Falsafa fanining predmeti, mazmuni va ilm-fan, madaniyat taraqqiyotidagi o‘rni - Философия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	7.0MB
Покупки	0
Дата загрузки	12 Август 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Философия

Falsafa fanining predmeti, mazmuni va ilm-fan, madaniyat taraqqiyotidagi o‘rni

Купить

Tanqidiy fikrlash Axloqiy yo‘l-yo‘riq Mohiyatni tushunish Fanlararo tushunchalar Madaniy va tarixiy tushuncha Ekzistensial va hayotiy savollarInnovatsiya va taraqqiyotMuloqot va munozaraMuammolarni yechish O‘zlikni anglash Falsafadan nima naf?

Falsafa fanining predmeti, mazmuni va ilm-fan, madaniyat taraqqiyotidagi o‘rni 1-mavzu:

Reja: 1. Falsafa tushunchasining kelib chiqishi, falsafaning predmeti va vazifalari 2. Dunyoqarashning mohiyati, tuzilishi va funksiyalari 3. Dunyoqarashning tarixiy shakllari 4. Falsafaning asosiy yo‘nalishlari 5. Fan ilmiy dunyoqarash shakli. Fanning funksiyalari va taraqqiyotining asosiy bosqichlari

Falsafa «Falsafa» tushunchasi yunoncha phileo – sevaman va sophia – donolik so‘zlaridan kelib chiqqan bo‘lib, donolikka muhabbat manosini anglatadi. Design Technology Idea SearchLearn Falsafa so‘zini qadimgi yunon mutafakkiri Pifagor miloddan avvalgi VI asrda tayyor holda (afsonalar, rivoyatlar, ananalar orqali) avloddan avlodga o‘tuvchi bilimni inson o‘z aqliga tayanib, mushohada yuritish va tanqidiy fikrlash yo‘li orqali olishi mumkin bo‘lgan bilimdan farqlash maqsadida ishlatgan.

“ Hayot o‘yinga o‘xshaydi: ba’zilar unga musobaqalashgani kelsa, ayrimlar savdolashgani, eng baxtlilari esa tomosha qilgani keladilar; hayotda ham xuddi shunday, ba’zilar qullar kabi shuhrat va boylikka o‘ch bo‘lib dunyoga keladi, vaholanki, faylasuflar faqat haqiqat uchun keladi” Pifagor

Falsafa - dunyoning tabiati, inson, bilim, axloq va borliqning boshqa tomonlari haqidagi fundamental masalalarni o'rganadigan keng va ko'p qirrali bilim sohasi. Falsafa voqelik asoslarini tushunishga, barcha bilimlarimiz va e'tiqodlarimizga asos bo'lgan asosiy tamoyillarni o'rganishga, fikrlash va argumentatsiya usullarini ishlab chiqishga intiladi.Falsafa ham turli oqim va oqimlarga bo linadi, ʻ ularning har biri falsafiy masalalarning ma lum ʼ jihatlariga e tibor qaratadi va o ziga xos ʼ ʻ tushuncha va nazariyalarni ishlab chiqadi.

Inson hayotining ma'nosi nima? U faqat nazariy jihatlar bilan cheklanib qolmaydi, balki hayotning ko'plab sohalariga, jumladan siyosat, axloq, fan, san'at va dinga ta'sir qiladi.Falsafa quyidagi savollar bilan shug'ullanadi: Haqiqatning mohiyati nima? Bilimning kelib chiqishi va tabiati nimadan iborat? Qadriyatlar va axloqiy me'yorlar qanday?

Falsafaning predmeti Inson o‘z qiziqishi obyekti haqida muayyan tasavvur hosil qilish maqsadida savol berishga asos bo‘lishi mumkin bo‘lgan hamma narsa falsafaning predmetidir

Falsafaning asosiy funksiyalari Dunyoqaras hni shakllantiris h Gnoseolo gik-bilish Metodologik Integrativ MadaniyAksiologikAxloqiyTarbiyaviy

Dunyoqarashning mohiyati, tuzilishi va funksiyalariDunyoqarash – insonning o‘zini qurshagan borliqqa va o‘z-o‘ziga nisbatan yondashuvlar tizimi, shuningdek uning mazkur yondashuvlar bilan belgilangan hayotiy ideallari, e’tiqodlari, bilish va faoliyat tamoyillari, qadriyat va mo‘ljallaridir

Dunyoqarashning tuzilishi Dunyoni sezish Dunyoni idrok etishDunyoni tushunish

Dunyoqarash bajaradigan funksiyalar: C B A Bilish; Qadriyatlarga munosabat; Xulq-atvorni belgilash.

Shubha dunyoqarashning muhim elementi bo‘lib, u insonni dogmatizm, yani biryoqlama, notanqidiy fikrlash, u yoki bu qoidani shak-shubhasiz haqiqat deb qabul qilishdan asraydi. Dogmatizmning qarama- karshisi skeptitsizm bo‘lib, bunda shubha mutlaqlashadi, fikrlashning asosiy omiliga aylanadi, bilish va borliqni idrok etishning bosh tamoyili sifatida amal qiladi. Shubha

01 02 03 04    mif din falsafa fan Dunyoqarashning tarixiy shakllari:

Mifologik dunyoqarash turli xalqlarning dunyoning kelib chiqishi, tabiat hodisalari, fantastik mavjudotlar, xudolar va qahramonlarning ishlari haqidagi tasavvurini ifodalovchi muayyan tarzda tizimga solingan dunyoqarashdir. («Mif» tushunchasi yunoncha mythos so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, afsona, rivoyat degan manoni anglatadi). Mifda bilimlar, diniy e’tiqodlar, manaviy madaniyatning turli elementlari, sanat, ijtimoiy hayot kurtaklari birlashgan bo‘lib, shu tariqa ibtidoiy odamlar dunyoqarashi muayyan darajada tartibga kelgan, ularning dunyo haqidagi qarashlari esa qisman tizimga solingan. Mazkur tizimga solishning muhim shakllari epos, ertaklar, afsonalar, rivoyatlar bo‘lib, miflar avvalo ular orqali ifodalanadi. Shu tariqa to‘plangan bilimlar va tajriba keyingi avlodlarga o‘tishi ham tam

Mifda ota, oqsoqol hukmi va qaror topgan ananalar muhim rol o‘ynaydi. Rivoyat va uning mazmuniga nisbatan bunday munosabat zamirida e’tiqod, borliqni bevosita, emotsional idrok etish yotadi. Mifologik dunyoqarash dunyoni yaxlit tushunish bo‘lib, unda shubhaga o‘rin yo‘qdir.

Diniy dunyoqarash (Din so‘zi arabchadan tarjimada e’tiqod, ishonch, ishonmoq degan ma’nolarni anglatadi.) dunyoni mutlaq hokimiyatga ega bo‘lgan oliy mavjudot, Xudo boshqaradi degan tasavvurga asoslanadi va shu bilan mifologik dunyoqarashdan farq qiladi. Xudo boqiy va shak-shubhasizdir, u hamma narsani – makon va vaqt, materiya, barcha tirik jonzotlarni yaratgan. Xudo barcha yaxshi fazilatlarni o‘zida mujassamlashtirgan va hamma narsaga qodir. U dunyoni yaxshi ishlar uchun yaratgan, biroq U dunyoga erkinlik ham bergan, yaxshilikka har kim zo‘rlik ostida emas, balki o‘z ixtiyoriga ko‘ra kelishiga imkoniyat yaratgan.

Mifologiya Agar mifologiyada ananaga, rivoyat qiluvchining, yani oqsoqolning obro‘siga e’tiqod kuchli bo‘lsa dinda g‘ayritabiiy narsalarga e’tiqod birinchi o‘rinda turadi, oliy kuchlar nomidan rivoyat qiluvchi ruhoniylar obro‘si esa ikkinchi darajali rol o‘ynaydi. Din

Din funksiyalari orasida quyidagilarni farqlash mumkin: dunyoqarashni shakllantirish funksiyasi kommunikativ funksiyasi tartibga solish funksiyasi kompensatorlik funksiyasi

Dinning asosiy ildizlari • Dinning psixologik ildizi • Dinning gnoseologik ildizlari • Dinning ijtimoiy ildizlari • Dinning siyosiy ildizlari

Falsafiy dunyoqarash Taxminan 3000 ming yil muqaddam dunyoqarashning uchinchi shakli –falsafa paydo bo‘lishi uchun zarur shart-sharoit Yevropa va Osiyoda deyarli bir vaqtda yuzaga keldi. Dunyoqarashning avvalgi shakllari – mif va dindan farqli o‘laroq, falsafa dunyoni e’tiqod va tuyg‘ularga tayanib emas, balki aql va bilimlarga tayangan holda tushuntiradi.

Falsafa dun yo qarash sifatida Falsafa – o‘ziga xos ilmiy-nazariy dunyoqarash turi. Dunyoqarashning eng yuqori pog‘onasi va turi, ratsionallik, sistemalilik, mantiq va nazariy shakli borligi bilan ajralib turadi.Falsafiy dunyoqarashning diniy va mifologik dunyoqarashdan farqi falsafiy dunyoqarash bilimga asoslangan (ishonch yoki rivoyatga emas); falsafiy dunyoqarash refleksiv (fikrning o‘ziga qaratilganligi ); falsafiy dunyoqarash mantiqqa asoslangan (ichki birlik va sistemaga ega); falsafiy dunyoqarash aniq tushunchalar va kategoriyalar ga asoslanadi.

Falsafaning dunyoqarash sifatidagi evolyutsiyasi bosqichlari Geosentrizm falsafiy dunyoqarashning turi bo‘lib, uning asosida butun borliqni tushuntirib bo‘lmaydigan, g‘ayritabiiy kuch-Xudoning hokimiyati orqali tushuntirish (O‘rta asrlarda Yevropada tarqalgan). Kosmosentrizm Antroposentrizm falsafiy dunyoqarash, uning asosida olamni,tabiat hodisalarni tashqi kuchlar– Koinot (Kosmos)- qudrati va cheksizligi orqali tushuntirish, unga ko‘ra butun borliq Koinot va kosmik sikllarga bog‘liq (bu falsafa Qadimgi Hindiston, Xitoy, boshqa Sharq mamlakatlari va qadimgi Gretsiyaga xos). falsafiy dunyoqarashning turi, uning markazida inson masalasi turadi (Renessans davridagi Yevropa, yangi va eng yangi davrlar, hozirgi zamon falsafiy maktablari).

Quyidagilar falsafiy bilimning strukturasi hisoblanadi: ontologiya – mavjudlik, borliq haqidagi bilim; gnoseologiya (boshqa bir terminologiyaga ko‘ra – epistemologiya) – bilish nazariyasi; ijtimoiy falsafa – jamiyat haqidagi talimot; etika – axloq haqidagi talimot; estetika ; mantiq ; aksiologiya - qadriyatlar haqidagi talimot; falsafiy antropologiya – inson haqidagi talimot va boshqalar.

Falsafa va fanning umumiy jihatlari shundaki: kategoriyalar apparatini (o‘z tilini) yaratadi, o‘zlari ilgari surgan qoidalarni asoslaydi, ularga dalil- isbot keltiradi va yaxlit tizimlarni yaratishga harakat qiladi.avvalo aqlga tayanadi va oqilona bilimni yaratishga harakat qiladi; o‘rganilayotgan obektlar va hodisalarning qonunlari va qonuniyatlarini aniqlashga qarab mo‘ljal oladi;

Falsafa va fan o‘rtasidagi farq shunda namoyon bo‘ladiki:  falsafa doim u yoki bu faylasuf nomi bilan bog‘lanadi, bunda uning g‘oyalari, asarlari bo‘lishi va ularga boshqa faylasuflar qo‘shilishi yoki qo‘shilmasligiga bog‘liq bo‘lmasligi mumkin. Fan esa, mohiyat etibori bilan, jamoa mehnati mahsulidir;  -falsafada (muayyan fanlardan farqli o‘laroq) yagona til va yagona tizim mavjud emas. Bu erda fikrlar rang-barangligi meyor sanaladi. Fanda esa monizm hukm suradi, chunki hech bo‘lmasa fanning u yoki bu muayyan sohasidagi asosiy tamoyillar, qonunlar va kategoriyalar tizimi (til)ga nisbatan yondashuvlar birligi albatta mavjud bo‘ladi;  -falsafa ilmiy bilimlar va dalillardan keng foydalanadi, biroq uning uzil-kesil xulosalari ishonchli deb hisoblanishi mumkin emas, zero ular asosan faylasu

 falsafiy bilimlarni tajribada sinash mumkin emas (aks holda ular ilmiy bilimlarga aylanadi);  falsafa aniq prognoz bera olmaydi, yani u ishonchli bilimlarni kelajakka tatbiq etishga qodir emas, zero unda bunday bilimlar yo‘q. Ayrim faylasuf falsafiy qarashlarning muayyan tizimi yordamida faqat bashorat qilishi mumkin, lekin u olim kabi prognoz qilish yoki modellashtirishga qodir emas.

FAN TARAQQIYOTINING ASOSIY BOSQICHLARI I II III IVIlk fan taraqqiyoti bosqichi miloddan Avvalgi I - asrdan XVI asrgacha Klassik XVI-asrdan XIX –asr oxirigacha Noklassik XIV-asr oxridan XX-asrning 70-yillarigacha Postnoklassik XX –asrning 70- yillaridan hozirgi davrgacha

Fan taraqqiyotiga yondashuvlar: Sientizm Antisientizm Fan-texnika taraqqiyotining ijobiy jihatlarini mutloqlashtiradi. Sientizmdan farqli, fan-texnika yutuqlariga salbiy munosabatda bo‘lib, oqilonalikni oqlamaydi.

Quyidagilar hozirgi vaqtda insoniyat uchun eng muhim fanlararo kompleks muammolar hisoblanadi:  jamiyat hayoti barcha jabhalarining globallashuvi.01 02 03  barqaror ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishni taminlash;  ekologiya muammolari;

Birinchidan, falsafiy tadqiqot oqilona bilishning fanda olingan natijalarni tekshirish (verifikatsiya qilish) yoki rad etish (falsifikatsiya qilish) imkoniyati yo‘qligi tufayli lozim darajada samara bermagan yoki umuman ojiz bo‘lib chiqqan sohasida amalga oshiriladi. Insoniyat oqilona bilishning bundan boshqa usullariga ega emas.

Ikkinchidan, falsafiy refleksiya muammoni ko‘rish ufqini kengaytiradi, uni tadqiq etishga nisbatan yangicha, o‘ziga xos yondashuvlarni taklif qiladi, shu jumladan fanga bunday yondashuvlarni ilgari surishga ko‘maklashadi. Zero, aniq tariflar va ishonchli dalillarga tayanadigan fan o‘z fikrlari va xulosalarida bunday erkinliklarga yo‘l qo‘ya olmaydi. Vaholanki, falsafiy tafakkur mulohaza yuritish va baholashlarga nisbatan erkin yondashuvsiz o‘zining betakrorligini yo‘qotadi.

Купить