Информация о документе

Цена 30000UZS
Размер 46.2KB
Покупки 0
Дата загрузки 11 Март 2025
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Педагогика

Продавец

G'ayrat Ziyayev

Дата регистрации 14 Февраль 2025

203 Продаж

CHQBT fanini o’qitish jarayonida texnikaviy va dasturiy ta’minotni qo’llash

Купить
MUNDARIJA Kirish… ……………………………………………………………………………4 Asosiy qism ………………………………………………………………………...7 1. CHAQIRUVGA QADAR BOSHLANG'ICH TAYYORGARLIK FANINI O'QITISHDA VIRTUAL TA'LIM TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH…………………………………… ………………… …………. 7 2.CHAQIRUVGA QADAR BOSHLANG‘ICH TAYYORGARLIK FANINING MAQSAD VA VAZIFASi…………………………………………14 3. O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI YOSHLARINI HARBIY XIZMATGA TAYYORLASH TIZIMINI YANADA TAKOMILLASHTIRISH TO‘G‘RISIDA ………………….……………….. ................................................ 20 Foydalanilgan adabiyotlar……………………………………………………… 31 Xulosa.....................................................................................................................32 Mavzu: CHQBT FANINI O’QITISH JARAYONIDA TEXNIKAVIY VA DASTURIY TA’MINOTNI QO’LLASH. Reja: Kirish. Asosiy qism 1. CHAQIRUVGA QADAR BOSHLANG'ICH TAYYORGARLIK FANINI O'QITISHDA VIRTUAL TA'LIM TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH 2 CHAQIRUVGA QADAR BOSHLANG‘ICH TAYYORGARLIK FANINING MAQSAD VA VAZIFASi 3. O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI YOSHLARINI HARBIY XIZMATGA TAYYORLASH TIZIMINI YANADA TAKOMILLASHTIRISH TO‘G‘RISIDA KIRISH Mustaqil O’zbekiston Respublikasining rivojlanib kelayotgan davrda jangovar va mehnat an’analarini e’zozlash, asrab-avaylash, ularni ko’paytirish o’z Vatani himoyasiga tayyorlanayotgan yosh avlod va ayni paytda bu sharafli vazifani bajarayotganlar uchun asosiy masala bo’lib qolishi kerak. Qurolli Kuchlarimiz — jamiyatimizning ajralmas tashkiliy qismidir. Shuning uchun shaxsiy tarkibni tarbiyalash davlat qurilishining umumiy vazifalari miqyosida amalga oshiriladi. O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining jangovar tayyorgarlikning yani jang san’atini o‘rgatuvchi asosiy fanlardan xisoblangan Taktik tayyorgarlik fani quyidagi asoslar bo‘yicha baxolanadi: zamonaviy umumqo‘shin jangining asoslarini, motoo‘qchi bo‘linmalar va ular bilan xamkorlik qiladigan qo‘shin turlari va maxsus qo‘shinlar bo‘linmalarining tarkibi, qurollanishi, jangovar imkoniyatlari va jang olib borish taktikasini; jangovar ta’minot vazifalarini va ularni bajarish uchun bo‘linmalarda bajariladigan ishlarni bilishi va Taktik Tayyorgarlikdan olgan bilim va ko‘nikmalarini amalda qo‘llay olishi; komandirni bo‘linmani va shaxsiy tarkibni turli sharoitlarda jangovar xarakatlarni olib borishga tayyorlash borasidagi ish tartibini bajara olishi ko‘nikmasiga ega bulishi kerak; shaxsiy komandirlik tayyorgarligini shakillantira olishi va bo‘linmaning shaxsiy omillarini shakllantirishga doir bilimlarga ega bo‘lishi. Harbiy xizmatchilarning, yoxud bo‘ysinuvchi guruhni jangda boshqarish chog‘ida komandirlik qobiliyatidan foydalana oladigan va vaziyatni to‘g‘ri baholay olib to‘g‘ri qaror qabul qilib aniq va tezkor jangovar buyruq berish; motoo‘qchi bo‘linmalardagi qurol - yarog‘larni umumiy tuzulishini, ularni saqlash, texnik xizmat ko‘rsatish va jangda ulardan effektiv foydalana olish; motoo‘qchi guruhning jangini tashkil qilishi va uni jang dovomida boshqara olishi; dushman tomonidan ommaviy qirg‘in, yondiruvchi va aniq nishonga uruvchi qurollar qullanilganda komandir sifatida xarakatlana (boshqara) olishi; Shu bilan birga Qurolli Kuchlar jangchilari armiyamiz barcha ijobiy an’analaridagi yaxshiliklarning to’g’ridan-to’g’ri davomchilari hisoblanadi. Jaxon urushlari va kichik ko’lamdagi janglarda ishtirok etgan barcha O’zbekistonlik jangchilar g’alabaga erishishni o’zlari uchun sharaf va burch deb bilganlar. Xalq esa doimo armiyani vatanparvarlikka, jasoratga yetaklovchi sanalgan. Qurolli Kuchlar ajdodlarimizning jasurlik va qahramonlik, o’z Vataniga sadoqat bilan xizmat qilish kabi an’analarni davom etdirmoqdalar. Asosiy qism 1. CHAQIRUVGA QADAR BOSHLANG'ICH TAYYORGARLIK FANINI O'QITISHDA VIRTUAL TA'LIM TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH. O'zbekiston Respublikasi maktabgacha, umumiy o'rta, professional va oliy ta'lim tizimlarida chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik fanini o'qitishni rivojlantirish konsepsiyasi, O'zbekiston Respublikasining 2035 yilgacha rivojlanish Strategiyasining konsepsiyasi, 2019 yil 29 apreldagi "O'zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to'g'risida"gi PF-5712-sonli hamda 2019 yil 6 sentyabrdagi "Professional ta'lim tizimini yanada takomillashtirishga doir qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida"gi PF-5812-sonli va 2019 yil 8 oktyabrdagi "O'zbekiston Respublikasi Oliy ta'limi tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to'g'risida"gi PF- 5847-sonli Farmonlari, O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018 yil 23 fevraldagi "Yoshlarni harbiy-vatanpavarlik ruhida tarbiyalash Konsepsiyasi to'g'risida"gi 140-sonli qarori hamda O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 24 yanvarda Oliy Majlisga Murojaatnomasida belgilangan vazifalar ijrosi yuzasidan ishlab chiqilgan. Shu bois, Xalq ta'limi va oliy ta'lim muassasalarida Chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik turkumiga kiruvchi fanlarni o'qitish metodikasini (vositalari, usullari, texnologiyalari va shakllarini) takomillashtirish, zamonaviy o'qitish vositalari yordamida fanni o'qitishni rivojlantirish, unga oid didaktik materiallarni ishlab chiqish va ularni imkoniyatlaridan foydalangan holda o'quv mashg'ulotlari samaradorligini oshirish, o'quvchi va talabalarning kreativ sifatlarini rivojlantirish davr talabiga aylandi. Shu nuqtai nazardan qaraganda, xalq ta'limi va oliy ta'lim muassasalarida chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik turkumiga kiruvchi fanlarni o'qitish metodikasini takomillashtirishda innovatsion texnologiyalarini hamda kompyuter va uning pedagogik dasturiy vositalarini, jumladan virtual ta'lim texnologiyalarini kengroq tadbiq etish jiddiy zaruratga aylangan. Ayni paytda, harbiy qismlarda kompyuter texnologiyalaridan foydalanib o'qitishga mo'ljallangan ko'plab pedagogik dasturiy vositalar yaratilgan. Bularga zamonaviy virtual jangovar trenajor sinf xonalari, kompyuter simulyatorlari, sinov va nazorat qilish dasturlari, o'yinli ta'lim resurslari, elektron o'quv uslubiy qo'llanmalar, video ma'ruzalar, 3-D formatli interfaol o'quv metodik qo'llanmalar, elektron trenajyorlar, elektron darsliklar, multimedia ilovalar, axborot ta'lim muhitlari, elektron kitoblar va entsiklopediya, axborotlarni izlash tizimlari, o'quv ma'lumotlar ba'zasi, aqlli repititorli tizimlarini misol sifatida aytish mumkin. Shu bois, ayni paytda umumiy o'rta ta'lim muassasalarida chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik ta'lim va tarbiya jarayonini samarali tashkil etishda virtual ta'lim texnologiyalarini qo'llash metodikasini takomillashtirish zarurati mavjud. Chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik fanini o'quv jarayoniga virtual ta'lim texnologiyalarni joriy etish metodikasini takomillashtirish uchun, dastlab elektron ta'limni joriy etishga oid tadqiqotchilarning ilmiy-uslubiy adabiyotlarini tahlil qilish va ular ko'rsatib o'tgan pedagogik va psixologik muammolar o'rganildi. Olib borilgan izlanishlar natijasida quyidagi muammolar borligi aniqlandi: □ yaratiladigan dasturiy vositalarga pedagogik va psixologik jihatdan yondashilmayotganligi; □ professor-o'qituvchilarda kompyuter savodxonligi yetarli darajada emasligi; □ zamon talabiga moslashtirilgan elektron o'quv-metodik majmualarni yetarli darajada ishlab chiqilmaganligi; □ professor-o'qituvchilarda pedagogik dasturiy vositlarni qo'llash tajribasi yetishmasligi; □ masofaviy ta'limdan foydalanish uchun zamonaviy dasturiy vositalar hamda ularni qo'llashga oid ilmiy ishlanmalar yetishmasligi; □ yagona metodologik o'qitish talablar va tizim mavjud emasligi; □ kompyuterning pedagogik dasturiy vositalarini o'quv jarayoniga qo'llash metodikasi to'lig'icha ilmiy asoslanmagani. Yuqorida keltirib o'tilgan muammolarning yechimi, bir qator o'ziga xos talab va sharoitlarga bog'liq. Virtual ta'lim texnologiyalarini loyihalashtirishdan asosiy maqsad o'quvchilarni bor e'tiborini o'qitish jarayoniga qaratish, o'quv materiali va ob'ektlarini virtual ta'lim modellari bilan birga yaqqol namoyon qilish, shu asnosida faol tushunishni, eslab qolishni yanada yengillashtirish, o'quv jarayoniga oddiy kitob o'rniga inson hissiy xotirasini kuchaytiruvchi kompyuter vositalarini ishlatishdan iborat. Shuning uchun virtual ta'limni loyihalashtirishda, ilmiy jihatdan asoslangan talablar, tamoyillar hamda yaratish bosqichlariga tayanish zarur hisoblanadi. Yaratilayotgan virtual ta'lim texnologiyalari, o'quv jarayoni samaradorligini oshirilishiga qaratilgan bo'lib, faqat shu sohaga zarur bo'lgan va talab etilgan qismi kompyuterlashtirish jarayoniga kiritiladi. Zarur bo'lgan qismlarda ma'lum bir sohaga yo'naltirilishga alohida e'tibor qaratish lozim bo'lib, o'quv ma'lumotni aynan belgilangan qismini virtual shaklga keltirishni talab etadi. Bunga o'quv ma'lumotni taqsimlash: barcha berilgan matnda muhim qismlarini belgilab chiqish - modullarini (yoki bloklarini), qismlarini (yoki bo'limlarini), boblarini (yoki mavzularini), paragraflari, paragraf keyingi qismlarga ajratish lozim. Bu borada, A.Yu.Uvarov elektron ta'lim resurslarini va virtual ta'lim texnologiyalarini yaratish, uning ta'lim tizimiga joriy etish uchun quyidagi bosqichlarni ishlab chiqgan: □ tahlil (o'quvchilarni o'qitishning qay darajada nazorat qilinishi, o'qitishni maqsadlari); □ loyihalashtirish (rejaning tayyorlanishi, asosiy yechimlarni tanlovi, senariy tuzish); □ ishlab chiqish (reja, senariy); □ qo'llash (o'quv materiallaridan o'quv jarayonida foydalanish); □ baholash (o'quv resursining natijalari baholanadi va elektron ta'lim resurslarning kamchiliklari aniqlanadi). Bizning fikrimizcha, «Chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik» fanidan zamon talablariga mos virtual ta'lim texnologiyalarini yaratish quyidagi tartibda amalga oshirilishi lozim: 1. Virtual ta'lim texnologiyalari yaratiladigan mavzularni aniqlash; 2. Zamonaviy pedagogik dasturiy vositalarini tanlash; 3. Virtual ta'limning maqsadi va mavzusiga loyiq qamrovini tanlash; 4. Virtual ta'limning senariysi va tarkibiy tuzilmasini ishlab chiqish; 6. O'quv materialini tanlash; 7. O'quv materiallarining tuzilmasini ishlab chiqish; 8. Multimedia komponentini ishlab chiqish; 9. Aprobatsiyadan o'tkazish; 10. Hujjatlashtirish (inetellektual mulk agentligidan rasmiy ro'yxatdan o'tkazish, mualliflik huquqini belgilash). Ushbu bosqichlarda asosida o'quv ma'lumotni tayyorlash, qabul qilish va taqdim etish uchun zamonaviy o'quv ilmiy kurslariga yo'nalishni namoyon qiladi. Bu yerda o'quv faoliyatini yanada kengroq yoritilish, tuzilishini oldindan bilish talab etiladi. «Ko'plab holatlarda virtual ta'lim texnologiyalari pedagogik talablarga amal qilmagan holda yaratilishi tufayli asosiy maqsadga erishib bo'lmaydi. Shuning uchun virtual ta'lim texnologiyalari matnini yaratish vaqtida asosiy qismlarni belgilab, asosiy tushunchalarini ajratgan holda yaratish talab etiladi». Shu o'rinda savol tug'iladi, ta'lim jarayonida virtual ta'lim texnologiyani qo'llash zarurmi? Ko'pchilik hollarni e'tiborga olmagan holda «ha» deb javob berishimiz mumkin. Bu javobni xorijiy mamlakatlarning ta'lim tizimida o'z samarasini ko'rsatayotganligi tufayli samarali o'qitish vosita hisoblanishi aytishimiz mumkin. Oliy ta'lim muassalarining o'z oldiga qo'ygan eng muhim ko'rib chiqiladigan masalalari ham kompyuter texnologiyalarining imkoniyatlarini inobatga olgan holda, fanlarni o'qitishning usul va shakllarini takomillashtirishdan iborat. Bu borada, soha olimlari tomonidan taklif va tavsiyalar berib o'tgan. Jumladan J.Rittinghouse, J.Ransomelarning fikriga ko'ra, virtual ta'lim texnologiyalarini o'quv jarayoniga samarali tadbiq etish uchun Internet tarmog'ida bulutli xizmatli o'quv muhitini yaratish va ulardan foydalanish metodikasini ishlab chiqish lozim. Aynti paytda, virtual ta'lim texnologiyalari bilan bog'liq tushunchalarni aniqlashda sinonimlarning ko'pligi va ularni talqin etishda ba'zi bir tushunmovchiliklar mavjud. Bu borada, T.T.Shoymardonov, V.S.Xamidov, M.Fayzievalarning fikriga ko'ra, bugungi ta'lim tizimida "virtual borliq" va "virtual ta'lim" atamalari paydo bo'lgan. Virtual borliq immersivlik va interfaollik tushunchalari bilan bog'liq. Immersivlik deganda insonning virtual borliqda o'zini faraz qilishini tushunish lozim bo'lsa, interfaollik foydalanuvchi aniq vaqtda virtual borliqdagi ob'ektlar bilan o'zaro muloqotda bo'lib, ularga ta'sir ko'rsatishga ega bo'ladi. E.M.Kravchenya virtual borliq tushunchasiga quyidagicha ta'rif bergan: foydalanuvchini suniy olamga sho'ng'ishiga imkon beruvchi va harakatlarni audiovizual natijalariga bog'laydigan maxsus sensorli qurilmalar yordamida bevosita harakat qilishga imkon beradigan kompyuterli modellashtirishning yuqori darajali rivojlangan shakli. P.X.Jo'raev, P.F.Safarovalarning fikriga ko'ra, virtual ta'lim - o'quv jarayoni subektlarining axborot-kommunikatsion texnologiyalari yordamida vjudga kelgan hamkorlikdir. Yuqoridagi tadqiqotchilarning fikrlarini tahlil natijalariga ko'ra, «virtual ta'lim» tushunchasiga oydinlik kiritish hamda uning virtuallik sifatlarini belgilash imkonini beradi. Fikrimizcha virtual ta'lim imitatsion dasturiy va texnik vositalar yordamida o'quv materialini vizual shaklida taqdim etishga, murakkab bo'lgan jarayon va hodisalarni virtual obrazini tashkil etishga, tajriba o'tkazish murakkab jarayonlarni virtual shaklda o'tkazishga hamda mustaqil tayyorgarlikning didaktik imkoniyatlarini kengaytirishga, o'quv faoliyatiga nisbatan motivatsiyani shakllantirishga, fan bo'yicha asosiy bilimlarni egallashga, ularni tizimlashtirishga, talabalarning mustaqil ishida o'quv materiallari bo'yicha uslubiy yordamlashishga undaydigan hamda kreativ fikrlashini oshirishga mo'ljallangan zamonaviy o'quv muhitidir. Virtual ta'lim asosida modul printsipi yotadi. Butun o'quv kursi dasturining tarkibi alohida har hil mustaqil kurslardan (modullardan) tashkil topgan. Professor- o'qituvchilar ta'limning har bir bosqichida o'quvchilarga samarali sinovlarini o'tkazishlari mumkin. Bu esa chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik ta'limida muhim rol o'ynaydi, ya'ni, mustaqil bilim oluvchi o'rta ta'lim o'quvchilarini fanga oid egallagan bilim, ko'nikma va malakalarini oshirishda zamonaviy pedagogik dasturiy vosita hisoblanadi. Tadqiqotimizga oid normativ-huquqiy hujjatlarni, ilmiy-metodik manbaalarni hamda pedagogika oliy ta'lim muassasalaridagi mavjud o'qitish holatining tahlil natijasiga ko'ra, chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik fanini o'qitish samaradorligini oshirishga oid pedagogik muammoning yechimi quyidagi asosiy vazifalarni bajarilishiga bog'liq ekanligi ma'lum bo'ldi: □ Chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik fani professor o'qituvchilarda AKT sohasida yetarli darajada malakasini shakllantirish; □ Chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik fanini o'qitishda an'anaviy usullardan voz kechib, yangi zamonaviy kompyuter texnologiyalaridan foydalanish (elektron ta'lim resurslari, virtual ta'lim texnologiyalari, interfaol o'quv-uslubiy majmualar, elektron darsliklar, bulutli texnologiyalar, elektron trenajyorlar); □ ayrim murakkab jarayon va hodisalarni namoyish etishda virtual ta'lim texnologiyalaridan foydalanish; □ o'quvchilarda fanga nisbatan motivatsiyani rivojlantirishga mo'ljallangan o'quv topshiriqlarini tadbiq etish; □ o'quvchilar mustaqil ravishda amaliy mashg'ulotlarni olib borishi uchun virtual laboratoriyalarni yaratish; □ o'quvchilarni Internet texnologiyalari hamda tarmoqda joylashtirilgan ta'lim portallari, virtual ta'lim platformalaridan foydalanish madaniyatini shakllantirish. Xulosa qilib aytganda, chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik fanini o'qitishda virtual ta'lim texnologiyalaridan foydalanib (virtual video ma'ruzalar, amaliy mashg'ulotlar, stendlar, ko'rgazmali qurollar), o'qitishning shakl va usullarini yanada takomillashtirish lozim. Bunda o'quvchilar fanga oid o'quv materiallarni vizual shaklda o'rganish va amaliy mashg'ulot topshiriqlarini virtual laboratoriyalar yordamida bir necha bor tajribalar o'tkazish imkoniyatiga hamda o'quvchilar fanga oid hodisa va jarayonlarni virtual shaklda ko'rishga, kuzatishga ega bo'ladi. Natijada, ushbu fanga nisbata yanada qiziqishi va motivatsiyasi oshadi. Shu bilan birga, o'quvchilarni bo'sh vaqtini unumli o'tkazishga, fikrlash doirasini yanada kengaytirishga hamda taffakurini rivojlantirishga yordam beradi. 2.CHAQIRUVGA QADAR BOSHLANG‘ICH TAYYORGARLIK FANINING MAQSAD VA VAZIFASI. Respublikamizda harbiy kadrlarni tayyorlashga,ularning harbiy mahoratini oshirishga katta ahamiyat berilmoqda. Harbiy akademiyalar, qo'shin turlari bo'yicha harbiy o'quv yurtlari ochilgani fikrimizga yorqin dalildir. Davlat chegaralarini o'z qo'shinlarimiz tomonidan hushyorlik bilan qo'riqlanayotgani ham xalqimizning harbiy ruhini yuksaltirib turibdi.Haqiqiy mustaqil davlat shunday ishtutadi,o'z mudofaasini o'zgalar qo'liga topshirib qo'ymaydi. Xalqning umumiy harbiy ruhini ko'tarishda, harbiylarni matonatli, shijoatli qilib tarbiyalashda ajdodlarimizdan bizga meros qolgan harbiy bilimlarni ommalashtirish, harbiy san'at sirlarini harbiy o'quv yurtlarida o'qitish ham samarali omillardan hisoblanadi. Har bir chaqiriqqacha bo'lgan yoshni tarbiyalar ekanmiz avvalambor biz ushbu yoshlarning siyosiy ongini boyitib borishimiz kerak bo'ladi. Bu borada biz davlatimiz tarafidan chiqarilayotgan qonun va qoidalarga asoslanamiz. O'zbekiston Respublikasining bir qator qonun va qoidalari mavjud bo'lib, ushbu qonun qoidalarga asosan me'yoriy hujjatlar yuritilmoqda. Masalan bulardan: O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi ,Umumiy harbiy majburiyat va harbiy xizmat to'g'risidagi qonun,O'zbekiston Respublikasining mudofaa tug'risidagi qonuni va O'zbekiston respublikasi Qurolli kuchlari nizom va qonunlarini asoslar sifatida olsak bo'ladi. Bulardan tashqari yoshlarimizni vatanparvarlik ruhida tabiyalashda umumta'lim maktablari va o'rta maxsus, kasb-hunar ta'lim muassasalarida chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik fanini o'qitilishi asosiy omillardan sanaladi. Mudofaa Vazirligining oliy harbiy o'quv yurtlariga kirib ta'lim olish va Qurolli Kuchlarimizning barcha harbiy xizmat turlarida harbiy xizmatga tayyorgarlik ko'rayotgan yoshlarimiz umumta'lim maktablari va o'rta maxsus,kasb-xunar ta'lim muassasalaridagi chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik jarayonida kerakli ta'lim-tarbiyani oladilar va o'zlarini qiziqtirgan ma'lumotlarga ega bo'ladilar. Bunday ta'lim - tarbiya jarayonini umumta'lim maktablari va o'rta maxsus, kasb- hunar ta'lim muassasalarining pedagogik jamoasi bilan harbiy rahbar va chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik fani o'qituvchilari hamkorlikda amalga oshirishlari shart.Shunday ekan o'z-o'zidan bunday dolzarb vazifalarni bajarishda pedagogika universiteti qoshidagi harbiy fakultetlar jamoasining harbiy rahbar va chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik fani o'qituvchilarini tayyorlash bo'yicha o'z majburiyatlari va vazifalarini sifatli bajarishlari alohida e'tiborga molikdir. Bu borada ayniqsa chaqiruvga qadar harbiy ta'limni tashkil qilish va uning metodikasi fanini o'qitilishida, Qurolli Kuchlarimizda olib borilayotgan islohotlar strategiyasini tub mohiyatini chuqur anglagan holda, eng zamonaviy o'qitish uslublaridan va ta'lim texnika vositalarini eng so'ngi ishlab chiqilgan rusumlaridan foydalanish, shuningdek, tez o'zgarib borayotgan zamonamizning yangi-yangi talablarini nazardan chetda qoldirmasligimiz shart bo'ladi. Chaqiruvga qadar harbiy ta'limni tashkil qilish va uning metodikasi talabalarning maxsus harbiy tayyorgarligining asosiylaridan biri hisoblanadi. Bu fan «Chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik fani» metodikasining tarkibiy qismi sifatida davlat imtihoniga kiritiladi. Maxsus fanlarni o'qitishdan asosiy maqsad- talabalarda harbiy-pedagogik tayyorgarlikni yuksaltirish va chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik fani bo'yicha mashg'ulotlarini o'tkazishda amaliy ko'nikmalar hosil bo'lishiga qaratiladi. Mazkur fanni o'rganish O'zbekiston Respublikasining «Umumharbiy majburiyat va harbiy xizmat to'g'risida»gi qonun talablarini, O'zbekiston Respublikasining yoshlarni chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarligi bo'yicha nizomini, O'zbekiston Respublikasi Mudofaa Vazirligining buyruqlari va direktivalarini, chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlikni tashkil qilish va olib borish,o'quvchi yoshlarni vatanparvarlik tarbiyasi ishlarini,O'zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari safiga xizmatga tayyorlash bo'yicha masalalarni, chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarligi (chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik fani) bo'yicha o'quv jarayonini rejalashtirish tamoyillarini,ta'lim muassasalarida chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik fani dasturining barcha bo'limlari bo'yicha mashg'ulotlarni tashkil qilish va olib borishda yangi pedogogik texnologiyalarni qo'llashni, zamonaviy o'quv texnika vositalaridan foydalana bilishni, ta'lim muassasasi direktori va Chaqiruvga qadar tayyorgarlik o'qituvchisining majburiyatlarini, hamkorlikda bo'lgan tashkilotlar bilan aloqa shakillarini, chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik fani bo'yicha o'quv -moddiy bazaga qo'yiladigan talablarni bilishlari va ularni amalda qo'llay olishlari uchun yetarli ilm-malaka va ko'nikmalar berishdan iborat. Talabalar ta'lim olayotgan paytlarida o'zlarida harbiy rahbarning yoshlarni O'zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari safiga xizmatga tayyorlash masalalari bo'yicha majburiyatlarini bajarishida zarur bo'lgan siyosiy, ahloqiy,ruhiy tayyorgarliklarini yuqori bo'lishini va Vatan himoyachisi sifatlarini mujssamlashtirishlari shart. Hozirgi kunda Qurolli kuchlarimiz tarkibidagi harbiy qism va bo'limmalarni puxta bilimga ega bo'lgan shaxsiy tarkib bilan to'ldirish, uning siyosiy, manaviy, axloqiy ruxiy vatanparvarlik tarbiyasiga alohida e'tibor berish muhim shartlardan biri hisoblanadi. Shaxsiy tarkibning yuqoridagi qayd etilgan sifat va fazilatlarini shakllantirishni, tarbiyalashni faqat harbiy kadrlar tayyorlash bilim yurtlari,qism komandirlari va harbiy boshliqlarning vazifasi deb hisoblash to'g'ri bo'lmaydi. Ma'lumki armiya safida o'z bo'ysunuvchilarining faoliyatlariga komandir va boshliqlar ma'suldirlar. Lekin sifat va fazilatlarni shakllantirishga kelganda armiya safigacha bo'lgan ta'lim tarbiya o'rnining ahamyati katta. Ayniqsa umumta'lim maktablari,o'rta maxsus va o'rta kasb-hunar ta'limi muassasalarida chaqiruvga qadar tayyorgarlik fanini sifatli va samarali o'qitilishini ahamiyati bu borada muhim.Birinchi Prezidentimiz I.A.Karimov ta'kidlaganidek «Yosh avlodni el-yurtga,vatanga sadoqatli,iymon- e'tiqodli,mard va jasur,yuqori malakali, ma'naviyati yuksak insonlar qilib tarbiyalashda ta'lim o'chog'larining alohida o'rni bor».Ta'lim o'chog'laridan umumta'lim maktablarida, o'rta maxsus va kasb-hunar ta'lim muassasalarida «Chaqiruvga qadar tayyorgarlik»ni o'qitilishi haqida O'zbekiston Respublikasining «umumiy harbiy majburiyat va harbiy xizmat to'g'risida»gi qonunning 13 - moddasida quyidagicha yozilgan: «Chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik,shu jumladan fuqaro mudofaasi bo'yicha tayyorgarlik o'quv dasturidagi majburiy fan bo'lib,umumta'lim muassasalarida chaqiruvga qadar tayyorgarlik fani o'qituvchilari tomonidan bitirish yili arafasidagi kurslardan yoki sinflardan boshlab o'tiladi».Bundan tashqari ushbu ustuvor vazifalar O'zbekiston Respublikasining «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi»,«Mudofaa to'g'risida»gi qonunlarida va O'zbekiston Respublikasi Mudofaa Vazirligining buyruq va talablarida ham o'z ifodasini topgan.Ko'rinib turibdiki 1999 yil yanvaridan e'tiboran Qurolli kuchlarda boshlangan harbiy islohotlar strategiyasining nazarda tutgan, mamlakatimiz tinch, osoyishtaligini ishonchli va samarali ximoya qilishga qodir tezkor,yaxshi ta'minlangan qurolli kuchlarni tuzish maqsadini amalga oshirish faqat oliy harbiy o'quv muassasalarining vazifasi deb o'ylash,masalaga faqat bir tomonlama qarashdir. Bu borada chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik muhim ahamiyat kasb etadi.Chaqiriqqa qadar boshlang'ich tayyorgarlik fanini takomillashishi va rivojlanishi, Chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik fanining maqsad va vazifasiborasida bir qancha ilmiy izlanishlar olib borilayotganligi, davlat chegaralarining o'z qo'shinlarimiz tomonidan hushyorlik bilan qo'riqlanayotganligi ilmiy ishlarimiz natijasi desak adashmaymiz. Yoshlarimizni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash hozirgi kunning dolzarb masalalaridan biridir.Yoshlarimizni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash borasida biz nimalarga e'tibor berishimiz kerak? Qanday ilmiy izlanishlar olib borishimiz kerak? Bu borada birinchi masala yoshlarimizga ota-bobolarimiz bosib o'tgan yo'llarini to'g'ri tushuntirish (ishontirish usuli)dir. Ikkinchi masala (tarbiya) agar biz yoshlarimizni vatanparvarlik ruhida tarbiyalay olsak kelajakga ko'chmas poydevor qo'ydim deb ayta olamiz. Uchunchi masala (o'qitish o'rgatish) bu eng dolzarb masalalardan biridir. Biz qanchalik yoshlarimizni to'g'ri o'rgatsak, o'qitsak ularda o'zlariga bo'lgan ishonchlarini yana bir bor uyg'otgan bo'lamiz. Yoshlarimizni harbiy vatanparvar qilib tarbiyalashda avvalambor biz ularga miliy qadriyatlarimizni o'rgatamiz va o'qitamiz. Bu yoshlarimizni harbiy vatanparvar bo'lib tarbiyalanishiga katta samara beradi. Hozirgi shiddat bilan o'zgarib borayotgan zamonning o'zgarishiga katta tasir ko'rsatayotgan fan, texnikalar borasidagi o'zgarishlar, ularni boshqarish masalalarini to'g'ri tushuntirish orqali biz ularda harbiy texnikalarni boshqarishga bo'lgan qiziqishlarini oshirib boramiz. Bu borada bizgaChaqiriqqa qadar boshlang'ich tayyorgarlik fanik ata yordam beradi.Ushbu maqolada Chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik fanining maqsad vavazifasi to'g'risida ma'lumotlar berilishi orqali fanning maqsad va vazifasini topish to'g'risida ilmiy izlanishlar olib borilgan. Chaqiriqqa qadar boshlang'ich tayyorgarlik fani O'zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining tarkibiy qismi ekanligi nazariy bilimlarga asoslanib isbotlangan. Chunki ushbu fan O'zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining asosiy zaxirasini tayyorlash uchun yordam beradigan fan hisoblanadi va uni ilmli, bilimli yoshlar bilan to'ldirishga xizmat qiladi. 3. O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI YOSHLARINI HARBIY XIZMATGA TAYYORLASH TIZIMINI YANADA TAKOMILLASHTIRISH TO‘G‘RISIDA Mamlakatimizda yoshlarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash, ularda xalqimiz tarixiga va ma’naviy qadriyatlariga yuksak hurmat tuyg‘usini shakllantirish, Vatan himoyasiga, uning milliy xavfsizligi, hududiy yaxlitligi va suverenitetini ta’minlashga doimo shay turishga hamda harbiy xizmatni o‘tashga tayyorlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlikni tashkil etish va uni amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi Nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining O‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi: O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi bilan kelishgan holda mazkur qarorga muvofiq, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlik fani rahbar va o‘qituvchilari lavozimlariga oliy ma’lumotli, kasbiy jihatdan yaxshi tayyorlangan, shuningdek, yuqori tajriba va malakaga ega bo‘lgan pedagog kadrlar bilan ta’minlash chora-tadbirlarini ko‘rsin; O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi bilan birgalikda umumta’lim maktablaridagi mavjud chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlikka oid o‘quv- moddiy bazani o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari balansiga topshirish va qabul qilib olish ishlarini amalga oshirsin. 3. Manfaatdor vazirlik, idora va tashkilotlar o‘zlarining normativ-huquqiy hujjatlarini bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsinlar. 4. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Bosh vazirining o‘rinbosari A.I. Ikramov zimmasiga yuklansin. O‘zbekiston Respublikasining Bosh vaziri Sh. MIRZIYOYEV Toshkent sh., 2014-yil 18-dekabr, 348-son Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 18-dekabrdagi 348-son qaroriga ILOVA Chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlikni tashkil etish va uni amalga oshirish tartibi to‘g‘risida NIZOM I. Umumiy qoidalar 1. Mazkur Nizom “Umumiy harbiy majburiyat va harbiy xizmat to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasining Qonuniga muvofiq, vazirliklar, idoralar, mahalliy davlat hokimiyati organlarining, shuningdek jamoat tashkilotlarining ushbu sohadagi asosiy vazifalarini hamda chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlikni tashkil etish va uni amalga oshirish tartibini belgilaydi. Oldingi   tahrirga   qarang. 2. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar, Toshkent shahri, tuman (shahar) hokimliklari, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi, Sog‘liqni saqlash vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Jismoniy tarbiya va sport vazirligi hamda Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi O‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi (keyingi o‘rinlarda Markaz deb ataladi) chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlikni tashkil etish va uni amalga oshirish bo‘yicha mas’ul organlar hisoblanadi. (2-bandning birinchi  xatboshisi  O‘zbekiston  Respublikasi  Vazirlar  Mahkamasining 2018-yil  5-iyuldagi  508-sonli   qarori        tahririda  —  Qonun  hujjatlari  ma’lumotlari milliy  bazasi,  09.07.2018-y.,  09/18/508/1477-son) Oldingi   tahrirga   qarang. O‘zbekiston mudofaasiga ko‘maklashuvchi “Vatanparvar” tashkiloti Markaziy kengashi (keyingi o‘rinlarda “Vatanparvar” tashkiloti deb ataladi), O‘zbekiston yoshlar ittifoqi, Respublika Xotin-qizlar qo‘mitasi, “Nuroniy” jamg‘armasi va “Mahalla” xayriya jamoat fondi ushbu sohada hamkorlikni amalga oshiruvchi nodavlat notijorat tashkilotlari hisoblanadi. (2-bandning ikkinchi  xatboshisi  O‘zbekiston  Respublikasi  Vazirlar  Mahkamasining 2017-yil  12-sentabrdagi  712-sonli      qarori        tahririda  —  O‘R  QHT,  2017-y.,  37-son, 996-modda) Harbiy xizmatga chaqiriladigan va tuman (shahar) chaqiruv uchastkalarida qayd etilgan shaxslar hamda akademik litsey va kasb-hunar kollejlarining (keyingi o‘rinlarda ta’lim muassasalari deb ataladi) ikkinchi va uchinchi kurs o‘quvchilari (keyingi o‘rinlarda o‘quvchilar deb ataladi) chaqiriluvchilar hisoblanadi. 3. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar, Toshkent shahri, tuman (shahar) hokimliklari chaqiriluvchilarni harbiy xizmatga tayyorlash ishlarining moliyalashtirilishini hamda moddiy-texnika jihatidan ta’minlanishini amalga oshiradilar, o‘quv-moddiy bazasini barpo etadilar, bunday tayyorgarlikning tashkil etilishi uchun mas’ul hisoblanadilar. 4. Chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlik (keyingi o‘rinlarda ChQBT deb ataladi) chaqiriluvchilarni harbiy xizmatga tayyorlash tizimining tarkibiy qismi hisoblanadi hamda “Umumiy harbiy majburiyat va harbiy xizmat to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq tashkil etiladi va olib boriladi. 5. Chaqiriluvchilarni harbiy xizmatga tayyorlashni tashkil etish, amalga oshirish, natijalarini nazorat qilib borish, ChQBTni uslubiy jihatdan ta’minlash O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi hamda Markaz tomonidan amalga oshiriladi. 6. ChQBT, fuqaro muhofazasi va tibbiy bilim asoslari fani bo‘yicha tayyorgarlik o‘quv dasturidagi majburiy fan bo‘lib, ta’lim muassasalari o‘quvchilariga ChQBT fani rahbarlari va o‘qituvchilari tomonidan o‘qitiladi. 7. ChQBT jarayonida ta’lim muassasalari o‘quvchilari: Oldingi   tahrirga   qarang. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi , “Umumiy harbiy majburiyat va harbiy xizmat to‘g‘risida”gi Qonuni , mamlakat mudofaa va milliy xavfsizligini ta’minlash sohasidagi boshqa qonunchilikning asosiy talablarini o‘rganishlari; (7-bandning  ikkinchi  xatboshisi  O‘zbekiston  Respublikasi  Vazirlar  Mahkamasining 2022-yil  4-apreldagi  153-sonli   qarori        tahririda  —  Qonunchilik  ma’lumotlari  milliy bazasi,  05.04.2022-y.,  09/22/153/0266-son) Oldingi   tahrirga   qarang. O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining asosiy vazifalarini, harbiy xizmatning ahamiyatini, Vatanga qasamyodni va O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining Umumharbiy nizomlari talablarini anglab yetishlari; (7-bandning  uchinchi   xatboshisi   O‘zbekiston   Respublikasi   Vazirlar Mahkamasining  2020-yil  23-martdagi  179-sonli   qarori        tahririda  —  Qonun hujjatlari  ma’lumotlari  milliy  bazasi,  24.03.2020-y.,  09/20/179/0350-son) fuqaro muhofazasi asoslarini, shuningdek birinchi tibbiy yordam ko‘rsatish ko‘nikmalarini amaliy o‘zlashtirib olishlari; harbiy qismlardagi mavjud qurol-aslaha va harbiy texnikaning asosiy taktik va texnik tavsiflari, harbiy xizmatchilarning kundalik hayoti va xizmat faoliyati bilan tanishishlari; zamonaviy qurol-aslaha va harbiy texnika namunalarini qisqa muddatlarda o‘zlashtirib olishga shay bo‘lishlari; o‘zlari bilan olib boriladigan harbiy-vatanparvarlik ruhidagi tarbiyaviy ishlarni chuqur anglab yetishlari va o‘zlashtirishlari lozim. II. ChQBTni tashkil etish hamda uni amalga oshirish bo‘yicha mas’ul organlar va jamoat tashkilotlarining asosiy vazifalari 8. Quyidagilar Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar, Toshkent shahri, tuman (shahar) hokimliklarining ChQBTni tashkil etish va uni amalga oshirishda asosiy vazifalari hisoblanadi: ChQBT tadbirlarini moliyalashtirish, moddiy-texnika jihatdan ta’minlash, moddiy- o‘quv bazani barpo etish; har yili ta’lim muassasalari o‘quvchilari bilan olib borilayotgan ChQBT va harbiy- vatanparvarlik ruhidagi tarbiyaviy ishlarga oid o‘quv-moddiy bazani yaratish va uni yanada takomillashtirishga doir qarorlar qabul qilish, tadbirlar rejasini ishlab chiqish; Markaz va O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan taqdim etilgan ChQBT va harbiy-vatanparvarlik ruhidagi tarbiyaviy ishlarga oid idoraviy hujjatlarni, tekshiruv ishlarining natijalarini, kamchilik va muammoli masalalarni o‘rganib chiqish va tegishli chora-tadbirlar belgilash; ChQBTni tashkil etish va uni amalga oshirish bo‘yicha mas’ul organlar va jamoat tashkilotlari tomonidan ushbu sohada amalga oshirilayotgan ishlarning hamkorlikda olib borilishini muvofiqlashtirib borish. 9. O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi: ChQBT tadbirlarining rejalashtirilishiga va o‘z vaqtida bajarilishiga rahbarlik qiladi, ChQBT ishlarini muvofiqlashtiradi; Markaz tomonidan ChQBT dasturini tayyorlash jarayonida ishtirok etadi; ta’lim muassasalarini harbiy mavzulardagi o‘quv-uslubiy filmlar hamda sohaga oid normativ-huquqiy hujjatlar (Umumharbiy nizomlar, qonunchilik hujjatlari), qo‘llanmalar, tavsiyalar va ko‘rsatmalar bilan ta’minlaydi; ta’lim muassasalarini harbiy qism va oliy harbiy ta’lim muassasalariga biriktirish to‘g‘risida tegishli buyruqlar chiqaradi; ChQBT fani rahbarlari va o‘qituvchilari ishtirokidagi o‘quv yig‘inlarini tashkillashtiradi va o‘tkazadi; ta’lim muassasalari o‘quvchilarining uch kunlik o‘quv-dala mashg‘ulotlarini o‘tkazish jarayoniga amaliy yordam ko‘rsatadi; ta’lim muassasalari o‘quvchilarini muddatli harbiy xizmatchi va kursantlarning kundalik faoliyati, ularning maishiy ta’minoti, shuningdek qurol-aslaha, harbiy texnika namunalari bilan tanishtirib borish maqsadida ta’lim muassasalari bilan harbiy qism va oliy harbiy ta’lim muassasalari o‘rtasidagi hamkorlikni tashkil etadi va muvofiqlashtiradi; ChQBTga oid qurol-yarog‘ va o‘q-dorilar hisobini yuritishga, ularni saqlash va topshirishga oid yo‘riqnomalarni ishlab chiqadi va tasdiqlaydi, shuningdek sohaga doir tavsiyalar hamda ko‘rsatmalar tayyorlaydi; har yili ChQBT va harbiy-vatanparvarlik ruhidagi tarbiyaviy ishlarning holatini o‘rganadi va doimiy ravishda nazorat qilib boradi; ChQBT fani o‘qituvchilarini saralash, tayyorlash va qayta tayyorlash masalalarida ta’lim muassasalariga amaliy yordam ko‘rsatadi. 10. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi: tibbiy bilim asoslari fani o‘qituvchilarini saralash, tayyorlash va qayta tayyorlash masalalarida ta’lim muassasalariga amaliy yordam ko‘rsatadi; ta’lim muassasalarini tibbiy bilim asoslari bo‘yicha zarur ko‘rgazmali vositalar, birinchi tibbiy yordamga oid o‘quv-uslubiy filmlar bilan ta’minlaydi; davolash-profilaktika muassasalarini tibbiyot yo‘nalishidagi ta’lim muassasalari o‘quvchilari bilan amaliy mashg‘ulotlar olib boriladigan o‘quv bazasi sifatida ta’lim muassasalariga biriktiradi; ta’lim muassasalari o‘quvchilarining yillik tibbiy ko‘rigini hududiy o‘smirlar dispanserlari rahbarlari nazoratida tuman (shahar) tibbiyot birlashmalarining chaqiruv komissiyalariga jalb qilinuvchi shifokor-mutaxassislar tomonidan tuman (shahar) chaqiruv punktlarida o‘tkazadi; ambulatoriya-poliklinika tizimida o‘smirlar orasida davolash-sog‘lomlashtirish ishlarini olib boradi, tizimni takomillashtiradi hamda shifokorlarning o‘smirlarga tibbiy xizmat ko‘rsatishga oid malakalarini muntazam oshirib boradi; Markaz bilan birgalikda Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahar o‘smirlar dispanserlari hamda o‘smirlar davolash-profilaktika muassasalarini tajribali va malakali shifokor-mutaxassislar hamda tibbiy xodimlar bilan ta’minlaydi; o‘smirlarni statsionar sharoitlarda davolash va sog‘lomlashtirish ishlarini belgilangan tartibda amalga oshiradi; ta’lim muassasalarida tashkil etilgan tibbiyot xonalarini o‘quv dasturida nazarda tutilgan tibbiy jihozlar va dori-darmonlar bilan Markazning hududiy boshqarmalari tomonidan ajratilgan mablag‘lar hisobiga ta’minlab boradi. 11. O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi: ta’lim muassasalarida fuqaro muhofazasiga oid amaliy mashg‘ulotlarni o‘tkazishda soha mutaxassislari, shuningdek texnik vositalar bilan amaliy yordam ko‘rsatilishini ta’minlaydi; Markaz tomonidan ChQBT dasturini tayyorlash jarayonida, shuningdek ta’lim muassasalarini fuqaro muhofazasiga oid o‘quv hamda uslubiy qo‘llanmalar, ko‘rgazmali vositalar bilan ta’minlash ishlarida ishtirok etadi; ta’lim muassasalari direktorlari, ChQBT fani rahbarlari va o‘qituvchilarining O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligining Aholi va rahbarlar tarkibini tayyorlash markazlarida qayta tayyorgarlikdan o‘tishini va malaka oshirishini tashkillashtiradi; ta’lim muassasalari o‘quvchilarida amaliy ko‘nikmalarni hosil qilish maqsadida har yilgi “Fuqaro muhofazasi” kunlarini o‘tkazishda amaliy yordam ko‘rsatadi; fuqaro muhofazasiga, harbiy-vatanparvarlik va jismoniy tarbiyaga oid o‘quv- moddiy bazani takomillashtirish ishlarida qatnashadi. Oldingi   tahrirga   qarang. 12. O‘zbekiston Respublikasi Jismoniy tarbiya va sport vazirligi: (12-bandning  birinchi   xatboshisi   O‘zbekiston   Respublikasi   Vazirlar Mahkamasining  2018-yil  5-iyuldagi  508-sonli   qarori        tahririda  —  Qonun  hujjatlari ma’lumotlari  milliy  bazasi,  09.07.2018-y.,  09/18/508/1477-son) ta’lim muassasalariga jismoniy tayyorgarlik ishlari, sport musobaqalari va tadbirlarini o‘tkazishda amaliy yordam ko‘rsatadi; ta’lim muassasalari o‘quvchilarining jismoniy tayyorgarlik holatini tahlil qilib boradi, jismoniy tayyorgarlik tizimini takomillashtirish chora-tadbirlarini amalga oshiradi; ta’lim muassasalari o‘quvchilarining jismoniy tayyorgarligiga oid o‘quv-uslubiy qo‘llanmalarni ChQBT ta’limi bilan uzviy bog‘lagan holda tayyorlanishini tashkil qiladi. 13. O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi O‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi: ta’lim muassasalarining ChQBT o‘quv xonalarini jihozlar, darslik, o‘quv-uslubiy qo‘llanmalar va ko‘rgazmali vositalar bilan ta’minlaydi, ularni doimiy ravishda takomillashtirib boradi; ta’lim muassasalari o‘quvchilarining ChQBT, harbiy-vatanparvarlik ruhidagi tarbiyasi va ularni harbiy xizmatga tayyorlash tadbirlarini sifatli tashkil etilishini ta’minlaydi; ChQBT dasturini, ushbu fanga oid darsliklar, tavsiyalar, o‘quv-uslubiy va ko‘rgazmali vositalarni, o‘quv filmlarini tayyorlaydi hamda ta’lim muassasalarini ular bilan ta’minlaydi; ta’lim muassasalari ixtiyoriga berilgan o‘quv qurol-yarog‘lar, kichik kalibrli hamda pnevmatik miltiqlar, ularda qo‘llaniladigan patronlar but saqlanayotganligini nazorat qilib boradi; ta’lim muassasalari o‘quvchilarida mardlik, chaqqonlik, kuchlilik va chidamlilik sifatlarini rivojlanishiga omil bo‘ladigan jismoniy tarbiyaning ChQBT bilan bog‘liqligini ta’minlaydi; ChQBTning yakuniy bosqichida ta’lim muassasalari o‘quvchilari ishtirokida uch kunlik o‘quv-dala mashg‘ulotlarini tashkillashtiradi va o‘tkazadi; ChQBT bo‘yicha xorijiy mamlakatlarning ilg‘or tajribalarini doimiy ravishda o‘rganib boradi hamda ijobiy xususiyatlarini respublika ta’lim muassasalariga joriy etish choralarini ko‘radi; O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi bilan hamkorlikda tibbiy bilim asoslari fani o‘qituvchilarini tanlov asosida ishga qabul qiladi va qayta tayyorlash masalalarini hal etadi; O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi bilan hamkorlikda ta’lim muassasalarining ChQBT fani rahbari va o‘qituvchisi lavozimiga tayinlanadigan nomzodlarni tanlaydi, ushbu fan o‘qituvchilarining uslubiy va kasbiy tayyorgarligini tashkillashtiradi, ularni attestatsiyadan o‘tkazadi; ChQBT bo‘yicha namunali ChQBT fani rahbarlari va o‘qituvchilarini Davlat mukofotlariga, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi va Markazning mukofotlariga tavsiya etadi. 14. “Vatanparvar” tashkiloti Markaziy kengashi: harbiy-vatanparvarlik ruhidagi tarbiyaviy ishlarning olib borilishini, shuningdek tadbirlarning tashkil etilishi va o‘tkazilishida ta’lim muassasalari bilan hamkorlikni amalga oshiradi; harbiy-vatanparvarlik tarbiyasiga oid ko‘rgazmali vositalar ishlab chiqilishida ishtirok etadi; ta’lim muassasalari murojaatlariga asosan, ta’lim oluvchi yoshlarning qiziqishiga ko‘ra sportning texnik va amaliy turlari bo‘yicha sport seksiyalari va to‘garaklari faoliyatini yo‘lga qo‘yishda amaliy yordam ko‘rsatadi; zarurat bo‘lganda, ta’lim muassasalariga ChQBT bo‘yicha o‘z tasarrufidagi o‘quv- moddiy bazasidan foydalanishlariga belgilangan tartibda ruxsat beradi. Oldingi   tahrirga   qarang. 15. O‘zbekiston yoshlar ittifoqi, Respublika Xotin-qizlar qo‘mitasi, “Nuroniy” jamg‘armasi va “Mahalla” xayriya jamoat fondi: (15-bandning  birinchi   xatboshisi   O‘zbekiston   Respublikasi   Vazirlar Mahkamasining  2017-yil  12-sentabrdagi  712-sonli      qarori        tahririda  —  O‘R  QHT, 2017-y.,  37-son,  996-modda) ta’lim muassasalari o‘quvchilariga O‘zbekiston Respublikasining qonunlari va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarining mazmun-mohiyatini tushuntirish, ularda Vatanga chuqur muhabbat va vatanparvarlik, yuksak ma’naviy-ruhiy, faol hayotiy pozitsiya, diniy ekstremizm va fundamentalizm g‘oyalariga qarshi immunitet hosil qilish, harbiy burchni ongli ravishda bajarishga bo‘lgan munosabatni shakllantirish, mamlakatda olib borilayotgan islohotlarning aniq maqsadi va mohiyatini anglab yetish, shuningdek yurt kelajagi va taqdiri uchun yuksak javobgarlik hissi kabi fazilatlarni shakllantirishga oid targ‘ibot-tashviqot ishlarini olib boradi; ta’lim muassasalari o‘quvchilarida yuksak fuqarolik pozitsiyasini, O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari bilan g‘ururlanish tuyg‘usini shakllantirish maqsadida katta hayotiy tajribaga ega bo‘lgan urush va mehnat faxriylari ishtirokida uchrashuvlar o‘tkazadi; doimiy ravishda ta’lim muassasasi o‘quvchilarining muddatli harbiy xizmatni a’lo darajada o‘tagan harbiy xizmatchilar bilan uchrashuvlarini tashkil etadi va o‘tkazadi; ta’lim muassasalari o‘quvchilarini sport turlari bo‘yicha joriy etilgan seksiyalarga jalb etish ishlarini tashkil qiladi; mamlakatimiz hududi va daxlsizligini himoya qilish har bir fuqaroning burchi ekanligi, harbiy xizmat, uning ijobiy xususiyatlari, shuningdek harbiy xizmatchilar uchun joriy etilgan imtiyozlar tizimi to‘g‘risida ta’lim muassasalari o‘quvchilari va ularning ota-onalari ishtirokida tushuntirish ishlarini olib boradi; ta’lim muassasalari o‘quvchilari o‘rtasida ommaviy ravishda tarbiyaviy, ma’naviy- ma’rifiy va harbiy-sport tadbirlarini (yoshlar forumlari, tanlovlar, sport musobaqalari) tashkil etadi va o‘tkazadi. III. ChQBTni tashkil etish va uni amalga oshirish 16. Ta’lim muassasalari o‘quvchilarining ChQBTga jami 140 o‘quv soati ajratiladi, mashg‘ulotlar har haftada ikki soatdan o‘tkaziladi. Ta’lim muassasalari o‘quvchilarining o‘quv mashg‘ulotlari vaqtida o‘zlashtirgan bilim, ko‘nikma va mahoratlari harbiy ish asoslarini o‘rganish to‘garaklari, sportning harbiy-amaliy turlari bo‘yicha seksiyalar va harbiy-sport musobaqalari davomida mustahkamlanadi. 17. Ta’lim muassasalarida ChQBT fani o‘g‘il bolalar bilan, fuqaro muhofazasi bo‘limiga doir mashg‘ulotlar o‘g‘il bolalar va qizlar bilan birgalikda, tibbiy bilim asoslari bo‘yicha mashg‘ulotlar esa faqat qizlar bilan o‘tkaziladi. 18. Ta’lim muassasalarida ChQBT rejasi butun o‘quv yili uchun haftalarga taqsimlangan holda ishlab chiqiladi, shuningdek umumiy dars jadvaliga kiritilgan holda o‘quv guruhlariga bo‘linib o‘tkaziladi, ushbu guruhlar o‘quvchilar soniga ko‘ra seksiyalarga bo‘linadi. Ta’lim muassasasi direktorining buyrug‘iga muvofiq eng ibratli o‘quvchilar orasidan guruh va seksiya komandirlari tayinlanadi. 19. ChQBTning yakuniy bosqichida ushbu fan uchun ajratilgan vaqt hisobidan ta’lim muassasasining uchinchi kurs o‘g‘il bolalari bilan uch kunlik o‘quv-dala mashg‘ulotlari o‘tkaziladi. Bunda ta’lim muassasalari o‘quvchilarining ushbu fan bo‘limlariga oid nazorat me’yorlarini bajarish bo‘yicha ko‘nikmalari sinovdan o‘tkaziladi. Ushbu maqsadda tegishli ta’lim muassasasiga biriktirilgan harbiy qism va sport tashkilotlarining o‘quv-moddiy bazalaridan foydalanish mumkin. 20. Ta’lim muassasalari o‘quvchilariga quroldan o‘t otishni o‘rgatish mashg‘ulotlari faqat o‘t otish maydonlarida yoki tirlarda “O‘qli qurollardan o‘t otish kursi” talablariga qat’iy amal qilingan holda o‘tkaziladi. Ta’lim muassasasi ixtiyoridagi ko‘chmas tirda tashkil etiladigan otish tayyorgarligi mashg‘ulotlarida faqat pnevmatik va kichik kalibrli miltiqlar qo‘llaniladi. Bunday mashqlarni amaliy bajarishga faqat o‘t otish mashqlarining shartlari va xavfsizlik qoidalariga oid bilim va ko‘nikmalar sinovidan muvaffaqiyatli o‘tgan o‘quvchilarga ruxsat beriladi. Foydalanilgan adabiyotlar. 1. Abulxanova-Slavskaya, KA, faoliyat va shaxsiyat psixologiyasi KA Abulxanova-Slavskaya. - M. Fan, 1980. - 335 p. 2. Agaponov, S. V. Masofaviy ta'lim uchun platformani tanlash: muammolar va echimlar S.V. Agaponov // Ta'lim telekommunikatsiya va axborotlashtirish. - 2005. - № 1. - 48-55. 3. Adolf, V. A. Professional rivojlanish jarayonida o'qituvchining innovatsion faoliyati V.Adolf, N. F. Il'ina. - Krasnoyarsk: Polikom, 2007. -190 p. 4. Astlyayner, G. masofadan o'qitish WWW orqali: Ijtimoiy va hissiy jihatlar G. Astlyayner // Internetda gumanitar tadqiqotlar; tomonidan. A.E. Voyskunsky. - M.: Mozhaisk-Terra, 2000. - S. 333-367. 5. Atanov, G. A. O'quv va sun'iy intellekt yoki Oliy maktabning zamonaviy o'qitish asoslari G.Atanov, I.Pustinnikov. - Donetsk: DOU nashriyoti, 2002. - 504 p. http://interscience.uz 6. Bobayeva, Yu.P. Axborotlashtirishning psixologik oqibatlari: muammoli bayon Yu.Babayeva, A.E. Voyskunskiy // Ilmiy kengash. - 2005. - № 8. - 83-91. 7.Носов Н. Образование и виртуальнаya реальность / Н. Носов // Дистанционое и виртуальное обуЛени: Дайджест рос. и зарубеж. прессы. - 2000. - № 11. - С. 31-35. 8.Хуторской А.В. О виртуальном образовании / А.В. Хуторской // Дистанционое и виртуальное обучение: Дайджест рос. и зарубеж. прессы. - 2000. - № 1. - С. 25-27. XULOSA Ushbu mavzudan xulosa qilib shuni aytish mumkinki, maqolada Chaqiruvga qadar boshlang'ich tayyorgarlik fanining maqsad va vazifasi to'g'risida ma'lumotlar berib o'tilgan. Maqolaning kirish qismida Respublikamizda harbiy kadrlarni tayyorlashga,ularning harbiy mahoratini oshirishga katta ahamiyat berilayotganligi to'g'risida ma'lumotlar berib o'tish bilan birgalikda, harbiy akademiyalar, qo'shin turlari bo'yicha harbiy o'quv yurtlari ochilganligi to'g'risida ham ma'lumotlar berilganligi fikrimizga yorqin dalildir. Davlat chegaralarining o'z qo'shinlarimiz tomonidan hushyorlik bilan qo'riqlanayotgani ham xalqimizning harbiy ruhini yuksaltirib turibdi.Haqiqiy mustaqil davlat shunday ishtutadi,o'z mudofaasini o'zgalar qo'liga topshirib qo'ymaydi. Xalqning umumiy harbiy ruhini ko'tarishda, harbiylarni matonatli, shijoatli qilib tarbiyalashda ajdodlarimizdan bizga meros qolgan harbiy bilimlarni ommalashtirish, harbiy san'at sirlarini harbiy o'quv yurtlarida o'qitish ham samarali omillardan hisoblanadi. Ushbu maqola kelgusida chaqiriqqacha harbiy ta'limni rivojlantirishda asos bo'lishiga ishonaman.

CHQBT fanini o’qitish jarayonida texnikaviy va dasturiy ta’minotni qo’llash

Купить