Fransuz va o’zbek tillarini qiyoslab o’rgatishda zamonaviy pedtexnologiyalarning roli - Французский язык - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	48.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Французский язык

Fransuz va o’zbek tillarini qiyoslab o’rgatishda zamonaviy pedtexnologiyalarning roli

Купить

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI QARSHI DAVLAT UNIVERSITETI Xorijiy tillar fakulteti fransuz tili va adabiyoti kafedrasi 012-24 guruh talabasi Ibragimova Shaxnozaning “5120100 Fransuz tili ” ta ’ lim yo ‘ nalishi bo ‘ yicha bakalavr darajasini olish uchun “Fransuz va o’zbek tillarini qiyoslab o’rgatishda zamonaviy pedtexnologiyalarning roli” B I T I R U V M A L A K A V IY I S H I Ilmiy rahbar : katta o’qit. Bo’riyeva F. Himoyaga tavsiya etildi” Fakultet dekani: ___________f.f.n. Y.Hamrayeva “____”__________2016yil Qarshi-2016yil

M U N D A R I J A K i r i s h...................................................................................................................3 I BOB. I. Xorijiy tilni o’qitish metodikasi nazariyasi 1.1 Xorijiy tilni o’qitish metodikasi……………………………….…………...6 1. 2 O’rta maktablarda chet tili o’qitish maqsadlari. ………………….…….. 9 1.3 Xorijiy til o’qitish metodikasining tamoyillari ………………………………... 14 1.4 Xorijiy tilni o’qitishda psixologiya va pedagogikaning roli…………….. 19 1.5 Xorijiy tilni o’qitishda o’qituvchining o’quv va pedagogik faoliyatining tavsifi…..…………………………………………………………………………22 1.6 O’tgan davr va xozirga kunda xorijiy tillar o’qishning rivojlanish bosqichlari............................................................................................................. II BOB. I. Frans

Kirish Bugungi kunda mamlakatimizda ta’lim ti zimidagi islohotlar samaradorligini yanada oshirishda “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun hamda Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi doirasida amalga oshirilgan chora-tadbirlar muhim ahamiyat kasb etayotir. Prezidentimiz Islom Karimovning 2012 yil 10 dekabrda qabul qilingan “Chet tillarni o‘rganish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori ham respublikamizda ta’lim sohasidagi islohotlarning izchil davom etayotganidan dalolat. E’tiborli jihati shuki, kasb-hunar kollejlari, akademik litseylar va oliy ta’lim bosqichida chet tillarni kasbga yo‘naltirilgan holda o‘rgatish masalasi ilgari surilmoqda. Umumta’lim maktabda chet tillar umumiy tarzda o‘rgatilsa, masalan, qishloq xo‘jaligiga ixtisoslashgan kollejda bu fanni o‘qitishda

Prezidentimiz qarorida ta’kidlanishicha, o‘qituvchilar malakasini oshirish hamda zamonaviy o‘quv-uslubiy materiallar bilan ta’minlash, umumta’lim maktablari, o‘rta maxsus, kasb-hunar o‘quv muassasalarida chet tillar o‘qituvchilariga zarur ehtiyoji bo‘lgan uzoq tumanlar va qishloq aholi punktlarida yashayotgan aholi ichidan mahalliy davlat hokimiyati organlarining tavsiyanomalari asosida chet tillar o‘qituvchilari ixtisosligiga oliy ta’lim muassasalariga maqsadli qabulni amalga oshirishga ruxsat etilyapti. Bundan tashqari, Prezidentimizning qaroriga asosan, mamlakatimizda chet tillar o‘qituvchilari malakasini oshirish, respublikamizning chekka tuman va qishloqlarida bu boradagi ehtiyojlarni ta’minlash jarayoni Oliy va o‘rta maxsus ta’limi, Xalq ta’limi vazirliklari, O‘rta maxsus, kasb-hunar

Zamon shiddat bilan taraqqiy etmoqda. Odamlar ham u bilan hamnafas yashashlari shart. Zero, bu azaliy haqiqat. Shu nuqtai nazardan biz zamon talabi deya ta’rif bergan chet tillarni o‘rganish ham har birimiz uchun muhim jihatlardan biridir. “Chet tillarni o‘rganish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorda ta’kidlanganidek, ishlab chiqarishdan ajralmagan holda chet tillarni o‘qitish tizimi tubdan qayta ko‘rib chiqilishi va kuchaytirilishi zarur. Bu borada yo‘lga qo‘yilgan ishlar ham o‘z samarasi bilan muhimdir. Aytish mumkinki, chet tillarni mustaqil o‘rganishni istovchilar talim.uz saytida elektron darsliklardan bepul foydalanish imkoniga egadirlar, qolaversa, O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti qoshidagi Respublika til o‘qitish markazi faoliya

Tadqiqotning dolzarbligi, alohida olingan bir til yoki qiyosiy yo‘nalishda olingan birdan ortiq tillarda modallik kategoriyasining struktural-semantik va kommunikativ-pragmatik turlarini o‘rganishda qat’iy mezonlarga asoslanish, adabiy til va so‘zlashuv nutqida gapning diktum va modus xususiyatlarini ochib berish, adabiy nutqda hamma til meyorlari mujassamlashgan bo‘lishi va so‘zlashuv nutqida shu tilda so‘zlashuvchilar tomonidan turli vaziyatlarda qo‘llangan shakllar majmuini namoyon qilish, so‘zlashuv qoidalari zaruriy strukturaviy til meyorlari bilan ta’minlanishi va grammatik nutqni hosil qilishda milliy til usulini his qilish, fransuz va o‘zbek tillarida mantiqiy-lingvistik jihatdan modallik kategoriyasining leksik-grammatik qo‘llanishini qiyosiy tipologik tarzda o‘rganish, mantiqiy m

zaruriyat semantik kategoriyalarining sodda va qo‘shma gaplarda morfologik, leksik va sintaktik ifodalanishi yoritildi, modallik kategoriyasining mantiq va tilda tutgan o‘rni aniqlandi. Ish natijalaridan nazariy grammatika bo‘yicha maxsus kurslar uchun ma’ruzalar matnini tayyorlashda, amaliy grammatikadan darslik va o‘quv qo‘llanmalari yaratishda, shuningdek, tadqiqot materiali va undagi ilmiy xulosalardan tadqiqotchilar o‘z ilmiy ishlarida foydalanishlari mumkin . Bitiruv malakaviy ishining tuzilishi. Qo‘yilgan vazifalarning ketma-ket izchilligiga asoslanib, u kirish, ikki bob, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat. I. Xorijiy tilni o’qitish metodikasi nazariyasi.

1.1. Xorijiy tilni o ’ qitish metodikasi . Hozirgi rivojlangan axborot texnologiya asrida biror chet tilini ( fransuz , ingliz , nemis ) bilish hech kimga zarar keltirmasa kerak . Shunday ekan boshqa fanlar ( matematika , fizika tarix ) ning ham o ’ z o ’ qitish metodlari bo ’ lganidek , chet – tili o ’ qitishning xam o ’ ziga xos metodik uslublari , metodikasi mavjud . Hozirgi kunda bu metodikaning fan ekanligi rad etib bo ’ lmaydi . Biroq XVIII asrgacha ayrim olimlar chet – tilini o ’ qitish metodikasini qiyosiy tilshunoslikning amaliy tadbiqdir deb qarasalar boshqalar ularni pedagogika fani deb hisobladilar 1 . Yuqorida keltirilgan fikrlardan ko ’ rinib turibdiki yillar davomida xorijiy til o ’ qitish metodikasi qiyosiy tipologiya va pedagogika fanlarining bir bo ’ g ’ ini sifatida hiso

CCCCVC - вскрыть Yuqorida keltirilgan misoldan ikkita turli tilning bir farqli tomoni keltirib o’tildi. Xorijiy til o’qitish metodikasini pedagogika fani deb hisoblash haqida esa, tilni o’quvchi tomonidan tez va qulay o’rganishni tatbiq etgan. Har bir fanning nazariy asosi bo’lganidek, xorijiy tilning o’qitish metodikasining xam nazariy asosi mavjud ekan va ularning o’z oldiga qo’ygan vazifalari qo’yidagilardan iborat: 1) Hozirgi davr chet – tili o’qitish metodikasi maktab, akademik lisey va kasb – hunar kollejlarida metodikaning asosiy qismlarini bilish va uning asosida o’quvchi talabalarga ta’lim berish. Bu vazifaning asosida ta’lim muassalarida chet – tilini faol metodik uslublardan foydalangan holda dars jarayonini tashkil qilish yotadi. 2) Ana shu eng faol metodik uslublarni o’quvchi

o’rgatilayotgan fan (fizika, kimyo, biologiya) o’z ahamiyatiga ega. Masalan ma’lum bir fizik hodisani o’qituvchi tajriba orqali ko’rsatib berishi uni hayotda qo’llay olishi mumkin. Bundan tashqari yana boshqa fanlar tizimi (tarix, ona – tili, rus – tili) ham mavjud. Bu holatda o’qituvchi hech qanday tajribani qo’llay olmaydi, hech bir tarixiy voqeani jonlantira olmaydi. Demak bu holatda albatta komunikativlik zarur bo’lib qoladi. Chet – tili o’qitishni ham ana shu ikkinchi guruhga kiritishimiz mumkin. Chet – tili o’qitishning maqsad ham boshqa fanlari singari umumta’lim, tarbiya va kommunikasiya hosil qilish hamda hosil qilingan malaka, ko’nikmalarini boshqa maqsadlarda ishlatishdan iboratdir. Yuqoridagilarni hisobga olib o’rta maktablarda chet – tili o’qitishning to’rtta asosiy maqsadlari

yana chuqurroq anglab olish, o’rganilayotgan chet tili haqidagi yangi bilimlar adabiyoti va madaniyati xaqidagi tushuncha va ma’lumotlarni olish hisobiga talaba o’quvchilar dunyo qarashini kengaytirish tushuniladi. O’quvchilarning anglash, fikirlashini o’stirish, dunyoqarashini kengaytirish o’rganilayotgan chet tili hisobiga bo’ladi. So’nggi to’rtinchi maqsad (rivojlantiruvchi maqsad) orqali o’quvchi, talabalarni shaxsan bilish, o’rganish, o’rgatish yo’l – yo’riqlarini belgilab beradi. U til faktlarini tahlil qilish, umumlashtirish, mustaqil xulosa chiqarish, tinglash nutq xarakat malakalarini rivojlantiradi. Keltirib o’tgan maqsadlar doimo bir – birini to’ldirib turadi va bir – biri bilan aloqada bo’ladi. 1.3. Xorijiy til o’qitish metodikasining tamoyillari. O’quv muassasalarida joriy til

Yuqorida keltirilgan tamoyillardan xorijiy tilni o’qitish jaroyinida bir vaqtning o’zida foydalanib bo’lmaydi. Bu tamoyillardan birini oladigan bo’lsak masalan: Individual xususiyatlarni hisobga olish ya’ni xorij tilini o’rgatayotgan har bir o’quvchining shaxsiy qobiliyatlaridan kelib chiqqan holda u bilan ish olib boriladi. Uning berilayotgan mavzu, topshiriqni o’zlashtira olish qobilyatiga qarab, sekinlik bilan amalga oshiriladi. Chunki xorijiy tilni o’quvchiga birdaniga uning qobilyatini hisobga olmasdan darslar tashkil qilinishi foydasizdir. Shuningdek, bu jarayonda eng katta to’sqinlik qiluvchi holat bu ikki, tilning farliligidir. Misol uchun fransuz va o’zbek tillarining bir til oilasiga mansub emasligi va ularda so’z tartibining farqli ekanligini keltirishimiz mumkin. Xorijiy tilni

ichki, aktiv va passiv, og’zaki va yozma va hokozolar. Metodika esa bu xulosalarga asoslanib o’rganiladigan materiallarni o’qitish tamoyillarini ishlab chiqadi. Shu asosda dastavval xorijiy tilni o’rganayotgan o’quvchi dastavval o’zida ichki nutqni hosil qilishi e’tiborga olinib, dars jarayonida tashkil etiladi. Ichki nutqning ba’zisini dastlabki bilimlar bilan to’ldirilgachgina tashqi nutqni rivojlantirishga o’tish maqsadliroq hisoblanadi. Chunki ichki nutqda asosan o’quvchining o’ylashi, fikrlashida namoyon bo’lsa, tashqi nutqda o’quvchi nutqi og’zaki ifodalaydi. Xorijiy tilni o’rgatishda o’quvchi o’qituvchining nazoratidan chiqib, mustaqil tarzda o’zini iroda qila olish qobilyatiga erishishi bu ko’zlangan maqsadning amalga oshishidir. Ayni davrda yurtimizda ta’lim muassasalarida, oliy o

birgalikda amaliy tajribalarda ko’plab hodisalarni ko’rsatib beradi. Xuddi shuningdek, xorijiy til o’qituvchisining ko’p narsalar talab qiladi. Shu o’rinda o’quv faoliyati hamda pedagogik faoliyatga ta’rif berib o’tish lozim. O’quv faoliyati - bu sub’ekt (o’quvchi)ning o’quv harakatlari umumiy usullarini egallash, o’quvchining o’z – o’zini nazorat qilish, o’rniga o’zi baho berish shaklidagi tashqi nazorat va baholashga asoslangan. O’qituvchi tomonidan maxsus berilgan vazifalarni o’quvchi harakatlari orqali hal etish jarayonida kamol toptirishga qaratilgan faoliyatdir 8 . Bu holatda sub’ektga yaqindan yordam beruvchi unga aniq yo’nalishlarni ko’rsatuvchi rolini albatta o’quvchi bajaradi. Yuqorida keltirilgan ta’rif o’quv faoliyatining ichki strukturasi haqida edi. Bundan tashqari o’quv faol

Har bir faoliyatning o’ziga xos xususiyatlati bo’lganidek, pedagogik faoliyatda ham umumiy faoliyat hodisasining barcha xossalarini mujassamlashgan va ularni qo’yidagi xususiyatlar bilan tavsiflash mumkin: - pedagogik faoliyatning maqsadini jamiyat belgilaydi bu holatda o’qituvchining vazifasi ushbu maqsadga erishishdir; - o’qituvchi faoliyati doimo boshqalar o’quvchilar faoliyatini boshqarishdan iborat bo’lib, uning (o’qituvchining) faoliyati tufayligina ro’yobga chiqadigan metafaoliyatdir va hokazolar. Umumiy qilib aytganda, pedagogik faoliyatga umuman “faoliyat” hodisasidagi barcha xususiyatlar (maqsad sub’ekt, ob’ekt, predmet, usul, samara va natija) xos bo’lib, ayni paytda o’qituvchi kasbiy tayyorgarlikda muhim o’rin tutadigan qator o’ziga xos xususiyatlarini e’tirof etish mumkin. Ayt

darslarini o’zbek maktablariga moslashtirib mashq qildilar. Mashq talabalari o’zbek tilida lug’atlari esa xorijiy (fransuz, ingliz, nemis) tilida va o’zbek tilida berildi. 1968 yilda O’zbekistonda birinchi marta inliz, nemis, fransuz tillaridan o’rta maktab dasturi tuzildi va joriy qilindi. 80 yildan boshlab bir qancha o’zgarishlar ro’y berdi. 1984 – yilda 4 – sinfdan boshlab chet tillari o’qitildi. 4 – 5 – sinf chet – tillar darsliklari yozilib, nashdan chiqdi va ular asosida chet – tillari o’qitildi. O’zbekistonning 1991 yil 30 avgustda mustaqillikka erishganidan so’ng bu sohada juda katta o’zgarishlar ro’y berdi. Respublikamizning aloqasi kengaydi, dunyoning turli mamlakatlarida elchilar va mamlakatimizning qo’shma korxonalari ochildi. Elar uchun chet tilini biluvchilar zarur bo’ldi. Sh

fikrlash qobiliyati, nutqiy tovush madaniyati, diqqati, mantiqiy xotirasi, qolaversa, aqliy qobiliyati rivojlanadi. Zamonaviy ta’limni tashkil etishga qo‘yiladigan muhim talablardan biri ortiqcha ruhiy va jismoniy kuch sarf etmay, qisqa vaqt ichida yuksak natija- larga erishishdir. Bu vaqt orasida muayyan nazariy bilimlarni o‘quvchilarga yetkazib berish, ularda ma’lum faoliyat yuzasidan ko‘nikma va malakalarni hosil qilish, shuningdek, o‘quvchilar faoliyatini nazorat qilish, ular tomonidan egallangan bilim, ko‘nikma va malakalar darajasini baholash o‘qituvchidan yuksak pedagogik mahorat hamda ta’lim jarayoniga nisbatan yangicha yondashuvni talab etadi. Shunday ekan, fransuz tili fonetikasini o‘rganishga bag‘ishlangan mashg‘ulotlarda ham hozirgi zamon axborot-texnologik vositalardan unumli

Buning uchun talaba ko‘z o‘ngida ikki qismga ajratilgan jadval paydo bo‘lishi va uning bir tomonida fonetik alifbo, ya’ni 35 ta tovush, ikkinchi tomonida esa orfografik alifbo, ya’ni 26 ta harf namoyon bo‘ladi. Fransuz tili fonetikasini talabalarga o‘rgatish ushbu jadvalning asosan, birinchi qismi, ya’ni 35 ta tovush ishtirokida amalga oshadi. Amalga oshirilishi mumkin bo‘lgan dastlabki vazifa fransuz tilidagi har bir tovushning ifoda shakllari, ya’ni qaysi harflar yoki harflar birikmasi (diftongva triftonglar) qanday tovushni ifodalash xususiyatini namoyon etishdan iboratdir. Bunday xususiyat fransuz tilining o‘qilish qoidasini ham o‘z ichiga oladi. Bunda sichqoncha strelkasini qaysi tovushning ustiga qo‘yib bosilsa, 3 xil jadval namoyon bo‘ladi. Ularning birinchisi tovushning o‘qilish ho

qilib borishi talab etiladi. Uchinchi oynaning ikkinchi qismi esa “Prononciation exacte ” (aniq talaffuz) deb nomlanib, unda talaba berilgan tovushning matnlarda uchrash holatlarini to‘g‘ri talaffuz qilishdagi ko‘nikma va malakalarini namoyish etadi. Ushbu qismning eng asosiy va noan’anaviy jihati shundaki, talabalar berilgan kichik matn yoki she’rlarni o‘qish orqali o‘zlarining ushbu tovushni qay tarzda o‘zlashtirganliklarini namoyon etadi. Ularning talaffuz xususiyatlarini baholash esa kompyuter orqali amalga oshadi. Bunda uchinchi oynaning ikkinchi qismidagi matn talaba tomonidan o‘qilish jarayonida qaysi so‘z noto‘g‘ri talaffuz qilinsa, o‘sha so‘zni kompyuterning o‘zi qizil bo‘yoqqa olib ko‘rsatadi. Chunki, ushbu maxsus dasturda ovoz tonlarini registratsiya qilish xususiyati ham mavjud

talab qilinadi . Kommunikatsiya akti tinglovchining reaksiyasi bilan , uning olingan og ’ zaki xabarni tushuna olish yoki tushuna olmaslik qobiliyati bilan aniqlanadi . Muloqot jarayonida til normalaridan chekinishga alohida e’tibor berish shart emas. O’qituvchi nutq xatosiz bo’lmasligi faktini tan olishi kerak. Xatolar ona tiliga ham xosdir. Misol izlab uzoqqa borib o’tirmasdan radio tinglash yoki televizor ko’rish kifoya. Tilshunoslar tomonidan tanlangan va tasniflangan til sohiblari sodir qiladigan xatolar ulkan tomlarni tashkil etadi. Xatosiz nutq – bu funksional talabdan ko’ra ko’proq estetik xususiyatdir. L. Yakobovits asosli ta’kidlaganidek, ”hatto ancha – muncha sintaktik va fonetik xatolar bo’lganda ham samarali muloqot amalga oshishi mumkin” (Yakobovits 1976:124).Muloqot jarayoni

intonatsiya, pauzatsiya alohida tovushlardan ko’ra muhimroqdir. Grammatik darajada eganing kesim bilan moslashuvidagi xatolar (She have a large flat) yoki fe’l formasining noto’g’ri tanlanishi (He didn’t became fam Hozirgi kunda shiddat bilan rivojlanayotgan zamonlarda fransuz tilini o’rganish, bu tilda gapirish kundalik ehtiyojlardan biriga aylanib bormoqda. Mamalakatimizdagi o’quv yurtlarida fransuz tilini o’qitish jarayonini tashkil qilish va uni amalga oshirish zarur. Uni to’g’ri tashkil qila bilish oldimizga qo’yilgan maqsad vazifani xal qilishda yordam beradi. Bu jarayonni muaffaqiyatli amalga oshirish esa o’qituvchining bilimiga malaka ko’nikma, mahoratiga, sharoitiga, vositalarni borlig’iga, ularni yaxshi bilishi bilan bog’liqdir. Dastur talabini bajarishda xam o’qitish jarayonini

Ma’lum vaqt davomida (5 – 6 – sinflarda) ingliz tili o’rganilgach, keyin 2 – bosqichga o’tiladi. Bu bosqich 7 – 8 – 9 – sinflarda amalgam oshiriladi. Bu bosqichda ham nutq faoliyatlari 7 – 8 – sinflarda og’zaki nutq (tinglash, gapirish) va o’qish, yozuv ketma – ketligi o’rganiladi. 7 – 8 – sinf o’quvchilari o’zlari mustaqil tushunishga intiladilar. Birinchi bosqichdagi davom etgan xotira rivojlana boshlaydi, bilimga qiziqish ortadi, ba’zan 8 – sinflarga kelib qiziqish yo’qola boradi. O’qituvchi bu qiziqishning oldini olishi kerak. 12 Agar o’qituvchi o’z vaqtida o’quvchidagi ingliz tilini o’rganishga bo’lgan qiziqishning yo’qotishini payqab, o’quvchiga undan xalos bo’lishga o’quvchini yanada ingliz tilini o’rganishga undash lozim. Yuqori sinfga o’tilgani sari maktab dasturlari ham murakkabl

Dastavval o’tilayotgan darsning mavzusi, so’ngra maqsadi aniq yoritib berilmagan. Undan so’ng esa til materiallariga ya’ni fonetik, leksik, Grammatik aspektlariga otilgan. O’quvchini o’tilayotgan mavzunning ushbu aspentlari bilan tanishtirib bo’lingach, o’gzaki nutq faoliyatlariga o’tiladi. O’quvchi til materiallari (fonetika, leksika, grammatikalar)ni yaxshi o’zlashtirsa darsning keyingi bosqichini qiyinchiliksiz o’zlashtirib keta oladi. Og’zaki nutq faoliyatida o’quvchiga dastavval eshitish uchun ma’lum bir material beriladi. Bu materialni o’quvchiga tushuntirgandan so’ng o’qituvchi o’qituvchi undan material xaqidagi tushunchasini ingliz tilida xikoya qilib berishini so’raydi. Shundagina o’quvchi o’z fikrini xayolida o’ylaganlarini tushuntirishga harakat qiladi, asosiy o’zining muloqotga

bejizga aytilmagan. Chunki tilga bo’lgan hurmat orqali elga bo’lgan hurmat ham namayon bo’ladi. Yer yuzasidagi har bir inson o’z ona tilidagidek qilib o’ylaganlarini tushuntirib beraolmasa kerak. Chunki bu unga hayotining ilk soniyalaridan berilgan bo’ladi. Shu boisdan yurtboshimiz aytganlaridek: “O’z fikrrini mutlaqo mustaqil ona tilida ravon go’zal va lo’nda ifoda eta olmaydigan mutaxassisni avvalambor, rahbar kursisida o’tirganlarni bugun tushunish ham oqlash ham qiyin”. 14 Garchi shunday ekan o’sib kelayotgan yosh avlodga biror xorijiy (ingliz, fransuz, nemis) tilini o’rgatishdan avval o’z ona tilimizni yaxshiroq o’rgatish maqsadga muvofiqdir. Chunki har qanday xorijiy tilni o’quvchi avvalo o’z ona tiliga tayanib, unga qiyoslab o’rganadi. Shu boisdan ham tilni o’rganishning bir nechta

ham, lug’aviy – Grammatik munosabatlar sistemasi ham yangilandi va rivojlantirildi. Ushbu o’zgarishlarning paydo bo’lishi va hayotga, tatbiq etilishi o’z ona tilimizni yaxshiroq o’rganishga o’z hissasini qo’shmoqda. Zamonaviy o’zbek tili o’qitish faniga yangi texnologiya sifatida - ongli verbal - kongnitiv ta’lim 16 sistemasi kirib keldi va qo’yida shu sistema asosida o’zbek tilini qanday qilib o’rganishni izohlab berishga harakat qilamiz. Bu sistema mashhur pedagog – metodist D. Ozbel tomonidan asos solingan. Hoh ona tilini, hoh horijiy tilni o’rganishda talaba va o’qituvchi o’rtasidagi o’zaro munosabatga bog’liq bo’lib, o’zaro hamkorlikka asoslanishi lozim. Bu hamkorlikda esa ikkala tomonning roli ham juda muhim hisoblanadi. Har qanday faning o’ziga xos prinsiplari mavjud bolganidek o’zb

muayyan bir so’zni o’zgartirib, tovushdan so’zlar xosil qilish o’zakdosh, qo’shimchadan qofiyadosh, ohangdosh so’zlar yasash, ularning lug’aviy ma’nolari hamda ma’no guruhlari ustidan ishlash o’quvchi so’z boyligini oshiradi. Nutqiy malakalarni shakillantiradi. Masalan qo’yidagi berilgan so’zni zinapoya shaklida kengaytirib. Yangi so’zlarni yasash mumkin. Har bir so’z oldingisidan bir tovush bilan farqlanadi. O’zbek tilida fransuz tilida OL prend OLA - OLAM le monde OLIM savant OLIMA savante OLINMA pas prend Ushbu bosqich amalga oshirilgach o’quvchidan hosil qilingan so’z ma’nosini sharhlab berish, ulardan so’z birikmalari hosil qilish va mazkur birikmalar ishtirokida gaplar tuzish so’rashish mumkin. 18 Shu usul yordamida ona – tilining boshqa bo’limlarini ham o’rganish mumkin. 2.3. Fransu

O’qituvchi faoliyati bilan bog’liq metodlarni qo’yidagicha turlarga ajratish mumkin: 1) Bilimlarni tayyor holda bayon etish metodi; 2) Fransuz tili darslarida bilimlarni muammoli yo’l bilan bayon qilish metodi; 3) Bilimlarni suhbat vositalarida bayon qilish metodi. Bilimlarni tayyot holda bayon etish metodi: bu metod fransuz tili darslarida eng ko’p tarqalgan metodlardan biridir. Bayon yordamida murakkabroq, ayniqsa, o’quvchilarga oldindan ma’lum bo’lmagan ma’lumotlar izohlanadi. Ko’pincha til hodisalarning mohiyatini tushuntirish, o’quvchilar bilimidagi bo’sh tomonlarini to’ldirish, qo’shimcha ma’lumotlar berish, savollarga javob qaytarish maqsadida bu metodga murojat qilinadi. Bu metod ham ijobiy, hamda salbiy metodlarga ega. Uning ijobiy tomonlaridan biri vaqtni tejash imkoniyatini tug’

ta’minlash, o’qituvchi bayoni bilan namoyish etiladigan vositalarni bir – biriga, muvofiqlashtirish o’quvchining faollik darajasini oshiradi. Fransuz tili darslarida bilimlarni muammoli yo’l bilan bayon qilish metodi. Ma’lumki izlanishga asoslangan har qanday faoliyat sermaxsul faoliyatdir. O’quvchi til xodisalarni tayyor holda izlashtirmaydi, uni izlasa, aktiv ijodiy faoliyat ko’rsatsa. O’zlashtirish jarayoni ancha samarali bo’ladi. Muammoli ta’lim ana shunday izlanish uchun yaxshi imkoniyat yaratadi. Bu metod shaxs va uning ijtimoiy faoliyatini har tomonlama rivojlantirish vositasi sifatida xizmat qiladi. fransuz tili darslarida muammoli vaziyat yaratishning qo’yidagi usullaridan foydalanish mumkin: 1) Tilga oid dalilarni tahlil qilish asosida muammoli vaziyat yaratish; 2) Til hodisalari

barcha metodlarni ona tili o’qitish jarayonida qo’llay olish faqatgina o’qituvchidan talab etiladi. Biroq biz o’quvchi (talaba) faoliyati bilan bog’liq metodlar haqida ham ta’kidlab o’tgan edik. O’quvchi (talaba) faoliyati bilan bog’liq metodlar; 1) Reproduktiv (tayyor o’quv materiallari bilan ishlash) metidi; 2) Qisman izlanuvchanlik metodi; 3) Izlanishga asoslangan metod; Fransuz tili o’qitish metodikasining ta’lim metodlari ijtimoiy – tarixiy taraqqiyot bilan bir qatorda kengayib bormoqda. “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” hamda “Umum ta’lim maktablari uchun Davlat ta’lim standartlari”ning qabul qilinishi ta’lim sistemasiga muayyan inson shaxsini maqsadli rivojlantirishga qaratilgan talablarni qo’ydi. Yangilangan ta’lim metodikasi umumjahon pedagogikasidan samarali hisobga olingan ong

Nutqiy faoliyatda har bir til xodisaning o’z o’rni, o’z vazifasi bor. Yoshlar til imkoniyatidan vaziyatga qarab foydalanish malakasiga ega bo’lishlari, o’z fikrini aniq ifodalashga, zarur bo’lgan so’z va gap shakillari, ibora va tasviriy ifodani tanlay va qo’llay bilishlari davr talabidir. Buning uchun ona tili o’qituvchisi o’z ixtisosini puxta bilishi ilg’or pedagogik texnologiya hamda zamonaviy o’quv – texnik vositalardan yaxshi xabardor bo’lishi lozim. Shundagina ta’lim samarasi ham, o’qitish darajasi ham yuqori bo’ladi. O’quv mashg’ulotlarini yangi zamonaviy shakl va usullarda tashkil etish, talabalarni dars jarayonida dars jarayonida maqsadli boshqara olish ayni kunda o’qituvchilik faoliyatining bosh mezoni deb qaralmoqda. Shunday ekan an’anaviy yo’nalishdagi dars o’tish uslubidan vo

Masalan: “Musobaqa darslari” ni tashkil etishda “Beshinchi ortiqcha texnoligiyasi” 21 dan foydalanish mumkin. O’quvchilarning mantiqiy tafakkur yuritish ko’nikmalariga ega bo’lishlarida ushbu metod alohida ahamiyatga ega. O’rkazish tartibi: - O’rganiladigan mavzuga mos tushunchalarning tizimini shakillantirish; - Hosil bo’lgan tizimda mavzuga taalluqli bo’lgan to’rtta tushunchaning o’rin olishiga erishish; - O’quvchilarga mavzuga taalluqli bo’lmagan tushunchani aniqlash va uni chiqarish vazifasini topshirish; - O’quvchilarni o’z xarakatlarini mohiyatini sharxlashga undash. Mavzuga xos bo’lgan tushunchalarni ko’rsata olish o’quvchlarda mustaqil fikrlash, shaxsiy yondashuvlarni asoslay olish, shuningdek, tengdoshlarining fikrlari bilan shaxsiy mulohazalarini o’zaro taqqoslash ko’nikmalarini

ekanligi to’g’risida o’zi mustaqil xulosa chiqaradi. O’z fikrini himoya qilish uchun turli usul va vositalarni ishga solish, ijodiy fikrlash, til imkoniyatlaridan unumli foydalanishga o’rgatadi. Bahs – munozara darsni samarali o’tkazish uchun talabalar muhokama qilinadigan matn yoki mavzu bo’yicha keng tushunchaga ega bo’lishlari, uni yaxshi o’qib, o’rganib, chiqqan bo’lishlari darkor. Darsning bu ko’rinishida ham ilg’or pedagogik texnoligiyadan foydalanishimiz mumkin. O’tkazilgan har bir o’yin yoki bahs o’quvchilarni yanada faol ishlashga undaydi. Bunda “Davra suhbati” texnologiyasidan 22 foydalanishimiz mumkin. Davra suhbati texnologiyasi aqliy hujum yo’li bilan g’oyalarni to’plash, bitta savol, savollar guruhi yoki muammoga ko’p sonli javoblarni umumlashtirish uchun ishlatilishi mumkin.

Vaqt tugashi bilan o’quvchilar o’z ro’yxatlari bilan nima qilish yuzasidan ya’ni ular turli javoblarni muhokama qilishni davom ettirishi yoki sinfning boshqa a’zolari o’rtasida o’z ro’yxatlari bilan tajriba almashishi yoki o’qituvchining taklifi bilan ishni davom ettiradilar. III. Xulosa Le rôle des technologies pédagogiques modernes dans l’apprentissage comparatif de la langue française et de la langue ouzbèke. Résumé du travail Адабиётлар : 1. Lesot А . Bescherelle l’essentiel. -Paris: HATIER, 2010. 2. Bled Е , Bled O. Orthographe, Grammaire, - Paris: HACHETTE, 2009. 3. Зубов А . В . Информационные технологии в лингвистике . – Москва : Академия , 2004. 4. Зубов А.В. Компьютерная лингвистика и перспективные информационные технологии. – Москва : Русский мир , 2004. 5. Choukourova R. Jabbo

Купить