Davlat funksiyalari tushunchasi va tasnifi - Юриспруденция - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	27.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	30 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Юриспруденция

Davlat funksiyalari tushunchasi va tasnifi

Купить

Davlat funksiyalari tushunchasi va tasnifi Reja : 1. Davlat funksiyalari tushunchasi va mohiyati 2. Davlat funksiyalarini tasniflash 3. Turli jamiyatlardagi davlat funksiyalarining o‘zaro nisbati 4. O’zbekiston Respublikasining asosiy funksiyalari

Davlat funksiyalari tushunchasi va tasnifiO‘zbekiston davlati, xozirgi kunda demokratik huquqiy davlat qurish yo‘lidan ketayapdi, uning xalqaro maydonda o‘ziga xos va mos o‘rni bor. O‘zbekiston davlatining olib borayotgan ichki va tashqi siyosati, amalga oshirayotgan ishlari uning xaqiqatdan ham insonparvar, tinchliksevar, ijtimoiy yo‘nalishga ega bo‘lgan davlat ekanligini ko‘rsatmoqda Bobokalonimiz Amir Temur «Bizning qudratimizga shubha qilsangiz biz qurgan imoratlarga boqing» deganlaridek, bizning davlatimizning mohiyatini, mazmunini bilmoqchi bo‘lsangiz, davlatimiz amalga oshirayotgan ishlarga, uning funksiyalariga e’tiborni qarating, deyishga asosimiz bor. Chunki davlatimizning siyosatini bosh yo‘nalishlari tinchliksevarlik, hamkorlik, ijtimoiy adolat kabilardir. Davlat funksiyasi tus

ifodalanadi. Davlat o‘z oldiga qo‘ygan vazifalarni bajarish uchun qator funksiyalarni amalga oshiradilar. Demak, davlat funksiyasi bu davlat faoliyatining nisbatan barqaror, ko‘p takrorlanadigan faoliyat turlari yo‘nalishlaridir. Davlat funksiyasida davlatning mohiyati, mazmuni va uning ijtimoiy ahamiyati, roli jamlangan holda ifodalanadi Aytish joizki, davlat funksiyalari har tip davlatda turlicha namoyon bo‘lishi mumkin. Ayni paytda ba’zi funksiyalar esa barcha tip davlatlar uchun xos ham bo‘lishi mumkin. Masalan, soliq va majburiy yig‘imlar yig‘ish, davlatni mudofaa qilish funksiyalari barcha davr davlatlari uchun umumiy funksiya hisoblanadi. Shu bilan bir qatorda, ba’zi tip davlatlar uchun xos bo‘lgan funksiyalar umuman uchramasligi mumkin. Masalan, quldorchilik davlatining keng tarqal

va tashqi funksiyalariga bo‘lish keng tarqalgan. Davlatning ichki funksiyalari — bu davlatning o‘z hududida amalga oshiradigan faoliyatining eng muhim, eng yirik yo‘nalishlari bo‘lib, ularda davlatning mohiyati, mazmuni, maqsadi o‘zining ifodasini topadi. Ichki funksiyalar davlatning mamlakat ichidagi maqsad va vaziflariga mos holda shakllanadi. Masalan, sinfiy hukmronlikka asoslangan davlat funksiyasining asosiy mazmuni majburlov, qarshilikni yengish, hukmron sinf mulki va manfaatlarini qo‘riqlashdan iboratdir. Ijtimoiy totuvlikka asoslangan davlatning ichki funksiyalarining asosiy mazmunini esa aholi turli guruhlarining manfaatlarini hisobga olish, turli ijtimoiy tabaqalar tomonidan qo‘llab — quvvatlanadigan bunday qarorlarni hayotga tatbik,. etishdan iboratdir Davlatning tashqi funksiya

borishi xalqaro tashkilotlar faoliyatida qatnashishi kabi maqsadlarni amalga oshirishni aks ettiradi. Davlatlar paydo bo‘lganidan buyon ular o‘z siyosatini ichki va tashqi soxalarda amalga oshirib kelmoqda Bu xususiyat barcha davlatlarga xos bo‘lib, uning tashkil etilishi va amalga oshirilishi turli davrlarda hukmron bo‘lgan siyosiy kuchlarning faoliyatiga borliq bo‘lib keldi va hozirda ham shunday davom etmoqda. Davlatlarning tuzilishi va ular amalga oshiradigan rivojlanish yo‘li qanday shakllarda bo‘lishidan qati nazar ichki va tashqi siyosat ular faoliyatining asosiy jihati bo‘lib krladi Davlatlarning faoliyatida ular olib boradigan ichki funksiyalar muhim o‘rin tutadi. Ichki funksiyalar samardorligi siyosiy hokimiyatning qanday kuchlar tomonidan amalga oshirilishi bilan ham belgilanadi

Hozirgi kunda davlatning ichki funksiyalariga quyidagilarni kiritish mumkin 1. Regulyativ, ya’ni tartibga solish, boshqarish; 2. Qo‘riqlash, ya’ni saqlash, muhofaza qilish а) regulyativ funksiya davlatning ijtimoiy va iqtisodiy soxadagi o‘rnini belgilaydi: iqtisodiy: jamiyat iqtisodiy hayotiga ta’sir etish, iqtisodiyotning davlat sektorini boshqarish; ijtimoiy: ijtimoiy boyliklarni taqsimlash, sog‘liqni saqlash, madaniyatni rivojlantirish, uy —joy qurish va boshqalar; moliyaviy nazorat: soliq; solish, bojxona nazorati, moliyaviy nazorat; b) qo‘riqlash funksiyasi davlatning huquq bilan mustahkamlangan va tartibga solinadigan ijtimoiy munosabatlarni ta’minlash va himoya qilishga qaratilgan quyidagi faoliyatini taqozo etadi:  fuqarolar huquq va erkinliklarini muhofaza qilish;  tabiatni muho

davlatlarda esa iqtisodiyot siyosatdan ajratilgan holda rivojalantirildi. Bu esa shu davlatlar iqtisodiy tizimining tez o‘sishiga va ularning rivojlanishiga, aholi turmush darajasining oshishiga olib keldi. Iqtisodning siyosatdan ajralgan holda rivojlantirilishi, iqtisodiyotning siyosatdan ustuvorligi juda ko‘pgina rivojlangan mamlakatlarning uzoq yillik tajribasida o‘zining ijobiy natijasini ko‘rsatgan. Ammo iqtisodiyot to‘laligicha davlatdan ajratib qo‘yilishi maqsadga muvofiq emas, chunki davlat o‘z faoliyatida iqtisodiyotning ma’lum soxalarini tartibga solishi, iqtisodiyotning davlat sektorini boshqarishi lozim. Ayniqsa, bir tizimdan ikkinchi tizimdan o‘tish davrida turgan davlatlarda iqtisodiyot birdaniga davlatdan ajratib yuborilmasligi, aksincha, sekin—asta bosqichma — bosqich liber

etish muhim siyosiy ahamiyat kasb etadi va davlatning qanchalik insonparvar siyosat olib borayotganligini ko‘rsatadi. Shuning uchun bunday sharoitda kuchli va adolatli davlatning ijtimoiy funksiyasiga ehtiyoj ortadi. Jamiyatning ijtimoiy hayotida uchrab turadigan muammolarni hal etish zarurligi bu soxada ilmiy jihatdan asoslangan davlat funksiyalarini shakllantirishni taqozo etadi. Ijtimoiy soxani rivojlantirishga qaratilgan davlat funksiyasi xilma —xil vazifalarni bajarishga qaratilganligi bois, bu jarayon turli yo‘nalishlar orqali kechadi. Davlatning ijtimoiy funksiyasi yo‘nalishlaridan biri — bu jamiyat a’zolarining mehnat qilish va dam olish sharoitlarini yaxshilashga qaratilgan siyosiy yo‘lni ishlab chikishdan iborat. Bu yo‘lning mohiyati, avvalo, javlat, siyosiy partiyalar va tashkil

sifatidagi o‘rni va ahamiyati uning turli davlatlar o‘rtasidagi munosabatlarni shakllantirishida namoyon bo‘ladi. Harbiy jihatdan ustun bo‘lgan mamlakatlarda o‘zga davlatlarni bosib olganidan keyin amalga oshirgan ishlari, bosib olingan joyda yashovchi xalqlarga o‘z madaniyatlarini zo‘rlab singdirishga qaratilgan siyosat olib borishlarida namoyon bo‘ladi. Ana shunday siyosat samarali amalga oshirilgan mamlakatlarda xalqlarni itoatda ushlab turish birmuncha osonlashgan. Qaramlikka tushib kolgan mamlakatlarning ilg‘or fikrli kishilari, fuqarolari mustaqillikka erishishning muhim sharti sifatida milliy madaniyatni saklab kolish zarurligini tushunib yetganlar va bu maqsadni amalga oshirish uchun eng og‘ir sharoitlarda ham tinmay kurash olib borganlar. Madaniyatning rivojlanishida davlat siyosa

funksiyalari ayniqsa muhim bo‘lib qolmoqda. Chunki bozor iqtisodiyoti sharoitida korxona firmalarni moliyaviy jihatdan ta’minlash, ularga banklardan subsidiyalar kreditlar berish, milliy valyutaning kadrini oshirishga qaratilgan chora — tadbirlarni ko‘rish, bojxona nazoratini mustahkamlab, undan noqonuniy ravishda davlat mulkining chetga chikib ketishining oldini olish davlat uchun juda zarur va katta ahamiyatga egadir. Davlat ichki funksiyasining ikkinchi yirik ko‘rinishi — bu — qo‘riqlash funksiyasi bo‘lib, u asosan davlatning huquq bilan mustahkamlangan va tartibga solinadigan ijtimoiy munosabatlarini himoya qiladi. Qo‘riqlash funksiyasiga kiradigan davlatning fuqarolar huquq va erkinliklarini muhofaza qilish asosan demokratik tuzumdagi davlatlar uchun xosdir. Chunki deokratik rivojlani

jamiyatdagi turli ijtimoiy munosabatlarni tartibga solish uchun turli xil normativ huquqiy aktlar chiqaradilar. Bu huquqiy xujjatlar esa insonlarning jamiyatda normal hayot kechirishlarini ta’minlash, fuqarolarning kadr — kimmatini, ularning huquq va erkinliklarini xurmat qilishga qaratilgandir. Agarda ana shu huquq va erkinliklar bo‘ziladigan bo‘lsa, davlat o‘zining majburlov apparati yordaida shu bo‘zilgan huquqlarni kayta tiklashga, ularning xurmat qilinishiga kishilarni majbur qiladi. Davlatning huquqni muxofaza qilishi uchun uning huquqni muxofaza qiluvchi organlari tizimi funksiyalarini yaxshilashi, ularning normal, bir me’yorda faoliyat olib borishlarini ta’minlashi zarur bo‘ladi. Davlatning huquqni muxofaza qiluvchi organlari tarkibiga sud, prokuratura, militsiya, solik. organlari,

egadir.Siyosiy hokimiyat va siyosiy kuchlarning o‘zgarishi tashqi funksiyaga bevosita ta’sir etadi. Shunga kura barcha davlatlar uchun bir xildagi siyosatni ishlab chikish va olib borish mumkin emas. Tashqi funksiyaning o‘zgarishiga goyaviy qarashlar ham sababa bo‘ladi. U yoki bu mamlakatda amalga oshirilayotgan o‘zgarishlarning mohiyati bo‘zib kursatish, bir davlatning boshka davlatlar bilan o‘zaro munosabatini soxtalashtirish, siyosiy hokimiyatlar va siyosiy kuchlarga igvolvr uyushtirish kabi sabablar ham davlatlar tashqi funksiyasiga ta’sir etishi mumkin, uni o‘zgartirishi mumkin. Davlatlarning tashqi funksiyasidagi o‘zgaruvchanlik, ma’lum ma’noda nisbiylik xususiyatiga egadir. Uning mohiyati shu bilan belgilanadiki, ichki funksiyaning o‘zgarishi tashqi funksiyaning ham o‘z navbatida tu

kushma korxonalar tuzish, sarmoyalarni jalb etishga imkoniyatlar va sharoitlar yaratish mamlakat ichki va tashqi xavfsiligini ta’minlashda o‘z ifodasini topadi. Tashqi funksiya dunyo hamjamiyatida bo‘layotgan o‘zgarishlar dinamikasi, siyosiy vokealar xarakterini, maqsad va vazifalarini anik xisobga olish kerak bo‘ladi. Tashqi funksiyalarin amalga oshirishda davlatlararo munosabatlarda o‘zaro kelishilgan tamoyillarga xolisona yondoshilsa, unga amal qilinsa davlatlar va xalqlarning erkin — emin rivojlanishiga, umumtarakkiytga yerdam bo‘lishi tabiiydir. Tashqi siyosatda umuminsoniy manfaatlarga zid keladigan xolatlar paydo bo‘lishi tarakkiyotga salbiy ta’sir kursatishi davlatlar o‘rtasidagi munosabatlarga, tinchlikka xavf tugdirishi mumkin. Davlatlarning tashqi siyosatda xarbiy strategik ustu

Tashkilotiga xozirgi knda 170 tadan ortik davlatlar a’zodir.BMT barcha davlatlarning o‘z maqsadlariga erishishi yo‘lidan kelishib olingan xarakatlar uchun xalqaro markaz bo‘lishish kerak. BMTning faoliyati xalqaro xavfsizlikning xarbiy, siyosiy, iqtisodiy ekologik, insonparvarlik kabi barcha soxalarini kamrab oladi.BMT dan tashkari dunyo mikyosida juda yirik xalqaro tashkilotlar mavjud bo‘lib, masalan xarbiy soxa byicha Shimoliy Amerika va Yevropa davlatlari Ittifoki xisoblangan NATO, madaniy, ma’rifiy ilm —fan buyicha butun jaxon xalqaro tashkiloti — YUNESKO, bolalarni himoya qilish tashkiloti YUNISEF, xalqaro tabiatni muxofaza qilish tashkiloti SK.YEYEMREASE va boshkalar turli davlatlar o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlikni muvofiklashtirib turadi. Xalqaro tashkilotlardan tashkari mintakaviy iq

masalan davlatni muxofaza qilish. Solik va yigimlar yigish, davlatni boshkarish kabilar umumiy bo‘lib kolgan xolos Masalan, kuldorlik davlatining asosiy funksiyasi kuldorlar tomonidan kullarni beayov ekspluatatsiya qilish va ularning mehnatidan foydalangan xolda ko‘prok foyda olishdan iborat bo‘lgan. Feodalizm jamiyati vujudga kelgandan sung, insondan «gapiruvchi qurol» sifatida foydalanishdan voz kechilgan. Endilikda yirik feodallar qaram dexkonlarni turli turli yo‘llar bilan ezib qaramlikda ushlab turganlar. Ular barcha davlatda imtiyozli katlam bo‘lib, davlatning barcha boshkaruv organlarini egallab olishganlar va o‘z manfaatlarini ko‘zlagan xolda davlat hokimiyatini amalga oshirganlar. Feodal jamiyatidan farkli ravishda kapitalistik tuzumda, anikrogi uning dastlabki rivojlanish boskich

kurash olib bora boshladilar. Bu jarayenlar esa o‘z navbatida davlatlarning turli yangi funksiyalarini vujudga kelganligidan dalolat beradi. Quldorlik tuzumi yoki feodal tuzumlarda yukoridagi funksiyalar deyarli uchramaydi.Chunki bu davrda jamiyat xali bir muncha sodda ko‘rinishga ega edi va ijtimoiy munosabatlar ham unchalik ko‘p va murakkab bo‘lmagan. Birok, vaqt o‘tishi bilan va insoniyat ongining rivojlanishi, ijtimoiy munosabatlarning murakkablashuvi natijasida davlatlarning ma’lum bir funksiyalari yukolib, (masalan kullarni ekspluatatsiya qilish kabi) ma’lum birlari esa takomillashib, yoki o‘zgacha tus olib, yexud umuman yangi funksiyalar, jumladan, kosmosni tinch maqsadlarda o‘zlashtirish, terrorizm,diniy ekstremizm v boshka illatlarga karshi kurashish kabi funksiyalar shakllandi. B

O‘zbekiston Respublikasining asosiy funksiyalari orasida quyidagi iqtisodiy funksiyalarni k o’ rsatish mumkin  mamlakat iqtisodiy tarakkiyetining umumiy dasturlarini belgilash;  iqtisodiyotning eng ustuvor tarmoklarin ragbatlantirish;  tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirish uchun kulay shart —sharoitlarni yaratish;  aholini ish bilan ta’minlash buyicha yangi siyosatni shakllantirish; Shuni ta’kidlash lozimki, bu funksiyalarni shunday belgilab olish xech qanday samara bermaydi. Bu funksiyalarga ogishmay amal qilish, ularni bajarish juda muhimdir. Shu munosabat bilan mustaqillik yillarida iqtisodiyot soxasida chukur o‘zgarishlar sodir bo‘lganligini mamnuniyat bilan ta’kidlash mumkin. Birinchidan, mulkka bo‘lgan munosabatda tub o‘zgarishlar ruy berdi Xususiylashtirish va mulkni davlat ta

I.Karimov quyidagilarni ta’kidlagan: «Islohotlar davomida kishilar o‘z mehnat va akliy imkoniyatlarini amalga oshirishlari, qilgan mehnatlariga munosib xak olishlari uchun konstitutsiyada ko‘zda tutilgan teng ijtimoiy kafolatlar va imkoniyatlarni ta’minlash zarur. Tashabbuskorlik va omilkorlik butun choralar bilan ragbatlantirilishi lozim. Haqiqatan, yordamga muhtoj aholini aniklab, shunga qarab ularni ijtimoiy qo‘llab — kuvvatlashga utish jarayenini kuchaytirish jarayenini kuchaytirish zarur». O‘zbekiston Respublikasi ichiki funksiyasiga yana moliyaviy nazaorat funksiyasi ham kiradi. Bu funksiya bevosita solik siyosati bilan boglikdir. O‘z navbatida Prezidentimiz ta’kidlaganidek: «Solik tizimning eng muhim vazifasi — ishlab chikarishni rivojlantirishga, moddiy xom —ashe, tabiiy — moliyavi

bir —biriga karshi turish urniga milliy mansubligi, dini, siyosiy e’tikodidan kat’iy nazar barcha odamlarning jipslashuvi; bizdan oldingi avlodlarning mehnati, tukqan terlari va koni asosida tuplangan barcha boyliklarni saklab kolish; ekstremistlar va siyosiy avantyuristlar tomonidan xalqlar o‘rtasiga dushmanlik va nifok urigini sochishga xar qanday o‘rinishlarning oldini olish singari vazifalar kuyilgandiki, xech mubolagasiz ular katta ahamiyat kasb etgan edi. Binobarin, davlatimizning mazkur funksiyasini uning barkarorlik, tinchlik va o‘zaro totuvlikni ta’minlash — davlatchiligimiz binosi barpo etiladigan bu muhim poydevorni buned etishga qaratilgan, bir maqsadga yo‘naltirilgan doimiy va izchil faoliyati sifatida ta’riflay olamiz. O‘zbekiston Respublikasida huquq — tartibotni muxofaza qi

ko‘pchilikninng yedida. Bunda atrof — muxitning bo‘zilishi, ekologik makonning o‘zgarib ketishi Odamlar istikomat qiladigan joylar hayot uchun xavfli falokat mintakalariga aylanib ketishi extimoli xech kimni usha paytda tashvishga solmasdi. Shu tarika mingyilliklar mobaynida tabiat, inson va ishlab chi q arish o‘rtasida tarkib topgan muvozanat barham toptirilgan edi. Shu jumladan, O‘zbekiston hududida ham sovetlar davridagi tabiatga bo‘lgan vaxshiyona munosabat bir qancha ekologik inkirozlarni vujudga keltirgan edi. Bundan keyin ham ana shunday okibatlarga yo‘l kuymaslik uchun xozirgi davrda davlatimizning tabitani muxofaza qilish funksiyasi: • tabiiy zahiralardan vaxshiylarcha foydalanish, atrof — muxitga zarar yetkazish va respublikada ekologik axvolning yemonlashuviga yo‘l kuymaslik; •

yo‘naltirilgan siyosatni olib borish; respublika iqtisodiyotiga kapital mablaglarni tugridan — tutri keng jalb etishni ta’minlovchi huquqiy, ijtimoiy — iqtisodiy va boshka sharoitlarni yanada takomillashtirish; respublikamizga jaxon andozalari darajasidagi texnologiyalarni yetkazib beruvchi, xalq xujaligini zamonaviy tarkibini yaratishga kumaklashuvchi xorijiy investorlarga nisbatan ochik eshiklar siyosatini ogishmay olib borish, suveren Markaziy Osiyo davlatlari bilan dustlik, kardoshlik alokalarini mustahkamlash, ular bilan ijtimoiy — iqtisodiy munosabatlarni chukurlashtirish va yanada rivojlantirish, ilmiy va madaniy ayirboshlashni kengaytirish — O‘zbekiston tashqi siyosatining muhim yo‘nalishidir. Musulmon davlatlari bilan o‘zaro munosabatlarni, shu jumladan ko‘p tomonlama asosdagi mun

Buning ahamiyati boshka davlat yoki bir gurux davlatlar tomonidan sodir etilishi mumkin bo‘lgan agressiyaning oldini olish uchun eng makbo‘l darajada yetarli kuch va vositalarni vujudga keltirishda o‘z ifodasini topadi. Shu munosabat bilan Respublikamiz Prezidenti Oliy Majlisning 1 — sessiyasida so‘zdagan nutkida shunday ta’kidlagan edi: «Armiyamiz, kurollik kuchlarimiz, xarbiy doktrinamiz davlatimiz xavfsizligining muhim kaoflatidir». O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 125-moddasida: «O‘zbekiston Qurollik kuchlari O‘zbekiston Respublikasi davlat suverenitetini va hududiy yaxlitligini, aholi tinch hayotini va xavfsizligini himoya qilish uchun tuziladi» — deb yezib kuyilgan. Davlatning mudofaa funksiyasi uning xarbiy doktrinasiga boglik bo‘lib, ular asosiy 5 yo‘nalishni tashkil et

xisobida turgan shaxslarni vakti —vakti bilan harbiy qayta tayrgarlikdan utkazib turadi. Bu armiyani jangovar tayyergarlik xolatida ushlab turish imkonini beradi. Oliy va o‘rta ukuv yurtlarida olib boriladigan kushindan tashkari xarbiy tayyergarlik ham muhim ahamiyatga ega. Prezident I.Karimovning ta’kidlashicha: «Sunggi paytlarda O‘zbekistonda kurolli kuchlar uchun eng zarur va yuksak malakali zobitlar tayyerlashga muljallangan bir qancha xarbiy ukuv yurtlari tashkil etildi. • Fuqarolarning mudofaasini tashkil etish — ushbu tadbir dushman ommaviy kirgina kurollari bilan zarba beradigan yashash joylaridan aholini evakuatsiya qilishni nazarda tutadi Shu maqsadda himoya kurilmalari, shuningdek kutkaruv va mudofaa ishlarini utkazish uchun aholi va maxsus bo‘linmalarni tayyerlash ham ko‘zda tu

Foydalanilgan adabiyotlar ro ’ yxati: 1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. Toshkent, «O‘zbekiston», 2003. 2. Karimov I.A. O‘zbekiston XXI asrga intilmoqda. Toshkent, «O‘zbekiston», 1999. 3. Mualliflar jamoasi. Davlat va hu q u q nazariyasi. TDYUI, Toshkent, 2000. 4. Saidov A., Tojixonov U. Davlat va huquq nazariyasi, 2 jildli, IIVA, Toshkent, «Adolat», 2001. 5. Saidov A., Tojixonov U., Odilqoriyev X. «Davlat va huquq asoslari». IIVA, Toshkent, «Sharq» nashriyoti, 2002. 6. Islomov. «Davlat va huquq: umumnazariy masalalar», Toshkent, «Adolat», 2000. 7. Boboyev X.B. va Odilqoriyev X.T. umumiy taxriri ostida. Davlat va huqu q . Nazariyasi. TDYUI. 2000 y. 8. Yuridik atamalar qomusiy lug‘ati. Mualliflar jamoasi, TDYUI, “Sharq” nashriyoti, 2003. 24

Купить