Фуқаролик жамияти - тушунчаси ва тузилиши - Юриспруденция - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	56.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	30 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Юриспруденция

Фуқаролик жамияти - тушунчаси ва тузилиши

Купить

МУНДАРИЖА КИРИШ .......................................................................................................... 2 I БОБ. ФУҚАРОЛИК ЖАМИЯТИ ТУШУНЧАСИ 1.1 Кучли фуқаролик жамиятини қуришга қаратилган ғоялар ва қарашлар ………………………………………….…………………... 4 1.2 Фуқаролик жамиятининг белгилари ва асосий хусусиятлари ......... 10 II БОБ. ФУҚАРОЛИК ЖАМИЯТИНИ ШАКЛЛАНТИРИШ 2.1 . Жамоатчилик назоратининг фуқаролик жамиятини шакллантириш ва жамият бошқарувидаги аҳамияти........................ 15 2.2 . Нодавлат - нотижорат ташкилотлари фуқаролик жамиятининг асосий бўғини........................................................................................ 23 ХУЛОСА ........................................................................................................ 27 ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛА

Кириш Бугун том маънода тарихий даврда яшаяпмиз. Истиқлол барчамизга озод ва эркин яшаш бахтини, дунёнинг чинакам ҳайратига сабаб бўлган миллий қадриятларимиз ва маданиятимизнинг янгича йўсинда шакллантириш имконини берди. Истиқлол йилларининг дастлабки кунлариданоқ Президентимиз томонидан ҳуқуқий демократик давлат ва адолатли фуқаролик жамиятини барпо этиш бош концепциямиз эканлиги айтиб ўтилган эди. Бугунги кунда эса, кучли давлатдан кучли жамият сари деган ғоя жамият ҳаётининг муҳим йўналишларидан бири қилиб белгиланди. Юртбошимиз илгари сураётган ушбу ғоя мамлакатимизнинг бугунги ривожланиш босқичидаги энг муҳим вазифалардан бири сифатида баҳоланмоқда. Жаҳоннинг ривожланган мамлакатларида асосан фуқаролик жамиятининг институтлари, хусусан, нодавлат нотижорат ташкилотлар жамият бошқарув

ташкилотлар ва фуқаролик жамиятининг бошқа тизимлари жамият бошқарувини таъминлайдиган алоҳида тизим сифатида ривожланиб боради. Республикамиз Президенти Олий Мажлиснинг II чақириқ IX сессиясида “Ўзбекистонда демократик ўзгаришларни янада чуқурлаштириш ва фуқаролик жамияти асосларини шакллантиришнинг асосий йўналишлари мавзусида қилган маърузасида давлатимиз олдида турган бешинчи устувор йўналиш сифатида фуқаролик жамиятини шакллантиришнинг муҳим шарти бўлиб, бу жамият ҳаётида нодавлат ва жамоат ташкилотларининг ўрни ва аҳамиятини кескин кучайтиришдан иборат. Ёки бошқача қилиб айтганда, бу- кучли давлатдан кучли жамият сари” 1 деган тамойилни амалда ҳаётга жорий этиш демакдир деб таъкидлаб ўтган эдилар. 1 Каримов И . А . Ватан саждагоҳ каби муқаддасдир . Т . 3. – Т ошкент : Ўзбекисто

I БОБ. ФУҚАРОЛИК ЖАМИЯТИ ТУШУНЧАСИ 1.1. Кучли фуқаролик жами ят ини қуришга қаратилган ғоялар ва қарашлар Кучли жамият бирон бир шахснинг қонун ҳимоясидан маҳрум қилинишига олиб келадиган ҳар қандай шароитга барҳам бериши керак. Шу туфайли ҳар бир шахс жамиятда ўз ўрни борлигига ишонади. Жамиятнинг кучли бўлиши нодавлат ташкилот сифатида фаолият юритаётган сиёсий партияларга ҳам ҳар жиҳатдан боғлиқ. Сиёсий партиялар фуқаролар сиёсий фаоллигини шакллантирадиган, сайлов ҳуқуқларини оширилиши жамиятнинг алоҳида гуруҳларининг манфаатларини давлат ҳокимиятига даражасига кўтаришга ёрдам берадиган ташкилотдир. Бунинг учун бизда ҳуқуқий асослар мавжуд. Сиёсий партияларнинг ҳокимиятни бошқаришда иштирок этиши учун интилиши жамият ривожига ижобий таъсир этади. Ҳозирги вақтда республикамизда республи

Жамоат бирлашмалари ижтимоий институт сифатида фуқаролар онгида миллий истиқлол мафкураси ва миллий дунёқарашни шакллантиришда «ижтимоий оила» вазифасини бажариши лозим. Президентимиз бир қатор чиқишлари орқали кучли давлат ва кучли жамият ўртасидаги мувозанат ва ўзаро ҳамкорликни кўрсатиб берган лар. Фуқаролик жамияти ҳақида гапирганда шуни таъкидлаб ўтиш жоизки , у ҳақидаги ғоялар узоқ вақт давомида шаклланган ва бугунги кунда маълум бир тарзда изоҳлаб , тахлил қилиб берилган . Шундай бўлсада , фуқаролик жамияти ўзининг ечимини топмаган муаммоларига бой . Унга берилган таърифлар ҳам турлича . Лекин уларнинг ҳаммасида инсон омили биринчи ўринга қўйилади , ҳуқуқ ва манфатлари таъминлаб берилиши таъкидланади . Фуқаролик жамияти ҳам ҳуқуқий давлат каби ўзининг асосий белгиларига эга . Булар

муносабатлар замирига таянади . Х . Одилқориев фуқаролик жамиятига шундай таъриф беради : " фуқаролик жамияти - ҳар бир инсон манфаатини устувор билувчи , ҳуқуқий анъана ва қонунларга ҳурмат муҳити шакллантирилган , умуминсоний қадриятлар эъзозланган , инсон ҳуқуқлари ва эркинликлари сўзсиз таъминланадиган , давлат ҳокимиятининг самарали жамоатчилик назорати механизмларини вужудга келтирган , инсоний муносабатлар чуқур маънавий - маданий қадриятларга таянадиган эркин демократик ҳуқуқий жамият " 4 . Фуқаролик жамиятида давлатнинг роли сезиларли даражада камаяди , лекин давлат ўзининг асосий вазифаларини қўлида сақлаб қолади . Масалан ҳавфсизликни , мамлакат ҳудудининг дахлсизлигини таъминлаш , давлат молия масалаларини ҳал қилиш ва бошқалар . Шуни таъкидлаш керакки , фуқаролик жамия

институтларига таъсир ўтказа оладиган , давлатнинг ижтимоий ҳаётига , шунингдек , фуқароларнинг шахсий ҳаётига аралашувидан муҳофаза қилишга йўналтирилган ташкилотдир " 5 . Фуқаролик жамиятида шахс марказий ўринни эгалловчи жамият бўлиб , бунда шахсларнинг ҳуқуқий онги ва маданияти етарли даражада шаклланган ва унинг шаклланиши учун барча чоралар кўрилган ҳамда шарт - шароитлар яратиб берилган бўлади . Ҳар бир шахс ўтказилаётган ҳар бир ислоҳотга ўзининг нуқтаи - назаридан муносабатини билдириш имкониятига эга бўлади . Шундай қилиб фуқаролик жамияти жамият ривожининг маълум бир босқичида шаклланадиган , инсон ҳуқуқ ва эркинликларини , муносиб ҳаёт тарзини таъминлаб берадиган , қонунлар устивор бўладиган , давлатнинг маълум функцияларини амалга оширадиган жамиятдир . Юқорида таъкидлаб ў

демакдир ." 6 Бу ф и к р н и н г д а в о м и с и ф а т и д а П р е з и д е н т и м и з я н а б и р а с а р и д а қуйидагиларни таъкидлаб ўтган эди : " Биз учун фуқаролик жамияти— ижтимоий макон . Бу маконда қонун устувор бўлиб , у инсоннинг ўз - ўзини камол топтиришга монелик қилмайди , аксинча , ёрдам беради . Шахс манфаатлари , унинг ҳуқуқ ва эркинликлари камситилишига йўл қўйилмайди . Яъни эркинлик ва қонунга бўйсўниш бир вақтнинг ўзида амал қилади ." 7 Фуқаролик жамияти тўғисидаги тасаввурлар узоқ ривожланиш йўлини босиб ўтганлигига ишонч ҳосил қилишимизда бизга ёрдам беради . Ўйлаймизки , муаммога унинг туғилиши ва ўтмиш назари билан қараш фойдадан холи эмас . Мазкур ғоянинг таваллуд тарихи узоқ ўтмишга бориб тақалади : Арастунинг “Сиёсат”и , Афлотуннинг " Давлат "

жамият , яъни расмий тузилмалардан ташқари , улар назоратига кирмайдиган ҳаёт тарзи - алоҳида индивидлар ва улар бирлашмаларининг , манфаатларини амалга ошириш , товар ишлаб чиқарувчилар ва истеъмолчиларнинг ўзаро муносабатлари соҳасида мавжуд бўлган жамият шундай жамият сифатида талқин қилинади . Гегель фикрича , фуқаролик жамияти - бу , аввало , хусусий мулкка асосланган эҳтиёжлар тизими , шунингдек , оила , табақа , давлат тузуми , ҳуқуқ , аҳлоқ , бурч , маданият , таълим - тарбия , қонунлар ва улардан келиб чиқадиган субъектларнинг ўзаро юридик алоқаларидан иборат . Унинг таъбирича , табиий , " маданиятсиз " ҳолатдан одамлар фуқаролик жамиятига кириб келишлари керак эди , зеро , ана шу жамиятда ҳуқуқий муносабатлар ҳақиқатга айланади . Фуқаролик жамияти марксистлар эътиборидан

Муайян фуқаролик жамиятини олинг ва сиз бунда фақат фуқаролик жамиятининг расмий ифодаси бўлган муайян сиёсий тузумни оласиз ." Бу ерда " жамият " ва " фуқаролик жамияти " орасига тенглик белгисини қўйиб бўлмаслигини эслатиш ўринли . Иккинчиси , яъни " фуқаролик жамияти " тушунчаси торроқ маънога эга ва биринчисидан анча кейин пайдо бўлган . Ўз вақтида Сен Симон жамиятнинг бирдек нафрат билан қарайдиган икки душмани бор , улар - анархия ва деспотизм д и р , д е б т а ъ к и д л а н г а н д и . Ф у қ а р о л и к ж а м и я т и и ж т и м о и й муносабатларнинг шундай етуклик ҳолатидирки , унда юқоридаги ҳар икки бало амалда мустасно қилинади . Фуқаролик жамиятини тушунтиришда етакчи мавқега эга бўлган Гегель томонидан унинг таҳлили икки муҳим тамойилга асосланганди

у рақобат ҳамда маъмурий ҳокимият томонидан бошқарилмайдиган жараёнларни бартараф этиб , ўзига йўл очиши керак бўлади . Бинобарин , инсон фаолиятида ижодкорлик куртакларининг намоён бўлиши ҳақиқатга , воқеликка айлангандагина фуқаролик жамияти мавжуд бўли ши мумкин. . Фуқаролик жамияти ҳақидаги тарихий маълумотларни ва мутафаккирларнинг у ҳақидаги берган ғояларини таҳлил қилиш шуни кўрсатадики , фуқаролик жамиятини шаклланиш жараёни мураккаб ва у қа р ам а - қа р шилик ла р а со сида к ечг а н . Бу жа р а ён ў з ич иг а минг йилликларни қамраб олган бўлиб , антик дунёда ( Афина ва Римда ) фуқаролик жамияти элементлари юзага келганидан бошлаб , ўрта асрлардаги эркин шаҳарлар : Любек , Новгородларда ҳамда янги даврдаги Европа ва Американинг ривожланган ижтимоий тизимларигача давом этиб келмо

бир индивиднинг мулкдор эканлпгини англатади . У инсонни нормал яшашлиги учун зарур бўлган воситаларга реал эгалик қилади . У шунингдек , мулкчилик шаклларини т а н л а ш д а , к а сб ин и в а м еҳ н а т т у р ин и бе лг ил а ш д а , ў з м еҳ н а т и натижаларини тасарруф қилишда эркин бўлади . Ижтимоий жиҳатдан ҳар бир индивид муайян ижтимоий бирликнинг ( оила , клан , синф , миллат ) аъзоси ҳисобланади , лекин , шу билан бирга у муайян маънода мустақил бўлиб , ўз ҳоҳишлари , эҳтиёжлари ва манфаатларини автоном қондириш , амалга ошириш ҳуқуқига эга бўлади . Энг умумий тарзда лўнда таъриф бериладиган бўлса , фуқаролик жамияти—ижтимоий ҳаётнинг давлат таъсири ва аралашувидан , маъмурий тазйиқлардан холи бўлган ҳамда инсонларнинг хусусий турмуш соҳасини ташкил этувчи муносабатлар мажмуидир .

1.2. Фуқаролик жамиятининг белгилари ва асосий хусусиятлари Фуқаролик жамиятида ижтимоий ҳаётга катта аҳамият берилади . Унинг асосий мақсади инсон ҳаётини сақлаш , унинг мақсадларини , ҳаётий орзуларини , ниятларини шу жамиятдаги ташкилотлар , ижтимоий институтлар , гурухлар , оила ва бошқа бирлашмалар оркали амалга оширишдир . Бу ташкилотлар , институтлар гурухлар алохида шахсга унинг ҳокимият манбаи эканлигини , унинг лаёқати ва ҳаракати , обрўси юксак қадрият эканлигини тушунтиришга ёрдам берадилар . Инсонлар ушбу ташкилот ва бирлашмалар орқали ўзларининг сиёсий , иқгисодий , ижтимоий ва бошқа мақсадларини амалга оширадилар . Фуқаролик жамиятининг асосий белгиларига қўйидагилар киради : 1) кўппартиявийлик ; 2) сиёсий ҳаётнинг ва сиёсий институтларнинг , мафкура ва фикрларнинг хилма - х

тизимидир 11 . Шуни ҳам таъкидлаш керакки , фуқаролик жамияти жамоат бирлашмаларининг йиғиндисидангина иборат бўлмай , балки улар фаолиятининг натижасида пайдо бўладиган муносабатлар тизими ҳамдир . Шунинг учун ҳам фуқаролик жамиятини миллий ва диний қадриятларсиз , одатларсиз , одоб - ахлоқ нормаларисиз ва миллий анъаналарсиз тасаввур этиб бўлмайди . Бу жамият иқгисодий , касбий , маданий , диний ва бошқа манфаатларни шакллантиришга ва уларни амалга оширишга қаратилган ижтимоий алоқалар тизимини ҳам қамраб олади . Шу жиҳатдан олганда , мустақил Ўзбекистон Республикасининг ҳуқуқий тизими , хусусан унинг Конституцияси ҳар бир инсоннинг эҳтиёжлари , манфаатлари , ҳуқуқ ва эркинликларини амалга оширишга қаратилган . Конституция инсонни энг катта бойлик сифатида алоҳида кўрсатгани ҳолда фуқаро

этмокдалар . Фуқаролар сайлов ж а р а ён и д а с и ё с и й ж и ҳ а т д а н ф а о л и шт и р о к э т и б , ў з л а р и н и н г манфаатларини эътироф этадиган 5 та сиёсий партия ва ташаббускор гуруҳлар томонидан кўрсатилган номзодлар орасидан энг мақбулларини танлаб овоз бердилар . Бу жараён мамлакатимизда фуқароларнинг сиёсий ва ҳуқуқий онгини оширишда сифат даражасини яна бир поғонага кўтарди 12 . Фуқаролик жамиятидаги мавжуд манфаатларни қаноатлантириш , рўёбга чиқариш учун тегишли ташкилий тузилмалар ва институтлар шаклланади . Фуқаролик жамиятининг ички тизимини қуйидагича таснифлаш мумкин : Биринчидан , иқтисодий соҳадаги манфаатларни қаноатлантирувчи тузилмалар : а ) хусусий мулк асосида вужудга келадиган ва фаолият юритадиган нодавлат ташкилотлар ; б ) ширкат хўжаликлари ва уларнинг

ташкилотлар ; б ) таълим - тарбия муассасалари ( мактаб , ўрта махсус ва олий таълим муассасалари ); в ) жамоат бирлашмалари , нодавлат ташкилотлар ; г ) фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари ; д ) мустақил оммавий ахборот воситалари ; е ) диний ташкилотлар ; ж ) миллий - маданий марказлар ; з ) ихтиёрий кўнгилли жамиятлар ; и ) жамоатчилик фикрини аниклаш ва ўрганиш институтлари й ) турли ижтимоий ихтилофларни адолатли ҳал этувчи тузилмалар ва ҳоказо . Учинчидан , сиёсий соҳадаги манфаатларни акс эттирувчи институтлар ва тузилмалар : а ) ҳуқуқий давлатнинг мавжудлиги ; б ) сиёсий партиялар ; в ) ижтимоий - сиёсий ҳаракатлар ; г ) сиёсий мухолифатнинг мавжудлиги ; д ) инсон ҳуқуқларини ҳимояловчи институтлар ва ҳоказо 13 . 13 Таджиханов У., Саидов А. Ҳуқуқий маданият назарияси. 2-томл

II БОБ. ФУҚАРОЛИК ЖАМИЯТИНИ ШАКЛЛАНТИРИШ 2.1. Жамоатчилик назоратининг фукаролик жамиятини шакллантириш ва жамият бошқарувидаги аҳамияти. Мамлакатимиз Президенти Ислом Каримовнинг Конституциямизнинг 10 йиллигига бағишланган тантанали маросимда сўзлаган нутқида ислоҳотларни янада чуқурлаштириш, ҳуқуқий демократик давлат барпо этишда назорат тизимини янада мустаҳкамлаш ва уни изчил такомиллаштириб боришнинг аҳамиятига алоҳида эътибор берди. Мамлакатимиз раҳбари, айниқса, фуқаролик жамиятининг муҳим омили ҳисобланган жамоатчилик назоратини кучайтириш, бу соҳанинг назарий ва 17

амалий жиҳатларини таҳлил этиш, унинг фаол ҳаракатини таъминлаш долзарб вазифа эканлигини уқтириб ўтди. Дарҳақиқат, адолатли жамиятни шакллантириш жараёнида жамоат назоратининг аҳамияти беқиёсдир. Чунки, фуқаролик жамиятида ҳар бир фуқаронинг фаоллиги, ижтимоий ҳодисаларга бефарқ бўлмаслиги, давлат идораларида ишлаётган ҳар бир раҳбар ходим зиммасидаги маъсулиятни тўла ва тўғри англаши, улар фаолияти жамоат назорати остида эканлигини чуқур ҳис этиши - жамият ривожида муҳим аҳамиятга эга. Президентимиз ибораси билан айтганда, ҳар қандай жамиятда ҳам демократиянинг даражаси «бу халқнинг қарорлар қабул қилиш жараёнларидан қанчалик хабардорлиги, ҳукумат қарорлари халқ томонидан қанчалик назорат қилиниши, оддий фуқароларнинг давлатни бошқаришда қанчалик иштирок этиши» билан белгиланади. Зеро, ж

билдириб туришлари учун диёнатли, тўғри ёзувчи кишиларни белгиладим. Борди-ю эгри ёзганлари менга билдирилса уларни жазоладим. Ҳокимлару сипоҳлардан қай бирининг халққа жабр - зулм етказганини эшитсам, уларга нисбатан дарҳол адолату инсоф юзасидан чора кўрдим». Кўриниб турибдики, темурийлар салтанатида ҳам ўзига хос шаклда ва услубда халқ, яъни жамоат назорати йўлга қўйилган. Демак, салтанатнинг у ёки бу ҳудудидаги ҳақиқий аҳволдан соҳибқиронни воқиф қилиб туриш орқали ўзига хос жамоат назорати ҳам амалга оширилган. Энди эса яқин тарих бўлган шўролар империясидаги жамоат назоратига бир назар ташлайлик. Собиқ шўролар мафкурасининг энг хавфли жиҳатларидан бири шундан иборат эдики, аслида мавжуд бўлмаган демократик институтлар гўёки давлат ва жамият ҳаётининг асосини ташкил этиши ҳақида сохта

шароитида қонун устуворлигини таъминлашга, инсон ҳуқуқлари ва эркинликларини рўёбга чиқариш юзасидан жамоат назоратини кучайтиришга қаратилган таъсирчан механизмларни назарда тутади. Жамоат назоратининг муҳим ҳуқуқий механизмларидан бири сайловларга доир қонунчиликда ўз ифодасини топган. Сайловларга тайёргарлик кўриш ва уни ўтказишга доир барча тадбирларда сиёсий партиялардан, ҳокимият вакиллик органларидан, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларидан, сайловчилар ташаббускор гуруҳларидан кузатувчилар, матбуот, телевидение ва радио вакиллари, халқаро ташкилотлар ва ҳаракатларнинг кузатувчиларининг иштирок этишлари мумкинлиги ва улар бир қатор ҳуқуқлардан фойдаланишлари бунинг яққол мисолидир. «Оммавий ахборот воситалари тўғрисида»ги қонун ва бошқа бир қатор қонун ҳужжатларида оммавий ахб

гуруҳларининг бундай назоратда беистисно иштирок эта олиш имконияти таъминланиши; - жамоат назоратидаги ошкоралик, яъни уни амалга ошириш жараёни ҳам, унинг якуний натижалари ҳам барча учун очиқлиги, ҳамманинг нигоҳи ва кузатувида амалга оширилиши; - жамоат назоратидаги ихтиёрийлик тамойили, яъни ҳеч ким жамоат назоратига бошқа шахс томонидан мажбур қилинмаслиги; - жамоат назоратйда давлат органлари, унинг мансабдор шахслари, хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятига бевосита аралашилмаслиги ва шу кабилардир. Жамоат назорати давлат назорати каби барқарор фаолият кўрсатувчи, қатъий тизимга эга бўлмасдан, ҳар бир муайян ҳолатда турли шакл ва мазмун касб этади. Давлат назоратининг субъекти давлат органлари ёки уларнинг мансабдор шахслари бўлса, жамоат назоратининг субъекти биринчи навбатда фуқар

Жамоатчилик назорати бурч ва виждон амри билан юзага келадиган ижтимоий ҳодисалардан бири ҳисобланади. Жамоат назорати орқали аниқланган қонун бузиш ҳолатларини оммадан яшириб бўлмайди. Юқоридагилардан кўриниб турибдики, жамоат назорати давлат назоратига қараганда бир қанча афзалликларга эга ва унинг таъсирчанлиги ҳам юқори. Бу -давлат назоратини умуман йўқ қилиш керак деган фикр эмас. Албатта кучли ва самарали давлат назорати ҳар бир жамиятда муҳим соҳадир. Жамиятимиз ривожи учун зарур бўлган жамоат назоратининг янада самарали бўлишичи қуйидаги омилларда кўриш мумкин деган фикрдамиз. Биринчидан, жамоат назоратини амалга оширувчи субъектлардан бири бўлган нодавлат нотижорат ташкилотлари фаолиятининг самарасига кўп нарса боғлиқ. Чунки, бу тузилмалар кучли фуқаролик жамиятининг асосий ҳарака

назорати нигоҳи остида, нодавлат нотижорат ташкилотлар фаолият юритаётганини аниқ билиши, ҳис қилиши шарт. Бу ҳолат раҳбарларни доимо ҳушёр туришга, қонунлар ва адолатга, инсофга риоя қилишга ундайди. Юқоридагилардан ташқари, фуқароларнинг ижтимоий онгини ўстириш, ҳуқуқий маданиятини юксалтириш, оммавий ахборот воситаларининг жамиятдаги нуфузини, тўғри ижтимоий фикрнинг шаклланишидаги таъсирчанлигини ошириш ҳам жамоат назоратини олиб боришда муҳим рол ўйнайди 15 . Ушбу қайд этилган ҳолатлар масалани моҳиятини тўла-тўкис очиб беради, деган фикрлардан йироқмиз. Бу масала хусусида кенг жамоатчилик фикрини билиш, уни доимо тадқиқ эитиб бориш мақсадга мувофиқ ҳисобланади. Шуни таъкидлаш жоизки, сўнгги йилларда нодавлат нотижорат ташкилотилар томонидан жамоат назоратини таъминлашда бир қатор сил

бўлади. Унда турли қатлам ва кучлар, миллат ва элатларнинг урф-одатлари, тарихий анъаналар, удумлар, фуқароларнинг шаън ва қадр қиммати, юридик шахсларнинг ишчанлик обрўсига зарар етказмаслик лозим бўлади. Жамоат назоратининг самарадорлигини оширишда жамоатчилик фикридан унумли фойдаланиш ҳам муҳим. Турмушда ҳар бир ҳудудда муайян масалалар бўйича жамоатчилик фикри шаклланган. Бу фикрлар кўп ҳолларда объектив, холис ва ҳақиқий ҳисобланади. Бироқ, ушбу фикрлар фикрлигича, гап-сўзлигича қолиб кетмаслигига эришилса, жамоат назорати учун асос қилиб олинса, жамоат назоратининг таъсирчанлиги, самарадорлиги ғоят ошган бўлур эди. Хулоса қилганда, жамоатчилик назорати фуқароларнинг ўз ҳуқуқлари ва бурчларини бошқалар билан биргаликда адо этадиган, жамият бошқарувини шакллантирадиган, инсон - жамият

2.2. Нодавлат - нотижорат ташкилотлари фуқаролик жамиятининг асосий бўғини Давлатимиз раҳбари И.Каримов иккинчи чақириқ Узбекистон Ре с публикаси Олий Мажлисининг саккизинчи сессиясида қилган маърузасида референдум якунлари, унинг моҳияти ва келгуси ҳаётимиздаги таъсири фақат референдумга қўйилган масалалар билан чекланиб қолмаслиги, балки давлат ва жамият ҳаётидаги кўпгина соҳаларга тегишли эканлигини уқтириб ўтди. Хусусан, «Кучли давлатдан кучли жамият сари» ғоясининг амалга оширилишида нодавлат нотижорат ташкилотларнинг ўрни ҳақида Президент томонидан билдирилган фикрлар барчамизга ушбу масаланинг моҳиятини кенг жамоатчиликка тушунтириб бериш масъулиятини юклайди. Кучли фуқаролик жамиятини шакллантириш учун эса «давлатимизнинг марказий ва юқори бошқарув органлари ваколатларини босқичма-

шартлари тўғрисида»ги қонун лойиҳаси ишлаб чиқилиши ҳозирги кундаги долзарб масалалардан биридир. Нодавлат, жамоат тузилмаларини қўллаб- қувватлаш, бу институтларнинг мустақиллигини таъминлаш учун қонун асосида махсус молиявий жамғарма ташкил этиш тўғрисидаги Президентимиз таклифи барча олимлар, мутахассислар ва нодавлат нотижорат ташкилотлар олдига катта вазифа юклайди. Бундай махсус жамғарманинг бўлиши нодавлат нотижорат ташкилотлар, ўзини ўзи бошқариш органлари, демократик институтларнинг тўлиқ мустақиллигини таъминлайди. Янги тузилаётган нодавлат, жамоат тузилмаларининг қисқа муддатларда жамиятда ўз ўрнини топиши, манфаатли дастур ва лойиҳаларини тегишли тартибда молиялаш, уларнинг моддий техника базасини мустаҳкамлаб олиши келгусида ҳар жиҳатдан шу жамғармага боғлиқ бўлади 16 . Янги қ

манфаатларини ҳимоя қилган ҳолда Нодавлат нотижорат ташкилотлар уюшмаси билан тегишли музокаралар олиб боради. Ҳар қандай жамоат ташкилоти тегишли қўшимча имтиёзларга айнан шу комиссиянинг хулосаси ва розилигига асосан эга бўлиши мумкин. Комиссиянинг мақоми эса тегишли қонунларда белгиланган. Нодавлат нотижорат ташкилотлар, фуқаролик жамияти бошқа институтларининг тўла мустақиллигини таъминлаш юқорида зикр этилган жамғарманинг ташкилий-ҳуқуқий тузилишига ҳам боғлиқдир. Назаримизда жамғарма маблағини барча хўжалик юритувчи субъектлар, давлат органлари ва ташкилотлар, тадбиркорлар, фуқаролар томонидан беғараз ўтказиб туриладиган хайрия тушумлари ва ажратмалар, қонун билан йўл қўйилган бошқа манбалар ташкил этади. Нодавлат нотижорат ташкилотларнинг фаолиятини янада кучайтириш, уларни маънавий

қаратилган кўпфикрлилик, бағрикенглик ва ҳамжиҳатликни ўзида мужассамлаштирган қоидалар бўлиши муҳимдир. Умуман олганда, нодавлат, жамоат тузилмаларини ривожлантиришга давлатимиз раҳбари томонидан берилаётган катта эътибор кучли фуқаролик жамиятини барпо этишдаги муҳим қадамлардан бири ҳисобланади. 28

Хулос а Хулоса қилиб шуни айтиш мумкинки, республикамизда қурилаётган эркин, демократик ҳуқуқий давлат ҳар жиҳатдан турли институтлар, жумладан нодавлат нотижорат ташкилотларнинг ривожланишига ҳам боғлиқ. Кучли фуқаролик жамиятини ривожлантириш айнан нодавлат нотижорат ташкилотларнинг жамиятда муносиб ўрнини топиб олиши, улар фаолиятининг давлат томонидан кафолатланиши, уларнинг ҳар томонлама қўллаб-қувватланишига боғлиқдир. Ўзбекистон халқи адолатли демократик жамиятни барпо этиш каби олий мақсадни ўз олдига қўйган экан, бунга эришишда энг асосий омил сифатида ҳуқуқий давлат қуриш ва фуқаролик жамиятини шакллантиришга хизмат қилади. Мазкур масалага алоҳида эътиборини қаратиб, Ўзбекистон Республикаси Президенти И.А.Каримов таъкидлайдики: “Бизнинг асосий узоқ муддатли ва стратегик вазифамиз

Ўтиш давридаги ислоҳотлар жараёнида ижтимоий муносабатлар ўзгарувчан бўлади ва уларни тартибга солиб бориш учун ҳуқуқий тизимга изчил ўзгартириш киритиб бориш лозим бўлади. Бу борада қайси қонунларни бекор қилиш, қайсиларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш, қандай янги қонунлар қабул килиш зарурияти юзага келади. Бундай ўзгарувчанлик жараёни тенденциясини аниқлаш ва уни конституциявий асосларга мослаштиришга қаратилган ҳуқуқий чораларни ўз вақтида кўриш, бугунги даврдаги фуқаролик жамиятини шакллантиришнинг конституциявий асосларини таъминлашда ўта долзарб масалага айланмоқда. Ўзбекистон Республикаси Президенти И.А.Каримов 2005 йил 28 январда Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ва Сенат и нинг қўшма мажлисида "Бизнинг бош мақсадимиз - жамиятни демократлаштириш ва

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙҲАТИ: I. РАҲБАРИЙ АДАБИЁТЛАР: 1. Каримов И.А.. Ватан саждагоҳ каби муқаддасдир. 3-том, Т., «Ўзбекистон», 1996, 19-20-бетлар. 2. Каримов И.А. Бунёдкорлик йўлидан. 4-том, Т., «Ўзбекистон», 1998, 181- 182-бетлар. 3. Каримов И.А. Биздан озод ва обод Ватан қолсин. 2-том, Т., “Ўзбекистон”, 1996, 260-бет. 4. Каримов И.А. Янгича фикрлаш ва ишлаш - давр талаби. 5-том. Т., «Ўзбекистон», 1996, 119-бет. 5. Каримов И.А. Ўзбекистон: бозор муносабатларига ўтишнинг ўзига хос йўли. Т., «Ўзбекистон», 1993, 67-89-бетлар. 6. Каримов И.А. Истиқлол ва маьнавият. -Т., «Ўзбекистон», 1994, 58-бет. 7. Каримоа И.А. Биздан озод ва обод Ватан қолсин. 2-том. Т. «Ўзбекистон». 1996, 260-бет. 8. Каримов И.А. Ўзбекистон: миллий истиқлол, иқтисод, сиёсат, мафкура. » I-том., «Ўзбекистон 203-бет 9.

IV. ҚЎШИМЧА АДАБИЁТЛАР: 1. Нажимов М., Сайдуллаев Ш. Давлат функциялари: Ўқув қўлланма – Т.:ТДЮИ, 2004. -37 б. 2. Давлат ва ҳуқуқ назарияси. Масъул муҳаррирлар Ҳ.Б.Бобоев, Ҳ.Т.Одилқориев. -Т.: Иқтисодиёт ва ҳуқуқ дунёси, 2000. –528 б. 3. Давлат ва ҳуқуқ назарияси. / Масъул муҳаррирлар: А.А.Аъзамхўжаев ва Ш.З.Ўразаев. –Т.:Ўқитувчи, 1982. -28 8 б. 4. Исломов З. Общество. Государство. Право.–Т.:Адолат, 2001. -696 с. 5. Исломов З.М. Давлат ва ҳуқуқ : умумназарий масалалар. (Давлат назарияси). –Т. : Адолат, 2000. –272 б. 6. Исломов З.М. Фуқаролик жамияти : кеча, бугун, эртага. –Т.: ТДЮИ, 2002, -87 б. 7. Исламов З.М. Проблемы власти: ее понимание, назначение, социальная ценность.-Т.: ТГЮИ, 2003. –244 с V. ИНТЕРНЕТ САҲИФАЛАРИ: 1. http://www.lex.uz 2. http://www.gov.uz 3. http :// www . press - se

Купить