Falsafaning mohiyati va jamiyat taraqqiyotidagi roli - Философия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	7.7MB
Покупки	0
Дата загрузки	10 Апрель 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Философия

Falsafaning mohiyati va jamiyat taraqqiyotidagi roli

Купить

FALSAFANING MOHIYATI VA JAMIYAT TARAQQIYOTIDAGI ROLI

1 . Falsafa fanining predmеti, maqsad va vazifalari 2.Falsafiy fikrning vujudga kelishi, uning madaniy tarixiy zaminlari. 3. Falsafaning asosiy funksiyalari. 4. Dunyoqarashning mohiyati, tuzilishi va funksiyalari. 5. Dunyoqarashning tarixiy shakllari 6. Raqamli sivilizatsiya davrida falsafaning yoshlar ongida to’gri fikrlash mahorati va mafkuraviy immunitetni shakllantirishdagi ahamiyati. Mavzu rejasi:

Nega falsafani o'rganish kerak??? Agar siz nima uchun falsafani o'rganishni o'ylayotgan bo'lsangiz , bu juda foydali bo'ladi. 1. Yaxshi ilmiy bilimlarni taklif etadi. Ilm - bu asrlar davomida nihoyatda qimmatli ekanligi isbotlangan bilimlarni olish usulining bir turi. Endi, amalda, ilm-fanni bilish har doim ham uning tadqiqot usullari bizga taqdim etadigan ma'lumotlarning yaxshi talqin qilinishini anglatmaydi. Ilmiy falsafa ma'lumotlarning ba'zi bir talqinlari yetarli yoki yo'qligini, ishlatilgan tadqiqot usullari bizga kerakli xulosalar chiqarishga imkon beradimi yoki hatto biz boshlagan gipotezalar noto'g'ri ekanligini bilishimizga imkon beradi. Shunday qilib, falsafa mashg'ulotlari, bir tomondan, ilmiy asoslangan karyeralar uchun mukammal

Falsafa qanday fan??? Falsafa olam va uning yashashi, rivojlanishi va taraqqiyoti, hayot va inson, umrning mohiyati, borliq va yo‘qlik kabi ko‘plab muammolar haqida bahs yuritadigan fandir.

Falsafaning asosiy vazifasi — inson ongida sog‘lom, aqlga mos dunyoqarashni shakllantirishdan iborat. Bunday dunyoqarash biror- bir g‘oyani zo‘rlab singdirish yoki quruq yod oldirish orqali emas, balki ishontirish, xilma-xil fikrlarni o‘rtaga tashlash, muhokama qilish, zarur tushuncha, tamoyillarni aniqlash jarayonida shakllanadi va rivojlanadi.

Qadimgi Sharq sivilizatsiyasining beshiklaridan bo`lgan Misr Bobilda eramizdan avvalgi to`rt ming yillikning oxiri va uch ming yillikning boshlarida dastlabki - falsafiy fikrlar olam haqidagi fanlar, ya’ni astronomiya, kosmologiya, matematika, mifologiyaga oid qarashlar shakllan gan. Bu yerda shakllangan falsafaning eng asosiy xususiyati shundan iboratki, ularda, bir tomondan xudolarga ishonch, ilohiy kuchlarning tabiat va jamiyatga ko`rsatadigan ta`sirini mutloqlashtirish xususiyati ustivor bo`lgan bo`lsa, ikkinchi tomondan afsona va rivoyatlar tarzida bo`lsada, dunyoviy bilimlar, ilmiy qarashlar ham asta-sekin shakllana boshlagan. Bu – o‘sha davrlardan qolgan yozma manbalarda, xususan, «Xo‘jayinning o`z quli bilan hayotning mazmuni haqida suhbati», «Arfisit q o‘ shigi», «O‘z hayotidan h

Qadimgi Hind falsafasini o‘rganishda «Ramayana», «Mahobxarot», «Kalila va Dimna» kabi mashhur asarlari bebaho yodgorliklar bo‘lib, ularning har birida aql-idrok, adolat, insof-diyonat, halollik, poklik, mehnatsevarlik, milliy totuvlik, to‘g’ri so‘zlilik to‘g‘risida va yomon illatlarga qarshi kurashish zarurligi haqida juda muhim falsafiy g’oyalar hikmatlar, rivoyatlar, maqollar bayon etilgan. Falsafiy qarashlarning kurtaklari hind madaniyati eng qadimgi yozma yodgorliklari «Vedalar»da («Ved»lar – xudolar, tabiatning ilohiy kuchlariga qaratilib aytiladigan gimnlar, duolar to‘plami) uchraydi. «Veda» kitobi Rigveda, Samaveda, Yashurveda va Atxarda deb ataladigan 4 katta bulimdan iborat. Ularda borliqning bosh manbai moddiy ibtidosi deb hisoblangan suv, olov, havo, yorug‘lik, tuproq hamda oziq

Hind falsafasi asoslari «Upanishadalar» nomi bilan mashhur bo`lgan manbalarda o’z aksini topgan. «Upanishadalar» sirli bilim degan ma`noni anglatib «Veda» larning falsafiy qismini tashkil etadi. «Upanishadalar» yaxlit kitob yoki falsafiy risola bo’lmay, balki turli vaqtda turli mavzuda ijod etgan noma`lum mualliflarning matnlaridan iboratdir. Ularning mazmuni va uslubi xar xil va turlicha falsafiy qarashlar maxq, uning xayotdagi o’rni va vazifasi, tashqi olam va inson tabiati, uning xayoti va ruxiyatining moxiyati, bilish imkoniyatining chegaralari, axloq me’yorlari haqidadir. Falsafiy muammolar asosan diniy, mifologik nuqtai nazardan bayon etilgan.

Qadimgi Xitoyda falsafiy ta`limotlar Xitoydagi dastlabki falsafiy ta`limotlarda dunyo abadiy va 5 unsur – olov, suv, yer, daraxt va metallardan tashkil topgan, deb uqtiriladi. Eramizdan oldingi 7-6 Xitoy mutaffakirlarining fikricha tabiat hodisalar degan moddiy zarralardan tarkib topgan dao- degan ob’ektiv tabiiy qonuniyatga bo‘ysunadi. Xitoyliklarning tabiat hodisalari qonuniyatli asosda taraqqiy qiladi, degan tasavvurlari, Dunyo moddiydir, degan ta’limotga bog’liqdir. Dao haqidagi ta’limot falsafadagi qonun tushunchasini xosil qilishdagi dastlabki urinishdir. «Daosizm» so`zini uzi «Dao» so`zidan kelib chiqqan bo’lib, «yo‘l», «taraqqiyot», «dunyo negizi» degan ma’noni bildiradi. Daosizmning asoschisi Lao – tszi bo’lib, u dunyoda abadiy xarakat va qarama-qarshiliklarning bir-biriga bog’lik

Konfutsiychilik ta’limoti Eramizdan oldingi 5-3 asrlarda Xitoyda Konfutsiychilik falsafiy oqim ham bo’lgan. Bu oqimning asoschisi Xitoy mutafakkiri Konfutsiy bo’lgan. (er.oldingi 551-479 yillarda yashagan). Konfutsiy insonparvarlik g’oyalarini qadimgi Xitoyda birinchi bo’lib olg’a surdi. Konfutsiy o’zining falsafiy qarashlarida tarbiya masalalariga katta e’tibor qaratgan. Odamlar o‘z tabiatiga ko’ra bir-birlariga o’hshaydilar, faqat tarbiyaga ko’ra ular bir-birlaridan farqlanadilar, deydi u. Konfutsiy fikricha insonlar o’rtasida o’zaro muhabbat, hurmat tamoyillari hukmron bo’lishi kerak.

Markaziy Osiyoda falsafiy fikrlar rivoji Markaziy Osiyo jahonning ilm fan, falsafa, din, adabiyot va sanhat qadimdan rivojlangan, tarixi nihoyatda boy mintaqalardan iborat. Mil.oldingi 10-8 asrlarda O`rta Osiyoda quldorlik munosabatlari ravnaq topdi. Shu davrda O`rta Osiyoda yashagan xalqlar Yunon tarixchilari tomonidan skiflar deb atalsa Eron manbalarida saklar deb nomlaganlar. Qadimgi O`rta Osiyo xalqlari xayotida dexqonchilik va chorvachilik muxim axamiyat kasb etgan. Bu xududda dexkonchilik sunhiy sugorishga asoslangan bo`lib, u sugorish inshoatlarining rivojlanishiga olib kelgan. SHunday qilib dastlabki madaniy markazlar vujudga kela boshlaydi. Mana shu davrda O`rta Osiyoda oramiylar alifbosi keng tarkalgan. Uning asosida esa Xorazmliklar, So‘gdiyonaliklar alifbosi vujudga keladi. SHu

Zardushtiylik ta’limoti Miloddan avv. 6-asrdan to milodning 3-asrigacha O`rta Osiyoda Zardushtiylik va u bilan boglik dunyoqarash hukmronlik qilgan. Zardushtiylik faqat din bo`lib qolmay, balki o‘sha davrning hukmron mafkurasi ham edi. Zardushtiylikni muqaddas kitobi Avesto (12000 qora mol terisiga yozilgan) miloddan ilgari bir qancha asrlar davomida to‘plangan. Iskandar Zulqaynarning bosqinchilik davrida uning ko‘p qismi yo‘qolgan. Arshakidlar davrida uning qolgan qismi Avesto sifatida tartibga solingan. Unda O`rta Osiyo xalqlarining ijtimoiy-iqtisodiy, huquqiy, axloqiy qarashlari va umuman dunyoqarashi o‘z ifodasini topgan. «Avesto»da o`tmish ajdodlarimizning diniy tasavvurlari, koinot va yerdagi dunyoning yaratilishi bilan bog‘liq afsona va rivoyatlar, ijtimoiy- siyosiy, iqtisodiy hayot

Mifologik dunyoqarash ◦ Mifologik yoki afsonalarga tayanuvchi dunyoqarash. U voqelik haqidagi mifologik bilimlar to plangan va ʻ tizimga solingan bir davrda vujudga kelgan, borliqning inson ongidagi xayoliy in ikosi sifatida qadimgi davr ʼ kishilari uchun xos bo lgan. Ular voqelikni turli ʻ rivoyatlar va afsonalar asosida tasvirlab, uni qahramonlar, yovuz va xayrli kuchlarni aks ettiruvchi obrazlar tarzida bilishgan. Tabiatdagi jonsiz jismlarni jonlantirib, olov, suv, havo, tabiat hodisalarini ham muayyan jonli obrazlarning namoyon bo lishi deb ʻ hisoblashgan.

Diniy dunyoqarash Diniy dunyoqarash olamdagi voqea va hodisalarning sabablarini ilohiy, g ayritabiiy kuch bilan bog‘lab ʻ tushuntiradi. Diniy e tiqod, tuyg u, ʼ ʻ diniy aqidalarga ishonish, ilohiy kuchlarga sig inish diniy ʻ dunyoqarashning muhim jihatlari hisoblanadi .

Falsafiy dunyoqarash Unda butun borliq, tabiat, jamiyat, inson ruhiyati va tafakkurining eng umumiy jihatlari idrok etiladi, shu asosda olamning umumlashgan nazariy modeli yaratiladi. Falsafiy dunyoqarash dunyoqarashning boshqa shakllariga tayanadi, ulardagi umumiy qonuniyatlarni, jihatlarni anglashga harakat qiladi.

Falsafaning funksiyalari. 1. Dunyoqarashni shakllantirish. 2. Bilish, 3. Metodologik, 4. Integrativ, 5. Madaniy, 6. Aksiologik, 7. Axloqiy va tarbiyaviy Ularning barchasi bir-biri bilan uzviy bog’liqdir. Bu funksiyalarning roli va ahamiyati falsafaning amal qilish sohasi, u hal qilayotgan vazifalar darajasi va xususiyati bilan belgilanadi. Dunyoqarashni shakllantirish funksiyasi. Unda insonning dunyoga munosabati, uning o’z-o’zini va o’zini qurshagan borliqni tushunishi, voqes-hodisalarni va o‘z burchini qanday talqin qilishi avvalo va bevosita uning dunyoqarashiga bog’liq bo’ladi.

Falsafaning gnoseologik funksiyasi tajribada sinash, tavsiflash yoki shak-shubhasiz inkor etish mumkin bo’lmagan, ya’ni fan ochib berish, tadqiq etish va tahlil qilishga qodir bo’lmagan narsalar va hodisalarni oqilona yo’l bilan tushuntirishga harakat qilishdir. Metodologik funksiyasi to’g’risida so’z yuritganda metod tushunchasiga murojaat etish o’rinli bo’ladi. Bu tushuncha yunoncha methodos – yo’l, tadqiqot, tekshirish so’zidan kelib chiqqan bo’lib, u yoki bu maqsadga erishishning muayyan usulini, shuningdek borliqni nazariy va amaliy o’zlashtirishga qaratilgan usullar yoki amallar majmuini anglatadi. Falsafaning integrativ funksiyasi fan bilan chambarchas bog’liq. Real borliqning yangi va yangi ob’ektlari va hodisalari inson nazariy tadqiqotlari sohasidan o’rin olishi, shuningdek ilgar

Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati ◦ 1.Ibrohim Karimov.Falsafa fanidan leksiya matnlari.—T.:2014.(18--36 betlar). ◦ 2.Q.Nazarov tahriri ostida.G‘arb falsafasi T:Sharq 2004 ◦ 3.Shermuxamedova N.A. Falsafaga kirish. (O‘quv qo‘llanma). - Toshkent: 2017. ◦ 4.Shermuxamedova N.A. Borliq va rivojlanish falsafasi. (O‘quv qo‘llanma). - Toshkent: 2017. ◦ 5.Izzetova E., Pulatova D. Filosofiya (Uchebnoe posobie). - Toshkent: 2017. ◦ 6.G`arb falsafasi tarixi. D. Po`latova, G. Ro`ziyeva.Toshkent. 2018. ◦ 7.A.Hotamov. Hozirgi davr G‘arb falsafasi.Ma’ruzalar matni.—T.:”Yangi nashr”nashriyoti.2011.(99-104 betlar). ◦ 8.Narzulla Jo‘raev. Avesto. — T. : G‘. G‘ulom nomidagi”nashriyot (4-32 betlar). ◦ 9.Beruniy. Tanlangan asarlar.1-jild.—T.:”Fan”(238 bet) ◦ 10.Sayfullaev B. Zardushtiylik va tomosha san’ati Mar

Купить