Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 20000UZS
Размер 66.9KB
Покупки 0
Дата загрузки 04 Январь 2025
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет География

Продавец

Husenov Jahongir

Дата регистрации 03 Май 2024

23 Продаж

Fransiya Respublikasi geografiyasi

Купить
 MUNDARIJA:
KIRISH ............................................................................................................................................ 3
I BOB. FRANSIYA HAQIDA UMUMIY MA’LUMOTLAR ....................................................... 5
1.1. Iqtisodiy-geografik joylashuvi va aholisi ................................................................................. 5
1.2. Tabiiy sharoit va tabiiy resurslar. Sanoati va qishloq xo’jaligi .............................................. 11
1.3. Tashqi iqtisodiy aloqalar. O’zbekiston-Fransiya munosabatlari ............................................ 15
II BOB. FRANTSIYA TASHQI SAVDO SIYOSATI ................................................................. 21
2.1. Iqtisodiy rivojlanish evolyutsiyasi .......................................................................................... 21
2.2. Frantsiyada tashqi savdosi integratsiyani chuqurlashuvi ........................................................ 27
Tovarlarni eksport qilish va xizmatlar ................................................................................... 27
Tovarlarni eksport qilish ........................................................................................................ 27
Eksport xizmatlar ................................................................................................................... 28
Import tovarlar va xizmatlar .................................................................................................. 30
Geografik tuzilishi eksport Va import ................................................................................... 30
Fransiya - Germaniya ............................................................................................................. 30
Fransiya — AQSh .................................................................................................................. 31
Fransiya — Xitoy ................................................................................................................... 31
Fransiya - Braziliya ................................................................................................................ 32
Fransiya — Birlashgan arabcha Amirliklar ........................................................................... 33
XULOSA ....................................................................................................................................... 35
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ....................................................................................... 36
2 KIRISH
Kurs   ishining   dolzarbligi.   Globallashuv   jarayonlari   va   jahon
iqtisodiyotining   glokalizatsiyasi   muqarrar   ravishda   raqobatning   kuchayishiga   olib
keladi jahon bozorining segmentlariga moslashish uchun davlatlardan qo’shimcha
harakatlarni   talab   qiladi   yangi   shartlar.   Bunday   vaziyatda,   shuningdek,   Yevropa
integratsiyasi   paradigmasining   o’zgarishi   munosabati   bilan,   Jahon   iqtisodiyotiga
allaqachon   chuqur   integratsiyalashgan   Frantsiya   uchun   yangi   muammolar   paydo
bo’ladi   va   ichki   iqtisodiy   muammolarga   tegishli   yechimlarni   qabul   qilishni   talab
qiluvchi   risklar   va   ichki   va   tashqi   iqtisodiyotni   yaxshilash   bo’yicha   izchil
harakatlar   jahon   bozorida   milliy   manfaatlarni   ilgari   surish   va   himoya   qilishga
qaratilgan siyosat. Hozirgi vaqtda Frantsiya tashqi omillar ta’sirida, shu jumladan
so’nggi   jahon   moliyaviy-iqtisodiy   inqirozi,   shuningdek,   ilmiy-texnikaviy
taraqqiyotning   jadal   rivojlanishi   va   kapitalning   keng   ko’lamli   transchegaraviy
harakati; uning iqtisodiy tizimining ma’lum zaifligini va zarurligini ko’rsatdi uning
modifikatsiyalari, milliy iqtisodiyotning yangi ishlab chiqarish va amalga oshirish
qobiliyati   nuqtai   nazaridan   texnologiyalar.   Shu   munosabat   bilan   hukumat
tuzilmaviy qayta qurishda yordam bermoqda iqtisodiyot va innovatsiyalarni yangi
sanoat   siyosatining,   shu   jumladan   transferning   markaziga   qo’yadi   texnologiyalar
va innovatsion firmalarning o’sishini rag’batlantirish (ularning bozorlarga kirishini
osonlashtirish orqali, moliya, intellektual mulk) va boshqalar. 
Shunday   qilib,   Frantsiyaning   ijtimoiy-iqtisodiy   modelining   o’zgarishi
tahlili   va   uning   mamlakat   iqtisodiyotiga   ta’siri   natijalari   dolzarb   ko’rinadi,   shu
jumladan   Rossiya,   ayniqsa,   tashqi   iqtisodiy   faoliyatning   asosiy   yo’nalishlarini
shakllantirish   jarayonida   o’zaro   sanktsiyalar   kontekstidagi   siyosat,   ehtimol   uzoq
muddatli xarakterga ega. 
Kurs ishining maqsadi:  Iqtisodiy rivojlanish xususiyatlarini aniqlash. 
Kurs ishining vazifalari:  
3 1)   Frantsiyaning   iqtisodiy   rivojlanishi   kontseptual   modelini
o’zgartirishning asosiy yo’nalishlarini ko’rsatish; 
2) Fransiyadagi iqtisodiy siyosatning hozirgi holatini tahlil qilish; 
3)   Frantsiya   iqtisodiyotini   raqobatbardoshlikka   ta’sir   etuvchi   omillarni
tizimlashtirish; 
4) Fransiya iqtisodiyotining tuzilishiga baho berish.
4 I BOB. FRANSIYA HAQIDA UMUMIY MA’LUMOTLAR
1.1. Iqtisodiy-geografik joylashuvi va aholisi
Frantsiya   G’arbiy   Evropadagi   eng   katta   davlatdir.   Frantsiya   shimoldan
janubga va g’arbdan sharqqa Rossiyadan keyin deyarli 1000 km ga cho’zilgan va
Evropaning eng yirik davlatidir. Hududda (551 ming kv. km, Korsika bilan birga)
u   Buyuk   Britaniya   va   Germaniyadan   ikki   baravar   ko’p.   Fransiyaning   poytaxti   -
Parij   shahri.   Fransiya   tarkibiga   Korsika   oroli   va   O rta   er   dengizi   va   Boltiqʻ
ko rfazidagi bir qancha kichikroq orollar kiradi. Mamlakat aholisi 58 million kishi.	
ʻ
Fransiyaga   quyidagilar   kiradi:   chet   el   departamentlari   -   Gvadelupa,
Martinika,   Gviana,   Reyunion,   Sen-Pyer   va   Mikelon;   chet   el   hududlari   -   Yangi
Kaledoniya   orollari,   Fransuz   Polineziyasi   va   boshqalar.   Frantsiyaning   chet   el
hududlari to’rtta okean bilan chegaradosh to’rtta qit’ani o’z ichiga oladi. Aholining
ko’pchiligi   shunday   istak   bildirganidan   keyin   har   qanday   chet   el   hududi
Frantsiyadan ajralib chiqishi mumkin.
Fransiyaning   Amerika,   Afrika   va   Okeaniyada   mulklari   bor.   Ularning
umumiy   maydoni   127   ming   kvadrat   metrni   tashkil   qiladi.   km,   aholisi   esa   1,5
million kishiga yaqin.  
Frantsiya Evropa qit’asining eng g’arbiy qismini egallaydi. Buni Atlantika
va   O’rta   er   dengizi,   Reyn   va   Pireney   mamlakati   deb   atash   mumkin.   Mamlakat
shimoli-sharqda   Belgiya,   Lyuksemburg   va   Germaniya   bilan,   sharqda   Germaniya,
Shveytsariya   va   Italiya   bilan,   janubi-sharqda   Monako   bilan,   janubda   Ispaniya   va
Andorra   bilan   chegaradosh.   Mamlakatning   dengiz   chegaralari   quruqlikdagi
chegaralaridan uzunroqdir. Dengiz chegarasi 3120 km ga cho’zilib, uchta chiziqqa
bo’linadi: O’rta er dengizi qirg’og’i, Biskay ko’rfazi bilan Atlantika qirg’oqlari va
Shimoliy   dengizdagi   La-Mansh   qirg’oqlari.   Shimolda   Frantsiya   Angliyadan   tor
La-Mansh   va   Pas-de-Kale   orqali   ajratilgan,   g’arbda   Atlantika   okeanining   Biskay
ko’rfazining suvlari va janubda O’rta er dengizi bilan yuviladi. Sohilning ko’plab
qismlari,   ayniqsa,   Brittani   va   Provansda,   chuqur   chuqurchaga   o’ralgan   va
5 kemalarni bog’lash uchun qulay bo’lgan ko’plab ko’rfazlarga ega.
Quruqlik   chegarasining   katta   qismi,   deyarli   chorak   qismi   janubi-sharqda
Ispaniya  bilan  chegaradagi  Pireney  tog’lari  bo’ylab,  Italiya   va  Shveytsariya  bilan
chegara   Alp   tog’lari   va   Yura   bo’ylab   o’tadi.   Natijada,   frantsuzlarning   o’zlari   o’z
mamlakatlarini   "olti   burchakli"   -   "olti   burchakli"   deb   atashadi.   Bu   nom,   bir
tomondan, u yaxlit bir butun sifatida taassurot qoldiradi, ikkinchidan, u favqulodda
xilma-xillikni anglatadi.
Reyn daryosi uzoq vaqt davomida Frantsiya-G’arbiy Germaniya chegarasi
bo’lib   xizmat   qiladi,   faqat   shimolda   Frantsiya   pasttekisligi   Belgiya   pasttekisligi
bilan sezilmas tarzda birlashadi.
Dengiz   va   quruqlik   aloqalarining   qulayligi,   xalqaro   yo nalishlarʻ
chorrahasida   joylashgani   uzoq   vaqtdan   beri   Fransiyaning   iqtisodiy   mavqeini
mustahkamlab, iqtisodiyotining rivojlanishiga, boshqa mamlakatlar bilan savdo va
madaniy aloqalarining o sishiga xizmat qildi.	
ʻ
Siyosiy   tuzumiga   ko ra   Fransiya   burjua   respublikasi.   Odatda   Beshinchi	
ʻ
Respublika   deb   ataladigan   zamonaviy   Fransiyaning   siyosiy   rejimi   1958   yildan,
general   de   Goll   hokimiyatga   kelishi   bilan   mavjud.   1958   yilda   qabul   qilingan
Konstitutsiyada Prezidentga deyarli cheksiz vakolatlar berilgan. Etti yil muddatga
saylangan   u   Bosh   vazirni   va   hukumatning   boshqa   a zolarini   ham   tayinlash,   ham	
ʼ
lavozimidan   ozod   etish,   Milliy   Assambleyani   tarqatib   yuborish   va   amalda   qonun
kuchiga ega bo lgan farmonlar chiqarish huquqiga ega. Muayyan sharoitlarda u o’z	
ʻ
xohishiga   ko’ra   favqulodda   choralar   ko’rish   huquqiga   ega.   Prezident   qurolli
kuchlarning oliy bosh qo’mondoni hisoblanadi.
1988-yil   8-mayda   Fransua   Mitteran   ikkinchi   muddatga   Fransiya
Respublikasi Prezidenti, 1995-yildan esa Jan-Jak Shirak etib saylandi.
Qonun   chiqaruvchi   hokimiyatni   ikki   palatadan   iborat   parlament   amalga
oshiradi:   Milliy   assambleya   (490   deputat)   va   Senat   (316   senator).   Milliy
Assambleya   ikki   turda   to g ridan-to g ri   umumiy   saylov   yo li   bilan   besh   yil	
ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
muddatga saylanadi. Senat Milliy Majlis deputatlari hamda idoraviy va munitsipal
kengashlar   a zolaridan   iborat   saylovchilar   kollegiyasi   tomonidan   to qqiz   yilga	
ʼ ʻ
6 saylanadi   va   Senat   tarkibi   har   uch   yilda   bir   marta   uchdan   biriga   yangilanadi.
Departamentlarda   hokimiyat   prezident   tomonidan   tayinlangan   prefektlar
tomonidan amalga oshiriladi.
Beshinchi   Respublika   shiori   “Ozodlik,   tenglik   va   birodarlik”   inqilobiy
shiori   bo’lib   qolmoqda,   biroq   ayni   paytda   nisbatan   demokratik   tashqi   boshqaruv
shakllari   va   burjua   demokratiyasi   davlatlariga   xos   bo’lgan   siyosiy   hokimiyatning
real   mazmuni   o’rtasidagi   ziddiyat   aniq.   shu   erda   namoyon   bo’ldi.   Xususan,
nodemokratik   saylov   tizimi   Fransiyaning   mehnatkash   xalqini   parlamentdagi
tegishli vakillikdan mahrum qiladi.
Prezident   o’z   faoliyatida   deyarli   barcha   o’ng,   konservativ   partiyalar   va
guruhlarni o’z ichiga olgan hukumat koalitsiyasiga tayanadi.
Mamlakatdagi   eng   yirik   va   eng   uyushgan   partiya   Fransiya   Kommunistik
partiyasidir.   U   mamlakatning   so’l   kuchlarining   birligi,   demokratik   islohotlar   va
Fransiyaning ijtimoiy kelajagi uchun kurashadi.
Ma muriy   jihatdan   Fransiya   Respublikasi   o ziga   xos   landshaftga   egaʼ ʻ
bo lgan   22   ta   iqtisodiy   rayonga   bo lingan   bo lib,   ular   o z   navbatida   96   ta	
ʻ ʻ ʻ ʻ
departamentga   bo lingan   bo lib,   ularga   yana   4   ta   chet   el   departamentlari   –	
ʻ ʻ
Gvadelupa,   Martinika,   Gviana   va   Reyunion   3   ta   chet   el   hududi   –   Yangi
Kaledoniya, Fransiya Polineziyasi qo shilgan. , Fransiyaning Antarktika hududlari.	
ʻ
Parij  alohida bo’limdir. Shuningdek, 37 ta tarixiy viloyatga bo linish  ham	
ʻ
mavjud.
Fransiyaning   davlat   madhiyasi   1792-yilda   Strasburgda   yozilgan   va   14-
iyulda   milliy   madhiya   deb   e lon   qilingan   La   Marseillaise   madhiyasidir.	
ʼ
Mamlakatning shiori uchta mashhur so’z: "Ozodlik, Tenglik va Birodarlik".
Frantsiya bayrog’i  ko’k, oq va qizil. Oq rang qirollikni anglatadi, ko’k va
qizil esa Parij Milliy gvardiyasi kokardining ranglari.   /sm. guruch.   4/  Fransiyaning
yana bir davlat atributi gerbdir.
Frantsiya   etnik   jihatdan   nisbatan   bir   xil   bo’lgan   mamlakatdir.   Aholining
9/10   qismi   fransuzlardir.   Mamlakatning   rasmiy   tili   hind-evropa   tillarining   roman
guruhiga mansub frantsuz tilidir.
7 Cherkov va davlat 1905 yildan beri ajratilgan, ammo Konstitutsiya dinning
mutlaq   erkinligini   kafolatlaydi.   Frantsiyada   asosiy   din   katoliklikdir.
Frantsuzlarning   90%   katoliklar,   shu   jumladan   bu   dinni   buzganlar,   lekin
tug’ilishdan   katolik   marosimida   suvga   cho’mganlar.   5%   ga   yaqini   musulmonlar,
fransuzlarning   3%i   protestantlar,   1,3%i   yahudiylar,   qolgan   dindor   aholi   turli
oqimlarga mansub.
Shimoli-sharqda,   Elzas   va   Lotaringiyaning   shimoliy-sharqida   alzaliklar
(1,3  mln.)   Bretonlar   (Bretonlar)  yashaydi.  Frantsiyaning  shimolida,   Belgiya  bilan
chegaraga   yaqin   joyda   Fleminglar   yashaydi   (100   ming).   Korsika   orolida
korsikaliklar   (300   ming),   nihoyat,   g arbda   Pireney   tog   etaklarida   basklar   (130ʻ ʻ
ming),   sharqiy   kataloniyaliklar   (200   ming)   yashaydilar.   Pireney   tizmasi   ularning
yashash joyini ikkita teng bo’lmagan qismga ajratadi, bu xalqlarning asosiy qismi
Ispaniyada yashaydi.
Frantsiyada   5   millionga   yaqin   xorijliklar   ro’yxatga   olingan,   asosan
Afrikadan, chet eldagi mulklardan (Martinika) va Indochinadan kelgan muhojirlar.
19-asr   boshlarida   Fransiya   aholi   soni   bo yicha   xorijiy   Yevropada   birinchi	
ʻ
o rinda   turadi.   1801   yilda   unda   28   milliondan   ortiq   kishi   istiqomat   qilgan.   Hozir	
ʻ
aholi soni  bo yicha (53 million) Germaniya, Italiya va Buyuk Britaniyadan keyin	
ʻ
4-o rinda   turadi.   Gap   shundaki,   Frantsiyada   xorijiy   Evropaning   boshqa	
ʻ
mamlakatlariga   qaraganda   ertaroq   tug’ilishning   pasayishi   jarayoni   boshlangan   va
30-yillardagi   inqiroz   davrida   o’lim   hatto   tug’ilish   darajasidan   ham   oshib   ketgan.
Qolaversa,   Birinchi   va   Ikkinchi   jahon   urushlaridagi   og’ir   qurbonlar   ham   o’z
ta’sirini ko’rsatdi.
Ikkinchi jahon urushidan keyin Frantsiya aholisi sezilarli darajada ko’paya
boshladi.   1946-1975   yillar   davomida   mamlakat   aholisi   13   million   kishiga   o’sdi,
ya’ni.   1/3   tomonidan.   Bu   nafaqat   tabiiy   o’sish,   balki   chet   el   ishchilarining
migratsiyasi   va   mustaqillikka   erishgan   fransuzlarning   mustamlakalardan   qaytishi
bilan   bog’liq   edi.   Biroq,   Frantsiyadagi   hozirgi   demografik   vaziyat   yana   xavotir
uyg’otadi:   agar   60-yillarning   boshlarida   har   1000   aholiga   har   yili   18   ta   tug’ilish
qayd   etilgan   bo’lsa,   so’nggi   yillarda   bu   raqam   13-14   tagacha   kamaydi.   Bu
8 mamlakatda   inqirozning   kuchayishi,   ishsizlik   va   narxlarning   o’sishi,   aholining
muhim   qismining   og’ir   iqtisodiy   ahvoli,   ijtimoiy   qarama-qarshiliklarning
keskinlashuvi bilan izohlanadi.
Frantsiyada   erkaklar   odatda   26   yoshda,   ayollar   esa   23   yoshda   tugunni
bog’laydilar.   Statistik   ma’lumotlarga   ko’ra,   nikoh   mustahkamligi   zaiflashmoqda.
Ajralishlar   soni   tez   ortib   bormoqda.   Biroq,   Frantsiyada   turmush   o’rtoqlar   Buyuk
Britaniya va Germaniyaga qaraganda kamroq ajrashadi.
O’lim darajasi bo’yicha (yiliga 1000 kishiga 10-11 kishi) Frantsiya boshqa
Evropa davlatlaridan unchalik farq qilmaydi. Erkaklar uchun o’rtacha umr ko’rish
75 yoshni, ayollarniki esa 82 yoshni tashkil etadi. Mamlakatda erkaklar ayollarga
qaraganda   1,1   millionga   kam.   Frantsiya   chaqaloqlar   o’limi   darajasi   bo’yicha
dunyoda deyarli eng past ko’rsatkichga ega.
Frantsiyada aholining tabiiy o’sishi  unchalik katta emas: har 1000 aholiga
yiliga   3-4   kishi,   Markaziy   Massiv   va   mamlakatning   janubi-g’arbiy   qismidagi
iqtisodiy   jihatdan   qoloq   hududlarda,   bu   erda   yoshlar   chiqib   ketadi   va   aholining
ko’pchiligi keksalar bo’ladi. o’lim darajasi tug’ilish darajasidan ham oshib ketadi.
Frantsiya   boshqa   Evropa   mamlakatlariga   qaraganda   ommaviy
emigratsiyani  boshdan kechirish ehtimoli kamroq edi. Ayni paytda mamlakatda 4
millionga   yaqin   chet   elliklar   va   1,5   milliondan   ortiq   fuqarolikka   ega   bo’lganlar,
ya’ni Frantsiya fuqaroligini olgan chet elliklar yashaydi.
Xorijiy   ishchilar,   asosan,   jazoirliklar,   portugallar,   ispanlar,   italiyaliklar
mamlakat   iqtisodiy   faol   aholisining   1/10   qismini   tashkil   qiladi.   Ular   asosan   eng
og’ir ishlarda - konlarda va qurilish maydonlarida qo’llaniladi, ular metallurgiya va
kimyo   zavodlarida,   shuningdek,   xizmat   ko’rsatish   sohasida   past   malakali
ishchilarda ishlaydi.
So’nggi o’n yilliklarda aholining bandlik tarkibi sezilarli darajada o’zgardi.
Kichik   fermer   xo’jaliklarining   vayron   bo’lishi,   ishlab   chiqarishni
konsentratsiyalash   va   mexanizatsiyalashning   kuchayishi   natijasida   so’nggi   20   yil
ichida qishloq xo’jaligi aholisi qariyb 2,5 barobar kamaydi; Shu bilan birga, ko’mir
sanoatidagi inqiroz tufayli tog’-kon sanoatida ishchilar soni 1/3 ga qisqardi. 
9 10 1.2. Tabiiy sharoit va tabiiy resurslar . Sanoati va qishloq xo’jaligi
Boshqa   hech   bir   mamlakat   bunday   turli   xil   landshaftlar   palitrasini   taklif
qilmaydi:   Alp   tog’lari,   Markaziy   Frantsiyaning   tepaliklari,   karst   platolari,   keng
tekisliklar,   keng   o’rmonlar.   Frantsiyaning   dengiz   qirg’oqlari   ham   juda   go’zal:
Brittanidagi   granit   qoyalar,   Atlantika   sohilidagi   qumtepalarning   uzun   tizmalari,
O’rta   er   dengizidagi   qumli   plyajlar   va   qo’ltiqlar.   Agar   ikkita   baland   tog’
tizmalarini   -   janubi-sharqdagi   Alp   tog’lari   va   janubi-g’arbiy   Pireney   tog’larini
istisno   qiladigan   bo’lsak,   Frantsiya   tepalikli   mamlakat   bo’lib,   u   erda   mamlakat
markazining balandligi 1800 m gacha bo’lgan baland tog’lar, masalan, vodiylar va
pasttekisliklar bilan siljiydi. Parij havzasi.
Frantsiyaning   butun   shimoliy   va   g’arbiy   qismini,   ya’ni   mamlakatning
deyarli   yarmini   pasttekisliklar   va   tekisliklar   egallaydi,   markaziy   va   sharqiy
mintaqalarda   kuchli   vayron   bo’lgan   o’rta   balandlikdagi   massivlar   va   tepaliklar,
janubi-sharqiy   va   janubi-g’arbiy   qismida   baland   tog’lar   mavjud;   ko’tarilish,   Alp
tog’larining burmalanishi natijasida yaratilgan.
Keng   dengiz   jabhasi,   tekislik   va   past   massivlarning   ustunligi,   kuchli   tog’
tizimlarining   mamlakat   chekkasida   joylashganligi   va   past   dovonlar   Frantsiya
hududini   ichki   va   tashqi   aloqalar   uchun   qulay   qiladi.   Pasttekisliklar   Belgiya
chegarasidan Pireney tog’larigacha bo’lgan uzluksiz chiziqqa cho’zilgan. Ulardan
eng   keng   tarqalgani   Shimoliy   Fransuz   yoki   Parij   havzasi   mamlakat   shimolidagi
tektonik chuqurlikda joylashgan. Bu hududning o’qi Sena daryosi vodiysidir.
Frantsiyaning   yana   bir   keng   pasttekisligi   bu   Garonna   yoki   Akvitaniya
bo’lib,   mamlakatning   janubi-g’arbida   Frantsiya   markaziy   massivi   va   Pireney
tog’lari   orasidagi   tektonik   chuqurlikda   joylashgan.   Pasttekislik   yuzasi
Frantsiyaning   janubi-g’arbiy   qismidagi   eng   unumdor   yerlar   joylashgan   Garonna
daryosi   vodiysi   orqali   o’tadi.   Akvitaniyaning   janubiy   qismini   Armagnac   va
Lanmezan   tepaliklari   egallaydi,   ular   Pireneydan   tog   oqimlari   bilan   to planganʻ ʻ
ulkan allyuvial jismlar tizimidir. Pasttekislikning g’arbiy qismi - Landes - eng tekis
xarakterga   ega.   Bu   hudud   suv   o’tkazmaydigan   qoyalar   ustida   yotgan   qumlardan
11 iborat   va   shuning   uchun   ilgari   juda   botqoq   edi.   Endi   u   drenajlanadi   va   qarag’ay
bilan ekilgan.
Frantsiya   iqtisodiy   jihatdan   eng   rivojlangan   mamlakatlardan   biri   bo’lib,
dunyodagi   eng   boy   davlatlar   ro’yxatida   to’rtinchi   o’rinni   egallaydi.   Frantsiya
iqtisodiyoti   va   siyosatida   bir-biri   bilan   va   chet   el   kapitali   bilan   chambarchas
bog’langan   bir   necha   o’nlab   sanoat   va   bank   monopoliyalari   hal   qiluvchi   rol
o’ynaydi. Avvalo, asosiy iqtisodiy markazlar muhim ahamiyatga ega.
Frantsiya   iqtisodiyotining   o’ziga   xos   xususiyati   -   davlat-monopolist
kapitalizmning   yuqori   darajada   rivojlanganligi.   Bu   davlat   va   aralash   xususiy
korxonalarning   salmoqli   ulushida,   kapital   qo’yilmalarning   davlat   va   davlat
tomonidan   keng   moliyalashtirilishida   namoyon   bo’ladi.   iqtisodiyotni   tartibga
solish.
Mamlakat iqtisodiyotining taxminan 2/5 qismi, jumladan, elektr energiyasi,
gaz,   ko’mir   va   atom   sanoati,   temir   yo’l   transporti   ishlab   chiqarish   davlat
nazoratida.
Fransiya   iqtisodiy   taraqqiyoti   yuqori   bo lgan   industrial-agrar   mamlakat:ʻ
sanoatdan   olingan   daromad   qishloq   xo jaligidan   olinadigan   daromaddan   5-6	
ʻ
baravar   yuqori,   sanoat   mahsulotlari   Fransiya   eksporti   qiymatining   4/5   qismidan
ko prog ini   tashkil   qiladi.   Biroq,   qishloq   xo’jaligi   bu   erda   Buyuk   Britaniya   yoki	
ʻ ʻ
Germaniyaga   qaraganda   muhimroq   bo’lib   qolmoqda.   Bu   mamlakatning   oziq-
ovqatga   bo’lgan   ehtiyojini   deyarli   to’liq   qondiradi,   asosan,   faqat   tropik   qishloq
xo’jaligi mahsulotlari import qilinadi.
Frantsiya   ko’plab   qishloq   xo’jaligi   mahsulotlarini   eksport   qiluvchi   yirik
mamlakatdir.   Iqtisodiyotda   savdo,   moliyaviy   operatsiyalar   va   turizm   katta
ahamiyatga ega.  
Zamonaviy   Fransiya   eng   rivojlangan   sanoat   kapitalistik   mamlakatlardan
biridir.   Yalpi   milliy   mahsulot   va   sanoat   ishlab   chiqarish   hajmi   bo’yicha   AQSh,
Yaponiya   va   Germaniyadan   keyin   to’rtinchi   o’rinni   egallaydi.   Biroq   ishlab
chiqarishning   kontsentratsiya   darajasi,   korxonalar   va   kapital   qo’yilmalar   hajmi,
shuningdek,   sanoatning   mamlakat   iqtisodiyotidagi   ulushi   bo’yicha   Frantsiya   bu
12 mamlakatlardan   sezilarli   darajada   orqada   qolishda   davom   etmoqda.   Frantsiya
sanoat   ishlab   chiqarishi   bo’yicha   5-o’rinni,   kapital   eksporti   bo’yicha   49-o’rinni
egallaydi.
Etakchi   sanoat   -   oziq-ovqat.   Fransiyaning   yalpi   ichki   mahsuloti   taxminan
1300   milliard   dollarga   baholanadi   va   Fransiyani   iqtisodiy   rivojlanish   va   eksport
bo’yicha dunyoda 4-o’ringa qo’yadi. 9 ta frantsuz kompaniyasi  dunyodagi 100 ta
eng yirik kompaniyalar qatoriga kiradi. Frantsiya sanoati dunyoda 5-o’rinda bo’lib,
ish   bilan   ta’minlanganlikning   30   foizini,   sarmoyaning   40   foizini,   eksportning   80
foizini   ta’minlaydi.  So’nggi   yillarda  asta-sekin  qisqarib  borayotgan  davlat   sektori
tovar   aylanmasining   20   foizini   va   eksportning   30   foizga   yaqinini   tashkil   qiladi.
O’rta   va   yirik   korxonalar   (500   dan   ortiq   kishi)   ustun   mavqeni   egallaydi   -
bandlikning 46 foizi, bozorning 56 foizi, eksportning 72 foizi.
Monopoliya siyosati va chet el kapitalining Fransiyaning iqtisodiy hayotiga
aralashuvi alohida tarmoqlarning notekis rivojlanishini kuchaytiradi.
Frantsiya   Evropadagi   eng   yirik   qishloq   xo’jaligi   mamlakati,   dunyoda
AQShdan keyin ikkinchi eksportchi: mahsulotning taxminan 20% eksport qilinadi.
Yirik   tadbirkorlar   eng   yaxshi   yerlarga   egalik   qiladilar,   qishloq   xo’jaligi
texnologiyasidan   va   yollanma   ishchilardan   foydalanadilar.   Ular   sotiladigan
mahsulotlarning asosiy qismini ta’minlaydi.
Barcha   qirg’oq   mulklari   Frantsiyani   AQSh   va   Buyuk   Britaniyadan   keyin
sayyoramizning   uchinchi   dengiz   egasiga   aylantiradi.   Biroq,   dengiz   resurslaridan
foydalanishdagi   istisno   afzalliklarga   qaramay,   Frantsiya   Evropa   Ittifoqida   baliq
ovlash   bo’yicha   Daniya   va   Ispaniyadan   keyin   uchinchi   o’rinda   turadi.   Frantsiya
hududining   yarmidan   ko’pi   qishloq   xo’jaligi   uchun   yaroqli   erlardir   va
mamlakatning   uchdan   bir   qismi   o’rmonlardan   iborat   bo’lib,   butun   Evropa
Ittifoqining o’rmonli maydonlarining 25% ni tashkil qiladi.
Fransiyada   temir   yo l   va   avtomobil   yo llarining   zich   tarmog i,   kemaʻ ʻ ʻ
qatnovi   mumkin   bo lgan   uzun   daryolar,   kanallar,   quvurlar   va   ko plab   dengiz	
ʻ ʻ
portlari   mavjud.   Mamlakat   bo ylab   806   ming   km   avtomobil   yo llari,   7   ming   km	
ʻ ʻ
avtomobil yo llari va 50 ming km avtomobil yo llari mavjud.	
ʻ ʻ
13 Temir yo l tarmog i ayniqsa sanoat  rayonlarida zich joylashgan. Frantsiyaʻ ʻ
temir   yo’llari   yuqori   darajada   elektrlashtirilganligi,   yuqori   poezd   tezligi   va
yo’lovchilarga yaxshi xizmat ko’rsatishi bilan ajralib turadi.
Avtomobil transporti temir yo’l transporti bilan tobora kuchayib bormoqda.
Frantsiya   aholini   avtomobillar   bilan   ta’minlash,   yo’llarning   uzunligi,   zichligi   va
sifati   bo’yicha   dunyoda   birinchi   o’rinlardan   birini   egallaydi.   Magistral   yo’llar
qurilishiga   katta   e’tibor   berilmoqda.   Birinchi   transfransuz   avtomagistrali   Lill   -
Parij - Lion - Marsel - Nitsa.
Frantsiyada ichki suv yo’llarining katta tarmog’i mavjud bo’lib, ulardan 7
ming km kema qatnovi hisoblanadi. Eng muhim suv yo llari mamlakatning shimoli	
ʻ
va sharqida joylashgan.
14 1.3. Tashqi iqtisodiy aloqalar . O’zbekiston-Fransiya munosabatlari
Mamlakat   daromadining   muhim   manbai   xorijiy   turizmdir.   Sayyohlarni
Fransiyaga   tarixiy   va   tabiiy   diqqatga   sazovor   joylar   –   qadimiy   qal’alar   va
cherkovlar,   Kot-d’Azurdagi   kurortlar,   Biskay   ko’rfazi,   Markaziy   massivning
shifobaxsh   suvlari,   Alp   tog’laridagi   qishki   sport   markazlari,   Parijdagi   muzeylar
jalb   qiladi.   Mamlakatda   sayyohlar   uchun   15   mingdan   ortiq   mehmonxonalar,
ko’plab   sayyohlik   markazlari   va   kempinglar   mavjud.   Yuqori   darajadagi   xizmat.
Sayyohlarga   xizmat   ko’rsatishda   0,5   million   kishi   ishlaydi.   Sayyohlar   asosan
Germaniya, Buyuk Britaniya, Belgiya va AQShdan keladi.
Ko’rib   turganingizdek,   ko’plab   chet   el   departamentlari   va   hududlari
sayyohlik markazlaridir, ammo Frantsiyada  tashrif  buyurishga arziydigan ko’plab
joylar   mavjud:   Parij,   Ile-de-Frans   va   Kot-d’Azur   sevimli   sayyohlik   yo’nalishlari
orasida   birinchi   o’rinda   turadi..   Ko’proq   odamlar   Rhone-Alpes,   Languedoc-
Roussillon,   Brittany,   Auvergne,   Loire   Land,   Basque   Land   kabi   hududlarni   kashf
qilmoqdalar. 
Tashrif  buyuruvchilar uchun Frantsiya endi shunchaki  bistrolar, boules  va
beretlar   mamlakati   emas.   U   an’anaviy   (mashhur   yodgorliklar,   oshxona   va
uzumzorlar) zamonaviylik (TGV - tezyurar poyezd, Futuroskop - Poitiersdagi park
muzeyi,   Parijdagi   Disneylend,   Kanal   tunneli)   bilan   uyg’unlashtirib,   o’ziga   jalb
qiladi.
Frantsiyada turizm rivojlanmoqda va kelajakda ham rivojlanadi. Ko’pchilik
bu ajoyib mamlakatga va uning poytaxtiga tashrif buyurishni xohlaydi. Frantsiyaga
sayohat - bu haqiqatan ham go’zalligini ko’rishning eng yaxshi usuli.
Frantsiya iqtisodiyotida tashqi savdo katta rol o’ynaydi. Frantsiya transport
vositalari (avtomobillar, samolyotlar, kemalar), elektrotexnika mahsulotlari, po’lat
va   alyuminiy,   gazlama   va   kiyim-kechak,   don   va   vino,   go’sht   va   sut   eksportchisi
sifatida tanilgan. Frantsiya birinchi navbatda janubiy mamlakatlarning neft va gaz,
ko’mir, rangli metallar, tsellyuloza, jun, shuningdek paxta, qahva, kakao va boshqa
qishloq xo’jaligi mahsulotlarini sotib oladi.
15 Yevropa davlatlaridan tashqari, AQSh ham importning katta ulushiga ega.
Frantsiya   jahon   savdosida   to’rtinchi   o’rinni   egallaydi.   Qurol   eksporti,   ayniqsa,
Afrika   va   Arab   mamlakatlariga   muhim   rol   o’ynaydi.   Fransiyaning   asosiy   savdo
sherigi Germaniyadir. Kimyoviy mahsulotlar, oziq-ovqat, mashinalar va transport
vositalari Frantsiyaning Germaniyaga eksportining taxminan 5,5% ni tashkil qiladi.
Fransiya   mamlakatimizga   asosan   sanoat   korxonalari,   xususan,   kimyo   va
mashinasozlik   zavodlari   uchun   asbob-uskunalar,   shuningdek,   stanoklar   va
mashinalar,   quvur   va   po’lat   prokati,   kimyo   mahsulotlari,   gazlama,   kiyim-kechak,
poyabzal yetkazib beradi.
Xalqaro   maydonda   Fransiya   detente   va   siyosiy   mustaqillik   tarafdori.   Shu
bilan   birga,   u   bir   qator   rivojlanayotgan   mamlakatlarga   nisbatan   neokolonialistik
siyosat   olib   boradi   va   muhim   xalqaro   muammolarni   hal   qilishda,   masalan,
qurolsizlanish   va   harbiy   vaziyatni   yumshatish   masalalarida   har   doim   ham
konstruktiv   pozitsiyani   egallamaydi.   Fransiya   NATO   a zosi   bo lib,   ushbu   blokʼ ʻ
bilan siyosiy va harbiy hamkorlikni davom ettiradi.
O zbekiston   mustaqilligiga   30   yildan   sal   oshgan   bo lsa   ham   ikki	
ʻ ʻ
tomonlama munosabatlar tarixiy ko p asrlik merosi asosida rivojlanib kelmoqda.	
ʻ
Fransiya O zbekiston mustaqilligini birinchilar qatorida tan olgan davlatdir.	
ʻ
Yangi tarixdagi diplomatik aloqalar esa 30 yil oldin o rnatilgan.	
ʻ
O zbekiston   Respublikasining   tashqi   siyosati   konsepsiyasida   Fransiya	
ʻ
Respublikasi   bilan   har   tomonlama   hamkorlikni   rivojlantirish   mamlakatimiz
diplomatiyasining ustuvor yo nalishi sifatida e tirof etilgan.	
ʻ ʼ
Bugungi   kunda   O zbekiston   va   Fransiya   o rtasidagi   o zaro   manfaatdorlik	
ʻ ʻ ʻ
va hurmatga asoslangan do stona munosabatlar jadal rivojlanmoqda. So nggi 5 yil
ʻ ʻ
O zbekiston-Fransiya   munosabatlari   tarixidagi   eng   yorqin   davrlardan   bo ldi.   Ikki	
ʻ ʻ
tomonlama   munosabatlarning   barcha   jabhalarida   samarali   hamkorlikni
rivojlantirishda,   albatta,   ikki   davlat   rahbarlari   o rtasidagi   yaqin   munosabatlar,	
ʻ
ularning muntazam muloqoti muhim o rin tutadi.	
ʻ
16 Fransiya O zbekistonning Yevropa Ittifoqida muhim hamkorlaridan biridir.ʻ
Shu   bois,   Prezidentimiz   Shavkat   Mirziyoyevning   2018-yil   oktyabr   oyida
Yevropaga   ilk   bor   tashrifi   aynan   Fransiya   Respublikasidan   boshlangani   bejiz
bo lmagan.	
ʻ
O zbekiston  Prezidentining  Fransiyaga  bo lgan  navbatdagi  tashrifi   qizg in	
ʻ ʻ ʻ
siyosiy   va   madaniy-gumanitar   aloqalar,   kengayayotgan   savdo-iqtisodiy   va
investitsiya sohasidagi keng ko lamli hamkorlik fonida tashkil etilmoqda.	
ʻ
Ikki davlat delegatsiyalari o rtasidagi muzokaralarda O zbekiston-Fransiya	
ʻ ʻ
har   tomonlama   hamkorlikka   yuqori   baho   berildi.   Tomonlar   o zaro   tovar	
ʻ
ayirboshlash   hajmi   oshgani,   zamonaviy   sanoat   yaratish   va   infratuzilmani
modernizatsiya   qilish   bo yicha   muvaffaqiyatli   amalga   oshirilayotgan   yirik	
ʻ
investitsiya loyihalarni mamnuniyat bilan qayd etdilar.
“O zbekiston   va   Yevropa   Ittifoqi   o rtasidagi   sheriklik   va   hamkorlik	
ʻ ʻ
to g risidagi   bitim”ga   muvofiq,   O zbekistonning   Fransiya   bilan   o zaro   savdosida	
ʻ ʻ ʻ ʻ
eng qulay imtiyozli rejimi o rnatilgan.	
ʻ
Bundan   tashqari,   2021-yilning   aprel   oyida   O zbekiston   Yevropa	
ʻ
Ittifoqining   “Preferensiyalar   bosh   tizimi”   (GSP+)   bo yicha   benefitsiar   davlatiga	
ʻ
aylandi.   Bu   esa   Yevropa   Ittifoqiga,   xususan   Fransiyaga,   o zbek   mahsulotlarini,	
ʻ
jumladan, 6,2 mingta muhim eksport tovarlarini bojsiz olib kirish imkonini beradi
va   mamlakatlarimiz   o rtasidagi   savdoni   ko paytirish   uchun   qo shimcha	
ʻ ʻ ʻ
imkoniyatlar taqdim etadi.
Bularning   natijasida   2022-yilning   yanvar-sentyabr   oylari   davomida
O zbekiston va Fransiya o rtasidagi tovar ayirboshlash o tgan yilning shu davriga	
ʻ ʻ ʻ
nisbatan 5,6 foizga o sib, 219,8 mln dollardan 232,2 mln dollargacha yetdi, eksport	
ʻ
hajmi 9 barobarga oshib 7,7 mln dollardan 69,6 mln dollarga o sdi. Import esa mos	
ʻ
ravishda   212,1   mln   dollardan   162,5   mln   dollargacha,   ya ni   23,4   foizga   kamaydi,	
ʼ
salbiy saldo 204,4 mln dollardan 92,9 mln dollargacha qisqardi.
O zbekistonning Fransiyaga eksporti ko paytirish imkoniyatlari yetarlicha.	
ʻ ʻ
Fransiya bozoriga to qimachilik mahsulotlari, xususan, tayyor kiyim-kechak, meva	
ʻ
va   sabzavotlarning   ayrim   turlari   (quritilgan   mevalar,   yong oqlar,   dukkaklilar),	
ʻ
17 polimerlar,   ayrim   turdagi   mahsulotlar   yetkazib   berish   hajmini   oshirish,
shuningdek,   elektrotexnika   mahsulotlari   (mis   sim,   mis   quvurlar)   va   boshqalarni
yetkazib berishni ham ko paytirish mumkin.ʻ
2017-yildan boshlab hozirgi kunga qadar O zbekistondagi  fransuz kapitali	
ʻ
ishtirokidagi korxonalar soni 3,5 barobarga o sib 13 tadan 46 tagacha ko paydi (26	
ʻ ʻ
tasi   qo shma   va   20   tasi   100   foizlik   fransuz   korxonalari).   2021-yilning   yakuniga	
ʻ
ko ra,   Fransiyadan   o zlashtirilgan   investitsiyalar   va   kreditlar   hajmi   297,1   million	
ʻ ʻ
dollarni, shu jumladan to g ridan-to g ri xorijiy investitsiyalar – 70,9 million dollar	
ʻ ʻ ʻ ʻ
va kreditlar – 226,2 million dollarni tashkil etdi.
2022-yilning   birinchi   yarmida   esa   92,8   million   dollar   Fransiya
investitsiyalari o zlashtirildi.	
ʻ
Fransiya   taraqqiyot   agentligi   bilan   hamkorlik   doirasida   energetika,   suv
ta minoti,   chorvachilik,   turizm   infratuzilmasi   va   boshqa   sohalarda   qator   yirik	
ʼ
loyihalar   mavjud.   Bular   Fransiyaning   “Eyrbas”   (aviasozlik),   “Total”   (neft),
“Vinchi” va “Buig” (qurilish), “Orano” (atom sanoati), “Total Eren” (qayta tilanish
energiyasi), “Veoliya” (suv tozalash, komunal xizmat, issiqlik jihozlari), “Ranjis”
(savdo),   “Geismar”   (temir   yo l   transportini   rivojlantirish),   “Air   Liquid”   (sanoat	
ʻ
gazlarini   ishlab   chiqarish   obyektlarini   qurish   va   ulardan   foydalanish)   kabi
kompaniyalari bilan amalga oshirilmoqda.
To qimachilik sanoatidagi hamkorlik o zaro manfaatlarning keng doirasini	
ʻ ʻ
aks   ettiradi.   Bugungi   kunda   “O zbektekstilsanoat”   kompaniyasi   fransuz   tomoni	
ʻ
bilan   birgalikda   ushbu   yo nalishda   ishlab   chiqarish   loyihalari   amalga   oshirilib,	
ʻ
qo shma korxonalar tashkil etilmoqda.	
ʻ
Ikki   tomonlama   hamkorlik   qishloq   xo jaligi   mahsulotlarini   qayta   ishlash,	
ʻ
bog dorchilik  hamda   urug chilik,   o simliklar   karantini,   mahsulotlar   xavfsizligi   va	
ʻ ʻ ʻ
saqlanishini ta minlash sohalarida qo shma ilmiy izlanishlarni amalga oshirish kabi	
ʼ ʻ
yo nalishlarda ham muvaffaqiyatli rivojlanmoqda.	
ʻ
Fransiya   mashinasozlik,   energetika,   kimyo   sanoati,   (jumladan,
parfyumeriya   va   farmatsevtika   sanoati),   qishloq   xo jaligi,   (xususan,   vinochilik),	
ʻ
qurilish materiallari ishlab chiqarish, shuningdek, turizm va ilm-fan kabi sohalarda
18 jahonda   yetakchi   mavqega   ega.   Fransiya   bilan   hamkorlik   esa   O zbekistonʻ
iqtisodiyotining ko plab tarmoqlari uchun ijobiy ta sir ko satadi.	
ʻ ʼ ʻ
O zbekistonning   ichki   bozori   va   mamlakatimizdan   uchinchi   davlatlarga	
ʻ
eksport   qilish   uchun   yuqori   qo shimcha   qiymatga   ega   tayyor   mahsulotlar   ishlab	
ʻ
chiqarish bo yicha zamonaviy ishlab chiqarish quvvatlarini yaratish uchun fransuz	
ʻ
investitsiyalari   va   texnologiyalarini   jalb   qilish   ikki   tomonlama   iqtisodiy
hamkorlikning istiqbolli yo nalishlaridandir.	
ʻ
Hozirgi   kunda   amalga   oshirilayotgan   “Fransiyani   qayta   tiklash”   (“France
Relance”)   rejasini   doirasida   (100   mlrd   yevro)   Fransiyadan   O zbekiston   sog liqni	
ʻ ʻ
saqlash   va   farmatsevtika   (yangi   dori   vositalarini   yaratish),   avtomobilsozlik,
elektorotexnika   va   robototexnika   sohalariga,   energetika   sektorini   (AYES)
modernizatsiya   qilish,   ekologik   toza   mahsulotlar   va   qurilish   materiallarini   ishlab
chiqarishni  oshirish bo yicha loyihalarga investitsiyalar  va ilg or  texnologiyalarni	
ʻ ʻ
jalb   qilish   mumkin.   Shu   maqsadlarda   O zbekistondagi   xususiylashtirish	
ʻ
jarayonlariga   Fransiya   ishbilarmon   doiralarini   kengroq   jalb   etish   ham   maqsadga
muvofiqdir.
Fransiya   va   ushbu   mamlakat   aholisining   O zbekistonga   va   xalqimiz	
ʻ
madaniyatiga bo lgan qiziqishi hurmatga sazovor.	
ʻ
O zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning bo lajak tashrifi doirasida	
ʻ ʻ
(2022-yil   noyabr)   Parijdagi   Luvr   muzeyida   ochiladigan   “Markaziy   Osiyo
ulug vorligi.   O zbekiston   karvon   yo llarida”   va   Arab   dunyosi   institutida   tashkil	
ʻ ʻ ʻ
etiladigan   “Kaftanlar   va   choponlar”   ko rgazmalarining   ko lami   fransuzlarning	
ʻ ʻ
e tiboriga sazovor bo ldi.	
ʼ ʻ
Luvrdagi   ko rgazma   bois   ko plab   muzey  mehmonlari   O zbekistonni   tanib	
ʻ ʻ ʻ
borishadi, ularning soni yiliga 10 millionni tashkil etadi va bu nafaqat Fransiya va
qo shni   davlatlar   aholisi   bo lib,   Luvrga   tashrif   buyuruvchilar   butun   dunyodan	
ʻ ʻ
kelgan san at ixlosmandlaridir.	
ʼ
Mazkur   ko rgazma   mamlakatlarimiz   o rtasidagi   ikki   tomonlama	
ʻ ʻ
munosabatlar   taraqqiyoti   ko rsatkichidir.   Bu   O zbekiston   va   Fransiya   o rtasida	
ʻ ʻ ʻ
yo lga qo yilgan madaniy aloqalarning ajoyib namunasidir.	
ʻ ʻ
19 Aytish   joizki,   fransuz   arxeologlari   O zbekiston   hududida   juda   jadalʻ
ishlamoqda. Ayniqsa, ko rgazma kuratori bo lgan mashhur arxeolog janob Rokko	
ʻ ʻ
Rante   ular   qatoridan   joy   olgan.   Bu   esa   yana   bir   bor   mamlakatlarimiz   o rtasidagi	
ʻ
hamkorlik tobora kengayib borayotganidan dalolat beradi.
Ko rgazma   orqali   Fransiya   jamoatchiligi   O zbekistonning   boy   madaniy	
ʻ ʻ
merosi   bilan   tanishib,   O zbekistonimizning   ulug   shaharlarini   ziyorat   qilishni,	
ʻ ʻ
karvon   yo llari   o tgan   joylarni   o z   ko zlari   bilan   ko rish   istagini   bildirmoqdalar.	
ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
Ushbu   davlatning   O zbekistondagi   elchisi   Oreliya   Bushez,   yiliga   20   ming   nafar	
ʻ
fransuz sayyohlari mamlakatimizga tashrif buyuradi deb prognoz bermoqda. Luvr
muzeyidagi   ko rgazma   sharofati   bilan   bu   ko rsatkich   bundanda   yuqori   bo ladi.	
ʻ ʻ ʻ
O zbekistonga kelgan sayyohlar soni bo yicha Yevropa davlatlari orasida Fransiya	
ʻ ʻ
yetakchi o rinda turadi.	
ʻ
Prezidentimiz   Sh.M.Mirziyoyevning   tashrifi   natijalari   va   erishilgan
kelishuvlar   O zbekiston   va   Fransiya   o rtasidagi   siyosiy   va   iqtisodiy	
ʻ ʻ
munosabatlarini   yangi   bosqichda   yanada   yuqori   darajaga   ko tarilishiga,   faol	
ʻ
madaniy-gumanitar hamkorlikni bundan ham rivojlanishiga katta hissasa qo shadi	
ʻ
hamda O zbekistonni barqaror taraqqiyotiga xizmat qiladi.	
ʻ
20 II BOB. FRANTSIYA TASHQI SAVDO SIYOSATI
2.1. Iqtisodiy   rivojlanish   evolyutsiyasi
Frantsiyadagi   hozirgi   iqtisodiy   vaziyat   mamlakatning   urushdan   keyingi
rivojlanishi   bilan   bog'liq  bo'lib,  u  nafaqat   iqtisodiyotning  bozor   tutqichlaridan
foydalanishga,   balki   indikativ   rejalashtirish   va   dirigizm   deb   ataladigan   atipik
yondashuvlardan   foydalanishga   asoslangan   edi.   Iqtisodiy   rivojlanishning
frantsuz   modelida   u   yoki   bu   urg'uning   kuchayishi   ko'pincha   hukumat
darajasida   ham,   Frantsiyadagi   pozitsiyalari   boshqa   ko'plab   mamlakatlarga
qaraganda   muhimroq   bo'lgan   tadbirkorlar,   ishchilar   va   kasaba   uyushmalari
darajasida ham jiddiy inqirozlarga olib keldi. Aynan shu xususiyatlarda yotadi
originallik   Frantsiya   iqtisodiyoti,   qaysi   ko'pincha   chaqirdi   rejalashtirilgan   va
bozor yondashuvlarining gibridi.
Shuni   ta'kidlash   kerakki,   an'anaviy   ravishda   fransuz   iqtisodiyoti
davlatning   kuchli   ta'siriga   ega   bo'lib,   urushdan   keyingi   barcha   rivojlanish
Keynscha tartibga solishga asoslangan edi. 
"Farovonlik   davlati"   (ixtiyoriy   farovonlik).   Aynan   davlatning   iqtisodiyotdagi
o‘rni   yuqori   bo‘lgani   uchun   ham   shunday   tizim   yaratilgan   ko'pincha   statistik
model   deb   ataladi.   Mamlakatning   sobiq   bosh   vazirlaridan   biri   Eduard
Balyadurning frantsuz davlatini  rejalashtiruvchi davlat (letat planificateur) deb
atagani   bejiz   emas ,   frantsuz   statizmining   rejalashtirilgan   tabiatini   nazarda
tutadi   37
  . Ikkinchi jahon urushidan keyin Fransiyaning iqtisodiy rivojlanishida
rejalashtirish   institutining   ahamiyatini   mashhur   fransuz   iqtisodchisi   Raymon
Barr   ko‘rsatib   o‘tgan.   Frantsiyaning   ushbu   tajribasi   Xitoyda   faol
qo'llanilayotgani   ham   qiziq.   Shunday   qilib,   xitoylik   iqtisodchi   Jinven   Lining
fikriga   ko'ra:   "indikativ   rejalashtirish   -   bu   korxonalar   mustaqilligini   saqlab
qolgan   holda   davlat   rejalashtirishdir".   38  
Shubhasiz,   bunday   talqin   allaqachon
XXR tajribasiga mos keladi.
Yaponiyada ushbu tajriba quyidagi talqinni oldi: "indikativ rejalashtirish -
bu ma'lumotni taqdim etish orqali xususiy korxonalar uchun davlat tomonidan
21 shakllantirilgan   vazifalarni   amalga   oshirishga   qaratilgan".   Bir   qator   boshqa
talqinlar   ham   mavjud:   "indikativ   reja   -   bu   davlat   korxonalari   uchun   davlat
buyurtmasi   shaklida   bajarilishi   kerak   bo'lgan   vazifalar   to'plami,   lekin   xususiy
korxonalar   davlatning   harakatlariga   moslashishi   kerak"   -   bu   talqin   Fransiya
tajribasiga   eng   yaqin,   u   sovet   iqtisodchilari   orasida   keng   tarqalgan,   xususan,
professor L.I.ning asarlarida ishlab chiqilgan. Gluxareva.
Shuni   ta'kidlash   kerakki,   frantsuz   iqtisodiyotidagi   tartibga   solish
tizimining o'zi odatda hukumat aralashuvining yuqori darajasini hisobga olgan
holda   "dirigiste"   deb   nomlangan   va   rejalashtirish   va   prognozlash   "dirigiste"
ning mazmuni edi.
Amaliyot   indikativni   amalga   oshirish   rejalashtirish   V   dunyo   amalga
oshirildi;   bajarildi   yoqilgan   50   yildan   ortiq.   Bir   qator   uchinchi   dunyo
mamlakatlarida   indikativ   rejalashtirish   imkoniyatlaridan   samarali   foydalanish
transformatsiya   jarayonida   xarajatlarni   kamaytirishga   qanday   yordam   bergani
haqida   yetarlicha   misollar   mavjud.   Urushdan   keyingi   Yevropa   davlatlari,
xususan,   Fransiya   bu   ruxsat   berilgan   safarbar   qilish   milliy   resurslar,   yuborish
orqali   ularning   yoqilgan   tiklanish   va iqtisodiy tiklanish.
Hammasi   xilma-xillik   tizimlari   rejalashtirish,   mavjud   Bugun   V   dunyo,
mumkin   uch   turga   bo'linadi:   Yevropa   (Frantsiya,   Germaniya),   Shimoliy
Amerika   (AQSh,   Kanada)   va   Osiyo   (Yaponiya,   Janubiy   Koreya)   rejalashtirish
tizimlari.   Shuni   ham   ta'kidlashni   istardimki,   sobiq   Sovet   Ittifoqida   indikativ
rejalashtirish nazariyasi va amaliyoti quyida muhokama qilingan mamlakatlarda
qo'llanilgan   usullardan   sezilarli   darajada   farq   qiladi,   chunki   SSSRda
rejalashtirish keng qamrovli va direktiv edi. Aynan shu tajriba urushdan keyingi
o'n yilliklarda Frantsiya va boshqa mamlakatlarda qo'llanilgan.
Umuman olganda, Frantsiyada iqtisodiy rivojlanishning hozirgi 
dinamikasini uchta asosiy bosqichda tavsiflash mumkin:
Birinchidan   bosqich (  1947-1975  ).   gg.)   —   "Ulug'vor  o'ttiz yil."
22 Ushbu bosqichda eng jiddiy makroiqtisodiy o'zgarishlar Frantsiyada sodir
bo'ldi.   Shunday   qilib,   1949–1969   yillarda   yalpi   ichki   mahsulot   o rtacha   4,6%ʻ
ga (sanoat ishlab chiqarishi) o sdi.	
ʻ   —   yoqilgan   5.3   %).
Urushdan keyingi yillarda Fransiya iqtisodiyotida ilmiy-texnikaviy inqilob
ta’sirida.   sodir bo'ldi   sifat jihatdan tarkibiy taraqqiyot va yangi iqtisodiy model
shakllana boshladi, uning rivojlanishi ikki bosqichda sodir bo'ladi.
Birinchisida   (60-yillarning   boshi   va   o'rtalarigacha)   sanoat   modelining
shakllanishi  yakunlandi   —   baham  ko'ring   bandlik   V   sanoat   o'sadi   tez   sur'atda
Va   faqat   V   70-yillar   yillar   bu   tendentsiya   barqarorlashmoqda.   Ikkinchi
bosqichda   sanoatning   umumiy   yalpi   ichki   mahsulotdagi   ulushi   xizmat
ko‘rsatish   sohasida   yuqori   o‘sish   sur’atlari   bilan   bosqichma-bosqich   pasayib
boradi.   Xizmat   ko'rsatish   sohalarining   butun   majmuasi   Frantsiya   aholisining
taxminan   to'rtdan   uch   qismini   qamrab   oldi.   Qishloq   xo'jaligi   ulushi   muttasil
kamayib   bormoqda,   bu   esa   ushbu   sohada   mehnat   unumdorligining   ulkan
o'sishini ta'kidlaydi.
Shunday   qilib,   frantsuz   iqtisodiyotining   tarkibiy   qayta   qurishi   paydo
bo'lgan   sharoitda   amalga   oshirildi.   zamonaviy   yevropalik   ittifoq,   A,   shuning
uchun,   sharoitlarda   sifat jihatidan   Yevropa mintaqasida yangi raqobat.
Shuni ham ta'kidlash kerakki, dirigiste boshqaruvi davri, ehtimol, yagona
edi   V   urushdan   keyingi   tarix   G'arbiy   muvaffaqiyatli   katta   miqyosda   loyiha
iqtisodiyotda   davlatning   bevosita   ishtiroki   va   Fransiyada   rejalashtirish
institutining takomillashuvi  tufayli inqirozni  yengib chiqdi  va ishlab chiqarish
va   ijtimoiy   rivojlanishning   tizimli   siyosati   yordamida   barqaror   va   o'sib
borayotgan iqtisodiyotni yaratish mumkin bo'ldi.  63
Ikkinchi   bosqich (1975-1990).   gg.)   —   davr   sanoat   qayta yo'naltirish.
Bu   davrda   hukumatning   o z   oldiga   qo ygan   asosiy   maqsadlari	
ʻ ʻ
quyidagilardan   iborat   edi:   mamlakat   iqtisodiy   tuzilmasini   xalqaro
integratsiyaning   yangi   sharoitlariga   moslashtirish,   transmilliy   korporatsiyalar
yaratish,   jahon   bozori   bilan   aloqalarni   mustahkamlash,   yo nalish.	
ʻ   yoqilgan
23 qo'llab-quvvatlash   davlat   eng   raqobatbardosh   eksport   tarmoqlar   — avtomobil,
samolyot, kimyo, elektrotexnika, oziq-ovqat ishlab chiqarish  .
"Sanoatni   qayta   yo'naltirish"   siyosatiga   muvofiq   ,   sharoitga
moslashtirilgan   chuqurchalar   yevropalik   integratsiya,   ishlab   chiqilgan   davlat
sanoat   dasturlari.   Harbiy-sanoat   sohasiga,   uning   doirasida   strategik   va   taktik
yadroviy   kuchlarni   rivojlantirish   va   modernizatsiya   qilishga   alohida   e’tibor
qaratildi.   Shu   bilan   birga,   harbiy   ishlab   chiqarishning   40%   davom   etayotgan
edi   yoqilgan   eksport.   Ovoz balandligi   tashqi savdo   aylanmasi   V   davr   berilgan
bosqich   ichida   Frantsiya   olti   baravar   o'sdi:   1975   yilda   106   milliard   dollarni,
1985 yilda 206 milliard dollarni, 1990 yilda 443 milliard dollarni tashkil etdi  64 
.
Orasida   100   eng katta   sanoat   korxonalar   mamlakatlar   Yevropa   V   1961 yil
yil   edi   faqat 10 frantsuz. 1994 yilda esa ularning soni 25 taga yetdi.
Shunday qilib, biz  indikativ rejalashtirish  instituti  tufayli  degan  xulosaga
kelishimiz mumkin   Fransiya   modernizatsiya qilishga muvaffaq bo‘ldi   tuzilishi
sanoat   ishlab   chiqarish,   shu   orqali   jahon   miqyosidagi   mavqeini
mustahkamlaydi.
Uchinchi   bosqich   (  1991-2015  yillar   gg.)   —   davr   iqtisodiy   turg'unlik
Keyin   tez   iqtisodiy   o'sish   Fransiya   ichida   ikkinchi   yarmi   90-yillar   yillar
jiddiy   qiyinchiliklarga   duch   keldi.   Fransuz   iqtisodiy   modelining   xarajatlari
barcha   rivojlangan   mamlakatlar   uchun   umumiy   muammolarga   qo'shildi   -
iqtisodiyotni   haddan   tashqari   tartibga   solishning   yuqori   darajasi,   inflyatsiya.
Va   inqiroz   davlat   moliya,   og'irlashgan   mavjudligi   ulkan   Va   moliyaviy
samarasiz   davlat   sektori.   Bularning   barchasi   birgalikda   milliy   iqtisodiyotning
o'zgargan   ichki   va   tashqi   sharoitlarga   munosib   javob   berish   qobiliyatini
sezilarli darajada zaiflashtirdi.
Ko'rib   chiqilayotgan   deyarli   butun   davr   davomida   ishsizlikning   doimiy
yuqori   darajasi   saqlanib   qoldi   (11-12).   %);   doimiy   o'sib   borayotgan   o'rtacha
davomiyligi   bilan   turg'un   xarakterga   ega   edi.   Va   1991-1995   yillarda.
Bandlikning   o'sish   sur'ati   butunlay   kamaydi   uchun   nol.   Qanaqasiga   oqibati,
keskin   kamaydi   shaxsiy   iste'mol,   Nima   aylandi   ichki   talabning   faqat   davlat
24 iste'moli hisobidan ta'minlanishi va hatto ancha faol eksport dinamikasi ham yalpi
ichki mahsulotning yillik o'sishini 1,1%  dan ortiq darajada ta'minlay olmadi .
1993 yilda yana bir muhim voqea kuchga kirishi bo'ldi   Maastrixt   kelishuv
O   yaratish   yevropalik   ittifoq   Va   V   1999  yil   ichida   Fransiya   bilan  birga   Bilan
boshqalar   Evropa Ittifoqiga a'zo davlatlar yagona Evropa valyutasini -   yevroni
joriy qilmoqdalar  .
Shunday   qilib,   frantsuz   iqtisodiy   rivojlanish   modeli   quyidagi   xususiyatlar
bilan tavsiflanadi  :
1. Fransuz   rejalashtirish   modeli   iqtisodiyot   tarkibida   davlatning
salmoqli   ulushiga   asoslangan   bozor   iqtisodiyotining   maxsus   mahsulotidir.
Asosiy   qoidalar   davlat   va   boshqa   xo'jalik   yurituvchi   sub'ektlarning
manfaatlarini muvofiqlashtirish va harakatlarini uyg'unlashtirishdan iborat.
2. Markazlik   va   indikativ   rejalashtirish   tamoyillariga   asoslangan
“iqtisodiy dirigizm”  mafkurasining mavjudligi .
3. Indikativ   rejalar   xususiy   sektor   va   milliy   sanoat   korxonalari   ishlab
chiqarish   va   investitsiyalar   sohasida   o'zaro   izchil   rejalar   ishlab   chiqishlari
sharti bilan tuzildi  .
4. Model   indikativ   rejalashtirish   ichida   Frantsiya,   V   o'rtacha,   shakllandi
yoqilgan   5   yillar   va uch qismdan iborat:
 birinchisi   makroiqtisodiy   ko'rsatkichlarni   ishlab   chiqish
prognozini o'z ichiga oladi, ular asosida o'rta muddatli rejalarning maqsadlari
shakllantiriladi;
 ikkinchi   qism   davlat   investitsiyalari   va   transfert   to‘lovlari
dasturini qamrab olgan bo‘lib, ushbu dasturni amalga oshirish majburiydir.
 uchinchi   Qism   taxmin qiladi   reja   rivojlanish   individual  tarmoqlar.
5. Frantsiyada   rejalashtirish   modelining   rivojlanishi   rejalashtirishning
uch   bosqichining   bosqichma-bosqich   o'zgarishi   bilan   tavsiflanadi:   direktiv
rejalashtirish (1947–1960), indikativ rejalashtirish (60-yillarning o'rtalari - 90-
yillarning boshi), strategik rejalashtirish (90-yillarning boshi).
25 5.1. Direktiv   rejalashtirish   bosqichida   po'lat,   elektr   energiyasi   ishlab
chiqarish   hajmlari,   o'rnatish   narxlar   yoqilgan   Hammasi   mahsulotlar   Va
Yaratilish   tizimlari   nazorat   qilish   tugadi   ular.   ostida   Energiya   resurslari,
sug urta   kompaniyalari,   yirik   banklar   va   qator   yetakchi   firmalar   bevositaʻ
davlat nazoratiga o tdi.	
ʻ
5.2. Ikkinchi   bosqich   davlat   va   xususiy   sektor   pozitsiyalarini
muvofiqlashtirish   bilan   tavsiflanadi.   Aynan   ichida   berilgan   bosqich
kompaniyalar   Va   tadbirkorlar   rohatlaning   keng   erkinlik.   Yuqoridan   pastga
rejalashtirish   tizimi   maslahatlashuv   va   muvofiqlashtirish   tamoyillari   asosida
shakllangan pastdan yuqoriga tizim bilan almashtirilmoqda.
5.3. Bosqich   strategik   rejalashtirish   belgilangan   boshlanishi   rivojlanish
G'arb   mamlakatlari   milliy   bozorlarining   yaqinlashuvi   sharoitida   zarur   bo'lib
qolgan   strategik   rejalar.   Bunday   rejalashtirish   davlat   maqsadli   dasturlarini,
jumladan, turli moliyaviy imtiyozlar va preferensiyalarni ishlab chiqish bilan
tavsiflanadi .
6. Frantsiyada   strategik   rejalashtirish   indikativ   rejalashtirishdan   sifat
jihatidan   farq   qiladi.   Shunday   qilib,   strategik   rejalashtirish   doirasida
iqtisodiyotni   rivojlantirishning   oltita   asosiy   yo‘nalishi   belgilandi:   milliy
valyuta   kursini   mustahkamlash   va   bandlikni   ta’minlash,   ta’lim,   ilmiy
tadqiqotlar, aholini ijtimoiy himoya qilish, davlat infratuzilmasini yaxshilash,
innovatsiya va ilmiy-tadqiqot ishlarini rag‘batlantirish.
7. IN   asos   tizimlari   strategik   rejalashtirish   Fransiya   yotqizilgan   tamoyili
minimal   aniq   raqamlar   bilan   davlat   dasturlarini   ishlab   chiqish.   Dastur
ko‘rsatkichlarini amalga oshirish bo‘yicha tadbirlar ro‘yxati har bir ma’muriy-
hududiy birlik tomonidan bevosita hududlarda shakllantiriladi. Buning uchun
markaziy   va   mahalliy   hokimiyat   organlari   o‘rtasida   rejali   shartnomalar
tuziladi.   Hokimiyat   darajasidagi   munosabatlarni   "shartnomalashtirish"
jarayoni   vertikal o'rnatilgan   o'tish   dan   topshirish   Kimga   samarali   o'zaro ta'sir. 
26 2.2. Frantsiyada tashqi savdosi integratsiyani chuqurlashuvi
Zamonaviy   sharoitda   milliy   iqtisodiyotlarning   o’zaro   bog’liqligi   va
munosabatlari   har   xil   mamlakatlar   tinchlik   Bilan   hamma   yil   bo’lish   Hammasi
Ko’proq   tor   Nima   xalqaro   iqtisodiy   munosabatlarning,   jumladan,   xalqaro
savdoning turli shakllarining jadal rivojlanishida namoyon bo’ladi. Xalqaro savdo
Frantsiyaning   raqobatbardoshligiga   ta’sir   qiladi,   chunki   xalqaro   savdo   uning
mahsulotlari   raqobatbardoshligining   ko’rsatkichidir.   Milliy   mahsulotining
taxminan   1/7   qismi   eksport   qilinadi.   Tovar   va   xizmatlar   milliy   eksportining   4/5
qismi sanoat hissasiga to’g’ri keladi.
Integratsiya   omili   Frantsiyadagi   savdo   tarkibiga   muhim   ta’sir   ko’rsatadi,
chunki eksport  va importning asosiy  hajmi Evropa Ittifoqi  mamlakatlariga to’g’ri
keladi.
Tovarlarni eksport qilish   va   xizmatlar
2017-yilda Fransiya tovar va xizmatlar eksport qiluvchi beshtalik qatoriga
kirdi, Xitoydan keyin (2,4 trillion AQSh dollari/10,7 foiz)  jahon eksportining 3,5
foiziga   teng   bo’lgan   798   milliard   dollar   eksport   qilgan   beshinchi   iqtisodiyotga
aylandi.   jahon   eksporti),   AQSH   (2,3   trillion   dollar).   AQSh/10,2   foiz,   Germaniya
(1,7   trillion   dollar).   AQSh/7,6%)   va   bilan   eng   kichigi   bo’shliq   orqali   —   Buyuk
Britaniya   (785   milliard   Qo’g’irchoq.   AQSh   /   3,7%).   IN   2014   yil   yil   tomonidan
Ushbu   ko’rsatkich   bo’yicha   Frantsiya   dunyoda   4-o’rinni   egalladi   (853   milliard
dollar, ammo 2015 yilda eksportning sezilarli darajada pasayishi tufayli mamlakat
bir pozitsiyani yo’qotdi);
Evropa   Ittifoqi-28   doirasida   Frantsiya   tovarlar   va   xizmatlar   eksporti
bo’yicha 2-o’rinni egallaydi ,  bu mamlakat Evropa Ittifoqining barcha eksportining
10%   ni   tashkil   qiladi.   Ko’rib   chiqilayotgan   davrda   frantsuz   eksporti   3,2%   ga
kamaydi, bu mutlaq ma’noda 3,5 milliard  
dollarni tashkil etadi.
Tovarlarni  eksport qilish
2017 yilda tovarlarning asosiy eksportchilari Xitoy (2,2 trillion dollar/jahon
mahsulot   eksportining   12,7%),   AQSh   (1,5   trillion   dollar/8,9%),   Germaniya   (1,4
27 trillion dollar/8,2%),   Yaponiya   (689   milliard   Qo’g’irchoq.   US/4.0).  U muman   2017
yil   tomonidan   solishtirish   Bilan   2008 yil   jahon tovar savdosining dinamikasi ijobiy
bo’lib,   10   yil   davomida   11   foizga   oshib,   2008   yildagi   15,7   milliard   AQSh
dollaridan 2017 yilda 17,4 milliard AQSh dollariga yetdi. Shu bilan birga, 2016 yil
2014   yilga   nisbatan   tovar   eksportining   keskin   qisqarishi   bilan   tavsiflanadi,
pasayish 4,4 trillion dollarni (minus 3%) tashkil etdi.
Frantsiya   tovarlar   eksporti   bo’yicha   dunyoda   7-o’rinni   egallaydi   (2016
yilda   8-o’rin),   shuning   uchun   2017   yilda   frantsuz   tovarlarining   uchinchi
mamlakatlarga   eksporti   qiymati   bo’yicha   548,5   milliard   AQSh   dollarini   tashkil
etdi, bu  jahon tovar   eksportining 3,2  foiziga  va 21,1  foizga  teng.  mamlakat   yalpi
ichki   mahsulotiga   nisbatan   %.   Yevropa   Ittifoqi-28   (5,7   trillion   dollar)   ichida
Fransiya   Germaniya   (25%)   va   Niderlandiyadan   (9,8%)   keyin   3-o’rinda   (Yevropa
umumiy   hajmining   9,7%).   Shuningdek,   mamlakatda   2017   yilga   nisbatan   2017
yilda tovar eksportida pasayish tendentsiyasi kuzatildi (minus 8,5%).
Fransuz   tovarlari   eksporti   tuzilishi   Germaniya   yoki   Buyuk   Britaniyaga
nisbatan ancha universaldir.   Bu   ta’kidlaydi   ko’p qirralilik   iqtisodiyot   Va   nisbatan
past   darajasi   integratsiya   V   MRI.   Zaif   joy   -   ahamiyatli   baham  ko’ring   oziq-ovqat
va Fransiya eksportida sanoat xomashyosi.
2017-yilda Fransiya eksportida 2010-yilga nisbatan samolyotlar va kosmik
kemalar   yetkazib   berish   hajmi   qariyb   65   foizga,   46,4   milliard   dollardan   76,8
milliard dollargacha oshgan.   AQSh,   Nima   ga teng   Ko’proq   13%   jami   tovar   eksport
Fransiya.   Shuningdek   xarajatlar   Qayd   etish   joizki,   aviatsiya   texnikasi   va   kosmik
kemalar   Fransiya   eksportining   asosini   tashkil   qiladi.   Bundan   tashqari,   dori-
darmonlarni   sotish,   birinchi   navbatda,   Ispaniya   va   Buyuk   Britaniyaga   20%   ga
oshdi.   Avtomobil   savdosi   40   foizga   kamaydi.   Uskunalar   yetkazib   berish   (2,8%),
kosmetika,   zargarlik   buyumlari,   kiyim-kechak,   poyabzal,   parfyumeriya   savdosi
ham   oshdi.   Qishloq   xo’jaligi   mahsulotlari   va   oziq-ovqat   mahsulotlari   eksporti
qiymati bo’yicha Frantsiya faqat AQShdan keyin ikkinchi o’rinda turadi.
Eksport   xizmatlar
28 Jahon   xizmatlari   eksporti   o’sish   tendentsiyasi   bilan   tavsiflanadi,   shuning
uchun   10   yil   davomida   dunyo   bo’ylab   xizmatlar   eksporti   33   foizga   o’sdi,   bu
qiymat jihatidan 1,3 trillion  AQSh dollariga teng.
Frantsiyada ushbu ko’rsatkichning dinamikasi ham global tendentsiyalarga
mos   keladi   va   2017   yilda   yil   U   ortdi   yoqilgan   25   milliard   Qo’g’irchoq.   AQSh
Bilan   224   milliard   Qo’g’irchoq.   AQSh   V   2008 yil   yil   uchun   249   milliard   AQSH
dollari   2017   yilda   (+10%).   Mamlakat   dunyoda   to’rtinchi   o’rinni   egallaydi   va
global   xizmatlar   eksportining   4,7%   ni   tashkil   qiladi,   bu   AQSh   (781   milliard
dollar / global xizmatlar eksportining 14,6%), Buyuk Britaniya (351 milliard dollar
/ 6,6%) va Germaniya (304 dollar) kabi mamlakatlardan keyin. milliard).   AQSh /
5,7%).   IN   ichida   YI   iqtisodiyot   Fransiya   hisoblanadi   uchinchi   tomonidan   jildlar
eksport   xizmatlar   yoqilgan   uni   kerak   sherlar   baham  ko’ring   eksport   xizmatlar   YI
—   deyarli   11%.   Xarajatlar   Eslatma,   Nima   Xizmatlar   eksporti   mamlakatga   yalpi
ichki mahsulotning 9 foizini olib keladi.
Fransiyaning   eksport   qiluvchi   korxonalari   sonini   ko’paytirish   maqsadida
Fransiya   hukumati   eksportni   qo’llab-quvvatlash   bo’yicha   quyidagi   chora-
tadbirlarni o’z ichiga olgan chora-tadbirlar rejasini amalga oshirmoqda:
 soddalashtirish  kirish	  yoqilgan	  tashqi	  bozorlar	  va	  hamrohlik	 
3000	
  Frantsiya korxonalari 2020 yilgacha;
 Yaratilish   har yili   yangilangan   katalog   uchun   ko’p,   o’z ichiga olgan  
mamlakatda va xorijda ishlaydigan tashqi savdo maslahatchilarining aloqalari;
 amalga oshirish   dasturlari   stajirovkalar   ichida   frantsuz  
kompaniyalar,   ishlaydi   uchun   universitet talabalari va bitiruvchilari uchun chet 
elda ishga joylashish imkoniyatlarini izlayotganlar uchun;
 chora-tadbirlar   tomonidan   soddalashtirish   tadbirlari   ko’p;
 vakillarini jalb qilish   KO’Blarga   ishtirok etish   chet elda   sayohat  
Frantsiya  vazirlari;
 daromad   Va   modernizatsiya   asboblar   moliyaviy   qo’llab-quvvatlash  
eksport;
 konsentratsiya   ajratilgan   mablag’lar   yoqilgan   qo’llab-quvvatlash  
29 ustuvorlik   kichik va o’rta biznesni rivojlantirish uchun mamlakat/sanoat guruhlari;
 takomillashtirish   usullari   baholashlar   taqdim etilgan xizmatlar  ;
 rag’batlantirish   foydalanish imkoniyati   Va   aniqlik   ma’lumot   tashqi 
savdo faoliyati   tomonidan   yaratish   Xorijdagi Internet portallari va savdo uylari;
 rivojlanish   moslashuvchan   format   eksport   uyushmalar   korxonalar;
 takomillashtirish   strategik   rejalashtirish.
Import   tovarlar   v a   xizmatlar
2017   yilda   import   bo’yicha   yetakchi   davlatlar   tovarlar   va   xizmatlar
po’latdir   shunday   mamlakatlar,   Qanaqasiga   AQSh   (2.9   trillion   Qo’g’irchoq.
AQSh/13,1%   dan   dunyo   import),   Xitoy   (2.2   trillion  dollar/10%),  Germaniya   (1,5
trillion   dollar/6,6%),   Buyuk   Britaniya   (841   milliard   dollar/3,8%)   Va   Yaponiya
(835.6   milliard   Qo’g’irchoq.   AQSh / 3,8%).
Geografik   tuzilishi   eksport   Va   import
Frantsiyaning   asosiy   eksporti   doimiy   ravishda   Evropa   Ittifoqi
mamlakatlariga to’g’ri keladi, shuning uchun 2017 yilda Evropa Ittifoqi mintaqasi
mamlakatlari   Frantsiya   eksportining   59,1   foizini   yoki   444,6   milliard   dollarni,
boshqa   Evropa   mamlakatlari   -   54,9   milliard   dollarni,   Osiyo   mamlakatlari   -   96,3
milliard   dollarni,   Amerika   -82,7   milliard   Qo’g’irchoq.   AQSh,   Afrika   —   48.1
milliard   Qo’g’irchoq.   AQSh,   O’rta   Va   Yaqin Sharq – 25,6 mlrd dollar .
Frantsiya   importi   ham   asosan   Yevropa   Ittifoqidan   keladi   (440,5   milliard
dollar).   yoki   57,5%   jami   import   mamlakatlar),   yoqilgan   boshqa   mamlakatlar
Yevropa   majbur edi   7,2%,   yoqilgan   Shimoliy va Janubiy Amerika - 9,3%, Afrika -
4,5%,   Yaqin   va   O’rta   Sharq   Frantsiyaga   14,5   mlrd   dollarlik   tovar   va   xizmatlar
import qiladi, bu esa 1,9% ga to’g’ri keladi.
Fransuz   eksportining   (importining)   geografik   tuzilishini   hisobga   olgan
holda biz asosiy hamkor mamlakatlarni 3 guruhga ajratdik.
Fransiya   -  Germaniya
Germaniya   Fransiyaning   eksport   va   import   bo’yicha   asosiy   savdo   sherigi
hisoblanadi.   2017-yilda   Fransiyaning   Germaniyaga   eksporti   77,3   milliard   AQSh
dollarini   tashkil   etdi.   9,6%   jami   eksport   Frantsiya,   AQShdan   oldinda   Va   Buyuk
30 Britaniya.   Fransiyaning   Germaniyadan   importi   102   milliard   AQSh   dollarini   yoki
Fransiya importining 12,1 foizini tashkil qiladi. Savdo taqchilligi   orasida   Fransiya
Va   Germaniya   ba’zilari   ulg’aygan   V   2015 yil   yil   tomonidan   solishtirish   Bilan   2014
yil   yil, qisman aerokosmik eksportning pasayishi va xuddi shu sektorda importning
oshishi bilan bog’liq.
Germaniyaning   Fransiyaga   savdo   qaramligi   nisbatan   cheklangan.   2017-
yilda   Fransiya   Germaniyaning   savdo   hamkorlari   (102   milliard   dollar)   orasida
ikkinchi o’rinni egalladi.
Frantsiya va Germaniya iqtisodiyoti  o’zaro bog’liq va bir-birini to’ldiradi.
Frantsiya   Milliy   Statistika   va   Iqtisodiy   Tadqiqotlar   Instituti   (INSEE)
ma’lumotlariga   ko’ra,   Germaniyada   2816   frantsuz   kompaniyalari   (evrozonada
faoliyat yurituvchi barcha frantsuz kompaniyalarining 30%) ishlaydi va 352 ming
ish   o’rinlarini   ta’minlaydi,   ular   ishlab   chiqaradi   aylanmasi   V   137   milliard   evro
(ayniqsa   V   qayta ishlash   sanoat).   Orasida   Bundan tashqari, Fransiyada 3200 nemis
kompaniyasi faoliyat yuritib, 310 ming kishini ish bilan ta minlamoqda.ʼ
Fransiya   —   AQSh
So’nggi o’n yilliklarda Frantsiya va Qo’shma Shtatlar o’rtasida so’nggi bir
necha   yil   ichida   rivojlanishda   davom   etgan   etuk   tijorat   munosabatlari   rivojlandi.
2008   yilda   Fransiya   va   AQSh   o’rtasidagi   o’zaro   savdo   aylanmasi   14   foizga
qisqargan   bo’lsa,   2017   yilda   2016   yilga   nisbatan   16   foizga   o’sib,   139,2   milliard
dollarni   tashkil   qildi.   Har   bir   mamlakat   eksport   bo’yicha   yuqori   o’rinlarni
egallaydi:   2015   yilda   Frantsiya   Qo’shma   Shtatlardan   import   qiluvchi   12-o’rinni
egalladi. Har ikki davlat transport uskunalari, mashinalar, kimyo va farmatsevtika
mahsulotlari kabi yuqori sifatli mahsulotlar almashinuviga asoslangan muvozanatli
savdoga ega.
Fransiya   —   Xitoy
1997-yil   16-mayda   qabul   qilingan   qo’shma   bayonotda   “To’liq   sheriklik”
deb   atalgan   Fransiya-Xitoy   munosabatlari   2004-yilda   “Har   tomonlama   strategik
sheriklik”ga aylantirildi.
31 Frantsiya   va   Xitoy   o’rtasidagi   iqtisodiy   sheriklik   o’zaro   investitsiyalarni
rivojlantirish   va   sanoat   hamkorlikni,   ayniqsa   aviatsiya   va   qurilish
muhandisliklarini   chuqurlashtirishga   qaratilgan.   yadroviy   energiya,   V   qaysi   edi
rivojlangan   qo’shma   dasturlari.   2014-yilda Tyantszinda Airbus konveyerini yig’ish
bo’yicha kelishuvning yangilanishi va 2015-yilda A330 samolyotini ishlab chiqish
va   yetkazib   berish   markazini   ochish   to’g’risidagi   bitimning   imzolanishi   muhim
voqea   bo’ldi.   Fransiya-Xitoy   munosabatlari   atrof-muhit   va   barqaror   rivojlanish,
qishloq xo’jaligi, oziq-ovqat, sog’liqni saqlash va moliyaviy xizmatlar kabi boshqa
istiqbolli yo’nalishlarda ham rivojlanmoqda.
Iqtisodiy   va   savdo   birjalari   ijobiy   dinamika   bilan   ajralib   turadi,   ammo
baribir   kuchli   nomutanosiblik   mavjud.   2015   yilda   savdo   kamomadi   28   milliard
dollarni   tashkil   etdi.   Xitoy   Frantsiyaning   ikkinchi   yirik   eksportchisi   bo’lib,
Frantsiya   bozorining   9%   ni   tashkil   qiladi.   Xitoydan   Frantsiya   importi   asosan
kompyuter,   elektron   va   optik   tovarlar   (30%)   va   to’qimachilik   va   charm
mahsulotlari (23%)dan iborat.
Ikki tomonlama savdoda “asosiy shartnomalar” hamon muhim o’rin tutadi
munosabatlar   Fransiya   Va   Xitoy,   O   Qanaqasiga   guvohlik   berish   muvaffaqiyatlar
Airbus,   Airbus   Fuqarolik yadro sektorida vertolyotlar, AREVA va EDF. Fransiya-
Xitoy   hamkorligi   2010-yilda   davlat   rahbarlarining   yadro   yoqilg isi   aylanishiningʻ
barcha   bosqichlarini   qamrab   oluvchi   to liq   sheriklik   munosabatlarini   o rnatish	
ʻ ʻ
to g risidagi   qarori   hamda   2015-yilda   fuqarolik   atom   energetikasi   sohasidagi	
ʻ ʻ
hamkorlik   to g risidagi   qo shma   bayonotning   qabul   qilinishi   bilan   yanada	
ʻ ʻ ʻ
mustahkamlandi..   2016   yilda   Hinkley   Point   C   loyihasining   tasdiqlanishi   bilan
keyingi   taraqqiyotga   erishildi   20   yildan   ortiq   vaqt   davomida   Frantsiya   sanoati
(AREVA,   Alstom,   EDF)   Xitoyda   fuqarolik   atom   elektr   stantsiyalarini   qurishda
muhim rol o’ynadi (Dia Bay va). Ling Ao o’simliklari). Taishan tog’li mintaqasida
ikkita   elektr   stantsiyasining   qurilishi   uzoq   muddatda   bu   hamkorlikni
mustahkamlashga yordam berdi.
Fransiya   -  Braziliya
32 Braziliya   va   Fransiya   o rtasidagi   diplomatik   aloqalar   2006-yil   may   oyidaʻ
Prezident   Lula   tomonidan   boshlangan   strategik   hamkorlikni   yaratish   orqali
kengaytirildi.
Fransuz   kompaniyalari   Braziliyada   faoliyat   yuritib,   500   ming   kishini   ish
bilan   ta’minlaydi.   Ikki   tomonlama   savdo   kuchli   frantsuz   eksporti   (4,7   milliard
dollar),   V   ga   eksport   qilishda   Frantsiyadan   Braziliya   sezilarli   darajada   kamaydi
(minus   20%   so’nggi 10 yil ichida.
Braziliya   hisoblanadi   yetakchi   bozor   Fransiya   va   Lotin  Amerikasi,   tortadi
ikki   mintaqaga frantsuz eksportining uchdan bir qismi  Meksika (19%), Argentina
(11%), Kolumbiya va Chili (8%)dan ancha oldinda. Braziliyaning Fransiya tashqi
savdosidagi   o’rni   barqarorligicha   qolmoqda,   bu   Fransiyaning   umumiy   savdo
oqimlarining 1% dan kamrog’ini tashkil etadi. An’anaviy ravishda Frantsiya   sotib
oladi   V   Braziliya   qishloq xo’jaligi   mahsulotlar   (25%)   Va   moy   (19%)   Va   Hammasi
tez-tez   sotib   oladi   sanoat   tovarlar   (11%).   frantsuz   eksport   V   Braziliya   V   asosan
dan   iborat   asbob-uskunalar   va   sanoat   mahsulotlaridan   (aviatsiya   mahsulotlari,
avtomobil   uskunalari   va   transport   vositalari,   farmatsevtika   mahsulotlari   va
boshqalar).
Fransiya   —   Birlashgan   arabcha   Amirliklar
BAA   qoladi   yetakchi   eksport   yo’nalishi   Fransiya   V   forscha   ko’rfaz,
yoqilgan   Frantsiya eksportining 3,8 milliard yevrosini tashkil etadi.
Ikki   tomonlama   savdo   hajmi   8   milliard   dollardan   sal   kamroqni   tashkil
etadi,   bu   2013-yilning   rekord   yilidan   (9,2   milliard   dollar)   6,5   foizga   va   2015
yildagidan 4,4 foizga kamdir. Fransiyaning BAAga eksporti 2016 yilda 6,3 foizga
kamayib, 4,2 milliard dollarni tashkil etdi.
2016-yilda   Fransiyaning   Fors   ko’rfaziga   eksport   qilinadigan   eksportining
30,7 foizi Amirliklar hissasiga to’g’ri keldi (2014 yilda 37,7 foiz), bu Fransiyaning
Saudiya   Arabistonini   (2,8   milliard   dollar)   ortda   qoldirib,   Fors   ko’rfazidagi
yetakchi eksport yo’nalishi sifatidagi mavqeini tasdiqladi.
33 Frantsiyaning   savdo   profitsiti   biroz   qisqarish   tufayli   qisqaradi   frantsuz
eksport   Va   kattalashtirish;   ko’paytirish   xarajat   import   dan   BAA   (+2%).   IN   2016
yil   yilda profitsit 2,3 mlrd dollarni tashkil etdi (o’tgan yilga nisbatan minus 9,3%).
Asos   BAAga   eksport   Airbus   mahsulotlaridan   iborat   bo’lib,   etkazib   berish
kamaygan   57%   2016   yilda   467   mln.   Biroq,   umuman   olganda,   2016   yilda   o’zaro
tovar   ayirboshlash   hajmi   2015   yilga   nisbatan   10,3   foizga   o’sdi,   bu,   xususan,
parfyumeriya   (+17,3   foizdan   444   million   dollargacha),   aloqa   uskunalari   kabi
sohalardagi yuqori eksport ko’rsatkichlari bilan izohlanadi.  
34 XULOSA
Fransiya   rejalashtirish   tizimi   iqtisodiyot   tarkibida   davlatning   salmoqli
ulushiga asoslangan bozor iqtisodiyotining alohida mahsuli hisoblanadi. Asosiy
qoidalar   davlat   va   boshqa   xo'jalik   yurituvchi   sub'ektlarning   manfaatlarini
muvofiqlashtirish   va   harakatlarini   uyg'unlashtirishdan   iborat.   Frantsiyadagi
ijtimoiy-iqtisodiy   rivojlanishning   zamonaviy   modelini   direktivdan   strategik
rejalashtirishga   o'tgan   indikativ   rejalashtirish   modeli   bilan   tavsiflash   mumkin.
Frantsiyada   strategik   rejalashtirish   indikativdan   sifat   jihatidan   farq   qiladi,
shuning uchun iqtisodiy rivojlanishning oltita asosiy yo'nalishi belgilandi: milliy
valyutani   mustahkamlash   va   bandlikni   ta'minlash,   ta'lim,   ilmiy   tadqiqotlar,
aholini ijtimoiy himoya qilish, davlat infratuzilmasini yaxshilash, innovatsiyalar
va  ilmiy-tadqiqot ishlarini rag'batlantirish;
Fransiyaning   iqtisodiy   o‘sishi   bir-birini   to‘ldiruvchi   va   bir-biriga   zid
bo‘lgan mexanizmlar  majmuasi  bo‘lgan  ijtimoiy-iqtisodiy  rivojlanish  modeliga
asoslanadi.   Shunday   qilib,   Frantsiyadagi   hozirgi   iqtisodiy   vaziyat   7   ta
tendensiya bilan tavsiflanadi.
Fransiya   iqtisodiyotining   tuzilishi   tahlil   qilinib,   Fransiya   iqtisodiyoti
strukturasi   uning   postindustrial   modelini   aks   ettirishi   isbotlandi,   bunda
iqtisodiyotda   xizmat   ko‘rsatish   sohasining   ulushi   (78,72%)   ustunlik   qiladi
tugadi   sanoat   (19,55%)   va   qishloq   dehqonchilik   (1,73%). Shuningdek, Fransiya
yalpi   ichki   mahsulotining   ko‘rib   chiqilayotgan   davrdagi   tarmoq   tuzilmasi
rivojlangan   mamlakatlar   guruhlari   doirasidagi   global   va   umumevropa
tendensiyalariga mos kelishi aniqlandi.
35 FOYDALANILGAN   ADABIYOTLAR
1.   Бабич,   А.   М.,   Павлова   Л.   Н.   Государственные   и   муниципальные
финансы : учебник для вузов / А. М. Бабич, Л. Н. Павлова. – М. : ЮНИТИ,
2002. – 687 с. 
2. Киреев, А. П. Международная экономика. В 2-х частях. / А. П. Киреев.
– М. : Международные отношения, ч.1., 1997. – 416 с. 
3. Конотопов, М. В. История экономики зарубежных стран : учебник для
вузов / М. В. Конотопов, С. И. Сметанин. – М. : КНОРУС, 2006. – 264 с. 
4.   Кудрявцев,   А.   К.   Французская   экономика   на   переломе   /   А.   К.
Кудрявцев   [и   др.]   //   Франция   на   пороге   перемен:   экономика   и   политика   в
начале XXI века; отв. ред.: А. В. Кузнецов, М. В. Клинова, А. К. Кудрявцев,
П. П. Тимофеев. – М. : ИМЭМО РАН, 2016. – С.17. 
5. Островская,  Е. П. Уровень научно-технического  развития  Франции и
её   место   в   международном   обмене   технологиями   /   Е.   П.   Островская.   –   М.   :
Русская Лютеция, 2015. – С. 125. 
6. Островская, Е. П. Франция / Е. П. Островская // Мировая экономика и
международные отношения. – 2008. – № 8. – С. 90. 
7.   Павлова,   Л.   Н.   Финансовый   менеджмент.:   учебник   для   вузов   /   Л.Н.
Павлова. М. : ЮНИТИ-ДАНА, 2012. 269 с. 
8.   Погорлецкий,   А.   И.   Экономика   зарубежных   стран   :   учебник   /   А.   И.
Погорлецкий. – СПб. : Изд-во Михайлова В. А., 2000. – 492 с. 
9.   Родыгина,   Н.   Ю.   Французский   опыт   содействия   экспортерам.
Монография. — М. : Институт Европы РАН, изд-во «Огни», 2004. – 200 с. 
36
Купить
  • Похожие документы

  • Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasida geografik mintaqalarni o`rganish
  • O`lkashunoslikda toponimlardan foydalanish masalalari
  • Maktab geografiya darslarida “litosfera” mavzusini o`rganish metodikasi
  • Qashqadaryo viloyatining madaniy landshaftlari
  • Cho`llarda tabiatdan foydalanishning geoekologik jihatlari

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha