Burg’ilash eritmalari - Геология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	270.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Геология

Burg’ilash eritmalari

Купить

Burg’ilash eritmalari

1. Quduqlarni yuvish va yuvish eritmalarining vazifalari va ularga qо‘yilgan talablar 2. Burg‘ilash eritmalarining tarkibi , eritmaning reologik hossalari, ko`p tarkibli burg`ilash eritmalari va ularning sinflari 3. Yuv uvchi eritmalar ni hossalarini aniqlash usullari 4. A sosi da gil, neft, gazsimon, yengillashtirilgan va og`irlashtirilgan eritmalar. REJA

Tayanch iboralar : yuvish eritmalar , haqiqiy aralashma, kolloidli aralashma, suspenziya, tarkibi

Foydalanilgan adabiyotlar 1. Булатов А.И. «Технология бурения» Москва, Недра – 2003 г, 1003 стр. 2. Вадецкий Ю.В., Бурение нефтяных и газовых скважин. Москва. Академа- 3. Raximov A.K., Aminov A.M., Raҳimov A.A. « Bur g’ ilash mu h andislar uchun spravochnik », Toshkyent , Voris- Nashriyot i- 2008. 4. Середа Н.Г. . Е.М.Соловьев. Бурение нефтяных и газовых скважин. Москва, Недра 1974. 5. Середа Н.Г., Е.М.Соловьев. Бурение нефтяных и газовых скважин. Москва, Недра - 198 8 . 6 . Y u ld a shyev T.R. “Neft va gaz ishi asoslari” Q arshi - Nasaf nashriyoti- 2011.- 392 bet.

17 .1. QUDUQLARNI YUVISH VA YUVISH ERITMALARINING VAZIFALARI VA ULARGA QО‘YILGAN TALABLAR

Aylantirib burg‘ilashda quduq tubidagi parchalangan jinslarni yer ustiga olib chiqish uchun yuvish eritmalarining aylanma harakatidan foydalaniladi. Yuvish eritmalari- ning sirkulyatsiya harakati neft va gaz quduqlarini burg‘ilashda birinchi marta 1901 yilda qо‘llanilgan. Birinchi yuvish suyuqligi bu suv bо‘lgan . Burg‘ilash jarayonida keyinchalik yuvish eritmalari sifatida suv va boshqa aralashmalar tayyorlanib yuvishda qо‘llanil- gan . Aylantirib burg‘ilash tarixida yuvish eritmalariga og‘ir holdagi aralashmalarni qо‘shib, yuqori bosimli qatlamlarda ishlatish katta yutuq bera boshladi

Og‘irlashtiruvchi aralashmalar sifatida kimyoviy reagentlar qо‘llanil gan . 1. Quduq tubida parchalangan tog‘ jinslar i ni va quduq devorlarining berkitilgan qismlaridan og‘nab tushgan jinslarni tashqariga chiqarish. 2. Qizigan burg‘ilarning yog‘lash (moylash) va sovitish. 3. a ) u stun devorlaridagi bosim g idrostatik bosimga (ta’sirda) yetganda; b ) n urab ketgan (parchalarni) b о ‘laklarni mustahkamlash va quduq devoriga yopishtirish. Yuvish suyuqligi q um, granit va boshqa jinslarni atrofini plyonka shaklida q oplaydi va yopishqoq material kabi mustahkamlaydi.

4. Neft-gazli va suvli qatlamlardagi qatlam bosimlarining tenglashishi . Eritma ustunini ng g idrostatik bosimidan qatlam bosimi yuqori b о ‘l ganda , о ‘zidan aralashmani siqib chiqaradi va qatlamda n quduqqa eritmalar kirib keladi. 5. Burg‘ilash quvurlari , quduq devorini, mustahkamlash quvuri ni , burg‘ilash nasoslar ning qismlari ni , tub dvigateli tayanchi ni va burg‘ilarni moyla ydi . Aralashmaning sifati talab darajasida b о ‘lsa, silliq holda sirtlarni q oplaydi va ishlash sifatini oshiradi.

6. Parchalangan jins b о ‘laklarini mualla q holatda ushlab turish va ularni quduq tubiga ch о‘ kib tushishini oldini olish. 7. Burg‘ilangan jinslarning zarrachalarini va q umlarni ch о‘ ktirgichlarda о‘ tiri shi ni ta’minlash. Shunday qilib yuvish aralashmalari bir-biriga teskari ikkita xususiyatga ega b о ‘l adi . Burg‘i langan zarrachalarni uzo q vaqt muallaq holatda ushlab turish. 8. Harorati baland bо‘lgan quduqlarni burg‘ilash-da yuqori haroratga chidamli bо‘lishi, past haroratda muzlash qobiliyatiga ega bо‘lmasligi, kо‘p yillik muz qatlamli joylarni burg‘ilashda kam issiqlik о‘tkazuvchan xususiyatiga ega bо‘lishi.

9. Parchalangan jinslarga ta ’ siri inert holatda b о‘ lishi , k im yov iy qayta ishlovda boshqarish oson b о‘ lishi . 10. Burg‘i bilan quduq tubida gruntlarning parchalashni yengillashtirish. 11. Burg‘ilash jihozlariga ta’sir etuvchi obrazivlik xususiyatiga ega b о ‘lmasligi hamda о‘ z tarkibida shunday komponentlar b о ‘lmasligi.

12. Burg‘ilash asboblarini korroziyadan himoyalash qilishlik . 13. Burg‘ilash nasoslari yordamida qiyinchiliksiz haydal uvchanlik . 14. Arzon va yetarli darajada topiladigan materiallardan tayyorlanishi kerak. 15. Zarrachalarni tindirgichda tez qotishiga va ch о‘ kishiga y о ‘l berishi. 16. Turboburli burg‘ilashda energiyani turboburga uzat uvchanligi .

Aralashtiriladigan zarrachalarning kattaligiga bog‘liq holda, yuvish eritmasi uch guruhga b о ‘linadi: haqiqiy, kolloidli va suspenziya (biror moddaning boshqa suyuq modda ichida mayda zarra yoki tomchi xolida suzib yuradigan eritmasi). Haqiqiy aralashmada –aralashtiriladigan moddaning zarrachasi alohida molekuladan iborat b о ‘ladi. Bunday aralashma tiniq va chegaralangan uzo q vaqt о‘ z xossasini о ‘zgartirmaydi. Haqiqiy aralashmaga tuz, kislota va ishqorli suvlar kiradi

Kolloidli aralashma –juda k о ‘p molekulalardan tuzilgan va ularning о ‘lchami mikronning bir b о‘ lagi (1 mk=0.001 mm). Bunday aralashma loy q asimon kо‘rinishda bо‘ladi. Uzo q vaqt sa q langanda boshlang‘ich xossasini y о ‘qotadi, aralashtirilgan modda ch о‘ kadi yoki hamma aralashma ilvira holatga kelib qoladi. Kolloidli aralashmaga suyuq oyna, sovun, ekelatin kiradi . Suspenziya – kolloidli eritmaga nisbatan zarrachalari kattaro q , ular 1 dan 0.0001 mm b о ‘lib, bu aralashma katta turg‘un b о ‘lmagan holatga ega. Suspenziyali aralashmaga – bur yoki garvitning suvdagi eritmasi kiradi

Agar modda a ralashmasi suvda yomon namlangan da suv g a uchinchi turdagi aralashma qо‘ shiladi – bu stabilazator deyiladi. Gilli zarraning kattalashuv jarayoni, sistemaning turg‘unligini buzilishiga olib ke ladag a n kolloidli zarrachani ng ch о‘ kishi – koagulyatsiya , kattalashgan zarrachalarning ch о‘ kmaga tushishi – sedimentatsiya deyiladi. Kolloidli ch о‘ kmani mualla q holat g a о ‘tish jarayoniga – peptizatsiya (stabilizatsiya) deyiladi. Bu jarayonni chaqiruvchi jarayonga – peptizatorlar deyiladi

17 .2. Burg‘ilash eritmalarining tarkibi

Quduqlarni burg‘ilashda quduq tubidan tog‘ jinslari zarralarini olib chiqish , burg‘ini sovitish, qatlamdagi suyuqlik yoki gaz harakatlarini tо‘sish, quduq devorlarini gillash uchun burg‘ilash qorishmalari qо‘llaniladi. Ba’zan burg‘ilash eritmalari о‘rniga suv ham ishlatiladi. Burg‘ilash eritmalari suyuqlik, gil zarrachalari va kimyoviy moddalar eritmasidan tayyorlanadi.

Ular tarkibi va xossalariga qarab bir qancha turlarga bо‘linadi:  - suvda tayyorlangan;  - neft va neft mahsulotlarida tayyorlangan;  - emulsiya sifatli;  - yengillashtirilgan (zichligi ρ<1,08 g/sm 2 );  - normal (ρ = 1,08-1,26 g/sm 2 );

- og‘irlashtirilgan (ρ>1,26 g/sm 2 ); - temperaturaga chidamsiz(90 o C gacha); - о‘rtacha temperaturaga chidamli (140 o C gacha); - yuqori temperaturaga chidamli (220 o C gacha); - ingibitorlangan; - ingibitorlanmagan; - gilsiz (qattiq jismsiz); - kam gilli (gil 8% gacha);

- gilli (gil miqdori 8% dan ortiq); - polimerli; - paligorskitli; - mel va ohakli; - tuzli; - chuchuk. Oshlashda ishlatilgan reagentlarning turiga qarab ham burg‘ilash qorishmalari bir qancha toifalarga bо‘lingan

17 .3. BURG‘ILASH ERITMASINING REOLOGIK XOSSALARI

Tabiatda uchraydigan jismlarning deformatsiyasi (shu jumladan oqishi) reologiya deb ataladi (reo- oqish). Jismlarning oqishga moyilligi reologik xossa hisoblanadi. Suyuqliklar nyuton qonunlariga bо‘ysunsa, nyuton suyuqliklari (suv, kerosin, yog‘), bо‘ysunmasa, nyuton suyuqliklari emas deyiladi (burg‘ilash qorishmalari va sement qorishmalari). Reologik xossa ikki parametr orqali aniqlanadi: τ – qо‘zg‘alishdagi yondosh kuchlanish va η – oquvchanlik.

Burg‘ilash qorishmalari strukturali qorishma hisoblan adi , τ, η kо‘rsatkichlari bilan tavsiflanadi. Nyuton suyuqliklari Nyuton qonuniga bо‘ysun adi , qо‘zg‘alishdagi yondosh kuchlanish quyidagi tenglama bilan aniqlanadi bu yerda: τ – qо‘zg‘alishdagi yondosh kuchlanish, din/sm 2 ; η – dinamik oquvchanlik sP (santipuaz); - tezlik gradiyenti dn dv    dn dv

Strukturali suyuqliklar Bingam – Shvedov qonunlariga bо‘ysunadi. Bu qonun quyidagicha ifodalanadi bu yerda: τ – qо‘zg‘alishdagi yondosh kuchlanish τ 0 – qо‘zg‘alishdagi yondosh kuchlanishning chegarasi, mg/sm 2 ; η pl – plastik oquvchanlik, sP.dn dv пл      0

τ ni о‘lchab bо‘lmaydi, faqat hisob yо‘li bilan aniqlanadi. Buning uchun VSN-2M yoki VSN-3 asboblarida τ 0 , η pl aniqlanishi kerak: bu yerda: A – о‘lchov asbobining kо‘rsatgichi (pasportda berilgan); φ – о‘lchov asbobining burilish burchagi, gradusda;  A  0

bu yerda: η pl – plastik oquvchanlik, sP; V – о‘lchov asbobining kо‘rsatgichida о‘lchov asbobining burilish burchaklari (ikki xil tezlikda aylanish gradusda; n – asbobning aylanish tezligi, ayl/minn B pl 1 2     

Burg‘ilash qorishmalarining umumlashgan ta’rifini berish uchun samarali oquvchanlik ( ) qabul qilingan bu yerda: – samarali oquvchanlik, sP; V – о‘lchov asbobining kо‘rsatgichi φ 2 – asbobning burilishi, gradusda; n – asbobning aylanish tezligi, ayl/min qor  n B qor 2    qor 

17 .4. SUV ASOSLI BURG‘ILASH ERITMALARI

Burg‘ilash jarayonida suv asosli burg‘ilash aralashmalari kengroq qо‘llaniladi. Gilli eritmaning kalloid-suspenziya tizilmasi deganda, loylar, suvlar va burg‘ilangan jins zarrachalari tushiniladi. Har xil moddalarning suv bilan aralashtirib quyidagi eritmalarni hosil qilish mumkin: 1. haqiqiy eritmalar – butunlay bir jinsli va tiniq eritma, kо‘p saklanganda ham о‘zining xossasini yо‘qotmaydi; 2. kalloid eritmalar – u yoki bu darajadagi loyqa eritmalar, saqlangandan keyin ilviraga aylanadi;

3. suspenziya – qattiq moddalarni suv bilan aralashmasi gilli aralashma, qattiq jinslarni tubga chо‘kishi bilan tezda ajralib (bо‘linib) ketadi. Kolloid aralashmalarda qattiq zarrachalarning о‘lchamlari 0,000001 dan 0.0001 mm gacha; suspenziyada esa 0,0001 dan 1,1 mm gacha. Kolloid eritmalarni va suspenziyalarni xossalari zarrachalarning solishtirma sirti va sirt yuzasining xossalariga bog‘liq.

1 sm 2 sig‘imda joylashga kolloid tizim i zarrachalarining umumiy yuzasiga solishtirma yuza deyiladi. Zarrachalarning yuzasiga suv har xil ta’sir qil adi , u yuza xossalarining har xilligi bilan tushuntiriladi. Agar qattiq jismning molekulalari oralig‘idagi sirt taranglik kuchi qovushqoqlik kuchidan yuqori bо‘lsa, suv jism yuzasiga yopishadi, qaysiki qattiq jismni suvdan olganda ham qoladi. Agarda suv molekulalari orasidagi qovushqoqlik kuchi kuchli bо‘lsa, u holda jism yuzasiga yopishmaydi va namlanish yuz bermaydi.

Suv bilan namlanadigan jism gidrofil , namlanmaydigan esa gidrofob deyiladi. gidr o filli kolloid zarrachalar suvda mustahkam bо‘lib suvli parda (qobiq) bilan qoplangan. Eritmalardagi zarrachalar bir- biridan о‘lchamlari, namlanishi va elektr zaryadlari bilan farq qiladi. Zarrachalar qancha yirik bо‘lsa, og‘irlik kuchi ta’sirida shuncha tez chо‘kadi. Kolloid eritmalardagi zarrachalarning og‘irlik kuchi ta’sirida chо‘kishiga sedimentatsiya deyiladi.

17 .5. Yuvish eritmalarining xossalarini aniqlash usullari

17 . 1-rasm. SNS-2 statik kuchlanishni siljishini aniqlash asbobi. 1-elastik sim; 2-limb; 3-ichki silindr; 4-tirgak; 5-aylantiruvchi tasma; 6- aylantiruvchi stol va elektr dvigatel; 7-tashqi silindr; 8-aylantiruvchi о‘q; 9-daraja kо‘rsatkich

Standart dala visko zi metri (standartniy polevoy viskozimetr) ( 17 . 2-rasm). Yuqori qismida 300 mm karnay, yuqor i asos ning diametri 150 mm, pastki qismiga 100 mm uzunlikdagi diametri 5 mm quvurcha (naycha) payvandlangan. Viskozimetrning tarkibiga ikki seksiyali ya’ni 500 sm 3 va 200 sm 3 h ajmli silindr h am kiradi

17 . 2-rasm. SPV-5 (standart dala viskozimetr)

Suv ber uvchanlik – (17 . 3-rasm) aralashmaning qobiliyati b о ‘lib, suvni jins ning bо‘sh g‘ovakligiga berishga aytiladi. 75 mm diametrli filtrda n 30 d aqiqa dan ortiq davomida 1 yoki 20 g/sm 3 suv R bosim ostida joylashgan aralashmada n sm 3 hisobida ajralib chiqadigan h ajmga aytiladi Aralashmaning suv berish qobiliyati deb о‘zidagi erkin suvni qatlamga berishga, quduq devoriga va bu devorlarda gilli qatlamni hosil qilishiga aytiladi. Suv beruvchanlik bu – qatlam qalinligi bilan о‘lchanadi. Suv beruvchanlik quyidagi tartibda olib boriladi:

17 .3- rasm. Suv ajratishni aniqlovchi VM asbobi : 1-taglik; 2-panjara; 3-stakan; 4-silindr; 5-vtulka; 6-plunjer; 7-yuk;8-kranshteyn; 9- berkitish lagani; 10-qisuvchi vint; 11-ignali jо‘mrak; 12- kosacha.

• Grozniy, VRG-1, VM6; Tо‘xtovsiz aralashmaning sirkulyatsiyasi о‘ lchanadi, qaysiki jinsning loyqal i oqimi haqiqatga yaqin bо‘ladi . Grozni y va VRG-1 filtrat (suzish) dan ajralib chiqqan hajm о ‘lchanadi. VM-6 yordamida suzish xonasidagi aralashma hajmining о ‘zgarishi aniqlanadi. Bu asbob Grozniy va VRG qaraganda yutuq q a ega

Zichlik ( 17 .4-rasm) aralashma og‘irligining birlik hajmidir(g/sm 3 ). Bu kо‘rsatkich muhim ahamiyatga ega bо‘ladi va uning yordamida quduqdagi aralashma ustunining balandligi bо‘yicha gidrostatik bosimi aniqlanadi. Burg‘ilashda solishtirma og‘irlik AG-2 (areometr gidrostatik-2) areometr yordamida aniqlanadi. Buning uchun aralash (2) stakanga qо‘yiladi, keyin stakan yuzasi toza suv bilan yaxshilab yuviladi, areometr toza suv bilan idishga tushiriladi, shkalaning kо‘rsatkichiga qarab solishtirma og‘irlik aniqlanadi. Areometrning pо‘kkagida ikkita shkala bо‘l adi , ulardan bittasi 0.9 dan 1.7 g/sm 3 , ikkinchisi 1.6 dan 2.4 g/sm 3

17 .4-rasm. Areometr AG- 1, AG-2, AG-3PP : 1- asosiy shkala; 2- suv solinadigan silindrsimon idish; 3- silindrsimon darajalangan suzgich - sterjen; 4- poplavok; 5- o`lchamli stakan; 6- ajratib olinadigan yuk qismi; 7- silindrsimon idish qopqog`i

E’tiboringiz uchun rahmat !!!

Купить