Davlat boshqaruv shakli - Юриспруденция - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	31.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	30 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Юриспруденция

Davlat boshqaruv shakli

Купить

Davlat boshqaruv shakli Reja :1. Davlat shakllari tushunchasi. 2. Davlatning boshqaruv shakli umumiy tushunchasi va uning mohiyati: 3. Respublika davlat boshqaruv shakli. 4. Monarxiya davlat boshqaruv shakli. 1

Davlat shakllari tushunchasi. O‘zbekistan Respublikasi chuqur ijtimoiy-siyosiy isloxotlar davrini boshidan kechirmokda: mamlakat iktisodiyoti bozor munosabatlariga o‘tmoqda; jamiyatda umuminsoniy kadriyatlar borgan sari ko‘proq, karor topmokda; shaxs huquqlari va erkinliklarini, sha’ni va qadr-qimmatini himoya qilish davlatning burchiga aylanmokda. Respublikada demokratik xuquqiy davlat barpo etish va adolatli fuqarolik jamiyatini qaror toptirish jarayoni kechmoqda. Bugungi kunda yuz berayotgan jamiyatimizdagi o‘zgarishlar bizni ko‘pchilik tushunchalar, atamalarni qaytadan idrok etishimizga va hatto qadriyatlarni qayta baxolash bilan shug‘ullanishga undamoqda. Boshqacha bo‘lishi ham mumkin emas. Zero, davlat va huquq nazariyasi sobiq ittifoq sharoitida ma’muriy buyruqbozlik tizimining g‘oy

o‘rganish o‘ta muhimdir. Mana shu yuqorida aytilgan fikrlar mening davlat va huquq nazariyasi fanidan kurs ishi yozishimga sabab bo‘ldi. Davlat va huquq nazariyasi o‘quv kursi mavzulari ichidan men davlat boshqaruv shakli mavzusini tanladim. Chunki, davlatni tushunishda boshkaruv shakli alohida ahamiyatga ega. Zero, boshqaruv shakli davlat yuli bilan uyushgan jamiyatda davlat hokimiyatini kim tomonidan amalga oshirishini belgilaydi. Davlat boshqaruv shakli insoniyatni qadimdan kiziqtirib kelgan muammolardan biri hisoblanadi. Ushbu muammolar umuman davlat shakllari, jumladan, davlat boshqaruv shakli masalasi meni juda qiziqtiradi. Yurtboshimiz Islom Abdug‘aniyevich Karimov aytganlaridek: «Har bir davlat - betakror ijtimoiy hodisadir. U har qaysi xalq tarixiy va ma’naviy taraqqiyotining xosi

ketgan. Mazmun davlat hokimiyatining, subyektining taalluqliligini belgilash imkonini beradi va uni kim amalga oshiradi, degan savolga javob qiladi. Shaklni tushunish esa davlat hokimiyati qanday uyushtirilganligi, qaysi idoralar orkali namoyon bulishi, ushbu idoralarning tashkil etilish tartibi kanday bulishi, ulardagi vakolatlarning muhlati, davlat hokimiyatini amalga oshirish usullarini tushunishga yordam beradi. Davlat jamiyatning maxsus tarkibiy hududiy tashkiloti sifatida kanday muayyan shakllarda namoyon buladi? Davlat har xil shakllarga ega bulishi mumkin. Huquqiy adabiyotlarda davlat shakli tushunchasiga turlicha ta’rif beriladi.. Ba’zi huquqshunoslar davlat shakli deganda davlat boshqaruvi va davlat tuzilishi shaklida uz ifodasini topadigan davlat organlari strukturasi va tashkil

Bu ta’rif uzun bo‘lsa ham, unda davlat shakli tushunchasining mazmunini ochib berishga harakat qilingan. Qisqacha so‘z bilan aytganda, davlat shakli – davlat hokimiyatining tuzilish shaklidir. Davlat shakliga, shuningdek, mamlakatning taraqqiyot darajasi, uning madaniyati mamlakatda tarkib topgan tarixiy an’analar, urf-odatlar ham ta’sir kursatadi. Masalan, Angliyada davlat shakllari o‘rta asrlarda tarkib topgan bo‘lib, ular hozirgi kunga qadar hurmat qilinmoqda. Tabiiyki, gap davlat hokimiyatining tuzilish shakllari xakida borar ekan, bunda ham boshqaruv shakli, ham davlat tuzilishi shakli, ham siyosiy rejim tushuniladi. Siyosiy rejimni davlat shaklining asosiy, ichki tomoni deyish mumkin. Davlatning siyosiy rejimi bilan uning shakli boshqa-boshqa narsa. Yuridik adabiyotlarda siyosiy reji

Boshqaruv shakli – davlat hokimiyati va boshqaruvi oliy idoralarining tashkil etilishi va uyushtirilishining muayyan tartibidir. Davlatning tuzilishi shakli – davlatning ma’muriy-hududiy tuzilishi, markaziy, mintakaviy va maxalliy hokimiyatlar o‘zaro munosabatlarining muayyan tartibidir. Siyosiy rejim (davlat idora usuli) – siyosiy (davlat) hokimiyatini amalga oshirishning usul va metodlaridir. Davlatning boshqaruv shakli umumiy tushunchasi va uning mohiyati Avvalambor, davlatni nazariy jihatdan tushunib yetishda boshqaruv shakli alohida urin tutishini ta’kidlashni istardik. Qonuniyat shuni takozo etadi. Davlatga uyushgan jamiyatda davlat hokimiyatini kim va qanday amalga oshirishishini aynan shu shakl belgilab beradi. Bu masala insoniyatni juda kadimdan tulkinlantirib keladi. Arastuning o

Albatta, jamiyatning sinfiy tuzilishi, sinfiy manfaatlarning tuknashuvi, sinfiy kuchlar nisbatini xech kim inkor etmaydi, ular hayotda mavjud bulib, davlat tuzilishiga, eng avvalo, hokimiyat tizimi kanday shakllarda tashkil topgani va amal kilishiga, davlatni kim boshqarishga ta’sir etadi. Shuni aloxida aytish kerakki, ayni paytda davlat sinfiy belgisi ahamiyatini oshirib yuborigishga o‘rin yo‘q. Xozirda, davlat va huquq nazariyasi fani xam jamiyat rivojishng marksistik ta’limoti umumiy inqirozi bilan bog‘liq uslubiy inqirozdan asta-sekin xalos bo‘lib kelmoqda. Boshqaruv shakli – konkret davlatda davlat hokimiyatini tashkil etish usullarining majmuidir. Agar ushbu ta’rifni yanada aniqroq ifodalaydigan bo‘lsak, u oliy hokimiyatni, boz ustiga uning oliy va markaziy organlarini, ularning tark

boshqaruv shakllarini oliy hokimiyat tanxo amalga oshiriladigan monarxiya tor doiradagi cheklangan shaxslar tomonidan amalga oshiriladigan aristokratiyaga, butun xalq hokimiyatini boshqaradigan dekmokratiyaga bulganligi ushbu fikrimni tasdiklaydi. Respublika davlat boshqaruv shakli Davlatning resublika shakli - davlat hokimiyati aholi muayyan muddatga saqlab kuyadigan organlar tomonidan amalga oshiriladigan boshqaruv shaklidir. «Respublika» so‘zi lotincha «xalq ishi» degan ma’noni anglatadi. Respublika xam monarxiya singari muayyan tarixiy xususiyatga egadir. Boshqaruv Respublika shaklining bir kancha turlari mavjudligi tarixan ma’lum. Ular quldorlik sharoitlaridayoq namoyon bo‘la boshlagan. Er.avv. V-IV asrlardayoq Afinada demokratik Respublika mavjud bo‘lgan. Respublikaning asosiy belgil

O‘zbekiston Respublikasida ham mustaqillik uchun kurash jarayonlari Prezidentlik boshqaruviga o‘tish lozimligini ko‘rsatdi. 1990 yil 24 martda Respublika Oliy Kengashining XII- chaqiriq birinchi sessiyasida Prezidentlik lavozimi ta’sis etildi. 1990 yil 20 iyunida Oliy Kengashining ikkinchi sessiyasida "Mustaqillik Deklaratsiyasi" e’lon qilindi . 1991 yil 29 dekabrda o‘tkazilgan referendum O‘zbekiston tarixida birinchi martda davlatimiz Mustaqilligini Oliy Kengash tomonidan e’lon qilinganligini ma’qullab, o‘z prezidentiga ham ovoz berdi. Mana shundan buyon xorijiy mamlakatlar tajribasiga tayanib, o‘z tarixiy- milliy davlat boshqaruvi asoslanib Prezidentlik Respublikasining huquqiy poydevori yaratildi. Har bir millat va elatlar o‘z milliy qadriyatlarini saqlanib qolishiga kurashadila

oliy organga (bunda davlat boshlig‘i ham kiradi), xalqdan olgan mandat natijasida amalga oshirilishi belgilanadi. Shuni alohida belgilanishiga e’tibor berish lozimki, vakolatlarning taqsimlanishi teng sharoitlar yaratilgan taqdirdagina haqiqiy xisoblanadi. Bu shundan iboratki, ayrim turdagi Respublika shaklidagi davlat boshqaruvida nomigagina jamiyat masalalari hal etilib, amalda esa bitta shaxsning xoxish-idorasini ifodalaydi. Masalan, mamlakatda davlat to‘ntarishi tufayli butun hokimiyat prezident lavozimi bilan bog‘liq bir shaxsning qo‘liga o‘tib qoladi va diktaturlik rejimi o‘rnatiladi. 1993 yilda Gitler Germaniyada, 1960 yil J.Mobuta Jazoirda, 1967 yilda "kora polkovniklar" nomi bilan Gretsiyada, 1973 yilda A.Pinochet Chilida davlat hokimiyatni to‘ntarishi qilib egallangan edi

Respublika davlat boshqaruv shaklida qonunchilik va ijroiya hokimiyat munosabatlarining belgilanish xususiyatlari ikki xil ko‘rinishda bir-biridan ajratib o‘rganiladi. Hukumatning tashkil etilishiga karab respublika ikki xil buladi: 1) Prezidentlik Respublika 2) Parlamentar Respublika. Prezidentlik Respublika. Bunday davlat boshqaruv shaklida xukumat faqat prezident oldida o‘z faoliyati tugrisida doimo xisob berib turadi, parlament oldida mas’ul emas. Bu shundan kelib chikib belgilanganki, parlament xukumat tarkibini tuzmaydi va unga ishonchsizlik huquqiga xam ega emas. Chunki prezidentlik Respublikasida qonunchilik va ijro etuvchi hokimiyat o‘z vakolatlarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri xalqdan oladi. Prezident ijroiya hokimiyat boshlig‘i sifatida xalq tomonidan saylanadi va buning natijasida davla

bir shaxsning nomzodini ko‘rsatishga majbur bo‘ladi. Shuning uchun xam hukumat faqat prezident boshchiligida faoliyat yuritadi, barcha xokimiyat masalalarida hukumat a’zolari tavsiyaviy harakterdagi karorlar qabul qilishi mumkin, qat’iy qarorni yagona prezidentning o‘zi hal qilishi mumkin. Hukumat tarkibining shakllanishida prezidentning qaysi partiya a’zosi bo‘lganligi muhim rol uynaydi. Davlatning yuqori palatasida hukumat a’zolari prezident a’zo bo‘lgan siyosiy partiya vakillaridan (prezident tomonidan) ko‘rsatiladi va alohida- alohida tasdiqdan o‘tadi. Agar ko‘rsatilgan nomzod deputat bo‘lsa, vazirlikka tasdiqlan-gandan keyin, deputatlik mandatini topshiradi, chunki prezidentlik Respublikasida bir vaqtning o‘zida parlament va ijroiya hokimiyat a’zosi bo‘lish mumkin emas. Shuningdek, ko

Ushbu davlat boshqaruvi shaklining asosiy belgisi - hukumatning o‘z siyosiy faoliyati to‘g‘risida parlament oldida javobgarligining belgilanmaganligidandir. Parlament xukumat a’zolarini qonunni buzgan taqdirda ham o‘z lavozimidan ozod etishga haqli emas. Hukumat o‘z faoliyatini olib borishda parlamentning ishonchiga yoki ishonchini yo‘qotishdan qo‘rqmaydi. Shuning uchun ham prezidentlik Respublikasidagi dualistik boshqaruv shaklida prezident bir siyosiy partiyadan, hukumat boshqa bir siyosiy partiya vakillaridan iborat ekanligi kamdan-kam davlatlarda uchraydi. Eng rivojlangan davlatlarda prezident va Xukumat a’zolari bir partiyaning vakillari hisoblanadi. Ular o‘z faoliyatini bo‘ysinish asosida tashkil etadilar va davlatning siyosiy rejimini belgilaydilar. Agar qonunga xilof xatti-harakatl

shartnomalar parlament yig‘ilishida ratifikatsiya (tasdiqlanishi) yoki (bekor qilinishi) denonsatsiya qilinishi mumkin. Sud hokimiyati esa parlament tomonidan va prezident qabul qilingan aktlarni konstitutsiyaviyligini nazorat qiladi va shuning bilan qonunchilik, hamda ijroiya hokimiyati organlarining mamlakatda tartib-intizomga rioya etilishi ta’minlanadi. Prezidentlik boshqaruv shaklining zaif joylari ham mavjud. Bunday boshqaruvda hokimiyatning ijroiya va qonun chiqaruvchi tarmoqlari orasida ziddiyat bo‘lishi, konstitutsiyaviy inqiroz ehtimolini rad etmaydi. Parlamentar Respublika. Bunday davlat boshqaruv shakli, Parlamentar monarxiya shakliga mos tushadi faqatgina davlat boshlig‘i masalasi bilan bir-biridan ajralib turadi. Endi, davlat hokimiyati masalallarida vakolatlari cheklangan mo

oqibatini keltirib chiqaradi. Hukumat ham quyi palatani tarqatib yuborish haqida prezidentga murojaat etishi mumkin va bunday holatda saylov kunini belgilaydi. Parlamentar Respublika davlat boshqaruv shaklida ham xuddi parlamentar monarxiya singari ikkita davlat rejimi; paralmentning va hukumatning faoliyati asosiy rol o‘ynaydi. Hakiqiy parlamentar respublika shaklidagi davlatlar jahonda juda kam uchraydi. Bunga faqat Germaniya, Vengriya, Italiya, Hindiston, Chexiya, Slovekiya, Estoniya davlatlarini kiritish mumkin. Bu davlatlarning o‘ziga xos xususiyatlarini kengroq o‘rganish uchun davlat hokimiyatini tashkil etish asoslariny qarab chiqish zarur bo‘ladi. Bosh Vazir lavozimining alohida qilib belgilanganligi va uni ijro etuvchi hokimiyatga boshchilik qilishi bilan mamlakatning eng ulug‘ si

olishi lozim bo‘ladi"9. (GFR Konstitutsiyasining 63, 64-moddalari). Shundan ko‘rinib turibdiki, parlamentar Respublika shaklida davlat hokimiyatining amalga oshirilishi Prezidentlik (dualistik) Respublikasining davlat boshqaruvidan tubdan farq qiladi. Parlamentar Respublikasida qonunchilik va ijro etuvchi hokimiyatning ajratilishi Prezidentlik (dualistik) Respublikasiga nisbatan belgilanishi ularning o‘zaro kelishuvida nazoratchilik faoliyatini juda ham mukammal ishlangan huquqiy jarayonlarni o‘z ichiga oladi. Davlat rejimi parlamentar monarxiya kabi parlamentar Respublikasida siyosiy partiyalarning qanchalik darajada davlat hokimiyati organlarida tutgan o‘rniga qarab belgilanadi. Shuning uchun ham parlamentar shaklidagi davlat boshqaruvida demokratik siyosiy rejim davlat hokimiyatini

shuning bilan prezidentning parlamentni tarqatib yuborish huquqini ham belgilaydi. Mazkur davlat boshqaruv shaklining o‘rnatilishi, qoida bo‘yicha, u yoki bu davlatning inqirozi tufayli sodir bo‘ladi. Endigina rivojlanish sharoitida iqtisodiy va siyosiy tizimni tartibga solishda, ijro etuvchi hokimiyatning parlament oldidagi javobgarlik ma’suliyati yo‘qolib borayotganda yarim Prezidentlik va yarim Parlamentchilik davlat boshqaruv shakliga o‘tilishi mamlakatda va qonuniy hokimiyatning mustahkamlanishi diktaturaning o‘rnatilishini oldini oladi. Dunyo mamlakatlari ichiga birinchi marta bunday davlat boshqaruv shaklining o‘rnatilishi 1958 yil qabul qilingan Fransiya Respublikasi Konstitutsiyasida o‘z ifodasini topdi. Fransiya Respublikasining beshinchi rivojlanish bosqichi, insoniyat tarixida

yangi, zamonaviy va samarali tizimi shakllanmokda. Prezidentlik boshkaruv usuli - shu tizimning o‘zagidir"11 Hozirgi davrda aralash boshqaruv shaklini tanlagan davlatlar qatoriga Portugaliya, Polsha, Bolgariya, Xorvatiya, Makedoniya, Serbiya, Chernogoriya kiradi. Shuningdek, Finlyandiya ham tuliq rasmiy xususiyatlari bilan aralash boshqaruvni o‘z hayotiga tadbiq etib bo‘lgan. Sovet Respublikasi - bunday davlat boshqaruv shakli, sovet tuzumi o‘rnatilgan mamlakatlar hisoblanadi. Ularda hokimiyatning bo‘linishi rad etiladi ya’ni yagona hokimiyat mehnatkash xalqning vakillik organi sovetlarga saylangan vakillari orqali amalga oshirilishini mustahkamlaydi. Lekin bunday boshqaruv shaklida siyosiy rejim totalitar tuzum o‘rnatish sharoitni yaratib beradi. Sovet tuzumining o‘rnatilishini dastla

Endi, hozirgi zamonaviy sovet Respublikalari davlat boshqaruvi shaklini taxlil qiladigan bo‘lsak, Vyetnam Xalq Respublikasida, joylarda Sovetlar va Milliy Majlis, Kubada ham huddi shunday. Hitoy Xalq Demokratik Respublikasida Xalq Vakillik organlari deb atalib siyosiy rejim sotsialistik, davlat rejimi bir muncha demokratiyaviyroq tashkil qilingan. Shuning uchun ham xalqaro munosabatlarda tan olinadi, ya’ni yagona nushada boshqaruv shakli takomillashtirilgan Sovet Respublikalari hisoblanadi. Mazkur Respublikalar davlat shakli yuridik nuqtaki nazardan belgalari quyidagilardan iborat: 1) Sovetlarning davlat hokimiyatini tashkil etishda vakolatlarining ustuvorligi. Xududlar bo‘yicha tashkil etilgan sovetlarning o‘ziga tenglashtirilgan davlat organlarini shakllan-tirishda (Prokuratura va sud or

sudyalar sovetlar tom onidan saylanadi va ularga hisob beradi. Konstitutsi yasida ularga mustaqillik beril gan va uning belgilani shi Sovetl arga yuklangan. Ko‘rinishi dan butun mehnatkash xalqni bi rl asht irgan Sovetlarning qo‘lida davlat hokim iyati ham maniki, amalda esa yuqoridan turib boshqari ladi. Bunday ko‘rinishdagi sovet Respublikal ari mustaqil davlat lardir. Ularning davlat boshqaruv shaklining Paydo bo‘lishiga Sobik Itti foq Respublikasi asos solgan. Bizga uzoq va yaqin o‘tmsh tarixidan ma’lum ki yer yuzi da ikkita xukmron davl at mavjud bo‘lgan, ul ar o‘z siyosi y reji mini o‘rnat ish uchun sotsiali sti k va demokratik (AQSH va SSSR) tuzum tarafdorlari bo‘l gan. Ul arni ng tarafdorlari ikki lagerga bo‘linib bir- birini yo‘q qilish uchun uzoq vaqt (74 yil) kurash olib borganl

millat «otasi» sifatida, fuqarolarni jipslashtiruvchi, ularni davlat tevaragiga birlashtiruvchi shaxs sifatida maydonga chikadi. Monarx davlatning barcha ishlarini bir o‘zi xal etmasada, ya’ni davlatda turli davlat organlari, maslaxatchilar, vazirlar, amaldorlar mavjud bulsada, eng muxim, prinsipal davlat ishlari buyicha monarx o‘zi xukm chikaradi. YA’ni u butun hokimiyatning to‘la sohibidir. monarxiyaning asosiy belgilarini kuyidagicha ifodalash mumkin:  monarx davlatni shaxsiylashtiradi;  monarx hokimiyatni yakka o‘zi boshqaradi;  monarx hokimiyati muqaddas deb e’lon kilinadi;  monarx o‘z faoliyatida rasman mustaqildir;  hokimiyatni o‘rnatish, kabul kilish (ligitimlashtirshi) ning aloxida tartibi mavjud;  muddatsiz, umrbod boshqaruv;  monarx o‘z boshqaruvining natijasi uchun yurid

hokimiyatga ega bo‘lgan, xalqning hoxish irodasi uning maqomini belgilab beradi." Shuningdek, 1978 yilgi Ispaniya Konstitutsiyasining 56 moddasida xam millat birligi va davlat hokimiyatining mavjudligi Qirol nomi bilan ataladi. 1707 yilgi Buyuk Britaniyaning Shotlandiya bilan qo‘shilish haqidagi konstitutsiyaviy qonunida ham Qirolichaning ikki davlat hokimiyati tizimidagi tutgan o‘rni belgilab berilgan. Mazkur qonunning 1,2 moddalari Qirolicha xazrati oliyalarining bundan keyingi maqomi ikki oliy davlat birligi ramzi sifatida doimo hokimiyat tepasida bo‘lishi va taxt vorisligi masalalarini mustahkamlab bergan. Bizga tarixiy manbalardan ma’lumki ushbu konstitutsiyaviy akt qabul qilingunga qadar Shotlandiya Qirolligi mavjud bo‘lgan. Bu qonun qabul qilingandan keyin ikki davlat qirolligi

bo‘ladi. O‘zi qonun qabul qiladi, davlat boshqaruv apparatini tuzadi, Oliy sud hokimiyatini amalga oshiradi. Uning hokimiyatini chegarasi bo‘lmaydi, yuridik va siyosiy, ma’naviy jihatdan nomigagina, din peshvolari va boshqa o‘zi tayinlagan mansabdor shaxslar hokimiyat masalalari hal etilayotganda ishtirok etishi mumkin. Chunki monax ularning davlat hokimiyatiga bo‘lgan huquqlarini oyoq-osti qilayotgani yo‘q va o‘zi ham bunday xuquqlarga bugun ega bo‘lmagan. Hozirgi davrda mutlok monarxiya davlat boshqaruv shakli kam uchraydi. Bunga misol sifatida Saudiya Arabistoni va Olmon davlatlarini keltirish mumkin. Bu davlatlarda monax —eng oliy din peshvolari hisoblanadi, shuning bilan ular o‘z davlat hokimiyatini kuchaytiradilar. Mutlaq monarxiyada, siyosiy rejim avtoritar xususiyatga ega bo‘lib, d

kuchidan yuqori bo‘lgan farmonlar qabul qilishi, Parlamentni tarqatib yuborishi mumkin. Shunday huquqlarini amalga oshirish orqali vaqtinchalik mutloq monarxiya davlatini shakllantish mumkin. Masalan, Ispaniyada 1974 yil Parlament tarqatib yuborilib, 1989 yilga qadar mutloq monarxiya hukm surgan. Agar xukumat tayinlanadigan bo‘lsa, faqat monax oldida o‘z faoliyati to‘g‘risida hisob berib turadi, Parlament oldida mas’ul bo‘lmaydi. Faqatgina davlat budjetini belgilash jarayonlarida Parlament bilan xisob-kitob qilishga majbur bo‘lishi mumkin. Ammo deputatlar yilda bir marta kelib chiqadigan bu masalada xukumat bilan kelishmovchilik kelib chiqishidan qo‘rqadilar, chunki monax xohlagan vaqtida uni tarqatib yuborish huquqiga ega. Huddi cheklamagan monarxiya davlat boshqaruv shakliga o‘xshash, du

barcha davlatlarning boshqaruv shakli, tabiat, jamiyat qonuniyatlari talablariga mos ravishda o‘zgardi. Buyuk Britaniya, Yaponiya, Niderlandiya, Shvetsiya, Kanada, Avstraliya davlatlarining boshqaruv shakli tubdan yangilandi. Albatta, bu jarayonlarda har bir davlatning xalqlarini xoxish irodasi o‘z ifodasini topgan. "Odamzod yer, suv, havo hamda quyoshni bevosita his qilishdan asta-sekin "Tabiat nima?", "Hayot nima?", "O‘lim nima?", "Odamning mohiyati nimada?", "Koinot o‘zi nima?"kabi murakkab savollar tomon taraqqiy etdi. Qorong‘ulikdan yorug‘likka chiqqanday, bilimsizlikdan ma’rifat sari, dunyo xaqidagi tassavvurlar hamda tushunchalar tomon siljishi ma’naviyat yo‘lini qanchalik uzluksiz ekanligidan dalolat beradi. Bu yo‘l shunchalik so‘qmoqlarg

saylangan deputatlardan Hukumatni shakllantirishga majbur bo‘ladi. Monax bunday davlat boshqaruv shaklida faqat shoxdir, hokimiyat masalalarida kuzatuvchi vazifasini o‘ynaydi. Qonunni tasdiqlash yoki to‘xtatib qo‘yish munasabatlarida bunday huquqdan amalda foydalanmaydi ya’ni xukumat ko‘rsatmasi bilan qonunni amalga kiritishi mumkin. Huquqiy jihatdan monax bunday huqukdan mahrum etilgan. Uning tomonidan chiqarilishi lozim bo‘lgan xujjatlar tartib bo‘yicha hukumat tashabbusi bilan tayyorlanadi. (Bosh vazir yoki uning tomonidan tayinlangan vazir tomonidan). Shuning uchun ham monax yuridik tomonidan qabul qilinayotgan qonun va qonun osti aktlarini oqibati uchun javob bermaydi. Har qanday monax farmonlari va boshqa qonun xujjatlariga parlament va Hukumat o‘z xalqi oldida javobgardir. Eng muhim

Parlamentar monarxiya davlat boshqaruv shaklining tuzilishi juda murakkab jaraayonlarni o‘z ichiga oladi, bunda parlament tarkibining biror bir siyosiy partiya tomonidan ko‘p o‘rin olishi mumkin emas. Buning natijasida xukumat a’zolari ham bir partiyadan tuzilishi mumkin bo‘lmaydi. Chunki ularda istiqomat qilayotgan xalqlarning siyosiy ongi va tafakkuri biror bir siyosiy partiyaning davlat hokimiyatiga hukmronlik kilishiga yo‘l ko‘ymaydi. Bu masalada O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimovning II- chaqiriq Oliy Majlisning II- sessiyasida 2000 yil 25 may kuni so‘zlagan nutqi diqqatga sazovordir; "Shuni yaxshilab anglab olishimiz zarurki, hayot o‘zgarishi bilan, odamlarimizning avvalgi siyosiy va ma’naviy ongi ulg‘ayishi bilan, bizning Parlamentimizning tashkil etilishida ham, un

oldini olsa, ikkinchi tomondan parlament ustidan nazorat qilinishiga shart-sharoit yaratib beradi. Masalan, Yaponiyada 1955-1993 yillarda xukumat tarkibi kuchli siyosiy partiyalar vakillaridan (quyi palatadan) bo‘lganligi uchun, yuridik jihatdan parlament hukumat faoliyatni nazorat qilish kerak edi, amalda esa xukumat tarkibi palatada ko‘pchilik o‘rinni egallagan siyosiy partiya vakillaridan bo‘lganligi sababli, xukumat parlament faoliyati ustidan o‘z xukmini o‘tkazadigan bo‘ldi. Bunday davlat rejimining o‘rnatilishi vazirlik yoki "Hukumat hay’ati tizimi" nomini oldi.28

Foydalanilgan adabiyotlar ro ’yxati: 1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. Toshkent, «O‘zbekiston», 2003 yil. 2. Karimov I.A. O‘zbekiston XXI asrga intilmoqda. Toshkent, «O‘zbekiston», 1998. 3. Mualliflar jamoasi. Davlat va huquq nazariyasi. TDYUI, Toshkent, 2000 yil 4. A.Saidov, U.Tojixonov. Davlat va huquq nazariyasi. IIVA, Toshkent, «Adolat», 2001. 5. A.Saidov, U.Tojixonov, X.Odilqoriyev. «Davlat va huquq asoslari». IIVA, Toshkent, «Sharq» nashriyoti, 2002. 6. Islomov. «Davlat va huquq: umumnazariy masalalar», Toshkent, «Adolat». 7. Boboyev X.B va Odilqoriyev X.T umumiy tahriri ostida. Davlat va huquq nazariyasi. TDYUI. 2000 y. 8. Ilin I. Ogryaduvdey Rossii. M.: Teleks, 1993.29

Купить