Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 2000UZS
Hajmi 62.4KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Referatlar
Fan Pedagogika

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

Diniy mutaassiblik va dindorlik

Sotib olish
DINIY MUTAASSIBLIK VA DINDORLIK
Reja:
1.   Diniy     mutaassiblik     (fanatizm),     ekstremizm,     aqidaparastlik
(fundamentalizm),     xalqaro     terrorizm     tushunchalarining     mazmuni     va   reaksion
mohiyati.
2. Diniy ekstremizm va terrorizmga qarshi kurash. 
3. Virtual olam  tahdidlari.  Internet muammosi.  Kibermakon  va din.
4. Global tarmoqdagi g‘oyaviy xurujlarga qarshi kurash.
5. O‘zbekiston Respublikasida diniy ekstremizm va terrorizm xavfini oldini
olishning   huquqiy   va   tashkiliy   asoslari.   O‘zbekiston   rahbariyatining   bu   boradagi
tashabbuslari va ularning xalqaro xamjamiyat tomonidan e'tirof etilishi. 1.   Diniy     mutaassiblik     (fanatizm),     ekstremizm,     aqidaparastlik
(fundamentalizm),     xalqaro     terrorizm     tushunchalarining     mazmuni     va   reaksion
mohiyati.
Mutaassiblik   –   o‘z   g‘oyasini   «to‘g‘ri»   deb,   boshqacha   fikr   egalarini   tan   olmaslik
va ularni buzg‘unchilikda ayblash.
Aqidaparastlik (arab.  – “ishonch”  so‘zidan olingan)  – biron g‘oya yoki  tamoyilni
mutlaqlashtirib   konkret   ob'ektiv   sharoitni   hisobga   olmagan   holda   ko‘r-ko‘rona
qo‘llash   buni   ijtimoiy   hayotning   istagan   sohasidan   topish   mumkin.   Keyingi
davrlarda diniy aqidaparastlik faollashib ketdi. Barcha dinlarda shak keltirmasdan,
muhokama   qilmasdan   e'tiqod   qilish   lozim   bo‘lgan   fikrlar   –   aqidalarni
mutlaqlashtirib ularni saqlab qolishga, tiklashga urinishlar kuchaydi.
Ekstremizm   (lot,   extremus   –   “ashaddiy”)   —   siyosatda   ashaddiy   qarash   va
choralarga moyillik. Ekstremizmni vujudga keltiradigan omillar ko‘p va xilmaxil.
Ular orasida bir tuzumdan ikkinchi tuzumga o‘tish davrida yuz beradigan ijtimoiy
tuzilmalarning   buzilishi,   aholi   katta   guruhlarining   qashshoqlaShuvi,   iqtisodiy   va
ijtimoiy   tanglik   kabi   omillarni   ko‘rsatish   mumkin.   Bu   omillar   aholi   turmush
sharoitlarining   yomonlaShuviga   olib   keladi.   Davlat   hokimiyatining   zaiflaShuvi,
davlat   organlarining   obro‘sizlanishi,   ijro   intizomining   pasayib   ketishi,   qadriyatlar
tizimining   emirilishi,   aksil   ijtimoiy   kayfiyat   va   harakatlarning   kuchayib   borishi
ham   ekstremizmni   vujudga   keltiradigan   sabablardan   hisoblanadi.   Ekstremizm
aholining   siyosiy   va   ijtimoiy   kayfiyatidan   mavjud   ijtimoiy   tuzilmalarni   vayron
qilish   maqsadida   foydalanadi.   Ekstremistik   tashkilotlar   Konstitutsiya   va   boshqa
qonuniy   hujjatlarga   zid   tarzda   faoliyat   yuritadi.   Shu   ma'noda,   ekstremizm   —
huquqiy nigilizmning bir ko‘rinishi hisoblanadi. 
XX   asrning   80-90   -   yillarida   siyosiy   ekstremizmning   namoyon   bo‘lish
ko‘lami  kengaydi.  Bu davrda odamlarni  garovga olish,  siyosiy  qotilliklar, siyosiy
partiyalar   a'zolariga   qurolli   hujumlar   uyushtirish,   anarxistik,   shovinistik   va
neofashist   guruhlarning   faollaShuvi   kuzatildi.   Ekstremizm   siyo siy,   psixologik,
maishiy   va   boshqa   ko‘rinishlarda   bo‘lishi   mumkin.   Siyosiy   ekstremizmning
ashaddiy ko‘rinishi — terrorizmdir. Ekstremistlar odamlarga qiyinchiliklarni tezda bartaraf   qilish,   tartibni   kafolatlash,   ijtimoiy   ta'minotni   yaxshilash   singari   va'dalar
beradi. Siyosiy ekstremizm "so‘l" va "o‘ng" ko‘rinishlarga ega. So‘l ekstre mistlar
marksizm, leninizm, sul radika lizm, anarxizm va Shu kabilar, mafkuralar bayrog‘i
ostida   harakat   qiladi.   So‘l   ekstremizmga   misol   tariqasida   Italiyadagi   "Qizil
brigadalar",   Kampuchiyadagi   polpotchilar,   Rossiya   Federatsiyasidagi   e.   Limonov
boshchilik   qilayotgan   natsional   bolsheviklar,   singari   oqimlarni   keltirish   mumkin.
O‘ng   ekstremistlar   aksilkommunizm,   avtori tarizm,   millatchilik   va   shovinizm
ruhida   harakat   qiladi.   O‘ng   ekstremistlar   qator   xalqaro   tashkilotlar   —   Evropa
ishchi   partiyasi,   Evropa   o‘ng   kuchlari,   Qora   In ternatsional,   Frantsiyadagi   "Milliy
front"   kabilarga   birlashgan.   O‘ng   va   so‘l   ekstremistlar   olib   borayogan   faoliyat
vakillik   demokratiyasi   manfaatlariga   ziddir.   Shuning   uchun   ham   G‘arb
siyosatShunosligida   "YAgona   ekstremizm",   "Ikki   ekstremizm"   va   "Uch
ekstremizm"   konpeptsiyalari   mavjud.   "YAgona   ekstremizm"   kontseptsiyasi
kommunistik   va   fashistik   diktaturalarning   mavjudligidan   kelib   chiqadi.   "Uch
ekstremizm"   kontseptsiyasiga   ko‘ra,   fashizm   –   tsengristlar   ekstremizmi,
kommunizm   –   sullar   ekstremizm,   gollizm   esa   –   o‘nglar   ekstremizmidir.
Portugaliyadagi Salazar rejimi o‘nglar rejimi hisoblanadi. Diniy asoslarda vujudga
kelgan   ekstremistik   guruh   va   oqimlar   G‘arbda   ham,   Sharqda   ham   mavjud.   O‘rta
Osiyo   mamlakatlarida,   jumladan,   O‘zbekistonda   "Hizb   ut-tahrir",   «Akromiya»,
«Nurchilar» singari diniy ekstremistik oqimlar vakillari qonunga zid holda faoliyat
olib borishga urinmoqda.
Diniy ekstremizm (ekstremizm – “o‘ta” degani) – xavfsizligimizga tahdid soluvchi
tashqi  omillardan biri  bo‘lib, u barcha  diniy tashkilotlarda faqat  o‘zi  sig‘inadigan
dinni   to‘g‘ri   deb,   boshqa   har   qanday   dunyoqarashning   to‘g‘riligini   inkor   etuvchi
(keskin choralar va harakatlar tarafdorlari bo‘lgan), o‘ta fanatik (mutaassib) dindor
yoki dindorlarning faoliyati tuShuniladi.
Diniy   fundamentalizm   (lotincha   –   “asos”   degani)   –   barcha   dinlarda   o‘z   ilohiy
yozuvlarini  ishonch  uchun asos  sifatida  “so‘zsiz”  qabul  qilib, ushbu dinlar  paydo
bo‘la   boshlagan   dastlabki   fundamental   g‘oyalarga   qaytish,   me'yorlar   va tamoyillarga   asoslangan   davlat   barpo   qilish,   diniy   aqidalarni   har   qanday   yo‘llar
bilan joriy qilishga urinishdir.
Islom   fundamentalizmi   –   Qur'on   va   hadislarga     so‘zma-so‘z   talqin   etuvchi,   ilk
islomga qaytishga qaratilgan aqidalarni targ‘ib qiluvchi diniy-konservativ ruhdagi
oqim. Islom fundamentalizmi vakillari islomning fundamental (asosiy) tamoyillari
jamiyatning   taraqqiyot   yo‘lini   belgilab   beradi,   deb   hisoblaydilar   va   faqat   ularga
amal   qilishga   da'vat   etadi.   Keyingi   paytlarda   mutaassib   musulmonlar
“fundamentalistlar” deb atalmoqda.
Terrorizm (lot, terror – “qo‘rquv”, “dahshat”) — yuksak ma'naviy tamoyillarga zid
ravishda yovuz maqsadlar yo‘lida kuch ishlatib, odamlarni garovga olish, o‘ldirish,
ijtimoiy   ob'ektlarni   portlatish,   xalqni   qo‘rquv   va   vahimaga   solishga   asoslangan
zo‘ravonlik   usulini   anglatuvchi   tushuncha.   Qo‘rqitish   va   dahshatga   solish   orqali
o‘z   hukmini   o‘tkazishga   urinish   terrorizmga   xosdir.   U   siyosiy,   iqtisodiy,   diniy,
g‘oyaviy,   irqiy,   milliy,   guruhiy   va   individual   shakllarda   namoyon   bo‘lishi
mumkin. Ta'qib, zo‘ravonlik, qo‘poruvchilik va qotillik terrorizmning har  qanday
ko‘rinishi   uchun   umumiy   xususiyat   bo‘lib,   bularning   barchasi   insonparvarlik
g‘oyalari,   demokratiya,   adolat   tamoyillariga   ziddir.   Shuning   uchun   terrorizm
qanday   niqob   ostida   amalga   oshirilmasin,   mohiyatan,   insoniyatga,   taraqqiyotga,
ezgulikka   qarshi   jinoyatdir.   Terrorizmga   hozirgi   kunda   aniq,   hamma   uchun
tuShunarli   va   mukammal   ta'sirif   berish   oson   emas.   CHunki   u   o‘ta   murakkab
fenomendir. Bundan tashqari, terrorchi kuchlarga bo‘lgan turlicha munosabat unga
aniq   ta'sirif   berishni   ham   qiyinlashtirmoqda.   Terror   usullaridan   konservativ,
inqilobiy,   diniy,   millatchi   ruhdagi   kuchlar   ham   foydalanishi   mumkin,   lekin
ularning asosiy mohiyati va maqsad-muddaolari siyosiy tusga egadir. 
Terrorizmning umumiy jihatlari va asosiy ko‘rinishlarini o‘rganishda, avvalambor,
uning   ta'sirifini   nisbiy   bo‘lsa   ham,   aniqlashtirib   olish   kerak.   Terrorizm   muayyan
guruhning   ruxsat   etilmagan   holatda   ongli   ravishda   kuch   ishlatishidir.   Bunda
terrorchilar   aniq,   maqsadni   ko‘zlaydi   va   o‘zini   to‘la   xaq   deb   biladi.   Bundan   Shu
narsa   aniq   bo‘ladiki,   terrorchilardagi   mavjud   kuch   maqsadni   amalga   oshirishda
ijtimoiy-siyosiy muhit bilan bevosita aloqadorlikda bo‘ladi. Shuning uchun biron- bir   sababga   asoslangan   yovuz   maqsad   terrorizmga   olib   boradi.   Terrorizm   ko‘p
holatlarda   keng   miqyosdagi   harbiy   kuchlar   bilan   aloqador   bo‘ladi   va   bunday
misollar   tarixda   bir   necha   bor   kuzatilgan.   Bundan   tashqari,   u   ba'zi   davlatlarning
o‘zi   tomonidan   ham   amalga   oshirilishi   mumkin.   Bunda   ikki   xil   shaklda   kuch
ishlatiladi:   jazo   berish   organlari   yoki   harbiy   kuchlar   tomonidan.   Bunda   terror
siyosiy   maqsadlarni   amalga   oshirish   yoki   aniq   bir   rejimni   joriy   qilish   uchun
amalga oshiriladi.
  «Terrorizm»   tushunchasi   hamisha   terroristik   harakatning   tez   sur'atda   amalga
oshirilishini bildiradi. Bunday hodisa siyo siy, etnik, diniy va boshqa ko‘rinishlarda
namoyon   bo‘ladi.   G‘oyaviy   terrorizm   siyosiy   etakchilar   tomonidan   yaratiladi.
Bunga   rasmiy   tor   doiradagi   istisno   qilingan   ichki   sabablar   ko‘rsatiladi.   Etnik
terrorizm sub'ekti g‘oyaviy bo‘lmasdan, jamiyatning milliy va etnik jihatlari bilan
uzviy bog‘liqdir. Diniy terrorizm muayyan bir diniy sekta yoki guruh ta'limotining
jamiyatda   mutlaqlashtirilishi   oqibatida   paydo   bo‘ladi.   Bunda   ushbu   g‘oya
tarafdorlari   boshqalar   fikri   va   g‘oyalarini   keskin   tanqid   ostiga   olib,   rad   etadi   va
g‘oyaviy mafkuraviy parokandalikni keltirib chiqaradi. Diniy terrorizmning xatarli
jihati   u   qo‘llaydigan   amaliy   choralarda   ko‘rinadi.   CHunki   diniy   terrorizm
tarafdorlari   aksariyat   hollarda   qo‘lida   kurol   va   ba'zan   harbiy   guruhlarga   tayanib
harakat   qiladi.   Bugungi   kunda   yadroviy,   biologik,   bakteriologik   qurollarning
terrorchilar qo‘liga tushib qolishi ehtimoli eng katta xavfdir. 
Hozirgi   tahlikali   zamonda   kishilar   boshiga   mislsiz   kulfat   solayotgan   va   ularning
hayoti, farzandlari, mol-mulkiga tahdid qilayotgan jinoiy terrorizm  kundan-kunga
kuchayib bormoqda va jahon hamjamiyatida jiddiy xavotir uyg‘otmoqda. Iqtisodiy
manfaatlarni   ko‘zlaydigan   va   moddiy   boyliklarni   o‘zlashtirishni   maqsad   qilib
olgan bu terrorizm korruptsiya kabi katta jinoiy tizim bilan uzviy bog‘lanib ketgan.
Unda   raqiblari   yoki   ularning   yaqinlarini   o‘ldirish,   o‘g‘irlab   ketish,   zo‘ravonlik,
tajovuz   bilan   qo‘rqitib,   o‘z   hukmini   o‘tkazishga   urinish,   mol-mulkini   o‘zlashtirib
olish yo‘llaridan foydalaniladi. Buning yana bir tomoni - ba' zan bu terror siyosiy,
etnik,   ba'zan   esa   diniy   xarakter   kasb   etmokda.   Mana   Shunday   vaziyatda
terrorchilarning   maqsadi   hokimiyatni   egallashga   ham   qaratilib,   piramidasimon xarakterga   ega   bo‘lib   bormoqda.   Individual   terrorizmning   sub'ekti,   boshqa
terrorizm   harakatlaridan   farqli   o‘laroq,   jamoa   emas,   yagona   shaxsdir.   Individual
terror   ham   o‘ta   xavfli   kuch   xisoblanadi,   negaki   u   jamiyatning   boshqa   a'zolariga
ta'sir   qilishi   va   buning   oqibatida   terrorning   ommaviy   turlarini   keltirib   chiqarishi
mumkin.   U   o‘z   g‘oyalarini   singdirish   orqali   boshqalarni   ham   jamiyatga   qarshi
qo‘yishi mumkin. 
Keyingi   yillarda   hatto   ommaviy   axborot   sohasida   ham   terrorizm   elementlaridan
foydalanilmoqda.   Mu ayyan   mafkuraviy   poligonlar   tarqatayotgan   axborotlardagi
yovuz va zararli g‘oyalar oqimi, teleekranlar orqali uzluksiz namoyish etilayotgan
jangari   filmlar,   bolalarga   mo‘ljallangan,   buzg‘unchi   g‘oyalar   asosida   yaratilgan
o‘yinlar,   kompyuter   tarmoqlari   dasturlarini   ishdan   chiqaradigan   viruslar   tarqatish
Shular   jumlasidandir.   O‘zining   yovuz   niyatlariga   erishish   uchun   hokimiyatni
qo‘lga kiritishni ko‘zlaydigan kuchlarning zo‘ravonligi va qo‘poruvchiligi siyosiy
terrorga   misol   bo‘ladi.   Siyosiy   terrorizm   nafaqat   jinoyatchi   guruhlar,   hatto   ba'zi
tajovuzkor   ruhdagi   rasmiy   reaktsion   siyosiy   doiralar   va   kuchlar   tomonidan
uyushtirilishi   va   qo‘llanishi   ham   mumkin.   CHorizm   imperiyasining   kolonial   va
shovinistik siyosati, sovet imperiyasining g‘oyaviy qatag‘onlari xalqimizga qarshi
o‘ziga xos terror edi. Bugungi kunda ham mustaqil rivojlanish yo‘lidan borayotgan
mamlakatimizga nisbatan g‘araz niyat bilan qarovchi yovuz kuchlar terrorizm yo‘li
bilan   taraqqiyot   yo‘limizdan   chalg‘itishga,   bizni   yana   qaramlik   va   asoratga
solishga   urinmokda.   Ular   vatanfurush   xoinlardan   ham,   terrorizmni   kasb   qilib
olgan,   buyurtma   bo‘yicha   qo‘poruvchilik   va   bosqinchilik   bilan   Shug‘ullanadigan
yollanma   xalqaro   terrorchi,   jinoyatchi   guruhlardan   ham   foydalanmoqda.   Bugun
jahon   hamjamiyati   bu   baloqazolarning   echimini   topish   ustida   bosh   qotirmoqda.
Terrorizmga qarshi kurash hozirgi davrda muhim vazifa, tinchlik va barqarorlikni
saqlash omiliga aylandi.
2. Diniy ekstremizm va terrorizmga qarshi kurash. 
Har   qanday   ekstremistik   va   terroristik   faoliyatning   moxiyati   o‘zgalar   ustidan
xukmronlikka yoki mavjud siyosiy-mafkuraviy, ijtimoiy-iqtisodiy tartibotga qarshi
zo‘ravonlik,   daxshat   solish,   jismoniy   kuch   ishlatish   orqali   o‘zlarining   g‘arazldi maqsadlariga   erishishdan   iboratdir.   Shuning   uchun   ham   ekstremizm   va   terrorizm
butun jahon afkor ommasi, progressiv kuchlari tomonidan qoralanmoqda. 
O‘zbekistonda   ham   bu   borada   keng   ko‘lamli   ishlar   amalga   oshirilib   borilmoqda.
YA'ni bu borada avvolo yoshlarning ongu tafakkurini yod g‘oyalardan saqlashga,
yoshlarning chuqur diniy va dunyoviy bilim olishiga alohida e'tibor qaratmoqda.
O‘zbekiston   Prezidenti     SHavkat   Mirziyoev   2016   yil   18   oktyabr ь   kuni     Islom
hamkorlik   Tashkilotiga   a'zo   davlatlar   Tashqi   ishlar   vazirlari   kengashining   43-
sessiyasida: «Dunyo shiddat bilan o‘zgarib, barqarorlik va xalqlarning mustahkam
rivojlanishiga   rahna   soladigan   turli   yangi   tahdid   va   xavflar   paydo   bo‘layotgan
bugungi kunda: ma'naviyat va ma'rifatga, axloqiy tarbiya, yoshlarning bilim olish,
kamolga etishga   intilishiga  e'tibor   qaratish  har   qachongidan  ham  muhimdir»,  deb
ta'kidladi.
XXI   asr   boshida   insoniyat   taqdiriga,   uning   taraqqiyotiga,   ravnaqiga   taxdid
solayotgan xalqaro terrorizmga qarshi qanday kurash olib bormoq lozim?
O‘zbekistonning   birinchi   Prezidenti   Islom   Abdug‘anievich   Karimov   ta'rifi   bilan
aytganda:   “G‘oyaga   qarshi   faqat   g‘oya,   fikrga   qarshi   faqat   fikr,   jaxolatga   qarshi
faqat   ma'rifat   bilan   baxsga   kirishish,   olishish   mumkin”.   Terrorizm   tom   ma'noda
jaxolatdir.   Buzg‘unchi   g‘oyalarga   asoslangan   xalqaro   terrorizm   va   uning   har
qanday   ko‘rinishi   kishilik   jamiyatining   o‘tmishida   ham,   bugunida   ham   butun
xalqlar   boshiga   og‘ir   kulfatlar   yog‘dirmoqda.   Har   yili   uning   tajovizidan   100
mingdan   ortiq   begunox   kishilar   qurbon   bo‘lmoqda,       jamiyat   rivojlanishi,   ayrim
davlatlar,   mintaqalar   va   insoniyatssivilizatsiyasining   taraqqiyotiga   jiddiy   taxdid
solmoqda   va   mudxish   oqibatlar   keltirib,   chiqarmoqda.   Dunyo   bo‘yicha   qurol
savdosining   o‘sishi   va   tarqalishi   ham   ekstremizm   va   terrorizmning   jaxon
miqyosida   keng   ko‘lamda   avj   olishiga   sabab   bo‘lmoqda.   Xalqaro   strategik
tadqiqotlar   institutining   Londonda   taqdim   etilgan   ma'ruzalarga   ko‘ra,   jaxon
miqyosida   yiliga   o‘rtacha   50   milliard   dollordan   ziyod     miqdorda   qurol-aslaxa
sotilar   ekan.   Bunda   albatta   AQSH   etakchilar   eksportining   deyarli   50   %   Shu
mamlakat xissasiga to‘g‘ri kelar ekan. Bu soxada ikkinchi o‘rinni Buyuk Britaniya,
uchinchi o‘rinni Fransiya, to‘rtinchi o‘rinni Rossiya egallab turibdi. Dunyo   miqyosida   xalvaro   terrorizm   avj   olishining   yana   bir   sababi,   uni
qo‘zg‘atuvchi  omillardan biri  narkobiznesdir. Narkobiznes  xam  xalqaro terrorizm
bilan egizakdir, undan manfaatdordir va uni yuzaga keltiruvchi omillardan biridir.
Terrorizmning   amal   qilgan   tamoyili   axoli   o‘rtasida   vaqti-vaqti   bilan   “qo‘rqinch
instinktini”   yuzaga   keltirish   va   Shu   asosda   o‘zining   g‘arazli   maqsadlariga
erishishdir.  Qayd  etilgan  fikr  va  muloxazalardan  kelib chiqqan  quyidagi  taklif  va
mulohazalarni bayon qilish lozimdir:
1. Terrorizmning ham  qanday  ko‘rinishi, u o‘zi  oldiga  qanday maqsadni  qo‘ygan
bo‘lmasin   va   qanday   ijtimoiy-siyosiy   muammolar   bilan   bog‘liq   bo‘lmasin,
o‘zining   tub   moxiyati   bilan   buzg‘unchilik   g‘oyasiga   asoslanadi.   Uning   oqibatida
begunox odamlar  qurbon bo‘lishadi, xalqning mexnat  bilan yaratilgan moddiy va
ma'naviy boyliklarining vayron qilinadi.
2.   Xalqaro   terrorizmning   xar   qanday   ko‘rinishi   insoniyat   taqdiriga,   uning
taraqqiyoti   va   istiqboiga   jiddiy   xavf   solayotgan   taxdiddir.   Unga   qarshi     kurashda
xech bir inson chetda kolmasligi lozim.
3. Xalqaro terrorizmga karshi kurash, dunyo miqyosida tobora avj olayotgan kurol-
yarog‘   savdosiga   narkobiznesga   karshi   kurag   yalpi   vayron   etuvchi   kurollarni
butunlay   yo‘q   qilish   orqali   xam   amalga   oshirilishi   lozim.   O‘t   ochish   qurollari
savdosini   xamda   ommaviy   va   bakteriologik   qurollarni   ishlab   chiqarayotgan
mamlakatlarning   siyosiy   doiralari   Shuni   yaxshi   inglamoqlari   zarurki,   o‘zlari
yaratayotgan   bunday   qurollardan   birinchi   navbatda   o‘zlari   zarar   ko‘rishlari
mumkin.
4.   Terrorizmga   qarshi   kurashning   yana   bir   muhim   yo‘li:   “Xalqimizning   tabiatiga
mutlaqo   yot   bo‘lgan   siyosiy,   diniy   ekstremizm,   aqidaparastlik   va   boshqa   yovuz
oqimlarning   mintaqamizga   kirib   kelishi   va   tarqalishi   tinchlik   va   osoyishtalikka,
farzandlarimizning   kelajagiga   katta   xavf   tug‘dirishni   odamlar   ongiga   chuqur
singdirib borish kerak”. 
5.   Terrorizmga   qarshi   kurash   yo‘llaridan   yana   biri   odamlarimiz   avvalobor,
yoshlarimizning iymon-e'tiqodini mustahkamlash, irodasini baquvvat qilish, ularni
o‘zining mustaqil fikriga ega bo‘lgan barkamol insonlar etib tarbiyalash. Ularning tafakkurida  o‘zligini   unutmaslik,  ota-bobolarning  muqaddas  qadriyatlarini    asrab-
avaylash   va   xurmat   qilish   fazilatini   qaror   toptirish.   Ularning   men   o‘zbek
farzandiman,   deb   g‘urur   va   iftixor   bilan   yashashiga   erishishdir.   Bu   borada
O‘zbekiston   Prezidenti   SH.M.Mirziyoev   BMTning   72-sessiyasida   yuqori
minbardan turib: “Dunyoda terrorizm taxdidlari, ayniksa, sunggi yillarda kuchayib
borayotgani  ularga kdrshi, asosan,  kuch ishlatish  yuli  bilan  kurashish  usuli  o‘zini
oqlamayotganidan dalolat beradi.
Bu   borada   ko‘p   hollarda   tahdidlarni   keltirib   chiqarayotgan   asosiy   sabablar   bilan
emas, balki ularning oqibatlariga qarshi kurashish bilangina cheklanib qolinmoqda.
Xalqaro terrorizm va ekstremizmning ildizini boshqa omillar bilan birga, jaholat va
murosasizlik tashkil etadi, deb hisoblayman.
Shu   munosabat   bilan   odamlar,   birinchi   navbatda,   yoshlarning   ongu   tafakkurini
ma'rifat   asosida   shakllantirish   va   tarbiyalash   eng   muhim   vazifadir” 1
  deb,
ta'kidlagan edi.
6.   Terrorchilik   xarakatlari   oqibatida   aynan   olingan   u   yoki   bu   davlatga   etkazilgan
ma'naviy   va   moddiy   talovotlar   sanog‘ining     adog‘iga   etib   bo‘lmaydi.   Moddiy
talofatlarku   mayli,   vaqti-soati   kelib,   ularning   o‘rni   koplanar,   vayron   etilgan
imoratlar   joyida,   extimol,   ulardan-da   go‘zalroq   va   maxobatliroq   binolar   qad
ko‘tarar.   Biroq   etkazilgan   ma'naviy   ziyonning   aks   sadosi   asrlar   osha   o‘chmasligi
muqarrar,   bu   zaxmatning   izlari   Xalqlar   xotirasida   abadul   abad   muxrlanib   qolishi
aniq.   Ekstremizm   va   terrorchilik   degan   illat   tag-tomiri   bilan   sug‘urib   tashlangan
esan,   bunday   achchiq   qismat   har   bir   inson   yoki   xalkning   boshiga     tushishi
mumkinligini   butun   jaxon   axli   teran   anglamoqda.   Tarixning   guvoxlik   berishiga,
ko‘pchilik tomonidan bir tan bo‘lib amalga oshirilgan tadbir, Shubxasiz  haq ishdir
va   tabiiyki,   har   qanday   qiyinchiliklaru   to‘siqlarni   engib   o‘tib,   provard   natijada,
albatta, zafar bilan yakunlanadi.
Shuni   ishonch   bilan   aytishimiz   mumkinki,   Milliy   an'analarimizga   mutlaqo
yot   bo‘lgan   ekstremistik   va   terroristik   g‘oyalarning   jamiyatimizga   kirib   kelishini
1
 Мирзиёев Ш.М. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Бирлашган Миллатлар 
Ташкилоти бош ассамблеясининг 72-сессиясидаги нутқи (Нью-Йорк шаҳри, 2017 йил 19 сентябрь) // “Халқ 
сўзи”. 2017.  - 20 сентябрь, № 189 (6883). bartaraf   etuvchi   qudratli   vositalardan   biri   bu   insonparvarlik,   tinchliksevarlik,
ma'rifatparvarlik, bunyodkorlik va Shuningdek, millik va diniy  qadriyatlardir. 
Islom   diniga   e'tiqod   qiluvchi   O‘rta   Osiyo     xalqlari   asrlar   osha   boshqa   din
vakillari   bilan   axil   yashab,   olamShumul   qashfiyotlar   qilish   va   umumjaxon
tamadduniga   benazar   xissa   qo‘shish   baxtiga   muyassar   bo‘ldilar.   Boshqacha
aytganda,   dinlararo   bag‘rikenglik,   uyg‘unlik   bunyodkorlikning   qudratli   manbai
ekanligini amalda isbotlab keldilar.
3. Virtual olam  tahdidlari.  Internet muammosi.  Kibermakon  va din.
Hozirgi   kunda   hayotimizni   internetsiz   tasavvur   qilish   juda   mushkul.   Ayniqsa,
yoshlar   hayotida   global   tarmoqning   o‘rni   tobora   oshib   bormoqda.   Internet
dunyoning   turli   nuqtalarida   yashovchi   odamlarning   o‘zaro   muloqotini   hamda
axborot almashinuvini mukammal darajada osonlashtirdi.  Statistik  ma'lumotlarga
ko‘ra,     dunyo     bo‘yicha   internetdan   eng   ko‘p   foydalanuvchilar   aynan   21   dan   30
yoshgacha bo‘lgan yoshlar hisoblanar ekan.
YUrtimizda     ham     Internet     tizimi     rivojlanib,     undan   foydalanuvchilar   safi   jadal
sur'atlar   bilan   kengayib   bormoqda.   So‘nggi   o‘n   yilda   global   tarmoqdan
foydalanuvchilar o‘n barobarga oshgan. Tarmoq orqali axborot izlash, qabul qilish,
uzatishning   juda   qulay   va   ommabopligi   undan   foydalanuvchilar   sonining   tobora
ortib   borishini   ta'minlamoqda.   Mamlakatimizda   2007   yilda   internetdan
foydalanuvchilar   soni   (mobil   internet   foydalanuvchilari   bilan   qo‘shib
hisoblaganda) bir millionni tashkil etgan bo‘lsa, 2016 yil yakunida bu ko‘rsatkich
o‘n ikki milliondan oshdi.
Internet   yoshlar   ongi   va   hissiyotlariga,   tafakkur   tarziga,   xulq-atvorlariga   ta'sir
ko‘rsatishda   katta   imkoniyatlarga   ega.   Internetning   bugungi   kundagi   rivoji
yoshlarga   g‘oyaviy   ta'sir   o‘tkazishning   miqyosi   va   ko‘lamining   keskin   darajada
o‘sishiga olib keldi.
GloballaShuvning ijobiy va salbiy tomonlari bo‘lgani kabi, internet tarmog‘i ham
Shunday   xususiyatlarga   ega   ekanini   unutmaslik   zarur.   Albatta,   global   tarmoq   –
ulkan   resurs.   Biroq,   bu   resursdan   kim   va   qanday   maqsadlarda   foydalanishi   ham
juda   jiddiy   masalalar   sirasiga   kiradi.   Xususan,   ma'lumotlarda   keltirilishicha, bugungi   kunga   kelib,   internet   tarmog‘ida   ma'naviy-axloqiy   tubanlikni   targ‘ib
etuvchi sahifalarning soni bir necha yuz millionni tashkil etgan.
Ushbu   fakt   va   raqamlar   internet   sanoati   rivojlanib   borayotgan   hozirgi     davrda
kishilarning   axborotlarga   nisbatan   juda ehtiyotkorlik, ogohlik va ziyraklik bilan
munosabatda   bo‘lishlarini   taqozo   etadi.   Boshqacha   aytganda,   kishilarimizda,
ayniqsa,   yoshlarimizda   axborot   iste'moli   madaniyatini   shakllantirish   bugungi
kunning muhim vazifalaridan hisoblanadi.
Internet (lot, inter - “aro” va net (work) - “tarmoq”) — 1) katta (global) va kichik
(lokal) kompyuter tarmoqlarini o‘zaro bog‘laydigan butun jahon kom pyuter tizimi,
butun dunyo bo‘ylab faoliyat ko‘rsatadigan xalqaro axborot almaShuvining global
kompyuter   tarmog‘i;   2)   turli-tuman   masalalar   va   sohalar   bo‘yicha   ma'lumotlarni
qamrab   oladigan,   uzoq,   masofalardan   turib   aloqani   amalga   oshirish,   elektron
tijorat,   masofaviy   ta'lim,   audio,   video,   tele,   tasvir   ayirboshlash   va   umuman,
ko‘pdan-ko‘p  yangilik   va  ma'lumotlarni   jamlaydigan   elekt ron   axborot   vositasi   va
dasturini   anglatuvchi   tushuncha.   Internetda   geografik   joy,   zamon   va   makondan
qat'i   nazar,   ayrim   kompyuter   va   mayda   tarmoqlararo   o‘zaro   hamkorlik   uning
global informatsiya infratuzilmasini tashkil etadi.   
Ma'lumki.   90-yillarning   o‘rtalarida   internet   tarmog‘iga   tijorat   nuqtai   nazaridan
qaralmas   edi.   Ammo   1995   yilning   oxirlarida   YAhoo   kompaniyasi   birinchi   bo‘lib
internetda   reklama   targ‘ibotini   boshlaydi   va   internet   orqali   daromad   ko‘rish
mumkinligini tuShunib etadi. 
Zamonamiz   yoshlarining   70   foizi   o‘z   qiziqish   va   sevimli   mashg‘ulotlari   haqida
so‘z   yuritganda   sport,   do‘stlar   bilan   suhbatlashish,   ma'naviy   va   madaniy   hordiq
chiqarish   bilan   bir   qatorda   kompyuter   texnologiyalari,   internetga   bo‘lgan
qiziqishini birinchi o‘rinda tilga oladi. Nielsen/Net Ratings kompaniyasi o‘tkazgan
so‘nggi   ilmiy   tekshiruv   natijalariga   ko‘ra,   butun   dunyo   tarmog‘iga   ulanayotgan
yosh bolalarning soni kun emas, soat sayin oshmoqda: birgina 2007 yili Evropada
yosh   av lod   vakillarining   uchdan   bir   qismi   onlayn   tizimidan   foydalangani
kuzatilgan.   2008   yili   dunyo   axborot   tarmog‘ida   10   million   yosh   "sayr"   qilgan
bo‘lsa, hozirda ularning soni allaqachon 13 milliondan oshib ketdi. Bu ko‘rsatkich kundan-kunga   ko‘paymokda.   Bunday   onlayn   hayotda   yashaydigan   yoshlarning
katta qismi — 4,5 millioni Buyuk Britaniyaga to‘g‘ri keladi. Ular har kuni elektron
manzillarini   tekshiradi,   turli   xil   saytlardan   ma'lumot   izlaydi   va   chat   (global
tarmoqdagi   suhbatxona)lar   orqali   muloqotda   bo‘lishadi.   Germaniyada   hozircha   3
million, Frantsiyada esa 1,5 million yosh vaqtini asosan onlayn tizimida o‘tkazadi.
Bir yildan so‘ng bu ko‘rsatkich ikki barobarga oshishi kutilmokda. yosh avlodning
kompyuter   savodxonligi   yuqori,   bugun   hatto   olti   yashar   bolalar   ham   blutus
(bluetooth)   va   spam   nimaligini   kattalarga   nisbatan   yaxshi   biladi.   Dunyoning
rivojlangan mamlakatlaridan biri Kanadada o‘n etti yoshgacha bo‘lgan 6 ming bola
o‘rtasida   o‘tkazilgan   tadqiqot   natijasiga   ko‘ra,   internetdan   faqat   axborot   olish
maqsadida foydalanilmas ekan. So‘rovda ishtirok etganlarning 99 foizi internetdan
foydalanishini, ularning har o‘ntasidan sakkiz nafari uyda ulanish imkoniyatiga ega
ekanini   bildirgan.   Kanada   yoshla rining   yarmidan   ko‘pi   internet   va   kompyuter
texnologiyalarini   ota-onalaridan   yaxshiroq   bilishini   aytgan.   Ularning   80   foi zi
mustaqil   ravishda   internetga   ulanishini,   ota-onalari   kompyuterga   himoya   vositasi
bo‘lgan   filtrlash   dasturini   o‘rnatib   qo‘ymagani   va   farzandlari   qanday   saytlarga
kirishini   nazorat   qilmasligini   tan   olishdi.   Umuman   olganda,   aksariyat   ota-onalar,
aniqrog‘i,   ularning   65   foi zi   farzandlari   internetdan   faqat   uy   vazifasini   tayyorlash
uchun foydalanadi, degan fikrda, yoshlar esa ilm olishni eng oxirgi o‘ringa qo‘yar
ekan.   Ular   asosan   internet   orqali   musiqa   tinglaydi,   elektron   manzilni   tekshiradi,
xullas, vaktichog‘lik qiladi. yoshlarning uchdan ikki qismi internetga yangi dustlar
orttirish   va   kim   bilandir   suhbatlashish   maqsadida   ulanadi,   ularning   15   foizi   bu
munosabatlarni keyinchalik real hayotda davom ettirar ekan.
Kibermakon   dunyo   komp'yuter   tarmoqlarining   “virtual”   umumiy   majmui.   Ushbu
atama   1984   yilda   Uilyam   Gibsonning   “Neyromant”   (“Neuromancer”)   romanida  
qo‘llanilgan,   hozir   esa   global   axborot   makonini   ifodalash   uchun   ishlatiladi.
Telefon   suhbatlari,   “chatlar”,   turli   onlayn   bahslar,   komp'yuter   aloqasi
kibermakonda   amalga   oshirilmoqda.   Kibermakonda   diniy   jarayonlar   ko‘rinishlari
quyidagi shakllarda namoyon bo‘ladi:muloqot, ma'lumot, ta'lim, tajriba, amaliyot,
missionerlik, marketing, shifo va boshqalar. Etakchi  diniy tashkilotlar  ham  hozirgi kunda a'zolar  va a'zo bo‘lmaganlar orasida
komp'yuterlashtirilgan   ma'lumot   olishga   ehtiyojning   ortganini   ta'kidlamoqda.
Diniy   ma'lumotlarni   tarqatishda   elektron   diniy   ma'lumot   tarqatuvchi   “bloggerlar”
yoki “bloglar” komp'yuterlashtirilgan muloqotning muhim jihati hisoblanadi. Jadal
suratlarda   “podkastlar”,   veb-saytdan   MR3   pleer,   “i-Pod”larga   yuklanayotgan
audiodasturlar, xususan, ma'ruzalar ommalashmoqda.
Avvallari tanqis, keng tarqalmagan muqaddas matnlar va undan keyingi o‘rinlarda
turuvchi ma'lumotlar endilikda omma e'tiboridagina emas, balki istalgan kishi veb
saytlardan   yuklab   ta'lim   olish   imkoniyati   mavjud.   Shu   maqsadda   diniy
ma'lumotlarga chanqoqlar uchun maxsus veb saytlar dalillar, havolalar va resurslar
bilan   boyitilgan.   Masalan,   internetdan   foydalanuvchi   shaxs   istalgan   hajmdagi
marosimlar   shablonlarini   yuklab   olib,   YOrubada   bo‘lib   o‘tayotgan   Santeria   yoki
Kandombl   diniy   marosimlarida   ishtirok   etish   mumkin.   Ko‘pchilik   bunday
jarayonlarni ajdodlardan avlodlarga o‘tib kelayotgan an'analarning dezagrigatsiyasi
yoki   bilimlarning   demokratlashtirilgani   deb   qabul   qiladilar.   Boshqalar   esa   diniy
faoliyatdagi uzilish va an'analarning yo‘qotilishi deb biladilar.
Kiberterrorizm (lot, cyber terrorism; cyber - “kiber”, terror – “qo‘rquv”, “dahshat”)
–   zamonaviy,   ilg‘or   texnologiyalar,   kompyuter   va   boshqa   imkoniyatlardan
foydalangan   holda   yovuz   kishilarning   o‘zining   g‘araz   niyatlariga   erishishdan
iborat. 
Kiberterrorizm (kompyuter terrorizmi) ostida g‘arazli niyatda, siyosiy maqsadlarda
amalga   oshirilgan   kompyuter   tizimi   va   tarmog‘idagi   axborotga   qilingan   hujum
tuShunilib,   u   odamlar   hayoti   va   sog‘lig‘iga   xavf   paydo   qilib,   jamoatchilik
tinchligini   buzadi,   aholini   qo‘rqitib,   harbiy   nizo   keltirib   chiqarishga   intiladi.
Kiberterrorizm   insoniyat   uchun   jiddiy   xavf   bo‘lib,   uni   yadro,   bakteriologik   va
kimyoviy qurolga tenglashtirish mumkin. Hatto u o‘z yangiligi tufayli to‘la-to‘kis
o‘rganib ulgurilmagan quroldir. 
4. Global tarmoqdagi g‘oyaviy xurujlarga qarshi kurash.
Har bir davlat o‘z aholisini, ayniqsa bilim va yangilikka chanqoq yoshlarini ilmiy
bilimlar,   ma'rifiy-ma'naviy   ozuq   bo‘ladigan   axborotlar   bilan   ta'minlanishidan manfaatdordir.   O‘zbekistonda   ham   o‘sib   kelayotgan   yosh   av lodning   intellektual
ehtiyojlarini qondirishga, ma daniy, ma'naviy-axloqiy qadriyatlarni saqlab qolishga
yo‘naltirilgan,   printsipial   “axborot   siyosati”   shakllantirildi   va   hayotga   joriy
etilmoqda. 
Zamonaviy   informatsion   vaziyat   talablarini   hisobga   olgan   holda   aholini   yanada
kengroq   va   tizimli   axbo rot   bilan   ta'minlash   uchun   zarur   shart-sharoitlar   yara tish
maqsadida   2006   yili   maxsus   qaror   qabul   qilindi.   Bundan   ko‘zlangan   asosiy
maqsad   yangi   axborot   markazlarini   barpo   etish,   mamlakatdagi   kutub xonalar
tarmog‘ini tubdan takomillashti rish edi. 
Mazkur   qarorda   oliy   va   o‘rta   maxsus   ta'lim   muassasalari   hamda   ko‘p   sonli
umumta'lim maktablari huzurida axborot-resurs markazlari tuzish ko‘zda tutildi. 
Axbo rot-resurs markazlarining asosiy vazifalari etib quyidagilar belgilandi: 
ta'lim   muassasalari   o‘quvchilari   hamda   aholi ning   zamonaviy   axborot
texnologiyalaridan foyda langan holda muntazam ta' lim olishi va mustaqil ra vishda
talim olishiga ko‘maklashish; 
milliy   ma'naviy-axlo qiy   qadriyatlarni   keng   ko‘lamda   targ‘ib   qilish,   xalqning
madaniy-tarixiy   merosidan   bahramand   bo‘li shini   ta'minlash,   ma'naviy   boy   va
uyg‘un kamol topgan shaxsning ijodiy o‘sishi uchun imkoniyat yaratib be rish;
yangi   axborot   texno logiyalari   (ma'lumotlar   elektron   bazalari,   inter net   resurslari)
asosida aholiga axborot xizmati ko‘rsatish;
madaniy,   ta'lim,   axbo rot   hamda   boshqa   dastur   va   loyihalarni   birgalikda   amalga
oshirish   uchun   ta' lim   muassasalari,   mahal liy   o‘zini   o‘zi   boshqarish   organlari,
milliy madani yat markazlari bilan ham korlikni rivojlantirish va hokazolar. 
Respublikamizda ta'lim-tarbiya tizimini isloh qilish borasida amalga oshirilayotgan
ishlar   xuddi   mana   Shu   maqsadga   yo‘naltirilgan.   Zero,   ushbu   masala   g‘oyaviy
nuqtai   nazardan   «Kadrlar   tayyorlash   milliy   dasturi»   va   «Ta'lim   to‘g‘risida»gi
Qonun printsiplariga to‘la muvofiq keladi. 
Ta'lim-tarbiyaga oid milliy merosimizni o‘rganishning dolzarbligi nazariy jihatdan
asoslidir.   Xususan,   kadrlar   tayyorlash   milliy   dasturida   zikr   etilgan   uzluksiz
ta'limning   milliy   modeli   tamoyillari   mohiyatan   ta'limning   milliy-ma'rifiy,   milliy tarix, xalq an'analari, milliy merosimiz bilan uyg‘unlikda olib borilishini anglatadi.
Shuning   uchun     «Ta'lim   to‘g‘risida»gi   Qonunning   4-bobida,   ma'naviy-axloqiy
tarbiya va ma'rifiy ishlarni takomillashtirish, uning zamonaviy tarbiyaviy shakl va
vositalarini   ishlab   chiqib,   amaliyotga   tadbiq   etish,   milliy   tarixiy   an'analar   va
umumbashariy qadriyatlarga asoslanish muhim ahamiyat kasb etishi alohida qayd
etilgan.   Umuman   ta'lim-tarbiyaning   milliy   modeliga   ko‘ra,   ta'lim   tizimini
yangilash – tabiiy ravishda milliy merosimizni o‘rganish va uni pedagogik tafakkur
iste'moliga olib kirish zaruriyatini vujudga keltirmoqda.
Qadrlar   tayyorlash   milliy   modelining   birinchi   komponenti   shaxsdir.   CHin
ma'nodagi   shaxs   o‘zini-o‘zi   qayta   tarbiyalash   salohiyatiga   ega   bo‘ladi.   O‘zi   va
millat   uchun   befoyda,   zararli   odatlaridan   voz   kechadi.   Millat   manfaatlarini   o‘z
manfaati, o‘z manfaatini  esa millat manfaatiga erishish  sharti deb tuShunadi. O‘z
vazifasini   millatning   kuniga  yarash,   og‘irini   engil   qilishda   ko‘radi.   Shu  sababli   u
o‘z   shaxsiy   qobig‘idan   chiqib   ko‘tariladi   va   millat   manfaati   uchun,   millat
farovonligi   orqali   o‘zini   kamolotga   erishtirish   uchun   boshqalardan   ko‘proq,
samaraliroq   mehnat   qiladi.   Umummilliy   g‘oya,   maqsadga   ishonadi,   uni   himoya
qiladi.   Talabada   bu   fazilatlar   birdaniga   paydo   bo‘lib   qolmaydi.   U,   avvalo,   oilada
ota-ona,   oiladan   tashqarida   qarindosh-urug‘,   qo‘shni-mahalladoshlar   orasidagi
tarbiyaviy muhitni  rag‘batlantirib borish, so‘ngra oliy o‘quv yurtida - mafkuraviy
bilimlarni   egallash   orqali   tarbiyalanadi.   Shu   sababli   bu   jarayonga   ijtimoiy
pedagogikaning ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida qarash lozim.  
Bu   bejiz   emas,   albatta.   Chunki,   milliy   merosimizning   g‘oyaviy   negizi   –   shaxs
tarbiyasi,   uning   ma'naviy   ehtiyojlariga   da'vogar   bo‘lgan   omillarni   o‘rganishdan
iborat bo‘lib kelgan, ushbu muammo hozirda ham jamiyatimizda olib borilayotgan
siyosatda eng muhim masalalardan biri sifatida namoyon bo‘lmoqda. 
Ta'lim jarayoni dunyo bo‘yicha turli mamlakatlarning yaqinlaShuvi, tom ma'noda
global, insoniyat tsivilizatsiyasi  taqdiri uchun hal etuvchi ahamiyatga ega bo‘lgan
ko‘plab   omillar   bilan   belgilanadi.   Bu   omillar   orasida   yuzaga   kelgan   umumiy   va
milliy o‘ziga xosliklar alohida ahamiyatga ega.  Ta'limning   noyob   imkoniyatlari   hozir   nafaqat   inson   aqlini   yangi   tezkor
imkoniyatlar   bilan   qurollantirish,   balki   uning   ongini   qayta   qurish   bilan   bog‘liq.
Insoniyat  tsivilizatsiyasi  rivojining yangi  bosqichi  insonning shakllanish  jarayoni,
shaxsiy   fazilatlar,   hayotiy   maqsadlar   va   qadriyatlar   haqidagi   tasavvurlarini
o‘zgartiradi.   O‘sib   kelayotgan   yosh   avlod   uchun   ta'lim   tizimi   sifat   jihatdan
yangicha talablar qo‘yadi.
XXI asr - innovatsiyalar asridir. Mamlakatimiz kelajagi jamiyat hayotining boshqa
sohalari   bilan   birga   ta'lim   tarbiya   tizimini   yangi   zamon   talablari   darajasiga
ko‘tarishga yo‘naltirilgan ishlarning samaradorligi bilan belgilanadi. 
Ta'lim-tarbiya   tizimini   takomillashtirish   o‘z   navbatida   bu   sohada   yangi,
zamonaviy,   ilg‘or   pedagogik   texnologiyalarni   izchil   joriy   etishga   ko‘p   jihatdan
bog‘liq.   Ta'lim   samaradorligi   o‘quvchi   bu   jarayonda   qay   darajada   faol
qatnashayotganligi   bilan   belgilanishini   hisobga   olgan   xolda   yangi   o‘qitish
uslublari,   shakllari   ta'lim   oluvchilarga   mustaqil   fikrlash,   ijodiy   yondashish   uchun
imkoniyat yaratadi.
Navqiron  avlod    davr  ruhida  ma'naviy  kamol  topib,  buyuk  ajdodlarimiz  barhayot
mevasidan oziqlanib, zamonaviy bilimlarni egallab, ularni ongi, Shuuriga singdirib
bormas   ekan,   bizning   o‘z   oldimizga   qo‘ygan   ulug‘vor   maqsadlarimizga
erishishimiz, nurli istiqbolimizni bunyod etishimiz ham qiyin. Mana Shu bois ham
yoshlar   tarbiyasi,   ularni   barkamol   insonlar   etib   shakllantirish,   voyaga   etkazish
masalasi har doim davlatimiz oldidagi birinchi darajali vazifalardan biridir.
Ajdodlarimizning   yaratuvchanligi   shaxs   manfaatlariga   qaratilgan   bo‘lsa,   ayni
vaqtda mustaqil davlatimizda amalga oshirilayotgan barcha yangiliklar ham inson
kelajagi   uchun   xizmat   qilishi   ko‘zda   tutilgan.   Zamonaviy   ta'lim-tarbiya   tizimi   va
milliy   meros   asosidagi   g‘oyaviy   uyg‘unlik   –   ta'lim-tarbiya   jarayonida   milliy
merosning   ma'naviy-ma'rifiy   zaminlariga   tayanish   zarurligini   ham   anglatadi.   Shu
jihatdan   olib   qaraganda   o‘tmish   allomalari,   mutafakkirlarining   ma'naviy
meroslarini   yosh   avlodning   tarbiyasidagi   ahamiyati   bugungi   kunda   ham   g‘oyat
beqiyosdir.  Demak, milliy istiqlol g‘oyasini yoshlar ongiga singdirish sohalari va yo‘nalishlari
xilma-xil   bo‘lib,   ulardan   samarali   va   to‘g‘ri,   o‘rinli   foydalanishni   talab   etadi.
Mafkura har qanday jamiyat hayotida zarur va muhimdir. Mafkura bo‘lmasa xalq,
millat,   jamiyat,   davlat   o‘z   yo‘lini   yo‘qotishi   muqarrar.   Mafkura   jamiyat,   xalq   va
millatning   iqtisodiy,   siyosiy,   madaniy   taraqqiyotiga   maqsad   va   yo‘nalish   beradi.
Milliy g‘oya, milliy mafkurani yoshlar ongiga singdirishda: 
1)   Nodavlat,   mustaqil   tashkilotlar   faoliyatini   takomillashtirish,   ularning
imkoniyatlaridan to‘la foydalanish zarur. 
2)   Mustaqillikni   mustahkamlab,   ma'naviy,   ma'rifiy-mafkuraviy   ishlarni   yanada
jadallashtirish,   yangi   bosqichga   ko‘tarish,   bu   sohadagi   barcha   ishlarni
muvofiqlashtirib,   yagona   maqsad   yo‘lida   safarbar   etishni   taqozo   etadi.   Ayniqsa
fuqarolarni   kamol   toptirishga   yo‘naltirilgan   va   tuzilgan   ma'naviyat   va   ma'rifat
Respublika   Kengashi   targ‘ibot-tashviqot   ishlarini     uzluksiz   olib   borishni   davr
taqozo etmoqda. 
3)   Maktablar,   litseylar,   kollej   va   oliy   o‘quv   yurtlarida   bevosita   ma'naviyat
masalalari   bilan   Shug‘ullanadigan   mutassaddi   mutaxassislar   lavozimlarini   joriy
etib, ular hayotini yanada faollashtirish lozim. 
4)   Oila,   mahalla,   umumiy   o‘rta,   umumiy   maxsus,   kasb-hunar   ta'limi,   maktabdan
tashqari   muassasalar,   oliy   ta'lim   tizimida   bolalar,  o‘smirlar,   talaba   yoshlar   ongini
yuksaltirish, ularni ijodiy ishlar va tarbiyaviy tadbirlar bilan band qiladigan turli xil
tashkilot   va   to‘garaklar   tuzish,   ongni   fikrlashga   o‘rgatish,   ularning   tafakkurida
bo‘shliq paydo bo‘lishiga yo‘l qo‘ymaslik lozim. 
Demak, milliy istiqlol g‘oyasini ommaga tuShunarli tarzda etkazish, qurollantirish,
shakllantirish, to‘g‘ri idrok qilish malakasini hosil qilish uchun quyidagi omillarga
e'tibor bermoq zarur:
1.   YOshlarga   e'tiborni   yanada   kuchaytirish   kerak.   «Kuchli   davlatdan   -   kuchli
fuqarolik jamiyatiga o‘tish» g‘oyasi qat'iy tizim doirasida amalga  oshishini taqozo
etadi. Tarbiya muassasalari deb nomlanuvchi ko‘plab jamoat tashkilotlari xususan,
«Maktab», «Mahalla», «Oila» va boshqalar ta'lim muassasalaridan ajralib qolgan.
Xamkorlik, hamjihatlikni ta'minlash kerak.  5. O‘zbekiston Respublikasida diniy ekstremizm va terrorizm xavfini oldini
olishning   huquqiy   va   tashkiliy   asoslari.   O‘zbekiston   rahbariyatining   bu   boradagi
tashabbuslari va ularning xalqaro xamjamiyat tomonidan e'tirof etilishi.
O‘zbekistonliklar  jahonda Shu jumladan, Markaziy osiyo mintaqasida terrorchilik
bilan   bog‘liq   qaynoq   nuqtalar   borligini   juda   yaxshi   biladilar.   O‘zbekiston
Respublikasi     bilan     chegaradosh   Afg‘oniston   va   bir   mintaqada   joylashgan
Pokiston   kabi   davlatlar   hududida   jonoyatshi-terrorchilar   harbiy   tayyorgarlikdan
o‘tib,   O‘zbekistonga   kirishishga   harakat   qilayotganliklari   hech   kimga   sir   emas.
Ularning   maqsadi   kimyoviy,   bioogik   qurollardan,   kompyuter   tarmoqlaridan
foydalanib harbiy harakatlarini boshlashdir.
O‘zbekiston   hududida   sodir   etilgan   bir   necha   terrorchilik   harakatlari   bunday
umumiy   havfga   qarshi   kurash   markazlari   ishlab   turibdi.   Shuningdek,   ko‘pgina
davlat idoralari, ayniqsa, mudofaa, favqulodda vaziyatlar va ichki ishlar vazirligi,
milliy   xavfsizlik   xizmati,   chegara,   bojhona   va   prokuratura   idoralarining
terrorchilikka qarshi kurashdagi faoliyati jadallashdi, bu boradagi imkoniyatlardan
samaraliroq   foydalanilayapti.   Aholi   o‘rtasida   hushyorlik   ogohlik   mazmunida
tuShuntirish ishlari, ommaviy tadbirlar o‘tkazilayapti, ommaviy axborot vositalari
orqali   targ‘ibot   ishlari   olib   borilmoqda,   ta'lim   muassasalarida   mashg‘ulotlar   olib
borilyapti.
O‘zbekiston respublikasi terrorchilikni bartaraf qilish bilan bog‘liq ishlarga dunyo
jamoatchiligini jalb etmoqda.
Bu   borada   O‘zbekiston   Prezidenti   SH.M.Mirziyoev   BMTning   72-sessiyasida
yuqori   minbardan   turib:   “Dunyoda   terrorizm   taxdidlari,   ayniksa,   sunggi   yillarda
kuchayib   borayotgani   ularga   kdrshi,   asosan,   kuch   ishlatish   yuli   bilan   kurashish
usuli o‘zini oqlamayotganidan dalolat beradi.
Bu   borada   ko‘p   hollarda   tahdidlarni   keltirib   chiqarayotgan   asosiy   sabablar   bilan
emas, balki ularning oqibatlariga qarshi kurashish bilangina cheklanib qolinmoqda.
Xalqaro terrorizm va ekstremizmning ildizini boshqa omillar bilan birga, jaholat va
murosasizlik tashkil etadi, deb hisoblayman. Shu   munosabat   bilan   odamlar,   birinchi   navbatda,   yoshlarning   ongu   tafakkurini
ma'rifat   asosida   shakllantirish   va   tarbiyalash   eng   muhim   vazifadir” 2
  deb,
ta'kidlagan edi.
Afg‘oniston   va   boshqa   musulmon   davlatlari   hududidagi   harbiy   lagerlarda
terrorchi   uyushmalar   bemalol   tayyorgarlik     ko‘rayotganligidan   tashvishlangan
O‘zbekiston     davlatining   rahbari   xalqaro   terrorizmga   qarshi   kurash   Markazini
tuzish  zarurligi   to‘g‘risidagi   taklifini   Evropa  xavfsizlik  harakati    tahskilotiga   a'zo
davlat   va   hukumatlarga   MDH   davlatlariga,   Markaziy   Osiyoda,   Qirg‘iziston,
Tojikiston davlati rahbarlariga etkazadi. Bu taklif Rossiya, AQSH, Xitoy kabi yirik
davlatlar tomonidan xam e`tirof etildi. Terrorchilikning har  qanday ko‘inishlariga
zarba berish, terrorchilikni qo‘llab quvvatlayotganb davlatlarga qarshi kurash olib
borish jahon hamjamiyati bilan  birgalikda davom ettirilmoqda.
O‘zbekistonda   2000   yil   15   dekabrda   “Terrorizmga   qarshi   kurash   to‘g‘risida”gi
qonun   bilan   qabul   qlingan.   Shuningdek,   O‘zbeksiton   Respublikasi   jinoyat
kodeksining 
Diniy ekstremizm va xalqaro terrorizm nafaqat tashqi, balki ichki havfsizlikka ham
daxldor masaladir.Chunki diniy ekstremistik va terrorchilik tashkilotlari jangarilik
usullari   bilan   hokimiyat   uchun   kuraShuvchi   guruhlarni   shakllantirish,   ularni   har
tomonlama rag‘batlantirish va qo‘llab quvvatlashga intiladi.
Markaziy Osiyo davlatlari uchun diniy ekstremizm va xalqaro terrorizmning xavfi
1990 yilda Namangan va Andijonda, 1990-1996 yillarda Tojikistondagi  fuqarolik
urushi va mojarolar davomida, 1999 yilda Toshkent shahrida, 1999 yil 19- fevralda
Toshkent   shahrida   ,   1999-2001   yillari   Qirg‘izistonning   Bodken,   Ozbekistonning
Surxondaryo va Toshkent viloyatida, 2004 yil  mart-aprel oylarida Toshkent shahri
va   Buxoro   viloyatida   2005   yil   12-13   may   kunlari   Andijon   shahrida   amalga
oshirgan terrorchilik xarakatlari timsolida o‘zini ko‘rsatdi.
2
 Мирзиёев Ш.М. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Бирлашган Миллатлар 
Ташкилоти бош ассамблеясининг 72-сессиясидаги нутқи (Нью-Йорк шаҳри, 2017 йил 19 сентябрь) // “Халқ 
сўзи”. 2017.  - 20 сентябрь, № 189 (6883). O‘zbekistonning birinchi Prezidenti I.Karimov tashabbusi bilan 1998 yilda tashkil
topgan   6  2   guruhining   Afg‘oniston   masalasini   hal   qilishda   va   Toshkent
Deklaratsiyasining  ahamiyati juda katta.
2001 yil 28-sentyabrda BMT ning Havfsizlik Kengashi 1373-sonli rezolyutsiyasini
qabul qilib,terrorizmga qarshi kurash komitetini tuzdi.
BMT   ning   terrorizm   va   unga   qarshi   kurashga   qaratilgan   13   ta   xujjati   (11   ta
konvensiya   va   2   ta   protokol)   mavjud.   O‘zbekiston   12   ta   ana   Shunday   halqaro
shartnomalarni ratifikatsiya qildi. Ular qatorida:
1971   yildagi   fuqaro   aviatsiyasining   havfsizligiga   tahdid   soladigan   noqonuniy
aktlarga qarshi kurash:
1973 yildagi xalqaro himoyadan foydalanuvchi shaxslar, Shu jumladan diplomatik
agentlarga qarshi jinoyatlar uchun jazolash va ularni bartaraf etish:
1979 yildagi garovga olish xarakatlariga qarshi kurash:
1980 yildagi yadroviy materiallarning himoyasi:
1988   yildagi   dengiz   kemalari   xarakati     havfsizligiga   tahdid   soladigan   noqonuniy
aktlarga qarshi kurash:
1997 yildagi bombaviy terrorizmga qarshi kurash:
1999   yildagi   terrorizmni   moliyalashtirishga   qarshi   kurash   xalqaro   konvensiyalari
borligini ko‘rish mumkin. 
    O‘zbekiston   Evropa   Kengashi   doirasida   ham   terorizmga   qarshi   7   ta   xalqaro
shartnomani imzolagan.
Jamiyatning   barqaror   rivojlanishida   ijtimoiy   hayotning   barcha   sohalarida   tadrijiy
va tizimli ravishda amalga oshiriladigan islohotlar  muhim  ahamiyatga ega bo‘lib,
tub, sifatiy  o‘zgarishlarning asosini tashkil etadi.
Huquqiy   davlat   qurish   borasida   respublikamizda   keng   miqyosli   ishlar   amalga
oshirilib,   bu   yo‘nalishda   katta   yutuqlarga   erishildi.   Xlqaro   andozalarga   javob
beradigan   va   milliy   o‘zligimizni   aks   ettiradigan   Konstitutsiya   qabul   qilindi.
O‘zbekiston   inson   huquqlarini   ta'minlashga   qaratilgan,   jahon   miqyosida   e'tirof
etilgan   ko‘plab   halqaro   dekloratsiya,   konvensiya   va   hujjatlarga   qo‘shildi   va
Shundan   kelib   chiqadigan   siyosiy   va   huquqiy   qoidalar   respublikamizning   siyosiy taraqqiyotida   va   huquqiy   me'yoriy   tizimni   rivojlantiish   jarayonida   inobatga
olinmoqda. Lekin bu borada hali muayyan muammolar mavjud. CHunki qisqa vaqt
mobaynida   bunday har  tomonlama va chuqur o‘zgarishlarni amalga oshirish uda
qiyin.   Ayni   paytda,   inson   huquqlari   va   erkinliklarining   qamrov   doirasi   kengayib,
rivojlanib   borayotganini   va   har   bir   mamlakatda   o‘zoga   xos   tarzda   namoyon
bo‘layotganini   ta'kidlash   lozim.Tolerantlik   (bag‘rikenglik)   munosabati   barcha
ijtimoiy   guruhlar   va   shaxslar   orasida   amalga   oshirilgan   taqdirdagina   dunyoviy
davlat va jamiyat barpo etishi mumkin.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 57-moddasiga binoan milliy va diniy
ruhdagi   siyosiy   partiyalar   hamda   jaomat   birlashmalarining   tuzilishi   va   faoliyati
taqiqlangan. Jahon   huquqShunoslik fani tajribasi asosida qabui qilingan bu qoida
davlatimizda     milliy   va   diniy   asosda   nizo   paydo   bo‘lishining   oldini   olish   uchun
xizmat qiluvchi Konstitutsiyaviy kafolatdir.
Jamiyat   barqarorligiga   to‘siq   bo‘luvchi   illatlarning   yana   biri   terrorizmdir.   Nega
inson   uni   dunyoga   keltirgan   Ona   YUrti,   Vatani,   millatiga   qarshi   chiqadi?   Nega
g‘ayriinsoniy faoliyat yuritib, o‘z yurtdoshlarini o‘ldiradi, butun xalq mehnati bilan
yaratilgan   binolarni,   inshootlarni   vayron   qiladi?   Bunday   vahshiyona   faoliyat
ko‘pincha siyosiy maqsadlarda–hokimiyatni egallash uchun amalga oshiriladi.
Shu   nuqtai   nazardan   qaraganda,   bozor   iqtisodiyotini   shakllantirishda   amalga
oshirilayotgan ijtimoiy-iqtisodiy, dunyoviy demokratik huquqiy davlat va fuqarolik
jamiyatini barpo qilishga qaratilgan siyosiy-huquqiy hamda vatanparvarlik, milliy
istiqlol   g‘oyasi   va   komil   insonni   shakllantirishga   yo‘naltirilgan   ma'naviy-ma'rifiy
islohotlar-yuqoridagi   kabi   holatlarning   oldini   olish,   barqaror   riovojlanishining
asosiy omillari hisoblanadi. Foydalanilgan adabiyotlar
Asosiy adabiyotlar
A1. J.Ya.Yaxshilikov ,   N.E.Muhammadiyev.Falsafa:Darslik.-
Samarqand.2021.  – 712.
A2. Q.Nazarov   [va   boshq.].   Falsafa   asoslari   [Matn]:   o‘quv   qollanma   /   -
Toshkent: O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati, 2018. - 380 b.
A3. Falsafa   asoslari .   (mas.   muh:   Q.Nazarov ).   -   Т :     O‘zbekiston,   2005.   -
384  б .
A4. Dinshunoslik.  O‘quv qollanma / - Toshkent:  ТИҚХММИ , 2019. - 338
b.  
A5 Emirova  Ye.,  Strelsova  A.  Vvedeniye   v  filosofiyu.  –  T.:   Universitet,
2008.
A6 Xaitov Sh. O ‘zbekiston falsafa tarixi. –T.: Noshir, 2011. – 560 bet. 
A7 Turayev   B.   Borliq   (falsafiy   tahlil).   –   Samarqand.:   Imom   Buxoriy
xalqaro ilmiy tadqiqot markazi, 2021. – 130 bet.
A8 Shermuxamedova N.A. Falsafa. O‘quv qollanma / - Toshkent. 2010. -
574 b.

Diniy mutaassiblik va dindorlik

Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Maktabgacha ta‘lim tashkilotida ovqatlanish ratsionini tashkil etish
  • Umumta‘lim maktablarida Imom Buxoriy hadislarini o‘rganishning ahamiyati
  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский