J.M. Gustav Le Klezio ijodining badiiy-lisoniy xususiyatlari - Французский язык - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	83.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Французский язык

J.M. Gustav Le Klezio ijodining badiiy-lisoniy xususiyatlari

Купить

O ‘ ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O ‘ RTA MAXSUS TA ’ LIM VAZIRLIGI QARSHI DAVLAT UNIVERSITETI Xorijiy tillar fakulteti fransuz tili va adabiyoti kafedrasi 012-25 guruh talabasi To’rayeva Aziza Shavkat qizining “5120100 Fransuz tili ” ta ’ lim yo ‘ nalishi bo ‘ yicha bakalavr darajasini olish uchun J . M . Gustav Le Klezio ijodining badiiy - lisoniy xususiyatlari . B I T I R U V M A L A K A V IY I S H I Ilmiy rahbar : katta o’qit. Bo’riyeva F. Himoyaga tavsiya etildi” Fakultet dekani: ___________f.f.n. Y.Hamrayeva “____”__________2016yil Qarshi-2016yil 1

MUNDARIJA Kirish …………………………………………………………………………...3 I . BOB . J . M . G . L Е KLEZIO IJODI VA ASARLARI POETIKASI 1.1. J . M . G . Leklezio hayoti va ijodi…………………………………………9 1.2. J.M.G.Leklezio asarlari poetikasi… ……………………………………1 II. B OB . “ SAHRO ” ROMANI PROBLEMITIKASI 2.1. “Sa h ro” (Désert) romanida sahroi insonlar taqdiri.... …………… .. ……2 5 2.2. L allaning baxti va “ yangi qullar ” orasidagi hayoti ………………… … ....3 0 II I . BOB . . LEKLEZIO ROMANLARINING LISONIY XUSUSIYATLARI 3.1. “Sahro” romaning lisoniy xususiyatlari……..…………………………….4 2 3.2. “Sahro” romanidagi tabiat tasvirida qo’llanilgan lisoniy vositalar………………………………………………………………… . …….. 49 3.3. “Ochlik xirgoyilari” romanida qo’llanilgan lisoniy vositalar…………………………………………………………………… . …..5 2 IV. XULOSA ………………………………………………………………… .. 5 6 Rez

Kirish Bugungi kunda mamlakatimizda ta’lim ti zimidagi islohotlar samaradorligini yanada oshirishda “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun hamda Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi doirasida amalga oshirilgan chora-tadbirlar muhim ahamiyat kasb etayotir. Prezidentimiz Islom Karimovning 2012 yil 10 dekabrda qabul qilingan “Chet tillarni o‘rganish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori ham respublikamizda ta’lim sohasidagi islohotlarning izchil davom etayotganidan dalolat. E’tiborli jihati shuki, kasb-hunar kollejlari, akademik litseylar va oliy ta’lim bosqichida chet tillarni kasbga yo‘naltirilgan holda o‘rgatish masalasi ilgari surilmoqda. Umumta’lim maktabda chet tillar umumiy tarzda o‘rgatilsa, masalan, qishloq xo‘jaligiga ixtisoslashgan kollejda bu fanni o‘qitishda

zamonaviy o‘quv-uslubiy materiallar bilan ta’minlash, umumta’lim maktablari, o‘rta maxsus, kasb-hunar o‘quv muassasalarida chet tillar o‘qituvchilariga zarur ehtiyoji bo‘lgan uzoq tumanlar va qishloq aholi punktlarida yashayotgan aholi ichidan mahalliy davlat hokimiyati organlarining tavsiyanomalari asosida chet tillar o‘qituvchilari ixtisosligiga oliy ta’lim muassasalariga maqsadli qabulni amalga oshirishga ruxsat etilyapti. Bundan tashqari, Prezidentimizning qaroriga asosan, mamlakatimizda chet tillar o‘qituvchilari malakasini oshirish, respublikamizning chekka tuman va qishloqlarida bu boradagi ehtiyojlarni ta’minlash jarayoni Oliy va o‘rta maxsus ta’limi, Xalq ta’limi vazirliklari, O‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi hamda Davlat test markazlari bilan kelishilgan holda amalga oshi

chet tillarni o‘rganish ham har birimiz uchun muhim jihatlardan biridir. “Chet tillarni o‘rganish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorda ta’kidlanganidek, ishlab chiqarishdan ajralmagan holda chet tillarni o‘qitish tizimi tubdan qayta ko‘rib chiqilishi va kuchaytirilishi zarur. Bu borada yo‘lga qo‘yilgan ishlar ham o‘z samarasi bilan muhimdir. Aytish mumkinki, chet tillarni mustaqil o‘rganishni istovchilar talim.uz saytida elektron darsliklardan bepul foydalanish imkoniga egadirlar, qolaversa, O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti qoshidagi Respublika til o‘qitish markazi faoliyat olib bormoqda. Ushbu markazda qiziquvchilar o‘zlari uchun qulay vaqtda kelib xorijiy tillarni o‘rganishlari uchun barcha imkoniyatlar mavjud. Mustaqillik yillarida O

asliyat bilan qiyosiy-tipologik aspektda ilmiy tadqiq etish ishlariga katta e’tibor qaratilmoqda. Darhaqiqat, fransuz-o’zbek tarjimachiligi tarixi ham qariyb yuz yillik tarixni o’z ichiga oladi. Fransuz adabiyotidan o’zbek tiliga o’girilgan tarjimalar tarixi va amaliyoti tarjimashunos olim Muhammadjon Xolbekov tomonidan o’rganilgan va targ’ib qilingan 1 . O’tgan asr davomida o’zbek kitobxoni fransuz adabiyoti namoyondalari bo’lmish Fransua Rable, Molyer, Volter, Monteske, Stendal, O.de Balzak, G.de Mopassan, E.Zola, V.Gyugo, A.Duma, G.Flober, J.Sand, P.Merime, A.Frans, F.Moriyak, A.Sent-Eksyuperi, A.Kamyu, Le Klezio, F.Sagan singari adiblarning asarlarini ona tilida o’qishga muyassar bo’ldi. Bu tarjimalar xususida, umuman fransuz-o’zbek va o’zbek-fransuz tarjimachiligi tarixi, nazariyasi v

o’rganilgan 2 . Ulardan M.Xolbekovning doktorlik dessertatsiyasida va A.Narziqulov, I.Mirzayev, B.Ermatov, R.Shirinovalarning nomzodlik dissertatsiyalarida fransuz adabiyotidan o’zbek tiliga o’girilgan bilvosita va bevosita tarjimalarda asliyat matning milliy o’ziga xosligini saqlash muammosi xususida fikr-mulohazalar yuritilgan. Xususan, I.Mirzayev va R.Shirinova o’z tadqiqotlarida fransuz badiiy prozasi tarjimasida xos so’zlar –realiyalarning qay tarzda berilishiga oid nazariy xulosalari alohida ahamiyatga ega. Shu jumladan Gustav Le Klezio asari ham. Ammo hozirga qadar fransuz adabiyotidan o’tgan asrning 50-60 yillarida o’zbek tiliga o’girilgan tarjima matnlarida milliy koloritning (frazeologik birliklar va realiya-so’zlar misolida) berilishi tadqiqot obyekti sifatida alohida ilmiy tadq

asarlari va romanlarining o‘zbekcha tarjimalari va ularning asl nusxa matnlari tashkil etadi. Chet – tili o’qitishning maqsad ham boshqa fanlari singari umumta’lim, tarbiya va kommunikasiya hosil qilish hamda hosil qilingan malaka, ko’nikmalarini boshqa maqsadlarda ishlatishdan iboratdir. Ishning ilmiy yangiligi. Tarjimada milliy o‘ziga xos leksika (frazeologik iboralar va xos so‘zlar)ni saqlab qolishning ekvivalentlik va adekvatlik mezonlari tavsif qilindi. Milliy o‘ziga xos so‘z va birikmalarni tarjimada aks ettirishning tamoyillari: a) ekvivalent tarjima; b) analogik tarjima; v) adekvat tarjima; g) kalka (so‘zma-so‘z tarjima) aniqlandi. Tadqiqotning metodologik asoslari va usullari. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining ilm-fanni rivojlantirish, uning dolzarb muammolarini ilmiy tahlil

1. BOB. J.M.G.LEKLEZIO IJODI VA ASARLARI POETIKASI 1.1. J.M.G. Leklezio hayoti va ijodi Leklezio aslida 1940 yil 13 aprelda Fransiyaning janubida, O‘rta dengiz qirg‘og‘idagi go‘zal Nitssa shahrida dunyoga kelgan bo‘lsa ham, uning ajdodlarining tarixi uzoq XVIII asrdan, hozirgi Mavrikiy orolidan boshlanadi. Uning bobokoloni Fransua Aleksis Leklezio Valmi (1792 yil 20 sentabrda fransuzlar prussiyaliklar ustidan zafar quchgan jang) jangidan so‘ng oilasi bilan dengiz orqali Hindistonga yetib olishga harakat qiladi va 1794 yili ilgarilari Fransiya oroli deb atalmish hozirgi Mavrikiyda panoh topadi. Bu paytda orolga inglizlar hukmronlik qilardi. Oradan yuz yildan ko‘proq vaqt o‘tib Leklezioning nabiralaridan biri Fransiyaga kelib turmushga chiqadi va shu tariqa Jan-Mari Gyustav dunyoga keladi. J

Leklezio Nitssada, Bristolda va Londonda ta’lim oldi. Gumanitar yo‘nalish bo‘yicha oliy ma’lumot olgandan so‘ng, Bristol va Londonda ikki ingliz universitetida ishladi. Biroq Leklezioda adabiyotga ishtiyoq so‘nmagan edi. U 1963 yili “Bayonnoma” (Le Procès verbal) romanini yozadi va asarning qo‘lyozmasini pochta orqali Gallimar nashriyotiga jo‘natadi. Bu asar o‘sha davrda turg‘unlikka tushib qolgan fransuz romaniga kuchli zarba berdi, zamonaviy hayotning kirdikorlarini, mansabdorlarni va hatto supermarketlarni tanqid qildi, mustamakachilikni qoraladi. “Men dunyoni shunday tasavvur qilaman”. – deb yozgan edi Leklezio romanga ilova qilingan maktubida. Ko‘pchilik bunda A.Kamyuning “Begona” romanining ta’sirini ko‘rdi. “Bayonnoma” romani uchun adib 1964 yil Fransiyaning nufuzli Renodo mukofoti

hindular qishloqlarida bo‘ldi, rezervatsiyalarning ayanchli ahvoli uni ranjitdi. So‘ng u Meksikaning Michoakan viloyatida bir muddat yashab, mayalarning sirli kitoblarini o‘rganishga kirishdi. Leklezio mayalarning “Michoakan hikoyasi” va “Chilam Balamning bashoratlari” nomli kitoblarini fransuz tiliga tarjima qildi. Adib shu yerda nauxatl (antik tillardan biri) da ijod qiluvchi shoirlar bilan uchrashdi. Tadqiqotlari natijasida “Meksika orzusi yoki buzilgan fikr” (1988) nomli ilmiy monografiya yaratdi. Leklezio Amerikaning bosib olinishi natijasida yuksak sivilizatsiyaning yo‘qolib ketishi, asrlar davom etgan kolonializmning o‘rnatilishi va qul olib-sotishning jahon miqyosiga ko‘tarilishini o‘ta ishonarli tasvirladi. 1978 yili Leklezioning “Mondo va boshqa hikoyalar” nomli hikoyalar to‘plam

Leklezio faqatgina bir janr bilan kifoyalanib qolmaydi: u romanlar va esselardan tashqari ertaklar, hikoyalar, biografiyalar (“Diyego va Frida”), novellalar, bolalar uchun asarlar (“Daraxtlar o‘lkasiga sayohat”), bezakli kitoblar (“Bulutlardagi odamlar”) hamda monografiyalar, turli-tuman maqolalar va asarlarga so‘zboshilar yozgan. Leklezioning ijodi Fransiyadan ko‘ra Afrika, Lotin Amerikasi va Sharq mamlakatlari, jumladan, Mavrikiy bilan uzviy bog‘liq. Nobel qo‘mitasining qarorida ta’kidlanishicha, Leklezio “yangi yo‘nalishlar, badiiy sarguzashtlar, tuyg‘ular to‘lqini” haqida ijod qiladi, u “rivojlangan tamaddundan yiroq insonlar qalbining tadqiqotchisi” hisoblanadi. Bu chindan ham shunday. Agar Leklezio o‘zining ilk asarlarida boqiy dunyodagi odamiylik munosabatlarining keskin tus olishi

(Origines) romanining muallifi Amin Maaluf bilan bo‘lgan suhbatda o‘zi boshlagan ishning naqadar muhimligini tushuntirgan edi (L'Express, 29 mart 2004). “O‘z ajdodlarining izlarini” qidirish”, “Mavrikiy oroliga birinchi bo‘lib kelgan Leklezioning qabrini” topish asosiy maqsadga aylanadi. “Inqiloblar” (Révolutions, 2003) romani muqaddimasida bitilgan quyidagi jumla zaruriyatga aylanadi: «Il m'a toujours semblé [...] qu'un romancier doit être porté à écrire sur les premières années de sa vie, où le principal lui a été donné.» 4 (Hamisha nazarimda [...] har bir adib o‘z hayotining birinchi yillari, unga eng asosiy xislatlar berilgan davr haqida albatta yozishi kerakdek tuyuladi. – tarjima bizniki, U.U.) Shu tariqa Leklezioning “mavrikiy turkumi” paydo bo‘ldi. Ushbu turkumga uning

Leklezioning ijodida yolg‘izlik mavzusi alohida o‘rin tutadi. Uning “Bayonnoma” (Le Procès verbal, 1963) va “Sahro” (Le Désert, 1980) romanlari fikrimizning dalilidir. J.M.G.Leklezioning “Bayonnoma” romani 1963 yilda nashr qilingan ilk asari bo‘lib, bu roman uchun muallif Fransiyaning adabiyot sohasidagi yuksak mukofoti “Femina” (Femina)ga sazovor bo‘lgan. M.Monmanning fikricha bu roman “hikoya tizimining shaxsiy va aniq voqealarga bog‘liq adekvat ipini saqlagan eksprementatorlik ruhidagi avangard asardir.” 5 Asarning bosh qahramoni Adam Polyo – yolg‘iz, uyi-joyining tayini yo‘q yosh bir yigit. Biroq u juda ta’sirchan, juda sezgir, juda aqlli inson. Bu dunyoning ishlaridan “charchagan” Adam undan ko‘z yumishga azm qiladi. Lekin uning bu niyatiga hech kim ahamiyat bermaydi. Hayot o‘z yo‘lid

maladie, l’incertitude, l’angoisse sont les ingredients necessaires pour faire de cette Quarantaine le plus romanesque des huis clos.” 6 “Kasallikdan qochib jon saqlashni istagan, ertangi kuniga ishonchi yo‘q, vujudlarini qo‘rquv qamragan va bir-biriga zid turfa tabiatli insonlarning kichik bir makonda majburiy to‘planishi “Karantin”ni shunga o‘xshash romanlar orasida eng romantik asar qilib ko‘rsatuvchi unsurlardir.” Shu o‘rinda ta’kidlash kerakki, Leklezioning “Karantin”i Bokkachchoning “Dekameron”ini, Margarita Navarsskayaning “Geptameron”ini yodga soladi. Leklezio hozir ham AQShning Nyu – Mexiko shtatidagi Albukerk shahrida yashamoqda. Fransuz televideniyasi TV 5 kanali muxbirining adib nima uchun bu shaharni tanlagani haqidagi savolga Leklezio quyidagicha javob bergan: “Mening ajdodla

anglashning turli tomonlari va xususiyatlarini, jumladan badiiy metodni o‘rganishni nazarda tutadi. Biroq “poetika badiiy asarning ichki tuzilishi, adabiy janrlar va ularning taraqqiyotini o‘rganmasdan turolmaydi.” Bu borada rus adabiyotshunos olimi V.F.Pereverzevning “Tvorchestvo Gogolya” kitobiga yozgan so‘zboshisi namunalidir. Olim adabiyotshunoslik va adabiy tanqid badiiy asarlardan “yiroqlashib”, boshqa fanlar bilan shug‘ullanyotganidan noligan edi. “Mening etyudim, - deb yozgan edi V.F.Pereverzev, - boshqa hech narsaga emas, faqat Gogol asarlariga bag‘ishlanadi.” Olim o‘z oldiga Gogol asarlari xususiyatlariga “iloji boricha chuqurroq kirib borishni” maqsad qilib qo‘ygan edi. Demak, “hayotni obrazli yoritishning, badiiy tadbiq qilishning usullari va vositalarini o‘rgana turib” nafaqat

mais aussi une chanson. Une sorte de chanson qui revenait dans les cours tous les jours, et qui rappelait qu’on pouvait avoir faim, même dans la ville la plus riche du monde» . 8 (“Bolaligimizda Nitssada keksa bir kampir bo‘lib, hovlima-hovli hirgoyi qilib yurardi, esimda, otam biror tangani gazeta bo‘lagiga o‘rardi-da, unga tashlardi. Otamning aytishicha kampir juda mashhur qo‘shiqchi bo‘lgan ekan va o‘sha paytdagi Nitssadagi ko‘plab keksa insonlar kabi o‘z holiga tashlab qo‘yilgan va shu sababli uzuq-yuluq qo‘shiqlarni hirgoyi qilib yurar ekan. Jumladan operrettalardan olingan “Olcha gullaganda” yoki “Oq tulpor qahvaxonasi” kabi. Nazarimda ochlik faqatgina og‘ir jismoniy muxtojlik emas, balki qo‘shiq ham edi. Bu shunday qo‘shiq ediki, har kuni hovlilarga qaytib kelar va inson dunyoning e

so‘ng, kattalar bu dunyoning ishlari haqida qizg‘in suhbat quradilar. Dastlab so‘z Gitler va Mussolidan boshlanib, yangi kitoblar va spektakllarni muhokama qilish bilan tugaydi. Ayrim mehmonlar – ularning orasida bir polkovnik, general ayol, musiqa o‘qituvchisi va notarius ham bor – Fransiyani egallab olgan “negrlar” va “metislar”dan nolishni ham kanda qilmaydilar. Etel uchun eng qadrdon odam – bu uning katta amakisi Samuel Soliman. Etel uni bobo deb chaqiradi. Janob Samuel Soliman Afrikada harbiy vrach bo‘lib ishlagan. Har oqshom bobosi ovqatdan so‘ng o‘z kreslosiga o‘tirib konyak ichib, sigara chekishni odat qilgan. Solimanning ikki chakkasidagi moshrang bakendbarlari uzun–uzun. Bobo yugurganida ular ortga taralib, quloqlarini qoplaydi. Buni ko‘rib Etel miriqib kuladi, uning kulganini ko

Janob Soliman saksonni urib qo‘ygan bo‘lsa ham, ba’zan Etel bilan sayrga chiqishganida uni yelkasiga o‘tkazib oladi. Bobosining bo‘yi balandligi tufayli qizcha daraxtlarning past shoxlariga tegib o‘tadi: « ... de temps en temps, malgré ses quatre-vingt ans, il la juche sur ses épaules pour allar se promener au jardin public et, comme il est très grand, elle peut toucher les branches basses des arbres. » Janob Soliman Etelga ba’zan Afrika haqida, Kongo haqida, u yerdagi ko‘llar va botqoqliklar haqida gapirib beradi. Etel uning hikoyalarini yaxshi ko‘radi. U bu hikoyalarni faqat Etelgagina gapiradi. Etel dunyo haqida nima bilsa, faqat bobosining hikoyalaridangina bilib olgan: «Monsieur Soliman parle souvent des lacs et des marigots qu’il a vus autrefois, en Afrique, quand il était médeci

là-dessus... Et j’ai imaginé, certainement avec raison, que dans cette période-là, qui a été celle de la préparation du deuxième conflit mondial, on avait déjа volé l’enfance a beaucoup d’adolescents. Ils se retrouvaient prèsque mûrs, avec une certaine connaissance de la vie. » (Ha. Men roman personajlari hayotda biror narsadan mahrum bo‘lgan odamlar his qiladigan armonni ifoda etishlari xususida o‘ylaganman. Men bu yerda shaxsiy yo‘qotishlarni nazarda tutganman, biroq bu aynan shunday bo‘lishi kerak degani emas... Men ikkinchi Jahon ziddiyatiga tayyorgarlik ketayotgan shunday bir paytda ko‘plab o‘smirlarning bolaligi o‘g‘irlanganligini tasavvur qilganman. Ular hayot haqida ma’lum tushunchaga ega bo‘lib, birdaniga ulg‘ayib qoldilar. – tarjima bizniki, A.K.) Shu o‘rinda ta’kidlash lozimki

“na kulishu na yig‘lashni” biladigan Loran Etelning otasi Aleksandr Brenning bolalikdagi bir do‘stining o‘g‘li bo‘lib chiqadi. Afsuski, ularning muhabbati uzoqqa cho‘zilmaydi. J.M.G.Leklezio zamonda ortga qaytadi, tarix g‘ildiragini va uning uzilishlarini kuzatadi. Ikkinchi Jahon urushi boshlanadi. 1940 yil Fransiya Germaniyaga jangsiz taslim bo‘ladi. Aleksandr Brenning xatolari natijasida bor–yo‘g‘idan ajralgan oila nemislardan Ausvays (Ausweis) olib, Nitssaga ko‘chib ketishga majbur bo‘ladi. “Operettalar shahri”, “quyosh kuydiradigan, sement olinadigan vodiyning achchiq shamoli yo‘lida joylashgan, beparvo va shafqatsiz” bu shaharni Etel tark etib, yana Parijga qaytadi. “Ochlik hirgoyilari”da Ravelning “Bolero”si leytmotiv bo‘lib jaranglaydi. Bu musiqa haqida adib shunday yozadi: “Ma mère

sur des critères completement obsolètes. Tout à coup cette musique vient frapper quatre coups, puisqu’elle se termine par ces quatre, et tout ce crescendo amène à ce finale extraordinaire. Je me dis que c’est là que ça s’est passé, c’est là que le monde occidental pouvait encore choisir entre ce qui allait arriver ou, peut-être, Ravel qui proposait un monde différent, qui introduisait le tam-tam dans la musique, qui introduisait une pensée nouvelle. Le monde n’a pas entendu. ” 11 (“Bu g‘aroyib musiqa. Ravelning o‘zi buni musiqa deb hisoblamagan. Bu qandaydir g‘ayritabiiy, insonni butunlay chulg‘ab oladigan narsa. Men bu musiqani juda erta eshitganman, zero onam uni menga pianinoda chalib berardi. Keyinchalik men “Mifologik qo‘shiqlar”da Levi-Strausning “Bolero” haqidagi hayajonli fikrlarin

а faire. J’ai gardé de ce premier roman, qui s’appelait d’ailleurs Un long voyage , la nostalgie de la cabine du bateau, où on est coupé du monde, où on flotte. Le temps est beaucoup plus long, ponctué seulement par des occupations alimentaires ou passagères. On ne pense plus à la réalité, on n’a plus la terre ferme qui vient vous rappeler à l’ordre... Donc le bateau et le radeau sont une façon de toujours remettre cette idée de l’endroit idéal. Il y a beaucoup de romanciers qui ont écrit sur les radeaux, les bateaux. » 12 (Men doimo kemalarda ijod qilishni orzu qilganman. Men yetti yoki sakkiz yoshligimda bu baxtga muyassar bo‘lganman. Men birinchi romanimni kema kayutasida yozganman, zero boshqa qiladigan ishim yo‘q edi. Uzoq sayohat deb atalgan shu birinchi romanimdan kema kayutasiga

Leklezio o‘z asarlarida syujetning zerikarli, monotonligidan qochish uchun bayon uslubida tasviriy, tavsifiy, ya’ni asar personajining atrofini o‘rab turgan muhitni, uning ichki holatini, mentalitetini, didi, hayot tarzini ifodalovchi unsurlardan keng foydalangan. 24

2 BOB . “SAHRO” ROMANI PROBLEMATIKASI 2.1. “Sahro” (Désert) romanida sahroi insonlar taqdiri “Sahro” romani (1980) Leklezio ijodida yangi bir davrni boshlab berdi. Marokkashdagi tuareglarning kechagi kuni va buguniga bag‘ishlangan bu roman kompozitsion qurilishi bilan ajralib turadi. Unda hikoya ikki yo‘nalishda olib boriladi: bir tomondan XX asrning boshida Marokkash bilan Mavritaniya oralig‘ida joylashgan Rio de Oro sahrosida yashovchi tuareglarning hayot uchun kurashi tasvirlansa, ikkinchi tomondan Lalla ismli qizning hayoti – uning o‘smirligi, orzu–uylari, his–tuyg‘ulari, boshidan kechirgan yaxshiyu yomon kunlari – sarguzashtlari haqida hikoya qilinadi. Shunisi e’tiborga loyiqki, har ikki hikoyaning qahramonlari bir qabilaning vakillari – birinchi hikoyaning qahramonlari Lallaning ajdo

visages masqués par le voile bleu. Avec eux marchaient deux ou trois dromadaires, puis les chèvres et les moutons harcelés par les jeunes garçons. Les femmes fermaient la marche.» 13 Ular bir necha kundan beri yo‘lda. Bugun ham tong sahardan yo‘lga chiqishgan. Leklezio karvondagi tuareglarning umumiy portretini chizadi. Ular faqat soyalardan iborat, charchoq va chanqoqlikdan azob chekadilar. Qurg‘oqchilik ularning lablari va tillarini quritgan, ochlik yutib yuboray deydi. Ular sahro misoli tildan qolishgan: hech narsa ham demaydilar, hech bir narsani xohlamaydilar. Yangi eritilgan metal tomchilaridek qora ko‘zlar cheksiz sahroga tikiladi, qum barxanlari orasidan yo‘l qidiradi: « C’étaient des silhouettes alourdies... Ils marchaient depuis la premi è re aube, sans s’arr êter, la fatigue e

quyosh va qum bo‘ronlari mulkiga aylanadilar. Qizchalar tinmay turmush tashvishlarini, o‘g‘il bolalar esa ov qilish va jang sir–sinoatlarini o‘rganadilar: « Les hommes, les femmes vivaient ainsi, en marchant, sans trouver le repos. Ils mouraient un jour, surpris par la lumière du soleil, frappés par une balle ennemie, ou bien rongés par la fièvre. Les femmes mettaient les enfants au monde, simplement accroupies dans l’ombre de la tente, soutenues par deux femmes, le ventre serré par la grande ceinture de toile. Des la première minute de leur vie, les hommes appartenaient à l’étendue sans limites, au sable, aux chardons, aux serpents, aux rats, au vent surtout, car c’était leur veritable famille. Les petites filles aux cheveux cuivrés grandissaient, apprenaient les gestes sans fin de la v

Nur – o‘smir yigit. U otasi, onasi, akasi va singillarining yonida ketib bormoqda. Uning quyoshda qoraygan yuzi g‘amgin, biroq ko‘zlari yonadi, nigohining nuri esa g‘ayritabiiy: « Son visage était sombre, noirci par le soleil, mais ses yeux brillaient, et la lumière de son regard était presque surnaturelle. » 18 Leklezio yo‘lda ketayotgan ommaning jamoaviy obrazini yaratadi. Mana, karvonning eng ortida qo‘lidan hech narsa kelmaydigan odamlar – qariyalar, bolalar, jarohatlanganlar, erlari olamdan o‘tib, yemak va suv topib berishga hech kimlari qolmagan yosh juvonlar kelmoqda: «Mais tout à fait en dernier venaient ceux qui n’en pouvaient plus, les vieillards, les enfants, les blessés, les jeunes femmes dont tous les hommes étaient morts, et qui n’avaient plus personne pour les aider à tr

pieds ensanglantés, ils avançaient sans faire de bruit, sans prononcer une parole. On entendait seulement le bruit de leurs pas dans le sable, et le halèntement court de leur souffle. Puis ils s’éloignaient lentement, en faisant rouler leurs fardeaux sur leurs reins, pareils à de drôles d’insectes après la tampête.» 20 Leklezio bu odamlarni quyidagicha tasvirlaydi: « Nour restait debout au bord de la piste, son fardeau deposé à ses pieds. De temps en temps, quand une vieille femme, ou un soldat blessé marchait vers lui, il essayait de leur parler. Mais eux restaient silencieux, ils ne le regardaient même pas, et leur visage était dur comme les pierres de la vallée, serré par la douleur et par la lumière. » 21 Karvonni qo‘riqlab ketayotgan askarlar – sahro jangarilarining ham ahvoli og‘

Safdoshlari ko‘zi ojiz jangarini tashlab ketishadi. Shundan so‘ng uni Nur yetaklab yuradi. Yo‘lda karvon tunlari to‘xtab–to‘xtab harakat qiladi. Tuareglar Tarudan shahri ostonasiga yetib keladilar. So‘ngra Agadir shahri devorlari ostida yig‘iladilar. Shayx Ma al–Aynin shu yerda vafot etadi. Mustamlakachilar bu tuareglar olomonini isyonchilar deb hisoblab, ularga qarshi kuchli qo‘shin safarbar qiladi. Dengizdan “Cosmao” kreyseri tuareglarga qarshi to‘plardan o‘t ochadi, quruqlikdan esa sahroyi jangarilarni polkovnik Manjen boshchiligidagi to‘rt batalyon pulemyotlardan o‘qqa tutadi. Minglab tuareg sipohilari halok bo‘ladi. Qariyalar, ayollar va bolalar ham o‘qqa tutiladi. Ertasi kuni omon qolgan tuareglar – erkaklaru ayollar jangda halok bo‘lgan qavmdoshlarini dafn etadilar; jangari sipohi

« Ses cheveux très noirs sont tressés par le vent, d’un seul côté, et son visage est couleur de cuivre dans la lumière de soleil. » 25 Leklezio tabiat tasviri ustasi, u Lalla o‘ynab yurgan qirg‘oqni quyidagicha tasvirlaydi: « Le soleil se lève au-dessus de la terre, les ombres s’allongent sur le sable gris, sur la poussière des chemins. Les dunes sont arrêtées devant la mer. Les petites plantes grasses trembles dans le vent. Dans le ciel très bleu, froid, il n’y a pas d’oiseau, pas de nuage. Il y a le soleil. Mais la lumière du matin bouge un peu, comme si elle n’était pas tout à fait sûre... Ici, autour, il n’y a que cela: la lumière du ciel, aussi loin qu’on regarde. Les dunes vibrent sous les coups de la mer qu’on ne voit pas, mais qu’on entend. Les petites plantes sont luisantes

un linge, et elle a marché comme elle a pu au-dehors, jusqu’à un endroit où il y avait un arbre et une source, parce qu’elle savait que quand le soleil apparaîtrait, elle aurait besoin de l’ombre et de l’eau. C’est la coutume là-bas, il faut toujours naître auprès d’une source. » 28 Lalla o‘zining 1912 yilda fransuz lashkarlari tomonidan o‘qqa tutilgan tuareglar avlodidan ekanligini ham xolasidan bilib oladi: « Al Azraq, celui qu’on appelait l’Homme Bleu, était de la tribu de la grand- mère de ta mère, il vivait tout а fait au sud, au-delа du Draa, au-delа même de la Saguiet el Hamra.» 29 Lallaga turli hikoyalar so‘zlab beruvchi xolasi doimo gapini qisqa qiladi: u uzoq gapirishni yoqtirmaydi: «Aamma est comme cela; elle ne veut jamais parler très longtemps». 30 Lalla xolasi bilan katta s

Shamol bo‘ronga aylanganida esa o‘z yo‘lidagi barcha narsani supurib ketadi. “Xaroba”ni yana qaytadan tiklashga to‘g‘ri keladi: « Parfois la temp ê te est tr è s dure, elle balaie tout. Il faut reconstruire la ville le lendemain.» 32 Biroq shaharcha ahli qashshoqligiga qaramay baxtli yashaydi: « Mais les gens font ça en riant, parce qu’ils sont si pauvres qu’ils n’ont pas peur de perdre ce qu’ils ont. Peut-être aussi qu’ils sont contents, parce qu’après la tempête, le ciel au- dessus d’eux est encore plus grand, plus bleu, et la lumière encore plus belle. А utour de la Cité, il n’y a rien d’autre que la terre très plate, avec le vent de poussière, et la mer, si grande qu’on ne peut pas la voir tout entière.» 33 Lalla dengiz qirg‘og‘ida o‘ynab yurar ekan, fransuzcha bir qo‘shiqni hirgoy

toile bleue et d’une chemise blanche trop grande pour lui qui flotte dans le vent. Il a un visage aux trait nets, durcis par le vent de la mer, la peau de son front et de ses joues est tendue et noircie par le soleil de la mer. Il a des cheveux épais, de la même couleur que sa peau. Mais ce sont surtout ses yeux qui sont d’une couleur extraordinaire, un bleu-vert mêlé de gris, très clairs et transparents dans son visage brun, comme s’ils avaient gardé la lumière et la transparence de la mer.» 36 Naman Lallaga o‘zi bo‘lgan yurtlar, shaharlar haqida so‘zlab beradi. Har safar uning hikoyalari yangi detallar bilan boyiydi. Lallaga hatto shaharlarning nomlari ham xush yoqadi: « Lalla aime bien entendre les noms des villes, et elle demande souvent à Naman de les lui dire, comme cela, rien que

Hartanining qayerdanligini hech kim bilmaydi. U boshqa yigitlarga o‘xshamaydi. Uni go‘daklik paytida bir kuni janublik sipohi jangarilardan biri xaroba shaharchadagi quduq yoniga tashlab ketgan. Suv olishga kelgan Yasmina ismli ayol uni topib olib, boqib olgan. Yasmina uni o‘z o‘g‘liday tarbiyalagan, katta qilgan. Uning terisi janublik qullarniki kabi qora bo‘lgani uchun bolaga Hartani (qora tanli) deb laqab berganlar. Hartani odamlarday gaplasha olmaydi, savollarga ham javob bera olmaydi – u soqov. Eshitishga har baloni eshitadi – yerning tagida ilon qimirlasa ham biladi. Hamma uni kar–soqov deb o‘ylaydi. Biroq bu noto‘g‘ri ekanligini Lalla juda yaxshi biladi. Leklezio Hartanining quyidagi obrazini yaratadi: « le Hartani ne connaît pas le langage des hommes, il ne répond pas aux questio

qo‘llarining taftini sezadi, bu iliqlik qizning ich–ichigacha kirib boradi, unga olam–olam quvonch bag‘ishlaydi. Shuning uchun ham qiz Hartanini yaxshi ko‘radi – u chindan ham sehrgarga o‘xshab ketadi: « Quand il est inquiet, ou quand il est au contraire très heureux, il pose ses mains sur les tempes de Lalla, et il reste un long moment, le visage tout éclairé de lumière. Et Lalla sent la chaleur des paumes contre ses joues et contre ses tempes, comme s’il y avait un feu qui la chauffait. C’est une impression étrange, qui la remplit de bonheur à son tour, qui entre jusqu’au fond d’elle-même, qui la dénoue, l’apaise. C’est pour cela surtout que Lalla aime le Hartani, parce qu’il a ce pouvoir dans les paumes de ses mains. Peut-être qu’il est vraiment un magicien. » 41 Leklezio Hartaninin

Biroq ularning baxtiga kulfat soya soladi – kutilmaganda bir kuni tongda Aammaning uyida kulrang–yashil kostyum kiygan, oyoqlaridagi qop–qora tuflilari oyna kabi yaltiragan katta yoshli bir kishi kirib keladi. U daryoning narigi betidagi katta shaharda turuvchi boyvachcha bir kishi bo‘lib, arzimas sovg‘a–salom keltirgan edi. Keyinchalik ma’lum bo‘lishicha, u Lallaning qo‘lini so‘rab kelgan ekan. Lalla unga turmushga chiqishdan bosh tortadi va bu yerlardan uzoqlarga ketishga qaror qiladi. Uning bu qarorini keksa baliqchi Naman ham qo‘llab– quvvatlaydi. Lalla Hartanidan o‘zini kuzatib qo‘yishni iltimos qiladi. Ikkovlon uzoq yo‘l yurishadi, qum barxanlari osha, tog‘u toshlar osha xarobalar shaharchasidan uzoqlashishadi. Ikkisi ham holdan toyishadi. Lalla Hartaniga dilidagi gaplarni ochib sola

bir parcha uchqunlarni kaftingga jamlasang bo‘ladigandek. Yo‘q, shu onda yoshlar yerda emas, ular ham yulduzlar orasida: ular samolarda sayr qilib yurishibdi: « Ils ne voient plus la terre, à présent. Les deu х enfants serrés l’un contre l’autre voyagent en plein ciel. » 46 Shundan so‘ng Hartani ko‘rinmaydi, u qayerda qoldi, uning keyingi taqdiri nima bo‘ldi – bu haqida ham gap yo‘q. Endi faqat Lallaning Fransiyadagi hayoti tasvirlanadi (u paytda Marokkash Fransiyaning mustamlakasi edi). O‘rta dengizdan Xalqaro Qizil yarim Oy jamiyati kemasida suzib o‘tgan Lalla Marselda paydo bo‘ladi. Shu yerda hikoyada mantiq buziladi: Marsel portida Lallani bir necha oydan beri shu yerda yashayotgan xolasi Aamma kutib oladi (!?): « Elle avance entre les rangées de femmes et d’hommes, sans les voir

Yunoniston, Latviya va o‘zga yurtlardan kelgan qashshoq ishchilar yashashadi. Lalla ularning ayrimlari bilan tanishadi. U ko‘chada tilanchilik qiluvchi lo‘li bola Radiyes bilan ham tanishadi. Lalla unga ba’zan pul–mul berib turadi. Bir kuni Lalla Radiyes bilan tamaddi qilish uchun kafega kirganida unga bir fotograf yaqinlashdi va juvonning go‘zalligini ta’kidlab, rasmlarga tushishni taklif qiladi. Shundan so‘ng Lallaning hayoti butunlay o‘zgarib ketadi: endi jurnallarning muqovalarida, gazetalarning birinchi sahifalarida, katta–katta devoriy taqvimlarda Lallaning har xil holatdagi rasmlari chiqa boshlaydi, unga Fransiyaning har tarafidan maktublar kela boshlaydi. Kimdir uni qadimgi inklar malikasiga, kimdir Nefertitiga o‘xshatadi. Ko‘plab erkaklar sevgi ham izhor qiladilar: «... des lett

la nuit tombante. Tous, ils la connaissent bien, et quand ils la voit arriver, ils la regardent avec des yeux qui brillent.» 50 Marsel shahrida Lallaning ko‘zi ochiladi: bu yerda u yangi qullar (ilgari Fransiyaning mustamlakalari bo‘lgan davlatlardan kelgan ishchilar)ning haqiqiy hayotini kuzatadi: “Bor vujudini yo‘qotgan, kaltaklangan, tahqirlangan qullar endi izg‘irin shamol ostida, dovul ostida tosh yo‘llarda chuqur qazishadi... Ularning qorinlari och, qalblari qo‘rqinchga to‘la, ishonchsizlik va yolg‘izlik tinkalarini quritgan.” Lalla Hartanidan homilador bo‘lgan. Uning qorni kundan–kunga kattalashib boradi. Lalla bu haqida fotografga ma’lum qiladi. Lalla fotografga o‘zining u bilan ishlashi vaqtinchalik ekanligini, u baribir o‘z yurtiga qaytib ketishini, butunlay qaytib ketishini ma’l

se contente de nous raconter deux admirables histoires où le désert est presént, fascinant, tentateur.» 52 “Mana bu kitob bizga sahro mavjudligini, uning go‘zalligi va cheksizligi ko‘rsatdi, undan foydalana olmaslik esa katta baxtsizlik. Leklezio buni ochiq yozmagan. Bu haqida gap ham yo‘q. U bizga nasihat ham qilmaydi. U bizga o‘ziga rom etuvchi, chorlovchi sahro mavjud ikki maftunkor rivoyatni hikoya qilib berish bilan qanoatlanadi, xolos.” (tarjima bizniki – R.E.) “Sahro” romanining yozilishiga Leklezioning Marokkashning janubida o‘zining bo‘lajak rafiqasi Jemia bilan tanishuvi, ularning shu mamlakat janubidagi romantik sarguzashtlari asos bo‘lgan. Asar qahramoni Lalla qandaydir ma’noda Jemianing prototipi hisoblanadi. Lalla obrazini yaratishda, ayniqsa uning portretini chizishda Leklez

boyliklaridan erkin foydalana olishni taqozo etadi. Eng talantli yozuvchilardan ham bu sohada katta mehnat talab qilinadi. Badiiy til faqat shakl yaratish vositasi emas, balki shakl bilan mazmun birligini ta’minlovchi vosita hamdir. Shu sababli badiiy til hamisha mazmun yaratishning ham asosiy qurollaridan biri bo‘lib xizmat qiladi. Badiiy tilning bu ko‘p tomonlama funksiyasi turli davr va turli janrlarda juda ko‘p xilma xilliklar kashf etadi. Turli xil qatlamlaridan adabiy asar uchun foydalanganda, avtorning pozitsiyasi va davr ruhi hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Realistik asarda individuallashgan tipik qahramonlar tili bilan avtorning nutqi va uslubi orasida juda murakkab, juda xilma xil bog‘lanishlar bo‘ladi. Masalaning eng muhim tomoni shundaki, haqiqiy realistik asarda biz faqat alohida q

Realist yozuvchi uslubining so‘z hashamatiga aloqasi yo‘qligini Mopassan juda to‘g‘ri takidlaydi. Uslub beradigan estetik zavq badiiy tilning yozuvchi qalbida bor obrazni aniq va to‘liq ifoda etishidan kelib chiqadi. Har bir predmet o‘z so‘zi bilan xarakterlanganda uning ishontirish kuchi, ta’siri oshadi. Agar biror kishi boshidan kechirgan eng og‘ir hodisani umumiy tarzda “juda qiynalganman, e, juda yomon bo‘lgan!” kabi iboralar bilan aytib borsa, buning uncha qizig‘i bo‘lmaydi. Lekin boshdan kechirilgan voqeaning aniq tafsilotlari, detallari, belgilari haqqoniy tasvirlansa, ana unda kitobxon ham o‘sha voqealarni o‘z boshidan kechirayotganday ta’sirlanadi. “So‘z bilan surat chizish” degan obrazli ibora realistik tasvirda badiiy tilning tutgan o‘rnini juda aniq belgilab beradi. Qalamga oli

ko‘zlari tim qora. Ammo uning eng ko‘zga tashlanadigan sifati och jigar rang sochi edi. Kun davomida sochi turli ranglarda tovlanar, biroq qorong‘u tushgandan keyin kulrang bo‘lardi – qolardi.” Mondo beg‘ubor, tabiatdan zavq olishni xush ko‘radigan sarguzashtalab bolakay. Yozuvchi Mondoni hech kimi yo‘q bo‘lsa-da, o‘zi mustaqil yashashga intilishini, uni kichkina bo‘lgani uchun ushlab, g‘aribxonaga yuborishlaridan cho‘chishini, buning oqibatida bir joyda uzoq qolmasdan g‘oyib bo‘lishni voqealar davomida badiiy tasvir vositalarida bolakayning sof va samimiy orzu – tilaklari bilan kitobxonni o‘ziga oshno qiladi. Yuqoridagi misolda adib bolakayning tashqi ko‘rinishini kitobxon ko‘z o‘ngida xuddi rassomdek gavdalantiradi, ayniqsa, sochiga sifat berish, ya’ni “ des cheveux brun cendré qui chang

jargon va argolar alohida ahamiyat kasb etadi. Jumladan, uning romanlarida va hikoyalarida bir metafora borki, uni adib juda ko‘p qo‘llaydi. Bu “kema” metaforasi. Bu metafora adibning deyarli barcha asarlarida uchraydi. “Sayohat kemasi”, “nikoh kemasi”, “oila kemasi”, “nikoh paromi” va hkz. “Kema”ning ko‘chimlari ham tez-tez qo‘llaniladi. Biror predmet, narsa, voqelik, belgi yoki harakat nutqda boshqa predmet, narsa, voqelik, belgi yoki harakatning nomi bilan vaqtincha ifodalanib kelishi mumkin. Bunday hodisa tilshunoslikda nutqiy ko‘chma ma’no hosil bo‘lishi deb ataladi. Nutqiy ko‘chma ma’noni yuzaga keltiruvchi obyektlar o‘rtasidagi o‘zaro munosabat esa turlicha xarakterga ega. Metafora usulidagi ma’no ko‘chishda narsa hodisalar orasidagi o‘xshashlikka asoslanadi. Tabiatan metaforani yas

Tuareglarning Shimolga – Marokashning Agadir shahri yaqiniga qilgan safari chog‘idagi holatini Leklezio quyidagicha tasvirlaydi: « Les yeux fermés, les bras écartés, leur vis age tourné vers la nuit, ils planaient, ils glissaient sur le chemin du Nord.» 54 (“Ko‘zlari yumiq, qulochlari ochiq, nigohlari tunga boqib, ular Shimol yo‘li uzra uchardilar, sirpanardilar.” tarjima va ta’kid bizniki – R.E.) Leklezio tuareglarning ko‘zlarini qora metal tomchilariga qiyoslaydi: « Les yeux noirs, pareils à des gouttes de métal , regardaient à peine l’étendue de sable, cherchaient la trace de la piste entre les vagues des dunes.» 55 (ta’kid bizniki – R.E.) Quyosh yondiradi, tinmay esayotgan kuchli shamol odamlarning badanlarini teshib o‘tadi – odamlar arvohlarga aylanadi: « Le soleil était encore ha

ondoyait, elle créait ses cités blanches aux murs magnifiques, aux coupoles qui éclataient comme des bulles. » 58 (ta’kid bizniki – R.E.) Moviy odamlarning ozodligi ham tegralaridagi zamin kabi cheksiz, yorug‘lik kabi go‘zal va shafqatsiz, buloqlar kabi musaffo. Bu yerlarda - sahroda ulardan boshqa hech kim yashay olmaydi. Ular sahroga ta’zim qiladilar. Ular tush kabi paydo bo‘lgandilar, tushdagi kabi g‘oyib bo‘ladilar: « Il n’y avait pas de fin à la liberté, elle était vaste comme l’étendue de la terre, belle et cruelle comme la lumière, douce comme les yeux de l’eau. Chaque jour, à la première aube, les hommes libres retournaient vers leur demeure, vers le sud, là où personne d’autre ne savait vivre. Tournés vers le désert, ils faisaient leur prière sans paroles. Ils s’en allaient, c

Lallaning sevimlisi yosh soqov yigit Hartani odamlardan qo‘rqmaydi, aksincha, boshqalar undan qo‘rqishadi. Odamlar uni “majnun”, shaytonlagan, afsungar va yomon ko‘zli, deb hisoblashadi: «Il n’a pas peur des gens. Ce serait plutôt lui qui ferait peur aux gens. Ils disent qu’il esst « mejnoun », possède des démons, qu’il est magicien, qu’il a le mauvais oeil. » 62 Leklezio Hartanining ko‘zlarini tasvirlashda ham biz yuqorida ko‘rgan tuareglarning ko‘zlari tasviridagi qabi “metal” so‘zini ishlatadi («Les yeux noirs, pareils à des gouttes de métal ). Biroq bu yerda endi “ regard de métal ” iborasi “tikilib qaramoq” ma’nosida keladi: «Le Hartani, il regarde Lalla, avec son beau regard de métal , sans rien dire, et c’est dans la lumière de son regard qu’on entend ce qu’il dit, ce qu’il de

« Ils ne voient plus la terre, à présent. Les deu х enfants serrés l’un contre l’autre voyagent en plein ciel . » 66 Leklezio o‘zining boshqa asarlarida ham frazeologizmlarni juda ko‘p qo‘llaydi. Fikrimizning dalili uchun biz yuqorida ko‘rib o‘tgan “Ochlik hirgoyilari” romanida ikki misol keltiramiz. Jumladan, asar boshida Etel hali o‘n yoshga ham to‘lmagan qizcha. Malla sochli, bobosining tili bilan aytganda “ayyor” bu qizcha “ichingdagini topishga usta” (Elle sait arracher les vers du nez). 67 Etelning onasi Jyustina Reyunyon orolidagi boy oilalardan chiqqan. Biroq u doimo hayotdan nolib yuradi, o‘zini baxtsiz hisoblaydi. U “hayot og‘ir” (la vie est difficile), “hayot juda og‘ir hurjunga o‘xshaydi” (la vie est un sac très lourd) degan jumlalarni tez–tez takrorlab yuradi. Bunga adibn

“yomg‘irli kunlar, shamolli kunlar, yoz kunlari” (les jour de pluie, les jours de vent, les jours d’été) 71 “shunday kunlar borki, qayerga borishingni yoki nima bo‘lishini bilmaysan” (il y a des jours où l’on ne sait pas où on va, où l’on ne sait pas ce qui va arriver) 72 “och qolganingda kunlar boshqa kunlarga qaraganda ancha uzun tuyuladi” (il y a des jours qui sont plus longs que les autres, parce qu’on a faim) 73 “g‘amgin kunlar, sog‘inch kunlari” (des jours tristes, des jours d’agnoisse,) 74 bor. Kunlar ketidan kunlar o‘tadi. O‘n yetti yoshga to‘lgan Lalla olovni yaxshi ko‘radi. Xaroba shaharchada olovning turi ko‘p: « Il y a les feux du matin , quand les femmes et les petites filles font cuire le repas dans les grandes marmites noires, et que la fumée court le long de la terre, mê

crйpitant, et des poignées d’herbes qui se consument en faisant des tourbillons bleutés.» 76 (таъкид бизники – Р.Э.) Naman ham dengiz bo‘yida o‘t yoqadi, Lalla uning yoniga kelib o‘tiradi: « Lalla va s’asseoir dans le sable, au bord de la mer, là où Naman le pêcheur a allumé son grand feu de branches pour chauffer la poix, pour calfater son bateau. » 77 Naman duch kelgan yerda o‘t yoqishi mumkin, unga faqat yirik quriq shoxlar bo‘lsa bas: « Naman fait son feu n’importe où, là où il trouve de grosses branches mortes échouées dans le sable. » 78 Naman o‘t yoqadi (il allume le feu, P.143), olov ikki–uch marotaba o‘chib ham qoladi (le feu prend et s’éteint deux ou trois fois, P.143), so‘ng avjiga chiqadi (quand le feu est fort, P.144). Olov avj olganda uning yollari ravshanlashadi va b

xislatlari mujassamlashgan. Leklezioni ekolog adib deb hisoblashadi, zero uning butun ijodi shaharlarga, yolg‘izlik va tabiatga nisbatan zo‘rovonlik qilishga qarshi kurashdan iborat. 3.3. “Ochlik hirgoyilari” romanida qo‘llanilgan lisoniy vositalar “Ochlik hirgoyilari” romanining ajoyib bir xislati shundan iboratki, Leklezio bu asarida shahar obrazini yaratgan. Shahar tasvirida Leklezio asosiy e’tiborini ommaga, yo‘lovchilarga qaratadi. Bu ayniqsa Etel bilan bobosi Samuel Solimanning shahar bo‘ylab sayr qilib yurgan epizodida yaqqol ko‘zga tashlanadi: «Dans les boulevards alentour la foule se presse.», «ensemble ils courent à travers le boulevards, devant les fiacres et les autos.», «La foule va dans l’autre sens, maintenant, vers le bout du lac.», «Monsieur Soliman ne veut pas marcher dan

de l’Avenue/ le bord de la mer/ l’église/ la gare des autobus/ la rue Smolett/ la rue Neuve/ la descente Crotti » ( “ Le Procès-verbal ” – “ Жараён” ). Biroq ikkinchi tomondan, u shaharning salbiy portretiga urg‘u beradi: uning binolari bir xil tusda ( “ Terra amata ” ) , umumiy foydalanishga ajratilgan xojatxonalari iflos, qahvaxonalari “plastik stullarga yopishib olib pivo ichib o‘tirgan odamlar”ga to‘la, barlarida “mavhum soyalar” daydib yuradi ( “ La Fièvre ” – “ Истма” ) , kinoteatrlaridagi filmlar ichiga kirib ketasan, emin–erkin emasligini sezib hayratlanasan ( “ Les Géants ” – “ Буюклар” ). “ La Guerre ” – “ Urush” (“bu roman mening shaharga munosabatim”, Pyer Lost bilan suhbat ) asarining asosiy obyekti bo‘lmish shahar – dushman, baxtsizlik manbai. “Shahar” ostida faqatgina Nits

Shaharda, doimiy nazorat ostida yashovchi inson qulning bir turiga aylanadi. Turli shakllardagi mashinalarning notinch dengizi markazida ayollar va erkaklar o‘z–o‘zlarining va shaharning qullariga aylanadi: “Bu kundalik kasallik, doimiy telbalik. – deb yozadi Leklezio “ La Fièvre”da. – Erkaklar va ayollar o‘z inlarida qo‘llaridan kelganicha yashaydilar, biroq ularning derazalarining tashqarisidagi hujum xavfi hech qachon arimaydi.” Tinimsiz bordi–keldi va shovqin– suronga to‘la shu morg, shu “bug‘uvchi handaq”, shu “chirindilar axlatxonasi” o‘rtasida yo‘qolgan odamning qo‘lidan nima keladi (“ La Fièvre” )? Odamning jahli chiqadi, g‘azabi qo‘zg‘iydi. Qum sahrosidan ham dahshatli zamonaviy shahar sahrosida u o‘ziga o‘zi choh qaziydi. “Hap” dan olingan quyidagi misralarda aynan shu haqida so‘

“Rodrigesga sayohat”da Leklezio xaroba shaharlar va ayollar bel ko‘tarmay ter to‘kadigan plantatsiyalar qashshoqligini umumiy qashshoqlikka qarshi qo‘yadi. Umumiy qashshoqlik “odamni lalmikor yerlarga, yovvoyi hayvonlar yashaydigan qurg‘oq tepaliklarga bog‘lab qo‘yadi.” Dunyoning Nitssa kabi boshqa shaharlarini ham pul kasalligi chulg‘agan. Leklezioning nazarida undan qutilishning yagona yo‘li bu shaharlarni tark etmoq, tabiat qo‘yniga qaytmoqdir. 55

XULOSA Leklezioning ijodi Fransiyadan ko‘ra Afrika, Lotin Amerikasi va Sharq mamlakatlari, jumladan, Mavrikiy bilan uzviy bog‘liq. Nobel qo‘mitasining qarorida ta’kidlanishicha, Leklezio “yangi yo‘nalishlar, badiiy sarguzashtlar, tuyg‘ular to‘lqini” haqida ijod qiladi, u “rivojlangan tamaddundan yiroq insonlar qalbining tadqiqotchisi” hisoblanadi. Bu chindan ham shunday. Agar Leklezio o‘zining ilk asarlarida boqiy dunyodagi odamiylik munosabatlarining keskin tus olishi bilan bog‘liq umidsizlik va tushkunlik tuyg‘ularini murakkab lisoniy va obrazli tizimli metaforik shaklda bera olgan bo‘lsa, 70–yillarning oxiridan boshlab o‘z asarlarida chin insoniy qadriyatlarni tasvirlay boshlaydi Leklezio asarlarining aksariyati avtobiografik xarakterga ega yoki ajdodlarining tarixi bilan bog‘liq. U “Mo

RESUMÉ DU TRAVAIL Jean-Marie Gustave Le Clézio , plus connu sous la signature J. M. G. Le Clézio , né le 13 avril 1940 à Nice , est un écrivain de langue française , comme il se définit lui-même , de nationalités française et mauricienne . Il connaît très vite le succès avec son premier roman publié, Le Procès- verbal ( 1963 ). Jusqu’au milieu des années 1970 , son œuvre littéraire porte la marque des recherches formelles du Nouveau Roman . Par la suite, influencé par ses origines familiales, par ses incessants voyages et par son goût marqué pour les cultures amérindiennes , Le Clézio publie des romans qui font une large part à l’ onirisme et au mythe ( Désert et Le Chercheur d’or ), ainsi que des livres à dominante plus personnelle, autobiographique o

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. Karimov I.A. Adabiyotga e’tibor – ma’naviyatga, kelajakka e’tibor. – T.: “O‘zbekiston”, 2009, 40 bet. 2. Karimov I.A. O‘zbekiston buyuk kelajak sari. – Toshkent: O‘zbekiston, 1998, – 536 bet. 3. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – T.: “Ma’naviyat”, 2008. 4. G‘afurov I. Tarjimonlik mutaxassisligiga kirish. Toshkent: “Mehriyona” nashriyoti, 2008. 5. Mirhaydarov N.K., Musayev S.S., Aliqulov T. fransuzcha maqollarning o‘zbekcha-ruscha muqobillari. Toshkent: “O‘qituvchi”, 1994. 128 bet. 6. Salomov G‘. Tarjima nazariyasi asoslari. Toshkent. O‘qituvchi, 1983. 7. Salomov G‘. Tarjima tashvishlari. Toshkent: 1983. 8. Salomov G‘. Til va tarjima. Toshkent, “Fan”, 1966. 9. Xolbekov M.N. Fransuz adabiyoti O‘zbekistonda. Biobibliografik ko‘rsatgich. –

20. Пулатов Й. Зарубежная литература в Узбекистане и перевода новелл Ги де Мопассанан. Автореф. дисс. … канд. филол. наук. – Самарканд, 1963. 21.Холбеков М.Н. Узбекско-французские литературние взаимосвязи (в аспекте перевода, критики и восприятия). Автореф. дисс. … док. филол. наук. – Ташкент, 1991. 22. Холбеков М.Н. Французкого художественная литература в переводах на узбекский язык ( Истории переводический опит ). Автореф . дисс . … канд . филол . наук . – Тошкент : 1982. 23. Эрматов Б.С. Французская реалистическая новелла XIX века в переводе на узбекский язык . Автореф . дисс . … канд . филол . наук . – Ташкент , 1991. 24. Ганшина.К.А. Французко-русский словарь . Москва : “ Русский язык ”, 1987. 25. Дал В.И. Толковий словарь живого великорусского языка , т . Третый M.: 1955. 26. Ретскер

Купить