdek, Jahon banki, Xalqaro valyuta jamg'armasi va Osiyo taraqqiyot banki. Bojxona ishi uchun ahamiyati turlicha. Jahon bojxona tashkiloti bojxona standartlari, tovarlar tasnifi va malaka oshirish manbai. Mintaqaviy tashkilotlar doirasida qo'shni davlatlar bojxona xizmatlari bilan ma'lumot almashish, kontrabandaga qarshi qo'shma tadbirlar va tranzitni osonlashtirish bo'yicha hamkorlik olib boriladi. Xalqaro moliya institutlari esa chegara infratuzilmasini modernizatsiya qilish va bojxona islohotlariga texnik yordam ko'rsatishi mumkin. Bu hamkorlik mamlakat savdo raqobatbardoshligini oshiradi. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 265 5. Hamkasbingiz tez-tez navbatchilikka kechikib keladi, ba'zan undan spirtli ichimlik hidi keladi va o'z ishini sizga yuklaydi. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu holatni e'tiborsiz qoldirib bo'lmaydi, chunki mast holatda yoki tartibsiz ishlash xavfsizlik va nazorat sifatiga bevosita tahdid soladi. Shu bilan birga, hamkasbga nisbatan adolatli bo'lish kerak: uning ortida shaxsiy yoki sog'liq muammolari bo'lishi mumkin. Avvalo u bilan yolg'iz, xotirjam gaplashaman, kuzatganlarimni aniq aytaman va bu davom etishi mumkin emasligini tushuntiraman. Uning ishini indamay bajarib, qoidabuzarlikni yashirishga yordam bermayman. Agar vaziyat o'zgarmasa yoki u navbatchilikka mast holatda kelsa, darhol smena boshlig'iga xabar beraman, chunki bunday holatda uni xizmatga qo'yish mumkin emas. Faktlarni bo'rttirmay, shaxsiy munosabatlarni aralashtirmay bayon qilaman. Agar unga yordam kerak bo'lsa, tashkilotdagi psixologik yoki boshqa yordam imkoniyatlari haqida aytaman. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 266 Suhbat bileti 30 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Jamiyatda bojxona xodimiga ishonchni oshirish uchun shaxsan qanday hissa qo'shishingiz mumkin? Namunaviy javob / yechim:✔ Jamoatchilik ishonchi alohida xodimlarning kundalik xatti-harakatlari natijasida shakllanadi, shuning uchun har bir inspektor bunga hissa qo'shadi. Mening shaxsiy hissam quyidagilardan iborat bo'ladi. Birinchidan, mutlaq halollik: sovg'a, imtiyoz yoki norasmiy kelishuvlardan voz kechish. Ikkinchidan, fuqarolarga hurmatli munosabat: salomlashish, o'zimni tanishtirish, harakatlarimni tushuntirish, ovozni ko'tarmaslik. Uchinchidan, shaffoflik: fuqaroga uning huquqlari, to'lovlar va tartib haqida aniq ma'lumot berish, qarorlarni asoslash. To'rtinchidan, professionallik: tez va sifatli ishlash, bilmagan narsamni aniqlab berish. Beshinchidan, xizmatdan tashqari vaqtda ham namunali xulq-atvor. Bir yo'lovchining bojxonachi bilan bo'lgan yaxshi tajribasi o'nlab odamlarning fikrini o'zgartirishi mumkin, salbiy tajriba esa aksincha. 2. Tovarlar chiqarilgandan keyingi bojxona nazorati, ya'ni bojxona auditi nima? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tovarlar chiqarilgandan keyingi nazorat yoki bojxona auditi - bu tovarlar erkin muomalaga chiqarilgandan keyin bojxona organlari tomonidan deklaratsiyada ko'rsatilgan ma'lumotlarning to'g'riligini tekshirish. Tekshiruv tashqi savdo ishtirokchisining buxgalteriya hisoboti, tijorat hujjatlari, shartnomalar, to'lov hujjatlari va zarur bo'lsa omborlardagi tovarlarni o'rganish orqali amalga oshiriladi. Bu yondashuvning afzalligi shundaki, u chegarada tovarlarni uzoq ushlab turmasdan tezkor chiqarish imkonini beradi, nazoratning asosiy qismi esa keyinroq, chuqurroq tahlil asosida amalga oshiriladi. Audit natijasida bojxona qiymatini kamaytirish, noto'g'ri tasniflash yoki imtiyozlardan noqonuniy foydalanish holatlari aniqlanishi va qo'shimcha to'lovlar undirilishi mumkin. Bu usul qayta ko'rib chiqilgan Kioto konvensiyasi va Jahon bojxona tashkiloti tavsiyalariga mos keladi. 3. Bojxona organlarida korrupsiyaga qarshi komplayens nazorat deganda nimani tushunasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Komplayens - bu tashkilot faoliyatining qonunlar, ichki qoidalar va axloqiy me'yorlarga muvofiqligini ta'minlash tizimi. Korrupsiyaga qarshi komplayens nazorat esa korrupsiya xavflarini oldindan aniqlash, baholash va kamaytirishga qaratilgan. Uning asosiy elementlari: korrupsiya xavfi yuqori bo'lgan lavozim va jarayonlarni aniqlash, odob-axloq kodeksi va ichki qoidalar, manfaatlar to'qnashuvini deklaratsiya qilish va boshqarish tartibi, xodimlarni o'qitish, xabar berish kanallari va xabar beruvchilarni himoya qilish, ichki tekshiruvlar, xodimlarni ishga qabul qilishda tekshirish. Mustaqil komplayens bo'linmasi bu tizimning ishlashini kuzatadi. Komplayensning maqsadi faqat qoidabuzarlarni jazolash emas, balki qoidabuzarlikka imkon beradigan sharoitlarni bartaraf etish. Har bir xodim bu tizimning faol ishtirokchisi bo'lishi kerak. 4. Vakolatli iqtisodiy operator tushunchasini tushuntiring. Namunaviy javob / yechim: ✔ Vakolatli iqtisodiy operator - bu bojxona organlari tomonidan ishonchli deb tan olingan va shu sababli soddalashtirilgan bojxona tartib-taomillaridan foydalanish huquqiga ega bo'lgan tashqi savdo ishtirokchisi. Bu konsepsiya Jahon bojxona tashkilotining SAFE standartlar to'plamida mustahkamlangan va ko'plab mamlakatlarda qo'llaniladi. Maqomni olish uchun kompaniya belgilangan mezonlarga javob berishi kerak: bojxona qonunchiligiga rioya qilish tarixi, ishonchli hisob yuritish tizimi, moliyaviy barqarorlik, xavfsizlik standartlariga rioya. Afzalliklari: kamroq jismoniy ko'riklar, tezkor rasmiylashtirish, kafolat bo'yicha imtiyozlar, ustuvor xizmat ko'rsatish. Bojxona uchun foydasi - resurslarni yuqori xavfli yuklarga qaratish imkoniyati. Davlatlar o'rtasida bunday maqomni o'zaro tan olish bo'yicha kelishuvlar ham tuziladi, bu esa xalqaro savdoni yanada osonlashtiradi. 5. Ko'rik paytida yo'lovchi sizga telefonni uzatib, «rahbaringiz bilan gaplashing, u meni taniydi» demoqda. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 267 Telefonni olmayman va xotirjam tushuntiraman: men xizmat vazifamni belgilangan tartibda bajaryapman, ko'rik barcha yo'lovchilar uchun bir xil. Telefon orqali kim bilandir gaplashish, ayniqsa, qo'ng'iroq qilayotgan shaxs haqiqatan rahbar ekanini tasdiqlash imkoni bo'lmaganda, xizmat qarorlarini o'zgartirishga asos bo'la olmaydi. Haqiqiy rahbar qonuniy ko'rsatmani rasmiy kanallar orqali beradi. Ko'rikni xolis, hech qanday tezlashtirish yoki sekinlashtirishsiz davom ettiraman. Yo'lovchiga agar u harakatlarimdan norozi bo'lsa, shikoyat qilish huquqi borligini va buni qanday qilishni aytaman. Voqeani hujjatlashtiraman va smena boshlig'iga xabar beraman, chunki bu tanish-bilishchilik orqali ta'sir o'tkazishga urinish. Agar keyinchalik haqiqatan ham rahbarlardan noqonuniy bosim bo'lsa, bu haqda belgilangan kanallar orqali xabar beraman. Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 268 Javoblar kaliti Har bir variant bo'yicha: topshiriq raqami va to'g'ri javob. 1-variant 1- D 2- D 3- B 4- C 5- A 6- D 7- D 8- D 9- A 10- B 11- A 12- B 13- A 14- A 15- C 16- A 17- A 18- B 19- A 20- B 21- A 22- C 23- D 24- D 25- D 26- D 27- A 28- C 29- C 30- C 2-variant 1- D 2- A 3- C 4- C 5- D 6- A 7- C 8- B 9- C 10- B 11- C 12- A 13- A 14- B 15- D 16- B 17- C 18- D 19- B 20- B 21- D 22- C 23- A 24- D 25- B 26- A 27- C 28- C 29- D 30- C 3-variant 1- A 2- C 3- D 4- B 5- A 6- B 7- C 8- B 9- C 10- B 11- B 12- C 13- B 14- A 15- A 16- C 17- B 18- C 19- B 20- D 21- B 22- A 23- A 24- C 25- B 26- C 27- A 28- D 29- A 30- D 4-variant 1- C 2- D 3- C 4- D 5- B 6- C 7- C 8- C 9- A 10- C 11- C 12- B 13- B 14- D 15- B 16- A 17- B 18- A 19- D 20- C 21- C 22- D 23- C 24- D 25- C 26- A 27- D 28- C 29- B 30- B 5-variant 1- D 2- C 3- B 4- D 5- D 6- A 7- B 8- B 9- A 10- A 11- B 12- B 13- D 14- A 15- C 16- D 17- C 18- D 19- C 20- A 21- B 22- D 23- C 24- C 25- C 26- C 27- D 28- A 29- A 30- C 6-variant 1- C 2- B 3- C 4- A 5- B 6- C 7- D 8- B 9- A 10- A 11- B 12- A 13- C 14- D 15- C 16- D 17- D 18- A 19- A 20- A 21- A 22- C 23- D 24- B 25- B 26- D 27- A 28- A 29- C 30- C 7-variant 1- D 2- A 3- A 4- C 5- A 6- D 7- B 8- D 9- D 10- A 11- D 12- D 13- D 14- C 15- B 16- D 17- B 18- B 19- C 20- A 21- A 22- B 23- D 24- D 25- D 26- C 27- B 28- D 29- A 30- C 8-variant 1- B 2- C 3- D 4- C 5- C 6- C 7- C 8- A 9- C 10- B 11- D 12- C 13- A 14- B 15- B 16- C 17- C 18- A 19- C 20- D Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 269 21- B 22- B 23- D 24- A 25- A 26- A 27- C 28- D 29- C 30- A 9-variant 1- D 2- C 3- D 4- B 5- D 6- D 7- A 8- B 9- C 10- B 11- A 12- A 13- B 14- A 15- A 16- A 17- C 18- C 19- B 20- D 21- D 22- C 23- B 24- D 25- D 26- A 27- C 28- B 29- A 30- A 10-variant 1- D 2- C 3- A 4- B 5- B 6- B 7- D 8- B 9- D 10- D 11- C 12- B 13- B 14- D 15- C 16- C 17- B 18- C 19- D 20- D 21- B 22- D 23- D 24- C 25- C 26- B 27- A 28- B 29- A 30- D 11-variant 1- C 2- D 3- D 4- D 5- C 6- D 7- D 8- D 9- D 10- C 11- A 12- B 13- B 14- C 15- D 16- B 17- B 18- C 19- A 20- B 21- B 22- A 23- C 24- A 25- D 26- D 27- A 28- C 29- C 30- C 12-variant 1- D 2- B 3- B 4- D 5- A 6- A 7- C 8- D 9- D 10- A 11- A 12- C 13- B 14- D 15- D 16- D 17- D 18- C 19- D 20- B 21- B 22- C 23- A 24- A 25- D 26- D 27- C 28- D 29- D 30- C 13-variant 1- D 2- B 3- D 4- B 5- D 6- D 7- D 8- A 9- C 10- C 11- A 12- A 13- A 14- D 15- B 16- D 17- A 18- A 19- A 20- D 21- B 22- B 23- A 24- A 25- B 26- C 27- A 28- B 29- B 30- A 14-variant 1- B 2- C 3- C 4- D 5- B 6- C 7- C 8- A 9- C 10- A 11- B 12- B 13- C 14- B 15- D 16- A 17- B 18- A 19- B 20- D 21- B 22- D 23- A 24- A 25- D 26- D 27- A 28- A 29- A 30- C 15-variant 1- C 2- C 3- D 4- C 5- A 6- A 7- B 8- C 9- A 10- C 11- C 12- A 13- D 14- B 15- A 16- C 17- B 18- D 19- B 20- A 21- D 22- D 23- A 24- C 25- D 26- A 27- A 28- A 29- A 30- A 16-variant 1- A 2- B 3- A 4- D 5- A 6- D 7- D 8- D 9- C 10- B 11- C 12- D 13- A 14- A 15- B 16- D 17- C 18- D 19- A 20- B 21- C 22- A 23- D 24- A 25- B 26- C 27- B 28- C 29- B 30- A Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 270 17-variant 1- A 2- B 3- A 4- A 5- C 6- D 7- D 8- C 9- D 10- D 11- C 12- B 13- D 14- C 15- C 16- C 17- C 18- C 19- A 20- D 21- D 22- A 23- D 24- C 25- A 26- B 27- D 28- A 29- D 30- D 18-variant 1- B 2- D 3- A 4- C 5- D 6- D 7- B 8- D 9- B 10- D 11- D 12- B 13- C 14- D 15- D 16- B 17- D 18- C 19- C 20- D 21- A 22- A 23- D 24- C 25- C 26- B 27- C 28- B 29- C 30- C 19-variant 1- A 2- C 3- C 4- B 5- B 6- A 7- A 8- B 9- D 10- A 11- A 12- D 13- A 14- D 15- A 16- D 17- C 18- D 19- D 20- C 21- C 22- D 23- B 24- C 25- A 26- C 27- A 28- C 29- C 30- A 20-variant 1- A 2- C 3- B 4- B 5- A 6- D 7- C 8- B 9- D 10- D 11- D 12- D 13- D 14- B 15- C 16- D 17- B 18- D 19- D 20- B 21- B 22- D 23- D 24- A 25- C 26- A 27- D 28- C 29- A 30- D 21-variant 1- D 2- B 3- C 4- D 5- A 6- C 7- B 8- C 9- D 10- C 11- B 12- B 13- D 14- C 15- B 16- D 17- C 18- B 19- A 20- B 21- C 22- C 23- D 24- B 25- B 26- C 27- C 28- A 29- B 30- D 22-variant 1- A 2- D 3- A 4- B 5- B 6- A 7- C 8- B 9- A 10- C 11- A 12- D 13- C 14- B 15- A 16- A 17- C 18- B 19- C 20- B 21- A 22- B 23- B 24- B 25- A 26- C 27- C 28- D 29- B 30- A 23-variant 1- C 2- C 3- B 4- C 5- D 6- C 7- C 8- A 9- B 10- A 11- D 12- B 13- C 14- B 15- A 16- C 17- D 18- C 19- B 20- D 21- B 22- D 23- B 24- A 25- A 26- D 27- B 28- D 29- A 30- C 24-variant 1- A 2- D 3- B 4- D 5- D 6- C 7- D 8- D 9- A 10- A 11- C 12- C 13- D 14- C 15- B 16- A 17- D 18- D 19- C 20- D 21- A 22- D 23- B 24- B 25- C 26- A 27- C 28- A 29- A 30- C Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 271 25-variant 1- C 2- B 3- D 4- B 5- D 6- C 7- B 8- B 9- D 10- A 11- C 12- A 13- A 14- B 15- A 16- D 17- D 18- C 19- D 20- C 21- B 22- C 23- C 24- B 25- A 26- A 27- C 28- A 29- C 30- A 26-variant 1- C 2- A 3- C 4- B 5- B 6- D 7- C 8- C 9- A 10- D 11- C 12- B 13- B 14- D 15- D 16- A 17- D 18- D 19- D 20- B 21- D 22- D 23- B 24- B 25- B 26- C 27- A 28- B 29- C 30- B 27-variant 1- C 2- A 3- B 4- D 5- D 6- B 7- C 8- C 9- C 10- C 11- A 12- D 13- D 14- C 15- A 16- C 17- A 18- A 19- B 20- D 21- B 22- B 23- C 24- C 25- C 26- D 27- A 28- D 29- A 30- B 28-variant 1- D 2- A 3- D 4- D 5- C 6- D 7- A 8- D 9- B 10- B 11- B 12- A 13- D 14- C 15- A 16- A 17- C 18- D 19- D 20- A 21- A 22- D 23- B 24- D 25- C 26- D 27- A 28- D 29- D 30- D 29-variant 1- C 2- D 3- B 4- A 5- B 6- D 7- B 8- A 9- C 10- D 11- A 12- D 13- B 14- D 15- B 16- C 17- A 18- A 19- C 20- D 21- C 22- A 23- D 24- A 25- D 26- C 27- A 28- B 29- B 30- D 30-variant 1- B 2- D 3- C 4- D 5- C 6- B 7- D 8- D 9- B 10- C 11- B 12- C 13- A 14- A 15- B 16- D 17- A 18- C 19- B 20- C 21- C 22- A 23- D 24- B 25- B 26- A 27- A 28- B 29- B 30- D 31-variant 1- B 2- D 3- A 4- D 5- A 6- D 7- C 8- C 9- A 10- D 11- D 12- A 13- A 14- C 15- A 16- B 17- D 18- A 19- B 20- C 21- B 22- B 23- A 24- B 25- D 26- C 27- D 28- A 29- B 30- B 32-variant 1- D 2- C 3- A 4- B 5- C 6- D 7- C 8- D 9- D 10- C 11- D 12- A 13- C 14- B 15- C 16- B 17- A 18- A 19- B 20- B 21- A 22- D 23- B 24- B 25- C 26- C 27- D 28- B 29- C 30- A Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 272 33-variant 1- B 2- C 3- B 4- C 5- D 6- D 7- D 8- B 9- B 10- A 11- D 12- D 13- D 14- C 15- D 16- D 17- A 18- C 19- C 20- C 21- D 22- A 23- D 24- C 25- D 26- D 27- C 28- C 29- B 30- B 34-variant 1- B 2- D 3- C 4- D 5- A 6- B 7- A 8- D 9- D 10- A 11- A 12- D 13- C 14- A 15- C 16- C 17- A 18- A 19- B 20- D 21- A 22- B 23- B 24- C 25- A 26- B 27- A 28- B 29- C 30- D Suhbat bileti 1 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 2 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 3 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 4 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 5 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 6 1. yechimga qarang Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 273 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 7 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 8 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 9 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 10 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 11 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 12 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 13 1. yechimga qarang Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 274 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 14 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 15 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 16 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 17 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 18 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 19 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 20 1. yechimga qarang Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 275 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 21 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 22 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 23 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 24 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 25 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 26 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 27 1. yechimga qarang Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 276 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 28 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 29 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 30 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Bojxona organlariga ishga kirish: test va suhbat savollari — mashq testlari | 277

BOJXONA ORGANLARIGA ISHGA KIRISH: TEST VA SUHBAT SAVOLLARI

Tayyorgarlik to'plami: 1020 ta mashq testi (javoblari va izohlari bilan) + 30 ta suhbat bileti namunaviy javoblari bilan, 2026

64 ta variant • 1170 ta topshiriq • javoblari bilan

Mashq to'plami • 2026–2027 o'quv yili

Imtihon tuzilishi va yo'riqnoma

• Bojxona organlariga ishga qabul qilishda nomzodlar odatda bir necha bosqichdan o'tadi: hujjatlar, tibbiy va psixologik tekshiruv, kasbiy bilim testi va suhbat. Aniq tartib har bir tanlov e'lonida ko'rsatiladi.

• Ushbu tayyorgarlik to'plamining birinchi qismida 1020 ta mashq testi bor: bojxona ishi asoslari, bojxona rejimlari, rasmiylashtirish va deklaratsiyalash, bojxona nazorati, bojxona to'lovlari turlari, valyuta nazorati, xalqaro hamkorlik, davlat xizmati etikasi va korrupsiyaga qarshi kurash. Har bir savolga to'g'ri javob va izoh berilgan.

• Ikkinchi qismda 30 ta suhbat bileti (har birida 5 ta savol) va namunaviy javoblar bor: motivatsiya, kasbiy bilim, etika, umumiy bilim va amaliy vaziyat (keys).

• Tavsiya: testlarni variantlar bo'yicha vaqt belgilab ishlang; suhbat savollariga avval o'zingiz og'zaki javob berib, so'ng namunaviy javob bilan solishtiring. Bojxona bo'yicha psixologik test mashqlari alohida to'plamda berilgan.

• Muhim: bu mashq testlari — rasmiy tanlov savollari yoki ularning javoblari emas. Bojxona to'lovlari stavkalari, jarimalar va qonunchilikdagi so'nggi o'zgarishlarni lex.uz va Bojxona qo'mitasining rasmiy manbalaridan tekshiring.

Sotib olish