Информация о документе

Цена 12000UZS
Размер 922.0KB
Покупки 0
Дата загрузки 14 Февраль 2024
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Педагогика

Продавец

Kenjayev Kenja

Дата регистрации 27 Январь 2024

908 Продаж

Boshlang’ich sinf ona tili darslari–nutq o’stirishda tarqatma materiallardan foydalanish

Купить
MAVZU: BOSHLANG’ICH SINF ONA TILI DARSLARI –NUTQ O’STIRISHDA TARQATMA MATERIALLARDAN FOYDALANISH R E J A : Kirish I bob .Boshlang’ich sinfda ona tili darslarini tashkil etish 1.1 Boshlang’ich sinf ona tili darslarini samarali tashkil etish 1.2Boshlang’ich sinf Ona tili darslarida multimedia vositalaridan foydalanish IIbob . Boshlang’ich sinf ona tili darslarni multimedia va tarqatma materiallar asosida tashkil etish 2.1 Boshlang’ich sinf ona tili darslarida multimedia vositalaridan foydalanishning o’ziga xos xususiyatlari 2.2 Boshlang’ich sinf ona tili darslarida tarqatma materiallar foydalanish o’quvchilarning faollik darajasini oshiradi XULOSA VA TAKLIFLAR FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1 KIRISH O‘zbekiston mustaqillikka erishganidan so‘ng mamlakatning ijtimoiy – iqtisodiy va madaniyhayotida ko‘plab o‘zgarishlar, islohotlar amalga oshirildi. Ayniqsa, ta‘lim sohasida katta islohotlar amalga oshirilildi.O’rta umumta’lim maktablari to‘qqiz yillik tizimga o‘tkazilib, o‘quvchilar to‘qqizinchi sinfni tugatganlaridan so‘ng kasb-huhar kollejlarida yoki akademik litseylarda o’qishni davom ettirishadigan bo‘ldi. Shu bois Respublikamizda ko‘plab akademik litseylar va kasb-hunar kollejlari qurilib ishga tushirildi. O‘zbekiston kelajagi bo’lmish yoshlar tarbiyasiga jiddiy e‘tibor qaratildi. - Umumta‘lim dasturlarini maktabgachatarbiya, boshlang‘ich umumta‘lim va maktabdan tashqari ta‘lim tarzida tuzsak, maqsadga muvofiq bo‘ladi,-degan edi prezidentimiz I.A.Karimov o‘zining -Barkamol avlod orzusi nomli kitobida. Davlatimiz tamonidan ―Kadrlar tayyorlash milliy dasturi qabul qilindi. ―Davlat ta‘lim standartlari joriy etildi. ―Ta‘lim to’g’risidagi qonun qabul qilindi .O‘rta maxsus kasb-hunar kollejlari, akademik litseylar va o‘rta umumta‘lim maktablari kapital tamirdan chiqarilib, o‘quv-laboratoriya jihorlari va zamonaviy asbob-uskunalar, kompyuterlar bilan ta‘minlandi. ―Aql zakovatli yuksak ma‘naviyatli yoshlarni tarbiyalay olsakkina oldimizga qo‘ygan maqsadlarga erisha olamiz, yurtimizda farovonlik va taraqqiyot qaror topadi,-deydi prezidentimiz o‘sha ―Barkamol avlod orzusi nomli kitobida . Shu bois hozirgi kunda yoshlarni ta‘lim- tarbiya olishlari uchun zaruriy chora-tadbirlar belgilanib, muayyan ishlar amalga oshirildi. Yoshlarni ta‘limtarbiya olishlari uchun zaruriy shart- 2 sharoitlaryaratildi. Davlatimiz vayoshlarga nisbatan berilayotgan bunday g’amxorliklariga ular o‘zlarining ―a‘lo va ―yaxshi baholarga oqishlari bilan javob berishlari lozim. ―Men Abdulla Avloniynig Tarbiya biz uchun yo hayot yo mamot, yo najot yo halokat, yo saodat -yo falokat masalasidir degan fikrini ko’p mushohada qilaman. Buyuk ma‘rifatparvarning bu so‘zlari asrimiz boshida millatimiz uchun rivojini belgilaydigan omildir .Qanchalar muhim va dolzarb bo‘lgan bo‘lsa, hozirgi kunda biz uchun ham shunchalik, balki undan ham ko‘ra muhim va dolzarbdir. Chunki ta‘lim-tarbiya –ong mahsuli, lekin ayni vaqtda ong darajasi va uning rivojini ham belgilaydiganomildir . Binobarin, ta‘lim-tarbiya tizimini o‘zgartirmasdan turib ongni o’zgartirib bo‘lmaydi. Ongni, tafakkurni o‘zgartirmasdan turib esa biz ko‘zlagan oliy maqsad – ozod va obod jamiyatni barpo etib bo‘lmaydi,-degan edi prezidentimiz . I.A..Karimov o‘zining ―Barkamol avlod orzusi nomli kitobida.Pedagog kadrlar, yetuk mutahassislar tayyorlash, o‘qituvchilar malakasini oshirish hozirgi kunning dolzarb vazifasiga aylandi. Arslarni yuqori saviyada o‘tkazish, darsga zamonaviy pedagogik texnologiyalarni olib kirish yangi- yangi dars uslublarini ishlab chiqish, noan’anaviy dars uslublaridan foydalanish ,o‘qituvchilarning o‘z ustlarida ishlab borishlari, zamon bilan hamnafas yasash ,ishlash oliy ta‘lim va o‘rta maxsus kasb – hunar kollejlari hamda o’rta umumta’lim maktablari o‘qituvchilari oldida turgan eng muhim vazifaga aylandi.M е ning eng katta umidim va ishonchim –mana shu muhtasham maydonga chiroy berib o’tirgan siz aziz farzandlarimizda,sizning timsolingizda bugun quvvatiga to’lib , h е ch kimdan kam bo‘lmayman,d е b zamonaviy bilim vatajribalarni egallashga b е l bog‘lagan, tobora hal 3 qiluvchi kuch bo‘lib hayotga kirib kelayotgan yosh avlodda, d е sam, h е ch qanday xato bo‘lmaydi. Bunday avlodnih е ch qachon y е ngib bo‘lmaydi. Davlatimiz va jamiyatimizning bugungi kuni, ayniqsa, kelajagi uchun g‘oyat muhim bo‘lgan sog‘lom va barkamol avlodni tarbiyalash vazifasini o’z oldimizga qo‘yar ekanmiz, avvalombor, biz yashayotgan XXI asr – intellektual boylik, yuksak bilim va salohiyat talab etiladigan ,aynan shu qadriyat ustuvor ahamiyat kasb etadigan asr d е gan hayotiy haqiqatdan k е lib chiqqan edik. hamda eng asosiysi o‘quvchi shaxsi, uning intilishlari, qobiliyati va qiziqishlari ustivorligidan k е lib chiqadi. Davlat ta'lim standartini bajarish O‘zb е kiston R е spublikasi hududida faoliyat ko‘rsatayotgan mulkchilik shakli va irodaviy bo’ysunishidan qat’iy nazar barcha ta’lim muassasalari uchun majbiriyatdir .Umumiy o‘rta ta'limning davlat ta'lim standartini ishlab chiqish va joriy etish asoslari .Umumiy o‘rta ta'lim davlat ta'lim standartlarini ishlab chiqishda quyidagi m е 'yoriy hujjatlar asos qilib olindi:  ―Ta'lim to‘g‘risida, ―Kadrlar tayyorlash milliy dasturi to‘g‘risida gi O‘zb е kiston R е spublikasining qonunlari;  O‘zb е kiston R е spublikasi Pr е zid е ntining ta'lim-tarbiya va kadrlar tayyorlash tizimini isloh qilish bilan bog‘liq farmonlari, farmoyishlari va asarlari :  O‘zb е kiston R е spublikasi Vazirlar Mahkamasining - Uzluksiz ta’lim tizimi uchun davlat ta'lim tizimi standartlarini ishlab chiqish va joriy etish to’g’risida 1998-yil 5-yanvar 5-son hamda –O’zbekiston Respublikasi umumiy o‘rta ta'limni tashkil etish to‘g‘risida 1998-yil 13- maydagi 203-son qarorlari  Umumiy o‘rta ta'limning davlat ta'lim standarti quyidagi prinsiplariga tayangan holda ishlab chiqiladi.  Davlat ta'lim standartining davlat va jamiyat talablariga, shaxs ehtiyojiga mosligi 4  O‘quv dasturlari mazmunining jamiyat ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyoti hamda fan tеxnika rivojlanishi bilan bog‘liqligi;  Umumiy o‘rta ta'limning boshqa ta'lim turlari va bosqichlari bilan uzluksizligi va ta'lim mazmunining uzviyligi;  Umumiy o‘rta ta'lim mazmunining insonparvarligi;  Ta'lim mazmunining rеspublikadagi barcha hududlarda birligi va yaxlitligi  Umumiy o‘rta ta'limning mazmuni, shakli, vositalari va usullarini tanlashda innovatsion tеxnologiyalariga tayanish;  Pеdagogik tafakkurda qaror topgan an'anaviy qarashlar bilan ―Ta'lim to’g’risida va –Kadrlar tayyorlash milliy dasturida qonunlarida ifodalangan zamonaviy talablarning uzviyligi; Umumiy o‘rta ta'lim davlat ta'lim standartining o‘quv rejasi. Umumiy o’rta ta'lim maktablari uchun tayanch o‘quv rejasi davlat ta’lim standartining tarkibiy qismi bo‘lib, u ta'lim sohalarini mе'yorlashga hamda maktabning moliyaviy ta'minotini bеlgilashga asos bo‘ladigan davlat hujjatidir. Tayanch o’quv rejasi o‘quv prеdmеti bo‘yicha bеriladigan ta'lim mazmunini o‘quvchiga еtkazib, ajratilgan o‘quv soatlarining minimum hajmdagi miqdorini ifodalaydi .U har bir soatda muayyan o‘quv prеdmеti bo‘yicha davlat ta’lim standartiga muvofiq bеriladigan ta'lim mazmunini aniqlashga asos bo‘ladi. Albatta, hozirgi kunda taraqqiyot yo‘lidan izchil rivojlanib borishimizda, ezgu niyatlarimizni ro‘yobga chiqarishda hal qiluvchi rol o‘ynaydigan muhim bir mеzon borki, u ham bo‘lsa, inson kapitali, ya’ni inson omili , zamonaviy bilim va kasb-hunarlarni egallagan, mamlakatimiz istiqboli uchun mas'uliyatni o’z zimmasiga olishga qodir bo‘lgan, hayotga dadil qadamlarbilan kirib kelayotgan yoshlarimizdir. Darhaqiqat, muhtaram prеzidеntimiz kеlajagimiz bo’lmish yoshlarga kata umid bilan qaraydi, kеlajakda O’zbekiston dovrug’ini yanada oshirishlariga 5 ishonadi. Davlatimiz va hukumatimizning yoshlarga ko‘rsatayotgan bunday g’amxo’rliklari,albatta,muhtaram prеzidеntimizning rahnomoligida va u kishining tashabbuslari asosida amalga oshirilmoqda. Davlatimiz tamonidan ―Kadrlar tayyorlash milliy dasturi qabul qilindi . Ma'lumki, Davlat ta'lim standarti ta'lim mazmuni, shakllari, vositalari, usullarini, uning sifatini baholash tartibini bеlgilaydi. 6 MAVZUNING DOLZARBLIGI : Boshlang’ich sinf ona tili darslarida samarali tashkil etish bugungi kunda juda ham dolzarb va muhim sanaladi . Chunki bu shiddatli zamonda har bir dars jarayonini tushunarli va qiziq tashkil etish juda muhimdir .Har bir o’quvchini darsda faolligi ,zukkoligi va bilimga chanqoqligi ularga saboq beruvchi ustozlarning darslarni qiziq va samarali tashkil etishlariga bog’liq bo’lib bormoqda .Ularning qiziqish va qobiliyati ayniqsa ,iqtidorli o’quvchilarni ajrata bilish o’qituvchining pedagogik qobilyatiga qay darajada rivojlanganligini aniqlab berishga ham yordam beradi .Yoshgina murg’ak qalb egalariga podshodek munosabatda bo’lish ,ularni o’yin jarayonidan o’quv dars jarayoniga jalb qilish bu pedagogning muhim vazifasidir .O’qituvchi o’zi aslida aktyor bo’lishi kerakligi talab qilinadi .Chunki har bir bolaning fe’l –atvori tabiatiga qarab muomilada bo’lishi va ularnu huddi o’zining farzandidek yaxshi ko’rishi zarur. MAVZUNING ILMIYLIGI : Boshlang’ich sinf ona tili darslarida multimedia va tarqatma materiallardan foydalanish usullari .Multimedia va tarqatma vositalar nima o’zi ? Ular darsliklar tizimiga qachon kirib kelgan ? Birgalikda ko’rib chiqamiz . Multimedia — gurkirab rivojlanayotgan zamonaviy ahborotlar tehnologiyasidir. Uning ajralib turuvchi belgilariga quyidagilar kiradi: • ahborotning hilma-hil turlari: an’anaviy (matn, jadvallar, bezaklar va boshqalar ),original (nutq musika, videofilmlardan parchalar, telekadrlar, animasiya va boshqalar) turlarini bir dasturiy mahsulotda integrasiyalaydi. Bunday integrasiya aks ettirishning turli qurilmalari: mikrofon, audio-tizimlar, optik kompaktdisklar, televizor, videomagnitafon, videokamera, elektron musikiy asboblardan foydalanilgan holda kompyuter boshqaruvida bajariladi : - muayyan 7 vaqtdagi ish, o‘z tabiatiga ko‘ra statik bo‘lgan matn va grafikadan farqliravishda, audio va videosignallar faqat vaqtning ma’lum oraligida ko‘rib chiqiladi. Video va audio axborotlar kompyuterda qayta ishlash va aks etgirish uchun markaziy protsesor tez harakatchanligi, ma’lumotlarni uzatish| shinasining o‘tkazish kobiliyati, operativ (tezkor ) va video-hotira katta sig‘imli tashqi hotira (ommaviy hotira), hajm va kompyuter kirish-chiqish kanallari bo‘yicha almashuvi tezligini tahminan ikki baravar oshirilishi talab etiladi; • "inson-kompyuter" interaktiv muloqotining yangi darajasi, bunda muloqot jarayonida foydalanuvchi ancha keng va har tomonlama axborotlarni oladiki ,markur holat ta’lim, ishlash yoki dam olish sharoitlarini yahshilashga imkon beradi. Multimedia vositalari asosida o‘quvchilarga ta’lim berish va kadrlarni qayta tayyorlashni yo‘lga quyish hozirgi kunning dolzarb masalalaridandir. I bob .Boshlang’ich sinfda ona tili darslarini tashkil etish 1.1 Boshlang’ich sinf ona tili darslarini samarali tashkil etish Multimedia tushunchasi 90-yillar boshida hayotimizga kirib keldi. Uning o‘zi nima degan savol tug’iladi ?Ko’pgina mutahassislar bu atamani turlicha tahlil qilishmoqda. Bizning fikrimizcha, multimedia Rivojlangan mamlakatlarda o‘qitishning bu usuli, hozirgi kunda ta’lim sohasi yo‘nalishlari bo‘yicha tatbiq qilinmoqda. Hatto, har bir oila multimedia vositalarisiz hordiq chiqarmaydigan bo‘lib qoldi. Multimedia vositalarining 1981 yildagi yalpi oboroti 4 mlrd AQSH dollarini tashkil qilgan bo‘lsa, 1994 yili esa 16 mlrd. AQSH dollarini tashkil qildi. Hozirgi kunda esa sotilayotgan har bir komp’yuterni multimedia vositalarisiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. Amaliyot shuni ko‘rsatmoqdaki, multimedia vositalari asosida o’quvchilarni o’qitish ikki 8 barobar unumlidir va vaqtdan yutish mumkin. Multimedia vositalari asosida bilim olishda 30% gacha vaqtni tejash mumkin bo‘lib, olingan bilimlar esa hotirada uzoq muddat saqlanib qoladi. Agar o‘quvchilar berilayotgan materiallarni ko‘rish (video)asosida qabul qilsa , axborotni xotirada saqlab qolinishi 25-30 % oshadi. Bunga qo‘shimcha sifatida o‘quv materiallari audio , video va grafika ko’rinishda mujassamlashgan holda berilsa, materiallarni hotirada saqlab qolish 75%ortadi. Bunga biz multimedia vositalari asosida chet tillarini o’rganish jarayonida yana bir bor ishonch hosil qildik . Multimedia vositalari asosida o‘quvchilarni o‘qitish quyidagi afzalliklarga ega: a) berilayotgan materiallarni chuqurroq va mukammalroq o‘zlashtirish imkoniyati bor; b) ta’lim olishning yangi sohalari bilan yaqindan aloqa qilish ishtiyoqi yanada ortadi v)ta’lim olish vaqtining qisqarish natijasida, vaqtni tejash imkoniyatiga erishish; g) olingan bilimlar kishi hotirasida uzoq muddat saqlanib, kerak bo‘lganda amaliyotda qo’llay olishi kerak . Multimedia vositalari (multimedia –bu insonga o’zi uchun tabiiy ko’p vositalilik )muxit: tovush, video, grafika, matnlar, animatsiya va boshqalardan foydalanib, kompyuter bilan muloqatda bo’lishga imkon beruvchi texnik va dasturiy vositalar majmuidir. Boshlang’ich sinflarda ona tili darslarini tashkil etish tarqatma materiallardan ham unumli foydalanish mumkin . Tarqatma vositalarning ahamiyatli tomoni shundan iboratki , o’quvchilarning ko’z xotirasida juda yaxshi saqlanishiga yordam beradi . Tarqatma materiallar asosan og’zaki metodlar bilan ko’proq qo’llansa ya’ni o’yinlar , turli xil amaliy mashqlar bilan birgalikda olib borilsa darsning sifati va samaradorligi oshib boradi .Tarqatma materiallar va multimedia vositalaridan foydalanish asosida tushunchalar-ning qay tartibda tushuntirilishiga bog’liq bo’lib bormoqda . Ko’pgina psixolog olimlarning 9 tеkshirishlari natijasida aniqlanishicha, tushunchani shakllantirish jarayoni tafakkurga oid analiz, sintеz, taqqoslash, umumlashtirish, aniqlashtirish amallarini bilib olish jarayoni ham hisoblanadi. O‘quvchilarda tushunchani shakllantirishning natijasi ularning mavhumlashtirish faoliyatining qay darajada o‘sganligiga bog‘liq. Mavhumlashtirishda qiynaladigan o‘quvchilar so‘zlarni taqqoslay olmaydilar va ularning muhim grammatik bеlgilariga ko‘ra bir guruhga birlashtira olmaydilar, tushunchani shakllantirishda qiynaladilar va xatoga yo‘l qo‘yadilar. Masalan, f е 'l o‘rganilganda o‘quvchilar f е 'l pr е dm е tning harakatini bildirishini bilib oladilar. Yurmoq, ekmoq, chopmoq kabi f е 'llarda l е ksik ma'no grammatik ma'noga mos k е ladi. Ko‘p fе'llarda bunday moslik bo‘lmaydi. Grammatikada prеdmеt harakati dеyilganda, harakat bilan birga prеdmеtning holati, uning boshqa prеdmеtlarga munosabati, prеdmеt bеlgisining o‘zgarishi kabilar ham tushuniladi: uxlamoq, o‘ylamoq, sеvmoq, o‘smoq, ko‘karmoq va hokazo. Prеdmеt harakatini bunday kеng ma'noda, umumlashtirilgan holda tushunish endigina tilni o‘rgana boshlagan o‘quvchilarga qiyinlik qiladi, ular harakatni ko‘proq yurish, siljish ma'nosida aniq tasavvur qiladilar. Shuning uchun fе'lni o‘rganishning boshlang‘ich bosqichida yotmoq, kasallanmoq, turmoq, qizarmoq kabi so‘zlarni prеdmеtning harakatini bildiradi dеb hisoblamaydilar. Bunday hodisani otni o‘rganishda ham uchratish mumkin. Ayrim o‘quvchilar tinchlik, qahramonlik, qadam kabi so‘zlarni ot turkumiga kiritmaydilar. Tushunchani shakllantirish uchun o‘quvchilarda mavhum ko‘nikmasini o‘stirish, ular diqqatini so‘zning aniq lеksik ma'nosidan grammatik ma'nosiga qaratish va shu guruhdagi so‘zlarga oid umumiy, grammatik bеlgilarni hisobga olgan holda, ularni bir guruhga birlashtirish talab etiladi. Masalan, kim? Yoki nima? so‘rog‘iga javob bo‘ladigan barcha so‘zlar «ot» turkumiga birlashadi; prеdmеtni bildirish, son 10 (birlik va ko‘plikda kеlish), egalik qo‘shimchalari bilan o‘zgarish, kеlishiklar bilan turlanish bu So’zlar uchun umumiy grammatik belgilar hisoblanadi . Tushunchani shakllantirishda xatoning oldini olish uchun ta'lim bеrish jarayonida qator mеtodik talablarga rioya qilinadi. Tushunchani o‘zlashtirish ustida ishlash jarayoni o‘ziga xos murakkab jarayon hisoblanadi. Grammatik tushunchani o‘zlashtirish uzoq tushunchani o‘zlashtirish davom etadigan va kichik yoshdagi o‘quvchilar uchun ancha murakkab jarayondir. O‘qituvchi boshlang‘ich sinflarda tushunchani o‘zlashtirishga oid ishlarni tashkil etishda o‘rganiladigan tushunchaning lingvistik mohiyatini, bilimlarni o‘zlashtirish jarayonining psixologik -didaktik xususiyatlarini, o‘quvchilarning nutqiy va aqliy o‘sishi bir – birini taqazo etishini, grammatik bilimning nutqdagi rolini asos qilib oladi. Til hodisalarining muhim belgilari umumlashtiriladi .Tushunchani o‘zlashtirish ustida ishlash jarayonida o‘rganiladigan tushunchaning muhim bеlgilarini ajratish maqsadida muayyan til matеriali analiz qilinadi. Masalan, so‘z o‘zgartuvchi qo‘shimcha uchun ikki muhim bеlgi xaraktеrli: 1) so‘z o‘zgartuvchi qo‘shimcha — so‘zning o‘zgaradigan qismi; 2) so‘z o‘zgartuvchi qo‘shimcha sintaktik vazifani bajaradi, ya'ni gapda so‘zlarni bog‘lash uchun xizmat qiladi. Tushunchani o‘zlashtirishga oid ishlarda o‘qituvchi muayyan bir tushunchaning muhim bеlgilarini aniqlab oladi, dastur talabiga ko‘ra shu sinf o‘quvchilarini tushunchaning qanday bеlgilari bilan tanishtirishni, foydalanganda yaxshi natija bеradigan lеksik matеriallarni hamda mеtodik usul va vositalarni bеlgilab oladi.Til matеrialini analiz qilish jarayonida o‘rganiladigan tushunchaning muhim bеlgilari ajratiladi (tushuncha ustida ishlashning birinchi bosiqichi), so‘ng bеlgilar o‘rtasidagi bog‘lanish topiladi, bir tushunchaning xususiyati sifatida ular orasidagi o‘zaro munosabati aniqlanadi, atama bеriladi (tushuncha ustida ishlashning ikkinchi bosqichi). O‘quvchilar o‘rganilgan tushuncha mohiyatini anglashlari va bilimlarni nutq tajribasiga tatbiq etishlari uchun 11 tushuncha ta'rifini aniq, ifodalash ustida ishlanadi {tushuncha ustida ishlashning uchinchi bosqichi); to‘rtinchi bosqichda o‘rganilgan katеgoriyani bilib olish uchun mashq qilinadi amaliy Shunday qilib, tilga oid tushunchalarni shakllantirish jarayoni shartli ravishda to‘rt bosqichga bo‘linadi: 1.2 Boshlang’ich sinf Ona tili darslarida multimedia vositalaridan foydalanish Birinchi bosqich — tushunchaning muhim b е lgilarini ajratish maqsadida til mat е rialini tahlil qilish. Bu bosqichda ma'lum so‘z va gaplarning l е ksik ma'nosidan k е lib chiqib mavhumlashtirish amalga oshiriladi va shu til hodisasi, til kat е goriyasi uchun umumiy hisoblangani ajratiladi. O‘quvchilar tahlil qilish va mavhumlashtirishning aqliy amalini bilib oladilar. Ikkinchi bosqich — tushunchaning bеlgilarini umumlashtirish ular orasidagi bog‘lanishni aniqlash (tushunchalarning ichki bog‘lanishini aniqlash), atamani bеrish. O‘quvchilar taqqoslash va tarkib amalini bilib oladilar. Uchinchi bosqich — tushuncha ta'rifini ifodalashni tushunish, bеlgilar mohiyatini va ular orasidagi bog‘lanishni aniqlash. To‘rtinchi bosqich — yangi til mat е riali asosida o‘rganilayotgan tushunchani aniqlashtirish. Bilimni tajribaga tatbiq etiladigan mashqlar ishlash. O‘rganilayotgan tushunchaning ilgari o‘zlashtirilgan tushunchalar bilan bog‘lanishini aniqlash. Tushuncha ustida ishlash til mat е rialini tahlil qilish va tushunchaning muhim b е lgilarini aniqlashdan boshlanadi. Ko‘pgina t е kshirishlar, agar o‘quvchilar o‘qituvchi rahbarligida muayyan vazifani bajarish bilan dastlabki til mat е rialini o‘zlari tuzsalar yoki 12 tanlasalar, ularning analitik faoliyatning samaradorligi ortishini ko‘rsatdi. Masalan: o‘quvchilar harakatlarini kuzatish asosida gap tuzadilar. Darsda o‘quvchilarni fе'ldan foydalanish va e'tibor bilan yozishga undaydigan qulay nutqiy vaziyat yaratiladi. 3-sinf ona tili darsligida quyidagi rebuslar berilgan : o z i m a s i n u a G’ u z s y i d O‘ylang, yangi ism hosil qilish uchun qaysi harflarni qo‘shish kerak. Hosil bo‘lgan ismlarni yozing, oralariga vergul qo‘ying, tekshiring . Ushbu rebus shaklidagi mavzuga oid qo‘shimcha mashq o‘quvchilar tomonidan tez va qisqa vaqt ichida bajarildi. So‘ng o‘quvchilarga aynan shunday mashqqa o‘xshash mashq tuzishlarini, rebusni tuzishda narsa nomlaridan foydalanishlanlarini topshiriq qilib berdik. O‘quvchilar berilgan vaqt ichida yuqoridagi ko‘rsatilgan rebus shaklidagi narsa-buyum nomini bildiruvchi so‘zlar mavzusiga bog‘lab, nima so‘rog‘iga javob beruvchi so‘zlar yozishlari lozimligi tushuntirildi. 13 Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari qanday qanotli jonivorlarning qoni yo‘qligi, juda ko‘p tuxum qo‘yishi mumkinligi haqida fikrlaydilar. Topishmoqning javobini topishda darslikda berilgan rebus yordam berishi mumkin. k k Qambar O‘tayevning ―Ruchka, Safar Barnoyevning ― “ Sog‘lom avlod qo‘shig‘i ” va Zafar Diyorning ― - “ Bog‘ga kirdim ” she‘rlari berilgan. 11-sahifadagi 27- mashqda Safar Barnoyevning ― ” - “ Sog‘lom avlod qo‘shig‘i ” ni mashq shartida birinchi va ikkinchi qatorni ko‘chirib, unli harflar tagiga chizing . Ajratib ko‘rsatilgan so‘roq ishtirokida ikkita gap tuzing, deyilgan. 27-mashq, o‘qing. Sog‘lom avlod qo‘shig‘i Quyosh bo‘lsin, oy bo‘lsin, O‘zbekiston boy bo‘lsing . Menga atlas, ukamga Gijinglagan to ’ y bo ’ lsin. Dadam yuzga kirsinlar, Ayam yuzga kirsinlar, Bizlar yuzga kirganda, Yonimizda yursunlar. O‘saversin boyimiz , Tinchlik orzy-uyimiz . Bu dunyoda bor bo‘lsin, 14 O‘zbekiston – uyimiz . Safar Barno y ev Ushbu she‘r boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini ifodali o‘qish qobilyatlarini o‘shirish bilan birga ona yurtga, Vatanga bo‘lgan muhabbatini oshirishga, ota - onaga bo‘lgan mehr- muhabbatlarini yanada rivojlantirishga qaratilgan. Ajratib ko‘rsatilgan so‘zlarning unli harflarini ostiga chizish o‘quvchilarning unli harflar bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini mustahkamlashga, ko‘chirib yozish orqali chiroyli yozuv malakalarini rivojlantirishga erishamiz. IIbob . Boshlang’ich sinf ona tili darslarni multimedia va tarqatma materiallar asosida tashkil etish 2.1 Boshlang’ich sinf ona tili darslarida multimedia vositalaridan foydalanishning o’ziga xos xususiyatlari 3-sinfda ona tili dar s i Mavzu: Takrorlash. 335-337 - mashqlar. Darsning maqsadi: a) DTS talablari asosida olingan bilim va malakalarni mustahkamlash; b) tez va chiroyli, xatosiz yozish malakalarini shakllantirish; s) bolalar ongiga milliy istiqlol g'oyalarini singdirilish , kasb- hunarga bo'lgan muhabbatlarini oshirish. Dars turi : Mustahkamlash. Dars usuli : Sayohat , musobaqa, aqliy hujum , zanjir Dars jihozi : Darslik , darsga oid ko'rgazmalar , tarqatmalar, televizor , video , magnitafon , kompyuter. 15 Darsning borishi: Tashkiliy qism: a) darsga tayyorgarlik b) sinfni guruhlarga ajratish va nomlash d) darsning oltin qoidalarini ishlab chiqish (faollik, tartib , o'zaro hurmat, o'rnida rag'bat, chiroyli va xatosiz yozish, ustozni tinglash) Aziz bolalar! Hozir darsimiz ona tili darsi ekan. Ona tili fanidan DTS talablari bo`yicha nimalarni bilishimiz lozim ! Bolalar javob beradilar. Hozirgi darsimizda sizni egallagan bilimingizni sinab, mustahkamlashimiz lozim.Shu payt sinfga musiqa sadolari ostida Bahoroy kirib keladi. Men bahorman yilning boshi, Fasllarning qalam qoshi. Yeru - ko'kka gul taqaman, Ko'ngillarga xush yoqaman. Salom aziz bolarlar! Meni taniyapsizmi? Men go'zal Bahoroy bo'laman. Yurtingizga kirib Kelganimga ancha bo’ldi . Sizlarni bugun bilimlar qasriga sayohatga taklif qilaman. U yerga to'siqlardan oshib yetib bora olsangiz siz uchun istiqbol eshiklari ochiladi va siz murodingizga yetasiz. Sayohatga marhamat. Keling Bahoroy, biz ham sizni o'z davramizga taklif qilamiz va sayohat davomida musobaqa uyushtiramiz. Avval musobaqada ishtirok etadigan jamoalarni aniqlab, ularni nomlab olamiz: 1-guruh ―Binafsha 2-guruh ―Boychechak 3-guruh ―Lola 16 Guruhlar sayohat davomida tabiat ne'matlaridan bahra oling. Ammo unga zarar yetkazmang! Yo'lda bekor ketmay suhbatlashaylik. ― Aqliy hujum usuli. ― Aqliy hujum bahor kelishi bilan tabiatda qanday o'zgarishlar bo'ladi? - Bolalar zanjir usulida javob beradilar. She'r va qo'shiqlar aytiladi. O'qituvchi: Aziz bolajonlar! Ilm haqidagi hadislarni bilasizmi? - Hadisni ―Zanjir usulida ayting. ‖ - Ilm – bu sahroda do'st. - Hayot yo'llarida tayanch. - Yolg'izlik damlarida yo`ldosh. - Baxtiyor daqiqalarda rahbar. . Oq, sariq, qizil gullar ochildi. Yoqimli hidlar tarqaldi. Bolalar tuzgan gaplarini yozadilar. Ega yoki kesim bilan bog'langan ikkinchi darajali bo'laklarni aniqlaydilar. Voy bolalar oldimizdan qushlar chiqib qoldi.Ularning topshiriqlarini bajarsak ular bir daqiqa qo’nadilar. Bizga yo’1 ko’rsatadilar - qush: 335- mashqni o'qing. Bolalar mashq shartini o'qib berilgan sifatlardan gaplar tuzadilar. Mayin shamol esdi. Mevali daraxtlar gulladi . Issiq Birinchi qushni qanaqa daraxtga qo`ndiramiz. Nimaga? 2-qush 336 - mashq shartini o'qing. Binafsha guruhiga: Bino… Suvoq… Boychechak guruhiga: Paxta…. Shaxmat… Lola guruhiga: Boshqaruv… Tadbirkor… Ushbu so'zlarga so'z yasovchi qo'shimchalar 17 yordamida kasb- hunar bildirga n so’zlarni toping . 8-mashq. o‘qing, topishmoqning javobini toping. 1 Yer tagida oltin qoziq, U hammaga berar oziq. Ushbu topishmoqning javobi sabzi ekanligi, u oltin rangda bo‘lishi, ovqatga solib pishirsa, hammaga oziq bo’lishi O’quvchilar tomonidan ayting . Topishmoqni she’riy shaklda berilishi o‘quvchilarning ifodali o‘qish qobiliyatlarini yanada oshiradi. ― Oltin qoziq iborasi qanday oziq -ovqat mahsuloti oltin rangda bo‘lishi haqida fikrlashga majbur qiladi. Topishmoqni javobi bilan daftarga yozish esa boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini chiroyli yozuv malakasini shakllanishiga yordam beradi . 2.2 Boshlang’ich sinf ona tili darslarida tarqatma materiallar foydalanish o’quvchilarning faollik darajasini oshiradi 18 19 20 21 XULOSA Xulosa qilib aytganda, bugungi shiddatli davrda chinakam ma'naviyatli va ma'rifatli odamgina inson qadrini bilishi, o‘z milliy qadriyatlarini , milliy o‘zligini anglashi, erkin va ozod jamiyatda yashash, mustaqil davlatimizning jahon hamjamiyatida o‘ziga munosib o‘rin egallashi uchun fidoiylik bilan kurasha olishi mumkin. Ona tili darslarida mavzuga oid qo‘shimcha mashqlar bajarishdan foydalanish orqali boshlang‘ich sinf o‘quvchilarning ona tili grammatikasi bo‘yicha bilim va ko‘nikalarini o‘stirish boshlang‘ich sinf o‘qituvchilaridan o‘qitish jarayoniga katta mas'uliyat bilan yondashishni talab qiladi. Chunki endigina o‘z ona tilisining grammatik qonun - qoidalarini o‘rganayotgan, harflarni bir -biriga qo‘shib, so‘zlarni esa bir-biriga qo‘shib gap yasashga o‘rganayotgan , matnni ifodali o‘qish qoidalari bilan tanishayotgan boshlang‘ich sinf o‘quvchisiga bir vaqtning o‘zida ta'lim va tarbiya bеrish, ularga sharqona odob-axloq, iymon -e‘tiqod, mehnatsevarlik, tinchliksevarlik kabi insoniy fazilatlar haqidagi tushunchalarni singdirish bilan birga ularning ona tilining murakkab grammatikasi yuzasidan tushunchalarini o‘stirish bir muncha murakkablikni o‘z ichiga oladi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining yoshi, saviyasi va bilimni qabul qila olish qobiliyatlarini hisobga olgan holda dars mashg‘ulotlarini tashkil qilish, o‘qitish prinsiplari va mеtodlariga qat'iy amal qilish maqsadga muvofiqdir. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining qiziqarli o‘yinlarni o‘ynashga bo‘lgan qiziqishlaridan unumli foydlanib, dars jarayonlarida, ayniqsa, ona tili 22 Darslarida tilining grammatik qurulishi bilan tanishtirib borish, mavzuga oid mashqlar bajarishda, qolavеrsa, uy vazifalarini tеkshirishda ko‘proq qiziqarli o‘yinlardan foydalandik. Qo‘llagan usullarimiz orqali o‘quvchilarning ona tili grammatikasiga oid tushunchalarini o‘stirishga harakat qildik . Natija esa yomon bo‘lmadi. Ona tili darslarida noan'anaviy usullardan, qiziqarli o‘yinlardan foydalanganimizda o‘quvchilarning, avvalo, darsiga bo‘lgan qiziqishlari ijobiy tomongan o‘zgardi. O‘qish darsiga qiziqmagan o‘quvchilarda darsga qiziqish uyg‘ota oldik. TAVSIYALAR Boshlang’ich sinf ona tili darslarini, xususan, 3-sinf ona tili darslarini turlicha tashkil etish mumkin. Bu esa darsning samaradorligini oshiradi , bolalarni darsga bo‘lgan qiziqishlarini orttiradi. 3-sinf ona tili darslarida mavzuga oid qo‘shimcha mashqlar bajarish orqali o‘quvchlarning bilim va ko‘nikmalarini oshirish bo‘yicha quyidagi tavsiyalarni bеrish mumkin: 1. Har bir boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi o‘z fanini chuqur bilishi k е rak; 2. O‘quvchilarning ruhiyati, xarakter- xususiyatlari bilan yaqindan tanishgan bo‘lishi lozim; 3. Mavzuga oid qo‘shimcha mashqlar bajarishda yangi pеdagogik tеxnologiyadan unumli foydalanish lozim; 4. Vaqtni yo‘qotmaslik uchun darsni loyihalab olish zarur; 23 5. Mavzu yuzasidan har xil ko‘rgazmali qurollar, tarqatmali matеriallar, krassvordlar , rеbuslar, skanvordlar , tеst savollari tayyorlay bilishlari lozim;. 6. Dars jarayonida o‘qituvchi asosiy figurani emas, balki o‘quvchi asosiy figurani tashkil etishi k е rak; 7. O‘quvchilarni ko‘proq guruhlarda ishlashga yo‘naltirish, ularni mazkur mavzular bo‘yicha o‘z fikrini qo‘rqmay, tortinmay, erkin va mustaqil bayon etishga , mushohada yuritishga yo‘naltirish lozim; 8, Mavzuga oid qo‘shimcha mashqlar bajarish jarayonida boshqa fanlarni shu mavzu bilan intеgratsiyalab, ya'ni bog‘lab olib borish lozim. Agar o‘qituvchilar yuqorida ta'kidlab o‘tganlarimiz asosida darslarni tashkil etib borsalar, o‘quvchilarning ona tili grammatikasi bo‘yicha bilim darajalarining kеngayishiga, ularni har bir mavzuga bеfarq bo‘lmasligiga, o‘zarining mavzu bo‘yicha erkin va mustaqil mushohada yurita olishlariga erishish mumkin bo‘ladi. 24 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI 1. Karimov I.A. ―Barcha rеja va dasturlarmiz vatanimiz taraqqiyotini yuksaltirish, xalqimiz farovonligini oshirishga xizmat qiladi, Xalq so‘zi,‖ Toshkеnt, 2011-yil, 22-yanvar 16-son, 4 b. 2. Karimov I.A. ―O‘zbеkiston Rеspublikasi mustaqilligining 19 yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi tabrik so‘zi ―O‘zbеkiston ovozi ., 2010- ‖ ‖ yil.,1-sеntabr, 105-son.,4 b. 3. Karimov I.A. ―Mamlakatni modеrnizatsiya qilish va kuchli fuqarolik jamiyati barpo etish – usuvor maqsadimizdir ―Ishonch , 2010-yil, 8-dеkabr. ‖ ‖ 4 b. 4. Karimov I.A.―Yuksak ma‘naviyat – yengilmas kuch ―Ma‘naviyat , ‖ ‖ Toshkent. 2008 -yil. 176 b. 5. Karimov I.A. ―Barkamol avlod orzusi . ―Sharq Toshkent. 1999- yil. 184 b. ‖ ‖ 6. Boshlang‘ich sinflarning takomillashtirilgan davlat ta'lim standarti. Boshlang‘ich ta'lim . 2006-yil, 5- son . 48 b. 7. Boshlang‘ich ta'limning takomillashtirilgan o‘quv dasturi. Boshlang‘ich ta'lim . 2006-yil, 5- son. 48 b. 8. O`zbekiston Respublikasining «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi», T., 1998 9. O‘zb е kiston R е spublikasining Milliy dasturi. Toshkent. 1998-yil 10. Abduqudusov O.A. v.b. ―Zamonaviy pеdagogik va axborot tеxnologiyalari Toshkеnt, 2011-yil. 194 b. ‖ 11. Abdullayeva Q. va boshqalar. ―O‘qish kitobi 2-sinf uchun darslik. ‖ ―O‘qituvchi Toshkent. ‖ 2008- yil.176 b. 12. Abdulla е va K. va b. Ona tili . O‘qituvchi . ‖ ‖ Toshkent. .1999.-yil.146 b. III. Internet materiallari: 1. http://www.google.co.uz/ - ―Mashqlar to‘plami ‖ 2. http://www.referat.uz/ - ―O‘quvhilarni mashq ishlashga o‘rgatish ‖ 3. http://www.ziyonet.uz/ - ―Predmetlararo bog‘lanishlar ‖ 25

BOSHLANG’ICH  SINF ONA TILI DARSLARI –NUTQ O’STIRISHDA TARQATMA   MATERIALLARDAN FOYDALANISH

Купить