Falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari - Философия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.5MB
Покупки	0
Дата загрузки	10 Апрель 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Философия

Falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari

Купить

FALSAFIY TAFAKKUR TARAQQIYOTI BOSQICHLARI

1. Falsafiy fikrning vujudga kelishi, uning madaniy tarixiy zaminlari. 2. Qadimgi Sharq, mintaqamiz va antik dunyodagi ilk falsafiy fikrlar. 3. O‘rta Osiyoda falsafiy fikrlarning rivojlanishi. 4. Hozirgi davr G‘arb falsafasi. Mavzu rejasi:

Qadimgi Sharq sivilizatsiyasining beshiklaridan bo`lgan Misr Bobilda eramizdan avvalgi to`rt ming yillikning oxiri va uch ming yillikning boshlarida dastlabki diniy – falsafiy fikrlar olam haqidagi fanlar, ya’ni astronomiya, kosmologiya, matematika, mifologiyaga oid qarashlar bir muncha rivoj topgan. Bu yerda shakllangan falsafaning eng asosiy xususiyati shundan iboratki, ularda, bir tomondan xudolarga ishonch, iloxiy kuchlarning tabiat va jamiyatga ko`rsatadigan ta`sirini mutloqlashtirish xususiyati ustivor bo`lgan bo`lsa, ikkinchi tomondan afsona va rivoyatlar tarzida bo`lsada, dunyoviy bilimlar, ilmiy qarashlar xam asta-sekin shakllana boshlagan. Bu – usha davrlardan qolgan yozma manbalarda, xususan, «Xujayinning o`z quli bilan xayotning mazmuni haqida suxbati», «Arfisit q o‘ shigi», «

Qadimgi Hind falsafasini o’rganishda «Ramayana», «Maxobxarot», «Kalila va Dimna» kabi mashxur asarlar ilk manbalar bo’lib xizmat qiladi. Hind madaniyati va falsafasining ana shu bebaxo yodgorliklarining xar birida aql-idrok, adolat, insof- diyonat, xalollik, poklik, mexnatsevarlik, milliy totuvlik, tug’ri suzlilik tug’risida va yomon illatlarga qarshi kurashish zarurligi haqida juda muxim falsafiy g’oyalar xikmatlar, rivoyatlar, maqollar bayon etilgan. Falsafiy qarashlarning ko`rtaklari hind madaniyati eng qadimgi yozma yodgorliklari «Vedalar» da («Ved»lar – xudolar, tabiatning iloxiy kuchlariga qaratilib aytiladigan gimnlar, duolar tuplami) uchraydi. «Veda» kitobi Rigveda, Samaveda, Yashurveda va Atxarda deb ataladigan 4 katta bulimdan iborat. Ularda borliqning bosh manbai moddiy ibtidosi

Hind falsafasi asoslari «Upanishadalar» nomi bilan mashxur bo`lgan manbalarda xam o’z aksini topgan. «Upanishadalar» sirli bilim degan ma`noni anglatib «Veda» larning falsafiy qismini tashkil etadi. «Upanishadalar» yaxlit kitob yoki falsafiy risola bo’lmay, balki turli vaqtda turli mavzuda ijod etgan noma`lum mualliflarning matnlaridan iboratdir. Ularning mazmuni va uslubi xar xil va turlicha falsafiy qarashlar maxq, uning xayotdagi o’rni va vazifasi, tashqi olam va inson tabiati, uning xayoti va ruxiyatining moxiyati, bilish imkoniyatining chegaralari, axloq me’yorlari haqidadir. Falsafiy muammolar asosan diniy, mifologik nuqtai nazardan bayon etilgan. Eramizgacha bo`lgan 8-7 asrlarda Hindistonda Lokayati (bu dunyo (loka) ni tan oluvchi) falsafiy ta’limot shakllana boshladi. Bu ta`limotni

Qadimgi Xitoyda falsafiy ta`limotlar ◦ Xitoydagi dastlabki falsafiy ta`limotlarda dunyo abadiy va 5 unsur – olov, suv, yer, daraxt va metallardan tashkil topgan, deb uqtiriladi. ◦ Eramizdan oldingi 7-6 Xitoy mutaffakirlarining fikricha tabiat hodisalar degan moddiy zarralardan tarkib topgan dao- degan ob’ektiv tabiiy qonuniyatga buy sunadi. Xitoyliklarning tabiat hodisalari qonuniyatli asosda taraqqiy qiladi, degan tasavvurlari, Dunyo moddiydir, degan ta’limotga bog’liqdir. Dao haqidagi ta’limot falsafadagi qonun tushunchasini xosil qilishdagi dastlabki urinishdir. ◦ «Daosizm» so`zini uzi «Dao» so`zidan kelib chiqqan bo’lib, «yul», «taraqqiyot», «dunyo negizi» degan ma’noni bildiradi. Daosizmning asoschisi Lao – tszi bo’lib, u dunyoda abadiy xarakat va qarama-qarshiliklarning bir-biriga bo

Konfutsiychilik ta’limoti ◦ Eramizdan oldingi 5-3 asrlarda Xitoyda Konfutsiychilik kabi falsafiy oqim xam bo’lgan. Bu oqimning asoschisi Xitoy mutafakkiri Konfutsiy bo’lgan. (er.oldingi 551-479 yillarda yashagan). Konfutsiy insonparvarlik g’oyalarini qadimgi Xitoyda birinchi bo’lib olg’a surdi. Konfutsiy o’zining falsafiy qarashlarida tarbiya masalalariga katta e’tibor qaratgan. Odamlar o z tabiatiga ko’ra bir-birlariga o’hshaydilar, faqat tarbiyaga ko’ra ular bir-birlaridan farqlanadilar, deydi u. Konfutsiy fikricha insonlar o’rtasida o’zaro muhabbat, xurmat tamoillari xukmron bo’lishi kerak.

Moniy va Mazdak ta’limotlari ◦ Qadimgi Sharq jamiyati asoslari milodning 2-3 – asrlariga kelib asta-sekin yemirila boshlaydi. Uning zaminida feodal munosabatlar rivoj topadi. Bu jarayonning murakkab va ziddiyatli kechishi usha davrdagi falsafiy qarashlarda xam aks etadi. Shuning okibatida zardushtiylikdan yangi okim- moniychilik kelib chiqadi. Bu ta`limotning asoschisi Moniy degan kishi bo`lib, uning ta`limoticha, olamda nur dunyosini – yaxshiik va zulmat dunyosi – yovuzlik mavjud. Ular o`rtasida abadiy kurash boradi. Lekin pirovard natijada yaxshilik tantana qilishi, inson uz xulki va butun xayoti bilan yoruglikning zulmat bilan kurashiga yordam berishi va yaxshilikning tantanasi uchun xizmat qilishi kerak. Moniy ta`limoti quldorlik davlatiga, shuningdek, xukmron dinga qarshi karatilganli

Markaziy Osiyoda falsafiy fikrlar rivoji ◦ Markaziy Osiyo jahonning ilm fan, falsafa, din, adabiyot va sanhat qadimdan rivojlangan, tarixi nihoyatda boy mintaqalardan iborat. ◦ Miloddan ilgari 10-8 asrlarda O`rta Osiyoda quldorlik munosabatlari ravnaq topdi. Shu davrda O`rta Osiyoda yashagan xalqlar Yunon tarixchilari tomonidan skiflar deb atalsa Eron manbalarida saklar deb nomlaganlar. ◦ Qadimgi O`rta Osiyo xalqlari xayotida dexqonchilik va chorvachilik muxim axamiyat kasb etgan. Bu xududda dexkonchilik sunhiy sugorishga asoslangan bo`lib, u sugorish inshoatlarining rivojlanishiga olib kelgan. SHunday qilib dastlabki madaniy markazlar vujudga kela boshlaydi. Mana shu davrda O`rta Osiyoda oramiylar alifbosi keng tarkalgan. Uning asosida esa Xorazmliklar, Sugdiyonaliklar alifbosi vujudga ke

Zardushtiylik ta’limoti ◦ Miloddan avv. 6-asrdan to milodning 3-asrigacha O`rta Osiyoda Zardushtiylik va u bilan boglik dunyoqarash xukmronlik qilgan. ◦ Zardushtiylik fakat din bo`lib kolmay, balki usha davrning xukmron mafkurasi xam edi. ◦ Zardushtiylikni muqaddas kitobi Avesto materiyali (12000 shlangan kora mol terisiga yozilgan) miloddan ilgari bir kancha asrlar davomida tuplangan. Iskandar Zulkaynarning boskinchilik davrida uning kup qismi yukolgan. Arshakidlar davrida uning kolgan qismi Avesto sifatida tartibga solingan. ◦ Unda O`rta Osiyo xalqlarining ijtimoiy-iktisodiy, xukukiy, axloqiy qarashlari vaumuman dunyoqarashi uz ifodasini topgan. ◦ «Avesto» da o`tmish ajdodlarimizning diniy tasavvurlari, koinot va yerdagi dunyoning yaratilishi bilan boglik afsona va rivoyatlar, ijtimoiy-m

Mutakallimlar va muhtaziylar ◦ 8-asrda Islomda turli mazxablar paydo bulla boshlaydi. Mutakallimlar va muhtaziylar sufizm shular jumlasidandir. ◦ Bu davrda qarama-qarshi mazxablar bilan kurash extiyoji hamda muhtadil islomning asoslarini ximoya qilish zaruriyati tufayli iloxiyot, kalom paydo buldi. Kalom tarafdorlari mutakallimlar deyiladi. Kalomning asoschisi al-Ashhoriy (874-941 y va Mansur Muxammad ibn Maxmud al-Matrudiydir. ◦ Mutakallimlar Qur`on oyatlarini erkin taxlil etishga mutlaqo qarshi bo`lsalar, mutazaliylar u aqidalardagi mazmunni aql yordamida mantiq kuchi bilan anglash tarafdori edilar. Mutazaliylarning fikricha peshonaga yozilgan taqdir borligiga ishonch Olloxning obruysiga putur yetkazadi, chunki yomon xatti-xarakatlar xam uning irodasi maxsuli bo`lib koldi. ◦ («Muhtazila»

Tasavvuf ta’limoti ◦ Sharq falsafasining yetakchi yo‘nalishini inson qalbini, ruxini poklashga, unda komil insonlik sifatlarini vujudga keltirishga, shu negizda ijtimoiy munosabatlarni insoniylashtirishga qaratilgan. Mol-dunyo, mansab-martabalar emas, balki ma`naviy boylik, axloqiy poklik, halollik, insof diyonatlilik odamni insonga aylanishining muhim sharti, degan fikrlar Sharqda tasavvuf (Sufiylik) ning shakllanishiga, keng yoyilishiga sabab buldi. ◦ Tasavvufda Ollox raxmatiga yetishning, inson ma’naviy kamolot yo’lining 4 bosqichi mavjudligi tasdiq etiladi. Bular shariat, tariqat, shuningdek ma`rifat va haqiqatdan iborat . ◦ Shariat – diniy qonun-qoidalar va marosimlarni, Qur’oni karim va Hadisi sharifdagi axloqiy, iloxiy kursatmalarni puxta o’zlashtirish, aynan, izchil suratda bajaris

Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati ◦ 1.Ibrohim Karimov.Falsafa fanidan leksiya matnlari.—T.:2014.(18--36 betlar). ◦ 2.Q.Nazarov tahriri ostida.G‘arb falsafasi T:Sharq 2004 ◦ 3.Shermuxamedova N.A. Falsafaga kirish. (O‘quv qo‘llanma). - Toshkent: 2017. ◦ 4.Shermuxamedova N.A. Borliq va rivojlanish falsafasi. (O‘quv qo‘llanma). - Toshkent: 2017. ◦ 5.Izzetova E., Pulatova D. Filosofiya (Uchebnoe posobie). - Toshkent: 2017. ◦ 6.G`arb falsafasi tarixi. D. Po`latova, G. Ro`ziyeva.Toshkent. 2018. ◦ 7.A.Hotamov. Hozirgi davr G‘arb falsafasi.Ma’ruzalar matni.—T.:”Yangi nashr”nashriyoti.2011.(99-104 betlar). ◦ 8.Narzulla Jo‘raev. Avesto. — T. : G‘. G‘ulom nomidagi”nashriyot (4-32 betlar). ◦ 9.Beruniy. Tanlangan asarlar.1-jild.—T.:”Fan”(238 bet) ◦ 10.Sayfullaev B. Zardushtiylik va tomosha san’ati Mar

Купить