Diplomatik huquq asoslari - Юриспруденция - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	59.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	09 Октябрь 2022
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Юриспруденция

Diplomatik huquq asoslari

Купить

Diplomatik huquq asoslari Reja: KIRISH 1. TASHQI SIYOSAT VA DIPLOMATIYA TUSHUNCHASI 2. DAVLATNING TASHQI ALOQALAR OLIB BORUVCHI ORGANLARI TIZIMI 3. DIPLOMATIK VAKILNING AKKREDITATSIYASI, IMTIYOZ VA IMMUNITETLARI 4 .O’ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA DIPLOMATIK XIZMATNING HUQUQIY ASOSLARI XULOSA FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI 1

KIRISH Mavzuning dolzarbligi. O’zbekiston Konstitutsiyasi 1991 yil 31 avgustda qabul qilingan «O’zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligi asoslari to’g’risida»gi konstitutsiyaviy qonunning muhim jihatlarini rivojlantiradi. Ushbu hujjatda xalqaro huquq suveren davlat qurilishidagi muhim manba sifatida qabul qilinadi. Bu bilan O’zbekiston Konstitutsiya darajasida jahon hamjamiyatiga o’zining xalqaro huquqni umume’tirof etilgan normalari va printsiplariga sodiqligini ko’rsatdi. Ushbu holat yosh davlatni dunyodagi eng nufuzli xalqaro tashkilotlarga to’la huquqli a’zo bo’lib kirishi uchun imkon tug’diradi va O’zbekistonni diplomatik tan olinishi va mamlakatimizni xalqaro siyosiy, iqtisodiy va madaniy aloqalarga jadal kirib borishi uchun zamin yaratdi. Xalqaro munosabatlar - siyosiy, iqtisodiy

Birinchidan, O’zbekiston suveren davlat sifatida zamonaviy xalqaro huquqni umume’tirof etilgan printsiplari va normalari va o’zi qo’shilgan xalqaro shartnomalar bilan bog’liq bo’lib, davlatimizning roziligisiz boshqa majburiyatlar zimmamizga yuklatilishi mumkin emas; Ikkinchidan, O’zbekiston hududida davlat hokimiyati chegaralanmaydi va xalqaro huquqning hech qaysi bir sub’ekti bunga aralashish huquqiga ega emas, o’zining hududidan tashqarida u o’z hokimiyatini faqat boshqa manfaatdor davlat roziligi bo’lgandagina amalga oshirishi mumkin; Uchinchidan, O’zbekiston xalqaro huquqning boshqa sub’ektlari bilan diplomatik aloqalarni amalga oshirib, ikki tomonlama va ko’p tomonlama xalqaro shartnomalarni tuzib, davlatlararo munosabatlarda bevosita qatnashadi 1 . Konstitutsiya asosida O’zbekiston

Kurs ishining maqsadi: Tashqi munosabatlarning mazmunini tashkil qiluvchi diplomatik huquq masalasini yoritib berish kurs ishining asosiy maqsadi hisoblanadi. Kurs ishining vazifalari: - Tashqi siyosat va diplomatiya tushunchasining mohiyatini yoritib berish; - Davlatning tashqi aloqalar olib boruvchi organlari tizimini aniqlab, ularning faoliyatini yoritib berish; - Diplomatik vakilning akkreditatsiyasi, imtiyoz va immunitetlarini o’rganish va ularni tahlil qilish; - O’zbekiston Respublikasida diplomatik xizmatning tashkil etilishi borasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni tahlil qilish. 4

1. TASHQI SIYOSAT VA DIPLOMATIYA TUSHUNCHASI Diplomatik munosabatlarning vujudga kelishi uzoq tarixiy davrlarga borib taqaladi. “Diplomatiya” atamasi yunoncha “diploma” so’zidan kelib chiqqan. Diplomatiya davlatning tashqi siyosati maqsadi va vazifalarini tinch vositalar bilan amalga oshirish, shu bilan birga davlat va fuqarolarning xorijda xuquq va manfaatlarini muhofaza qilish bo’yicha uning tashqi munosabat organlari rasmiy faoliyati bilan belgilanadi. Diplomatik va konsullik huquqi davlatlar va xalqaro huquqning boshqa sub’ektlari o’rtasidagi munosabatlar tartibiga taalluqli printsiplar va normalar yig’indisidir. Diplomatik va konsullik huquqi xalqaro huquqning eng qadimgi tarmoqlaridan biridir. Ba’zida boshqa davlatlarga yuborilib turiladigan elchilar instituti juda qadim zamonlardayo

Davlatning tashqi siyosiy faoliyati ijtimoiy faoliyatning o’ziga xos mazmun kasb etuvchi shakllaridan biridir. U davlatning muayyan organlari bilan davlat siyosiy manfaatlarini ro’yobga chiqarish bo’yicha, avvalombor, xalqaro munosabatlarning turli sohalarida hukumronligini qo’lga kiritishi, saqlabturish va undan foydalanish bo’yicha shunga vakil qilingan shaxs o’rtasidagi sa’y-harakatlar mujassamligini o’zida namoyon etadi. Ayni chog’da, bunday faoliyatni e’tirof etilgan xalqaro normalarga rioya qilmay turib. Amalga oshirib bo’lmaydi. Xalqaro huquq normalari va printsiplari, diplomatiya faoliyati jarayonida shakllanar ekan, davlatlarning barcha asosiy guruhlari uchun maqbul bo’lgan kompromiss-murosa ko’rinishida ko’zga tashlanadi. SHu bois, ular aslida ham sinfiy mazmun kasb etmaydi. Davl

Odatda diplomatiya doimiy diplomatiya vakolotxonalari almashinuvi bilan bog’liq va bunday doimiy (yoki, hech bo’lmaganda, muntazam) vakolotxona davlatlarga BMT va bshqa yirik hukumatlararo tashkilotlarga o’z a’zoligini moddiylashtirishi uchun zarur. Bundan tashqari, maxsusmissiyalar (yoki ad hoc diplomatiyasi) hamda davlatlarning konferentsiyalarida ad hoc (ya’ni muayyan munosabat bilan) vakillari mavjud bo’ladi 4 . Diplomatiya aloqalarini tartibga soluvchi xalqaro huquq normalari davlatlarning uzoq yillik amaliyoti natijasida ishlab chiqilgan va nafaqat ushbu amaliyotning o’zi bilan, balki milliy huquqning qonunchilik hujjatlari va sud qarorlari bilan ham tasdig’ini topadi. Ushbu sohaga oid huquq endilikda ma’lum darajada Diplomatik aloqalar to’g’risida Vena konventsiyasi (1961 yil) bilan

uchinchidan , davlatlarning xalqaro tashkilotlarga vakillik qilishi hamda u yoki bu davlat hududida xalqaro tashkilotlarning faoliyat yuritishi bilan bog’liq holda yuzaga keladigan munosabatlarni tartibga soluvchi nomalar, shu jumladan, xalqaro tashkilotlar, xalqaro doiradagi mansabdor shaxslar va xizmatchilar imtiyozlari hamda immunitetiga doir normalar; to’rtinchidan , keyingi yillarda diplomatiya huquqiga konsullik huquqini kiritish bo’yicha harakatlar borligini, bu bir paytning o’zida diplomatiya va konsullik xizmatlarining tashqi ishlar mahkamasi doirasida birlashtirilganligi holati bilan izohlanadi. Xalqaro tashkilotlar, ularning mansabdor shaxslari va xizmatchilari immuniteti hamda imtiyozlariga doir masalalar, qoidaga ko’ra, muayyan xalqaro tashkilot a’zolari yoxud xalqaro tashkil

2. DAVLATNING TASHQI ALOQALAR OLIB BORUVCHI ORGANLARI TIZIMI Diplomatik huquq yoxud tashqi aloqalar huquqi - xalqaro huquqning alohida mustaqil tarmog’i bo’lib, rasmiy davlatlararo munosabatlarni tartibga solib turadi. Tashqi aloqalar huquqi har bir davlatning markaziy hokimiyatiga tegishlidir. Tashqi aloqalarni an’anaviy ravishda ijroiya hokimiyat organlari amalga oshiradi. Har qaysi organning aniq vakolatlari konstitutsiyada va boshqa qonun hujjatlarida belgilanadi. Demak, xalqaro munosabatlarni muayyan davlat nomidan harakat qiladigan maxsus organlar amalga oshiradi. Har bir davlatning tashqi ishlar organlari shu davlat organlarining muhim tarkibiy qismidir. Davlatning tashqi funktsiyalarini amalga oshirishning muhim shakli diplomatik faoliyat hisoblanadi. Har bir davlatning tashqi ishl

vakillarni tayinlaydi. Prezident o’z huzurida akkreditatsiyadan o’tgan chet davlatlar diplomatik va boshqa vakillarning ishonch va chaqiruv yorliqlarini qabul qiladi 6 . Oliy Bosh qo’mondon sifatida Prezident urush holatlarini hisobga olib, xalqaro huquqda ko’zda tutilgan vakolatlarni, shu jumladan o’zini o’zi mudofaalash maqsadida qurolli kuchlardan foydalanish, neytarilitet e’lon qilish, sulh tuzish va hokazolarni amalga oshiradi. Parlamentar respublikalarda tashqi aloqalarni amalga oshirishda asosiy vazifa hukumatga tegishli bo’ladi. Parlament tashqi aloqalar bilan shug’ullanuvchi muhim organdir. Parlamaentning xalqaro ishlardagi ishtiroki O’zbekistonning xalqaro majburiyatlarini ifodalovchi qonunlar chiqarishi, shartnomalarni ratifikatsiya qilishda qatnashishi bilan belgilanadi. O’zbek

5) maxsus missiyalar. SHunday qilib, davlatning tashqi aloqalarni olib boruvchi organlari faoliyati, huquqiy maqomi va funktsiyalarini tartibga soluvchi huquqiy normalar yig’indisi diplomatik va konsullik huquqi deyiladi. 3. DIPLOMATIK VAKILNING AKKREDITATSIYASI, IMTIYOZ VA IMMUNITETLARI Diplomatik huquq - davlatlar diplomatik vakolatxonalarining huquqiy maqomi va faoliyatini tartibga soluvchi normalar majmui. Diplomatik huquq manbaiga, avvalo, odat normalari kiradi. Ko’p jihatdan ushbu normalarni umum e’tirof etgan. Ular bir qator universal konventsiyalarda- 1961 yildagi Diplomatik munosabatlar to’g’risidagi Vena konventsiyasida, 1969 yildagi Maxsus missiyalar to’g’risidagi konventsiyada, 1973 yildagi Xalqaro himoyadan foydalanuvchi shaxslarga, shu jumladan diplomatik agentlarga qarshi ji

yorlig’ini qabul qiluvchi davlat rahbariga topshirish bilan nihoyasiga yetadi va shundan keyin vakil o’z vazifasini ado etishga kirishishi mumkin. Diplomatik vakolatxonalarning turlariga - elchixona va vakolatxona, ulardan quyiroq darajada esa missiya kiradi. Vakolatxona darajasi odatda tegishli davlatlar o’rtasidagi munosabatlar holati qandayligiga bog’liq bo’ladi. Bunda farqlanishlar huquqiy emas, protokol jihatidangina ahamiyat kasb etadi. Vena konventsiyasida vakolatxona boshliqlari uch toifadan iborat ekani qayd etilgan: qabul qiluvchi davlat davlatlar rahbarlari huzurida akkreditatsiya qilingan elchilar va vakillar; tashqi ishlar vaziri huzurida akkreditatsiya qilingan ishonchli vakillar. Elchixonaga favqulodda va muxtor elchi, missiyaga esa vakil yoxud ishonchli vakil rahbarlik qila

kirishlari mumkin. SHu bilan birga, ular binolarga (xonalarga) bostirib kirish va ziyon-zahmat yetkazishdan himoyalash borasida zarur choralar ko’rishga, vakolatxona faoliyat yuritishi uchun tegishli shart-sharoitni ta’minlashga majburdir. Daxlsizlik kemalar, samolyotlar kabi transport vositalariga ham taalluqli bo’lib, ular tintuvdan, rekvizitsiyadan, hibsdan va ijro harakatlaridan xolidir. Bunda avtoinspektsiyaning ko’cha harakati qoidalari buzilganligi holatlarini qayd etish va bular haqida Tashqi ishlar vazirligiga xabar berish huquqi istisno etilmaydi. Transport vositalari daxlsizligi diplomat hisoblanmaydigan haydovchilarga taalluqli emas. Misol uchun, 1995 yilning sentyabrida Moskvada garovda ushlab turishda ayblangan Saudiya Arabistoni elchixonasining haydovchisi hibsga olingan va

masalan mehmonxonadagi joyi, shuningdek unga tegishli buyumlar ham daxlsizdir 8 . Diplomat jinoiy, fuqarolik va ma’muriy yurisdiktsiyalari immunitetlaridan foydalanadi. Bu diplomat sudlov yurisdiktsiyasi va huquqni majburiy joriy etish yurisdiktsiyasidan chiqarilgan, deganidir. Tayinlash yurisdiktsiyasiga ko’ra esa, diplomat immunitetga ega bo’lmaydi, chunki u qabul qiluvchi mamlakat qonunlariga, shu jumladan maxsus diplomatlar uchun mo’ljallangan qonun hujjatlariga itoat etishga majbur. SHu bilan bir qatorda, diplomatlar o’zi mansub davlatning to’liq yurisdiktsiyasida bo’ladilar. Fuqarolik yurisdiktsiyasi immuniteti muayyan cheklashlarga ega bo’lib, bunda diplomat rasmiy maqomda bo’lmaydigan holatlar ko’zda tutilgan. Diplomatga nisbatan tegishli xususiy ko’chmas mulk yuzasidan mulk da’vos

Diplomatiya xodimlari moliyaviy immunitetdan foydalanadi - ular bevosita soliqlardan ozod etiladi. Diplomat bilan birga yashaydigan oila a’zolari ham, agar ular qabul qiluvchi davlat fuqarosi hisoblanmasa, bunday immunitetdan foydalanadi. Tegishli davlatdagi vakolatxonalarning diplomatik xodimlari diplomatik korpusni tashkil etadi va ularga qabul qiluvchi mamlakatda eng uzoq muddat ishlayotgan vakolatxona boshlig’i - duayen boshchilik qiladi. Ushbu korpus va uning duayeni protokol bo’yicha o’z vazifasini ado etadi. Diplomatik immunitet buzilganda, korpus norozilik bildirgan holatlar ma’lum 9 . Vakolatxona xizmatchilarining ikkinchi toifasi ma’muriy-texnik xodimlardan iborat. Ular tarkibiga buxgalterlar, shifrlovchilar, devonxona xizmatchilari, tarjimonlar va hokazolar kiradi. Keng tarqalga

harakatlari daxl qilmasligi immunitetidan foydalanadi, shu bilan birga, ayrim hollarda bunday daxlsizlik huquqidan voz kechish ham mumkin. Tegishli binolar va arxivlar daxlsiz hisoblanadi. BMT mulki soliqlar va bojxona to’lovlaridan ozod qilinadi. Tashkilot aloqa vositalarining barcha turlarini qo’llaydi. BMT Bosh kotibi va uning o’rinbosarlari, shuningdek ularning oila a’zolari to’liq diplomatik immunitetdan foydalanadi. Boshqa mansabdor shaxslar funktsional immunitetdan foydalanadi: ular mansabdor shaxs sifatida sodir etgan xatti-harakati uchun sud oldida javobgar bo’lmaydi; BMT to’laydigan maoshlari soliqlarga tortishdan ozod etiladi. Mabodo tegishli immunitet odil sudlovni ro’yobga chiqarishga xalal bersa, Bosh kotib mansabdor shaxsga berilgan immunitetdan voz kechishi mumkin. BMTning

kodifikatsiyalangan sohalaridan biridir. Hozirgi kunda diplomatik huquq davlatlarning tashqi siyosiy funktsiyalarini amalga oshiruvchi ichki davlat organlari faoliyatini borgan sari ko’proq tartibga solmoqda. Bundan tashqari, davlatlarning diplomatik faoliyatini tartibga soluvchi ichki davlat qonunchiligi ham jadal rivojlanmoqda. Zamonaviy diplomatik huquqning manbalari xilma-xildir. Ular qatoriga xalqaro shartnoma, xalqaro-huquqiy odat va qo’shimcha manba sifatida milliy qonunchilik kiradi. Xalqaro shartnoma diplomatik huquqning asosiy manbaidir va uning quyidagi turlari mavjud: 1) universal xalqaro shartnomalar. Masalan, 1961 yilgi Diplomatik munosabatlar to’g’risidagi konventsiya zamonaviy diplomatik huquqning yadrosi bo’lib, universal kodifikatsiyalangan hujjatdir; 2) davlatlar o’rtasi

4 . O’ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA DIPLOMATIK XIZMATNING HUQUQIY ASOSLARI Avvalambor, diplomatik xizmatga oid eng muhim masalalar O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi bilan tartibga solinadi. Konstitutsiya: birinchidan, O’zbekiston Respublikasi tashqi siyosatining asosiy printsiplarini mustahkamlagan (17-modda) 10 ; ikkinchidan, xalqaro huquqning umum e’tirof etgan printsiplari va normalari milliy qonunchilikdan ustunligini e’tirof etgan (Muqaddima): uchinchidan, O’zbekistonning tashqi aloqalar olib boruvchi organlari tizimini o’rnatgan. Bundan tashqari, O’zbekistonda tashqi siyosat va diplomatik huquqqa oid bir qator maxsus qonunlar qabul qilingan. Bunday qonunlar jumlasiga quyidagilar kiradi: «Diplomatik darajalar va martabalarni o’rnatish to’g’risida»gi O’zbekiston Respublikasining

chaqirib olinadi. Bu lavozim nomzodligiga doir taklifni O’zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi tegishli idoralar bilan kelishgan holda kiritadi. O’zbekiston Respublikasining Prezidenti ma’qullagan diplomatiya vakolatxonasi boshlig’ining nomzodini O’zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vaziri vakolatxona joylashgan mamlakat Tashqi ishlar vazirligiga (yozma) taqdim etib, uning roziligini (agreman) so’raydi. O’zbekiston Respublikasi diplomatiya vakolatxonasining boshlig’ini tayinlash vakolatxona joylashgan mamlakatning rasmiy roziligi olinganidan keyin amalga oshiriladi. Vakolatxona joylashgan mamlakatdan javob olingunga qadar diplomatiya vakolatxonasining boshlig’i lavozimiga nomzod xususidagi ma’lumotlar maxfiy hisoblanadi. Favqulodda va muxtor elchi yoki favqulodda va muxtor vaki

O’zbekiston Respublikasining chet davlatlardagi diplomatiya vakolatxonalarining boshqa a’zolari O’zbekiston Respublikasi tashqi ishlar vazirining buyruqlari bilan tayinlanadilar va chaqirib olinadilar 11 . O’zbekiston Respublikasida O’zbekiston Respublikasi diplomatiya vakolatxonalari boshliqlarining 3 darajasi belgilangan: 1) chet davlat boshlig’i huzurida akkreditatsiya qilinadigan favqulodda va muxtor elchi; 2) chet davlat boshlig’i huzurida akkreditatsiya qilinadigan favqulodda va muxtor vakil; 3) chet davlat tashqi ishlar vaziri huzurida akkreditatsiya qilinadigan ishonchli vakil. O’zbekiston Respublikasi vakolatxonalarining boshliqlari mansub bo’lishi loyiq ko’rilgan daraja diplomatiya munosabatlari o’rnatayotgan davlat o’rtasidagi ahdlashuvda belgilab qo’yiladi. O’zbekiston Respubl

11) attashe. Favqulodda va muxtor elchi, birinchi va ikkinchi darajali favqulodda va muxtor vakil martabalari O’zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari bilan beriladi. Ana shu masalalar yuzasidan takliflarni O’zbekiston Respublikasi tashqi ishlar vaziri kiritadi. Boshqa diplomatiya martabalari O’zbekiston Respublikasi tashqi ishlar vazirining buyrug’i bilan beriladi. Bu martabalarni berish haqidagi takliflarni O’zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligining malaka komissiyasi kiritadi. Malaka komissiyasining tarkibi va u haqidagi nizomni O’zbekiston Respublikasining tashqi ishlar vaziri tasdiqlaydi. Diplomatiya martabalari O’zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligining rahbar va mas’ul xodimlariga ham beriladi. Birlamchi diplomatiya martabasi - attashe diplomatiya xizma

masala yuzasidan qarorni O’zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligining malaka komissiyasi taqdimiga ko’ra, tashqi ishlar vaziri qabul qiladi 12 . 12 «O’zbekiston Respublikasining chet davlatlardagi diplomatiya vakolatxonalarining boshliqlarini tayinlash hamda chaqirib olish tartibi to’g’risida» O’zbekiston Respublikasining qonuni (1992 yil 3 iyulda qabul qilingan) // O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining axborotnomasi, 1992.- №9, -350-m. 22

XULOSA Mazkur kurs ishini yozish natijasida quyidagi xulosalarga kelindi: - Xalqaro munosabatlar - siyosiy, iqtisodiy madaniy, huquqiy, diplomatik, harbiy va boshqa aloqalarning, davlatlar hamda davlatlar tizimlari, asosiy siyosiy, iqtisodiy, madaniy tashkilotlar hamda harakatlarning o’zaro munosabatlari majmuidir. Xalqaro munosabatlar o’zining mohiyatiga ko’ra biron-bir davlatning vakolati va yurisdiktsiyasidan tashqariga chiqadi va bir qancha davlatlar yoki xalqaro hamjamiyatning vakolati va yurisdiktsiyasining ob’ektiga aylanadi. - Diplomatiya davlatning tashqi siyosati maqsadi va vazifalarini tinch vositalar bilan amalga oshirish, shu bilan birga davlat va fuqarolarning xorijda xuquq va manfaatlarini muhofaza qilish bo’yicha uning tashqi munosabat organlari rasmiy faoliyati bilan belgi

- Diplomatik huquq zamonaviy xalqaro huquqning eng kodifikatsiyalangan sohalaridan biridir. Hozirgi kunda diplomatik huquq davlatlarning tashqi siyosiy funktsiyalarini amalga oshiruvchi ichki davlat organlari faoliyatini borgan sari ko’proq tartibga solmoqda. Bundan tashqari, davlatlarning diplomatik faoliyatini tartibga soluvchi ichki davlat qonunchiligi ham jadal rivojlanmoqda 24

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati 1. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi . – T.: O’zbekiston , 2012 2. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimovning «Yuksak bilimli va intellektual rivojlangan avlodni tarbiyalash – mamlakatni barqaror taraqqiy ettirish va modernizatsiya qilishning eng muhim sharti» mavzusidagi xalqaro konferentsiyaning ochilish marosimida so’zlagan nutqi // Xalqaro konferentsiya materiallari, T.: O’zbekiston - 2012. 3. «O’zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari to’g’risida» O’zbekiston Respublikasining qonuni, 1995 yilda 22 dekabrda qabul qilingan // O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining axborotnomasi, 1995. -№12. 4. «O’zbekiston Respublikasining chet davlatlardagi diplomatiya vakolatxonalarining boshliqlarini tayinlash hamda chaqirib olish tartibi

Купить