Fe’l mayllari - Pedagogika - Slaydlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi	3000UZS
Hajmi	519.3KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	07 Noyabr 2026
Kengaytma	pptx
Bo'lim	Slaydlar
Fan	Pedagogika

Fe’l mayllari

Sotib olish

Fe’l mayllari
va ular haqida ummumiy ma’lumot

REJA:
▪
Mayl kategoriyasi haqida ummumiy ma’lumot
▪
Xabar mayli
▪
Shart mayli
▪
Buyruq-istak va maqsad mayli

Mayl kategoriyasi
▪
Mayl kategoriyasi (qisq.MK) “kesimdan anglashilgan
voqelikning borliqqa munosabatini ifodalash va gap
kesimini shakllantirishda ishtirok etish” ummumiy
grammatik ma’nosiga ega. Mayl kategoriyasi ummumiy
grammatik ma’nosisida mayl kategorial ma’nosiga har doim
zamon kategoriyasi ma’nosi yondosh.Mayl kategoriyasi
ifodalayotgan munosabat rang-barang bo’lishi
mumkin.Shuning uchun uning quyidagi turi ajratikadi:
a)xabar mayli;
b)shart mayli;
d)buyruq-istak mayli;
e)maqsad mayli.

X abar may li harakat-holat yoki hodisani uning
bajarilish vaqti bilan ifodalaydi. Unda bajarilish
haqida xabar mavjud. Shuning uchun bu mayldagi
fe’l, albatta , biror zamon shaklida bo’ladi: keldi,
kelyapti, keladi. Xabar mayli biror ko’rsatkichga ega
emas. U fe’lning zamon ko’rsatkichi orqali yuzaga
chiqadi. Xabar mayli va zamon ma’nosi yig’iq
ifodalanishga ega. Xabar maylidagi fe’lning asosiy
sintaktik vazifasi gapda kesim bo’lib kelishdir. U fe’lga
uch zamon va shaxs-son affikslarini qo’shib tuslash
orqali shakllanadi. Masalan: o’qidim, o’qiding. ▪
.Xabar mayli

Shart mayli
Shart mayli - biror ish-harakatning bajarilishi uchun undan oldin
bajarilishi
shart bo‘lgan ish-harakatni , biror ish-harakatning
bajarilish-bajarilmasligi
haqida istak, maslahat, faraz kabi ma’nolarni
anglatadigan
f е’ l mayli bo‘lib, -sa qo‘shimchasi yordamida hosil
qilinadi:
borsa, k е lsam, yursak. Bu mayldagi f е’ llar sof shart
ma’nosini
(K е lsa, boramiz), orzu-istak (Qani endi, o‘qishga kirsam),
iltimos,
maslahat (O‘sha kishini cha?irib b е rsangiz), faraz (Yomg‘ir
yog‘sa
k е rak), payt (Tashqariga chiqsam, ukam turibdi), buyruq-istak
mayliga
xos (Gapirsangiz-chi!) ma’nolarini ifodalaydi. Bu f е’ llar
ekan
f е’ li bilan qo‘llansa, shart ma’nosiga istak ham qo‘shiladi:
o‘qisa
ekan.

Buyruq istak va maqsad
mayli
Buyruq -istak maylining ikkinchi shaxsi qat'iy buyruq ma'nosini anglatadi:
Tayyormisizlar?
Qani jiyan yuklarni aravaga olib kiraver. (S.A.) Iltimos, undash
ma'nosidagi
buyruqni anglatadi. O'sh yo'lida bo'lurmiz. Onamga xabar bering.
(P.Q.)
Tinch ohangdagi hurmat ma'nosidagi buyruqni ifodalaydi: qani bu suratni
menga
bering mirzom. (P.Q.)Buyruq-istak maylining uchinchi shaxsi asosan
buyruq
ma'nosini, shuningdek, tinch ohangda aytilganda iltimos. undash
ma'nolarini
anglatadi: Shoshmang, chiqishsin bular. keling, birpas damingizni
oling.
(O.Yo.) Buyruq-istak maylining uchinchi shaxsi suhbat jarayonida ishtirok
etmagan
shaxsga, narsa va hodisalarga qaratiladi: Mayli, dindan qaytganni yana
din
yo'liga solish - savob ish. Shahzoda Temurxon uni o'z odamlari qatoriga
olsinlar.
(P.Q.)

E’tiboringiz uchun raxmat!

Fe’l mayllari

Sotib olish