Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 79.1KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Юриспруденция

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Gender tengligining xalqaro-huquqiy asoslarini kompleks tahlil qilish

Купить
MUN DA RIJ A Kirish… … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … .. 2 IBOB.GEN DERTEN GLIGIN IN GX A LQA RO-HUQUQIY A SOSLA RI VA RIVOJ LA N ISH TA RIX I… … … … … … … ..… … … … … … … … … … … ..6 1.1.Gendertengligitushunchasiningxalqarohuquqdagitalqinivatad rijiy rivojlanishi…………………………………………………………..…..6 1.2. Inson huquqlari umumjah on deklaratsi yasi va paktlar- gender tengligining poydevori sifatida …………………………………..……8 1.3.Ayollarnikamsitishningbarchashakllarigabarhamberishto’g’risi dagi konvensi ya (CEDAW) - “Ayollar huquqlari to’g’isidag i bill” sifatida.…………………………………………………………………..9 II BOB. X A LQA RO TA SHKILOT LA R TIZIMIDA GEN DER TEN GLIGIN I TA ’MIN LA SH MEX A N IZMI..… … … … … … … … ...… … ..12 2.1.BirlashganMillatlar Tashkiloti(BMT)vauningixtisoslashgan tuzilmalarining gender siyosatidagi o’rni………….. ………………….12 2.2.Mintaqaviytashkilotlar(YevropaKengashi,YeXHT)doirasidagen der tengligini himoya qilishning o’ziga xos jihatlari …...………………… 14 2.3. Barqaro r rivojlani sh maqsadl ari (BRM) va gender tengligi ga erishishning global strategiyalari……………………………………..15 III BOB. O’ZBEKISTO N RESPUBLIKA S IN IN G GEN DER TEN GLIGIN I TA ’MIN L A SH BORA SIDA GI X A LQA RO MA J BURIY A TLA RI VA MILLIY QON UN CHILIK… .… … … … … … ....18 3.1.Xalqarohuquqnormalariningmilliyqonunchilikkaimplementats iya qilinishi: yutuqlar va muammolar……………………………………...18 3.2.Xotin-qizlarvaerkaklaruchuntenghuquqhamdaimkoniyatlarni kafolatlashning huquqiy mexanizmlarini takomillashtirish... ………….20 X ulosa… … … … ...… … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … .22 Foy dalanilgan adabiy ot lar ro‘y xat i… … … … … … … … … … … … … … … … 24 1 KIRISH Mav zuningdolzarbligi. Insoniyattaraqqiyotininghozirgibosqic hida gender tengligi shunchaki ijtimoiy adolat tushunchasi emas, balki davlatlarning barqaroriqtisodiyo‘sishi,globalxavfsizligivademokratiktamoyillarning mustahkamlanishiuchunfundamentalsharthisoblanadi.XXIasrdailm- fanva texnologiyamisliko‘rilmagandarajadarivojlanganbo‘lsa- da,dunyoning ko‘plabnuqtalaridaxotin- qizlarningsiyosiy,iqtisodiyvaijtimoiyhuquqlari cheklanganichaqolmoqda.Globalmiqyosdagitahlillarshuniko‘rsatadik i, jamiyathayotiningbarchasohalaridagendertengsizliginibartarafetish nafaqat insonhuquqlarinihimoyaqilish,balkidunyoiqtisodiyotigatrillionlabdoll ar miqdorida qo‘shimcha qiymat qo‘shish imkonini beradi. Xalqarohuquqtizimidagendertengligimasalasio‘tganasrning o‘rtalaridanboshlabustuvoryo‘nalishgaaylandi.Insonhuquqlariumum jahon deklaratsi yasidan boshlab, to bugungi kundagi Barqaror rivojlani sh maqsadlarigachabo‘lganbarchaxalqarohujjatlardainsonqadr- qimmativa huquqlarijinsibo‘yichaajratilmasligiqat’iybelgilabqo‘yilgan.Biroq,xalq aro normalarvamilliyqonunchiliko‘rtasidagitafovutlar,stereotiplarningsa qlanib qolayotganihamdahuquqniqo‘llashamaliyotidagikemtiklarushbumav zuni tizimli ravishda tadqiq etishni taqozo etadi. O‘zbekistonRespublikasidahamgendertengliginita’minlashdavl at siyosatiningstrategikyo‘nalishlaridanbirigaaylandi. Ayniqsa,yangitahrirdagi Konstitutsiy amizning 58- moddasida xotin-qizlar va erkaklarnin g teng huquqliligihamdadavlattomonidanushbuimkoniyatlarnikafolatlanish i mustahka mlab qo‘yilgani milliy huquq tizimining xalqaro standartl arga moslashayotganidandalolatberadi.Mazkurkursishidagendertengligi ning xalqarohuquqdagio‘rnivauningO‘zbekistonmilliyqonunchiligigata’siri ni tahlil qilish dolzarb ilmiy va amaliy ahamiyatga ega. 2 Tadqiqot ningoby ek t iv apredmet i. Tadqiqotning oby ek t i sifati da gendertengliginita’minlashbilanbog‘liqxalqaro- huquqiymunosabatlarva ushbusohadagiglobaltendensiyalarolinadi.Tadqiqotning predmet ini esa BMTkonvensiyalari,xalqaroshartnomalar,rezolyutsiyalarhamdaO‘zbe kiston Respublikasininggendertengligisohasidagiqonunhujjatlarivanormati v-huquqiy bazasi tashkil etadi. O‘zb ek ist so‘nggi islohot lar t ahlili. So‘nggi ikki yil O‘zbekistonninggendersiyosatida"huquqiyhimoyadan— amaliykafolatlar" bosqichigao‘tishdavribo‘ldi.Mazkurtadqiqotningdolzarbliginibelgilov chi engmuhimjihatlardanbiri—2023- yilapreloyidaqabulqilinganva2024–2025-yillarda amaliyotda o‘zining ijobiy natijalarini ko‘rsatgan "Xotin-qizlar va bolalarhuquqlari,erkinliklarihamdaqonuniymanfaatlariniishonchlihi moya qilish tizimi yanada takomillas htirilishi munosab ati bilan O‘zbekist on Respublikasiningayrimqonunhujjatlarigao‘zgartishvaqo‘shimchalarkir itish to‘g‘risida"gi Qonundir. Ushbu qonun bilan O‘zbekiston jinoyat qonunchiligida oilaviy (maishiy) zo‘ravonlik uchun alohida jinoiy javobgarlik belgilandi. Bu xalqaro hamjamiyat, xususan,BMTvaInsonhuquqlaribo‘yichaxalqarotashkilotlartomonidan e’tirofetilgantarixiyqadambo‘ldi.Endilikdaxotin- qizlarganisbatannafaqat jismoniy, balkiiqtisodiyvaruhiy zo‘ravonlik ham qonuniy jazochoralaribilan cheklanadi.Butahlilshuniko‘rsatadiki,davlatimizgendertengliginifaqat siyosiyhuquqlardoirasidaemas,balkishaxsningdaxlsizligivaoilaviy munosab atlar darajasid a ham xalqaro standartla rga (masalan, Istanbul konvensiyasi tamoyillariga) moslashtirmoqda. Shuningdek, 2024–2025- yillar davomida gender tengligini ta’minlashninginstitutsionalasoslariyanadamustahkamlandi."Xotin- qizlar faollari" tizimining har bir mahallada joriy etilishi, og‘ir ijtimoiy ahvolga tushib 3 qolganayollarbilanindividualishlashmexanizmlaridolzarbahamiyatka sb etadi.Statistikama’lumotlarigako‘ra,so‘nggiikkiyildaxotin- qizlarning tadbirkorlikdagiulushi35foizdanoshganivaoliyta’limdatahsilolayotga n talaba- qizlar soninin g erkakla r bilan deyarli tenglashgani (hatto ayrim yo‘nali shlard ustun lik qilishi ) kurs ishimizda o‘rganiladigan xalqaro me’yorlarning milliy darajadagi muvaffaqiyatli aksidir. Bundantashqari,O‘zbekistonning2030- yilgaqadargendertengligiga erishishbo‘yichamilliystrategiyasidoirasidaamalgaoshirilayotganishla r, ayniqsa, rahbarliklavozimlaridag iayollar ulushinioshirishgaqar atilgan kvotalarvazaxirakadrlarbilanishlashtizimixalqarohuquqning"ijobiy diskriminatsiya"(tenglikkaerishishuchunvaqtinchaberiladiganimtiyoz lar) tamoyiligato‘lamoskeladi.Mazkurjarayonlarnihuquqiytahlilqilish,mav jud kamchiliklarni aniqlash va xalqaro tajriba asosida tavsiyalar berish kurs ishining amaliy qiymatini belgilab beradi. Tadqiqot ningmaqsadv av azifalari. Mazkurkursishiningasosiy maqsadi —gendertengliginingxalqaro- huquqiyasoslarinikomplekstahlil qilishvaularningmilliyhuquqtizimidaamalgaoshirilishi(implementatsi yasi) mexanizmlarini yoritib berishdir. Ushbu maqsadga erishish uchun quyidagi v azifalar belgilab olindi:  Gendertengligitushunchasiningmazmun- mohiyatinivauningxalqaro huquqdagi tadrijiy rivojlanish bosqichlarini o‘rganish;  Genderkamsitishlarigaqarshikurashbo‘yichaxalqarouniversalhujjatla r (xususan, CEDAW konvensiyasi)ning ahamiyatini tahlil qilish;  BMT va boshqa xalqaro tashkilot larning gender siyosat ini muvofiqlashtirishdagi rolini aniqlash;  O‘zbekist on Respublik asining gender tengligi sohasida gi xalqaro majburiyatlari va ularning milliy qonunchilikda aks etishini tadqiq etish; 4  Sohadagi muammo larni aniqlash va huquqiy mexaniz mlarni takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqish. Tadqiqot ningmet odologiy asi. Kursishiniyozishdatizimlilik,qiy osiy- huquqiytahlil,mantiqiylik,tarixiyyondashuvvastatistikma’lumotlarni umumlas htirish metodlari dan foydalanil di. Xalqaro huquq normalari va O‘zbekistonqonunchiligiqiyosiyo‘rganilib,nazariyxulosalaramaliymiso llar bilan mustahkamlandi. 5 I BOB. GEN DER TEN GLIGIN IN G X A LQA RO-HUQUQIY A SOSLA RI VA RIVOJ LA N ISH TA RIX I 1.1. Gender t engligi t ushunchasining xalqaro huquqdagi t alqini v a t adrijiy riv ojlanishi Gendertengligizamonaviyxalqarohuquqningpoydevoribo‘lib,u insonningtug‘maqadr- qimmativaajralmashuquqlaribilanbevositabog‘liq. Ushbutushunchaniilmiyjihatdantahlilqilishuchun,avvalo,xalqarohuq uqiy lug‘atlardakengqo‘llaniladigan"jins"(sex)va"gender"(gender)terminla ri o‘rtasidagi farqni aniqlashtirib olish lozim. Termin ologik t ahlil v a huquqiy t alqin Xalqaro ekspertl ar va huquqshunosolimlar,xususan,professorS.A.Sayidovningta’kidlashich a, "jins"tushunchasiinsonningbiologikvafiziologikxususiyatlariniifodala sa, "gender" tushunchasi jamiyat tomonidan shakllantirilgan ijtimoiy rollar majmuidir 1 .BirlashganMillatlarTashkilotiningRivojlanishDasturi(BMT RivojlanishDasturi)talqinigako‘ra,gendertengligi—buerkaklarvaxotin- qizlarningjamiyathayotiningbarchasohalaridatenghuquq,mas’uliyatv a imkoniyatlargaegabo‘lishidir.Buyerdatenglik— erkakvaayolning"birxil" bo‘libqolishini emas,balkiularning huquqiy maqomivahayotiy imkoniyatlari jinsi bo‘yicha cheklanmasligini anglatadi 2 . Tushunchaningt adrijiy (bosqichma- bosqich)riv ojlanishi Xalqaro huquqdagendertengligig‘oyasiningshakllanishibir- birinito‘ldiruvchito‘rtta asosiy bosqichni qamrab oladi: Birinchibosqich(X IX asroxiri—1945-y il): Budavr"siyosiyhuquqlar uchun kurash" deb ataladi. Xalqaro maydon da ayollarni ng saylov huquqlarinitanolishbo‘yichadastlabkiharakatlarboshlandi.Biroq,b u 1 Sayidov A.X. Inson huquqlari bo‘yicha xalqaro huquq. – Toshkent: Adolat, 2021. – B. 142. 2 Human Development Report 2023. UNDP. – P. 45. 6 davrda gender tengligi hali universal huquqiy norma sifatida shakllanmagan edi. Ik k inchibosqich(1945–1975-y illar): BMTtashkiletilishibilan"Inson huquqlari"tushunchasiglobalmiqyosgachiqdi.1945- yildagiBMTNizomi tarixdabirinchimartajinsbo‘yichakamsitishnitaqiqlashnixalqaro majburiyatdarajasigako‘tardi 3 .1948- yilgiDeklaratsiyaesabutamoyilni barcha uchun umumiy qoidaga aylantirdi. Uchinchibosqich(1975–1995-y illar): Ushbudavr"Ayollaro‘nyilligi" deb e’lonqilinishiva1979-yildaCEDAWkonvensiyasining qabul qilinishi bilanxarakterlanadi.Endilikdagendertengligifaqatdeklarativ(e’lon qilinga n) emas, balki davlatlar bajarishi shart bo‘lgan konkre t majburiyatlarga aylandi. To‘rt inchibosqich(1995-y ildanhozirgacha): Pekindeklaratsiyasibilan "gendermainstreaming"strategiyasiqabulqilindi.Bundae’tibornaf aqat ayollarnihimoyaqilishga,balkijamiyatningbarchasohalaridaerkakl arva ayollarning teng ishtirokini ta’minlaydigan tizim yaratishga qaratildi 4 . " Formal" v a" Subst ant iv " (Real)t englik nazariy asi Zamonaviy huquqshunoslikda gender tengligi ikki xil darajada talqin qilinadi: Formalt englik (De- jure): Qonunlardaayolvaerkakninghuquqlari teng ekanligini yozib qo'yish. Subst ant iv t englik (De- fact o): Ayollarningjamiyatdaerkaklarbilan amaldatengnatijagaerishishiuchunsharoityaratish.Bungaerishishuch un xalqarohuquq"vaqtinchalikmaxsuschoralar"(masalan,parlamentdaa yollar uchun kvotalar) qo‘llashga ruxsat beradi 5 . 3 Birlashgan Millatlar Tashkilotining Nizomi. – 1-modda, 3-band. 4 Beijing Declaration and Platform for Action. UN, 1995. – Annex I. 5 General recommendation No. 25, on article 4, paragraph 1, of the CEDAW. – 2004. – P. 3. 7 1.2.Insonhuquqlariumumjahondek larat siy asiv axalqaropak t lar— gender t engligining poy dev ori sifat ida Gendertengliginingxalqarohuquqiyarxitekturasiuchtayirikhujj atga tayanadi:Insonhuquqlariumumjahondeklaratsiyasi(1948),Fuqarolikv a siyosiyhuquqlarto‘g‘risidagixalqaropakt(1966)hamdaIqtisodiy,ijtimoi yva madaniyhuquqlarto‘g‘risidagixalqaropakt(1966).Ushbuhujjatlarmaj muasi xalqaro huquqda "Inson huquqlari to‘g‘risidagi xalqaro bill" deb ataladi va ular gender tengligining huquqiy poydevorini tashkil etadi. Insonhuquqlariumumjahondek larat siy asi(UDHR):Birinchi qadam 1948-yil10- dekabrdaqabulqilinganDeklaratsiyainsoniyattarixida jinsiykamsitishnibutunlayradetganbirinchiuniversalhujjatdir.Uning 2- moddasida shundaydeyiladi: "Harbirinson,birorbirayirmachiliksiz, jumladan,jinsi...bo‘yichaajratilmasdan,ushbuDeklaratsiyadae’lonqilinga n barchahuquqvaerkinliklargaegabo‘lishilozim" 6 .Deklaratsiyaning ahamiyatishundaki,unafaqatumumiytenglikni,balkioilaviymunosabat larda hamtenghuquqliliknio‘rnatdi.Masalan, 16- moddada erkakvaayolning nikohdano‘tishda,nikohdavridavaubekorqilinayotganvaqtdateng huquqlargaegaekanligimustahkamlabqo‘yildi.Buo‘shadavruchunko‘p lab mamlakatlarningmilliyqonunchiligidananchailgarilabketganprogress iv norma edi. 1966- y ildagi X alqaro pak t lar: Majburiy y uridik k uch Deklaratsiyadanfarqlio‘laroq,1966- yildaqabulqilinganPaktlarulargaa’zo bo‘lgan davlatlar uchun majburiy yuridik kuchga ega. Bu yerda gender tengligi tamoyili yanada konkretlashgan: Fuqarolik v asiy osiy huquqlart o‘g‘risidagixalqaropak t (ICCPR): MazkurPaktning 3-moddasi davlatlarzimmasigaerkaklarvaxotin- qizlar 6 Universal Declaration of Human Rights. UN General Assembly, 1948. – Article 2. 8 uchu n ushb u Pak tda ko‘zda tutilgan barcha fuqa rolik va siyosi y huquqla rdan foydalanish da teng huquqlarni ta’minlash majburiyati ni yuklaydi 7 .Bunafaqatsaylovhuquqi,balkiyashashhuquqi,shaxsiy daxlsizlik va sud oldida tenglikni ham o‘z ichiga oladi. Iqt isodiy ,ijt imoiy v amadaniy huquqlart o‘g‘risidagixalqaropak t (ICESCR): Buhujjatgendertengliginingmoddiyasoslarinibelgilaydi. Paktning 7- moddasi "tengqiymatdagimehnatuchuntenghaqto‘lash" tamoyilinio‘rnatadi.Buxalqarohuquqdaayollarmehnatiniiqtisodiy kamsitishdan himoya qiluvchi eng muhim normalardan biridir 8 . Gendert engliginingpoy dev orisifat idagiahamiy at i Ushbuhu jjatlar tizimigendertengliginishunchaki"yaxshiniyat"darajasidan " dav lat nin g xalqaromajburiy at i" darajasigako‘tardi.HuquqshunosolimJ.Donnele y ta’kidlaganidek,xalqaropaktlardavlatlarningichkisuverenitetinichekla b, ularga o‘z fuqarolariga, ayniqsa ayollarga nisbatan adolatli munosabatda bo‘lish talabini qo‘ydi 9 . Bugungi kunda O‘zbekiston Respublikasi ushbu Paktlarning barchasiga a’zo bo‘lib, o‘z zimmasig a olgan majburiya tlarni milliyqon unchilikka implementatsiyaqilibkelmoqda.Buesamamlakatimizdagendersiyosat ining nafaqat ichki ehtiyoj, balki xalqaro huquqning uzviy qismi ekanligini anglatadi. 1.3. Ay ollarni k amsit is hning barcha shak llari ga barham berish t o‘g‘risidagi k onv ensiy a (CEDA W) — “ Ay ollar huquqlari t o’g’risidagi bill” sifat ida 1979-yil18-dekabrdaBMTBoshAssambleyasitomonidanqabul qilinganva1981-yildakuchgakirgan"Ayollarnikamsitishningbarcha shakllarigabarhamberishto‘g‘risida"gikonvensiya(CEDAW)xalqarohu quq 7 International Covenant on Civil and Political Rights. UN, 1966. – Article 3. 8 International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights. UN, 1966. – Article 7(a) (i). 9 Donnelly J. Universal Human Rights in Theory and Practice. – Cornell University Press, 2013. – P. 58. 9 tarixidatubburilishyasadi.Ushbuhujjato‘ziningqamrovivahuquqiykuc hi jihatidanxalqarohamjamiyatda"Ayollarhuquqlarito‘g‘risidagixalqaro bill" maqomiga ega bo‘ldi 10 . Konv ensiy aningo‘zigaxosligiv ay angiligi CEDAWgaqadar xalqaro hujjatlarda gender tengligi umumiy inson huquqlari doirasida ko‘rib chiqilar edi. Biroq,CEDAWayollarganisbatankamsitishnitizimlimuammosifatidatan olgan birinchi hujjat bo‘ldi. Konvensiy aning 1- moddasi "kamsitis h" tushunchasigaaniqta’rifberilganbo‘lib,unafaqatqonunlardagicheklov larni, balkiayollarningjinsitufaylihuquqlariniamalgaoshirishigato‘sqinlik qiladigan har qanday harakat yoki befarqlikni ham o‘z ichiga oladi 11 . Konv ensiy aningt ark ibiy t uzilishiv aasosiy t alablari CEDAW30 ta moddadan iborat bo‘lib, u ayollar hayotining barcha jabhalarini qamrab oladi: Siy osiy v aijt imoiy huquqlar(7-9-moddalar): Ayollarningsaylashva saylanish,davlatboshqaruvidaishtiroketishvafuqaroliknisaqlabqol ish huquqlari. Ijt imoiy -iqt isodiy huquqlar(10-14-moddalar): Ta’lim,mehnatbozori, sog‘liqnisaqlashvaqishloqjoylaridayashaydiganayollarninghuquql ari. Ayniqsa, qishloq ayollari huquqlariga alohida modda (14-modda) ajratilgani CEDAWning o‘ziga xos jihatidir. Fuqarolik v aoilav iy munosabat lar(15-16-moddalar): Ayolningsud oldida tengligi, harakatl anish erkinligi hamda nikoh va oilaviy munosabatlardagi to‘liq teng huquqliligi. “ Vaqt inchalik maxsuschoralar” t amoy ili(4- modda) CEDAWning engmuhimyutuqlaridanbiribuuning 4- moddasi bo‘lib,undadavlatlarga erkaklarvaayollaro‘rtasidagireal(faktik)tengliknitezlashtirishmaqsadi da 10 CEDAW. Adopted by the UN General Assembly. – Resolution 34/180, 1979. 11 Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women. – Article 1. 10 " v aqt inchalik maxsuschoralar" (kvotalarvaboshqaimtiyozlar)qo‘llas h majburiyati yuklatilgan. Xalqaro huquq nuqtayi nazaridan bu choralar kamsitish hisoblanmaydi,aksincha,jamiyatdagitarixiytengsizliknituzatishmexan izmi sifatida talqin qilinadi 12 . CEDA Wqo‘mit asiv auningmonit oringroli Konvensiyashunch aki qog‘ozd a qolmasli gi uchun uning ijrosini nazorat qiluvchi Ay ollar ni k amsit ishgabarhamberishbo‘y ichaqo‘mit a (CEDAWCommittee)tas hkil etilgan.Davlatlarharto‘rtyildabirmartaushbuqo‘mitagao‘zhududlarid a gendertengligibo‘yichaamalgaoshirilayotganishlaryuzasidanhisobot topshiradilar.1999- yildaqabulqilingan Fak ult at iv prot ok ol esaayollargao‘z huquqlaripoymoletilgantaqdirdaxalqaromiqyosdabevositaQo‘mitag a murojaat qilish imkonini berdi 13 . O‘zbek ist on v a CEDA W: Int egrat siy a jaray oni O‘zbekisto n RespublikasiCEDAWkonvensiyasini 1995-y il6- may da ratifikatsiyaqilgan. Shundanbuyonmamlakatimizo‘zmilliyqonunchiliginiushbukonvensiy a talablarigamuvofiqlashtiribkelmoqda.Xususan,2019- yildaqabulqilingan gendertengligito‘g‘risidagiqonunlarhamda2023- yildagiKonstitutsiyaviy islohotlarbevositaCEDAWningasosiytamoyillarigatayanganholdaama lga oshirildi. 12 General recommendation No. 25, on article 4, paragraph 1, of the CEDAW. – UN Committee, 2004. 13 Optional Protocol to the Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women. –UN, 1999. 11 II BOB. X A LQA RO TA SHKILOTLA R TIZIMIDA GEN DER TEN GLIGIN I TA ’MIN LA SH MEX A N IZMI 2.1.BirlashganMillat larTashk ilot i(BMT)v auningixt isoslashgan t uzilmalarining gender siy osat idagi o‘rni BirlashganMillatlarTashkiloti(BMT)tashkiletilgankundanboshla b gendertengliginiglobalmiqyosdatarg‘ibqiluvchivamuvofiqlashtiruvch i markaziyorganhisoblanadi.BMTtizimidagendersiyosatinafaqatinson huquqlari, balki tinchlik, xavfsizlik va barqaror rivojlanishning ajralmas bo‘lagi sifatidako‘riladi.UshbusiyosatniamalgaoshirishdaBMTningbirqancha ixtisoslashgan tuzilmalari va mexanizmlari yetakchi rol o‘ynaydi. BMTAy ollart uzilmasi(UN Women):Globaly et ak chi 2010-yilda BMTBoshAssambleyasitomonidantashkiletilgan"BMTAyollar"(UN Women)tuzilmasigendertengligivaayollarimkoniyatlarinikengaytirish bo‘yichaasosiyxalqaroorganhisoblanadi.Ushbutuzilmato‘rttaasosiy yo‘nalishda ish olib boradi: 1.Ayollarning siyosiy ishtiroki va yetakchiligini qo‘llab- quvvatlash. 2.Ayollarning iqtisodiy imkoniyatlarini kengaytirish. 3.Ayollarga nisbatan zo‘ravonlikka barham berish. 4.Tinchlik va xavfsizlik masalalarida ayollarning rolini oshirish. "UN Women" tuzilmasi xalqaro standartla rni ishlab chiqishd a davlatlargatexnikvamoliyaviyyordamko‘rsatadihamdaPekindeklarats iyasi ijrosini global monitoring qiladi 14 . X ot in-qizlarning ahv oli bo‘y icha k omissiy a (CSW) 1946-yilda tashkil etilganushbuKomissiyaBMTIqtisodiyvaijtimoiykengashining(ECOSOC ) asosiy organi bo‘lib, gender tengligi sohasidagi global siyosatni belgilaydi. Har 14 UN Women Strategic Plan 2022–2025. – New York: UN Women, 2021. – P. 18. 12 yiliNyu- Yorkdao‘tkaziladigansessiyalardadunyodavlatlariayollarhuquqlari bo‘yichaerishilganyutuqlarvamavjudmuammolarnimuhokamaqiladil ar. Komissiyaqarorlaridavlatlaruchuntavsiyaviyxaraktergaegabo‘lsa- da,ular xalqaro huquqiy ongni shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. BMTixt isoslashganidoralarininggenderst rat egiy alari Gender tengligi BMTning deyarli barcha tuzilmalari faoliyatiga integratsiya qilingan: X alqaromehnat t ashk ilot i(X MT): Mehnatbozoridaerkaklarvaayollar uchun tengimkoniyatlar yaratish, "teng mehnatuchunteng haq"tamoyilini hayotga tatbiq etish bo‘yicha konvensiyalar ishlab chiqadi (masalan, 100 va 111-konvensiyalar) 15 . Y UN ESKO(UN ESCO): Qizlarvaayollarningta’limolishhuquqini ta’minlash,fanvamadaniyatsohasidagenderstereotiplariniyo‘qotis hga mas’ul. BMT Riv ojlanish Dast uri (UN DP): Mamlakatla rda genderga yo‘naltirilganbyudjetlashtirishnijoriyetishvaayollarningboshqaruv dagi ulushini oshirishga ko‘maklashadi. BMTX av fsizlik Kengashining1325-sonlirezoly ut siy asi 2000- yilda qabulqilinganushbutarixiyrezolyutsiya"Ayollar,tinchlikvaxavfsizlik"ku n tartibini belgilab berdi. U nizolarni hal qilish va tinchlikni saqlash jarayonlarida ayollarningishtirokishartliginitanoldi.Buxalqarohuquqdaayollarninaf aqat "nizoqurboni",balki"tinchlikbarpoetuvchifaolsubyekt"sifatidako‘rishg a o‘tilganini anglatadi 16 . O‘zbek ist onv aBMTinst it ut larihamk orligi O‘zbekiston"BMT Ayollar"tuzilmasivaUNDPbilanfaolhamkorlikqilib,mamlakatda"Gende r auditi" o‘tkazish va xotin- qizlar huquqla rini himoya qilish tizimini 15 ILO. Decent work and the Sustainable Development Goals. – Geneva, 2023. – P. 56. 16 UN Security Council Resolution 1325 (2000). – S/RES/1325. 13 mustahkamlamoqda.2021- yildaToshkentdabo‘libo‘tgan"MarkaziyOsiyo yetakchi ayollari muloqoti" BMT qo‘llab- quvvatlov ostida mintaqa viy hamkorlikning yangi bosqichini boshlab berdi. 2.2. Mint aqav iy t ashk ilot lar (Y ev ropa Kengashi, Y eX HT) doirasida gender t engligini himoy a qilishning o‘ziga xos jihat lari Xalqarohuquqdamintaqaviytashkilotlargendertengliginita’minl ashda "ixtisoslashganvatezkor"mexanizmlarhisoblanadi.AgarBMTuniversal va umumiynormalarniishlabchiqsa,YevropaKengashi(YK)vaYevropada xavfsizlikvahamkorliktashkiloti(YeXHT)kabituzilmalarbunormalarni qat’iymonitoringqilishvakonkrethuquqiyjavobgarlikmasalalarinio‘rta ga qo'yadi. Y ev ropaKengashi:Ist anbulk onv ensiy asiv ainsonhuquqlaris udi YevropaKengashininggendersiyosatidagiengkattayutug‘i— bu Ist anbul k onv ensiy asi nomibilanmashhurbo‘lgan"Ayollarganisbatanzo‘ravonl ikva oilaviyzo‘ravonlikningoldiniolishvaungaqarshikurashishto‘g‘risida"gi konvensiyadir (2011). O'zigaxosligi: Ushbuhujjatgendergaasoslanganzo'ravonlikniinson huquqlariningbuzilishivakamsitishningbirshaklisifatidatanolgan birinchixalqaroshartnomadir.Unafaqatjismoniy,balkiiqtisodiyva psixolo gik zo'ravonli k uchun ham davlatlarn ing jinoiy javobgar lik belgilashini talab qiladi 17 . Insonhuquqlaribo'y ichaY ev ropasudi(ECHR): Mintaqaviytizimning o'zigaxosligishundaki,xotin- qizlaro'zhuquqlaribuzilgandaushbusudga murojaatqilishlarimumkin.Sudninggenderkamsitishigaoidqarorla ri 17 Council of Europe Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence.– Istanbul, 2011. – P. 4. 14 (masalan, Opuzv.Turkey ishi)butunYevropahududidaqonunchilikni o'zgartirishga majbur qilgan. Y eX HT(OSCE):X av fsizlik v agenderint egrat siy asi YeXHTgende r tengligini"xavfsizlikningajralmasqismi"debhisoblaydi.Tashkilotning2 004-yildagi " Gender t engligini t arg‘ib qilish bo‘y icha Harak at lar rejasi" barcha a'zo davlatlar (jumladan, O'zbekiston ham) uchun yo‘riqnoma hisoblanadi. Asosiy y o'nalishlar: YeXHTasosanayollarningsiyosiyqarorlarqabul qilishdagiishtirokinioshirish,xotin- qizlarninghuquqnimuhofazaqilish organl aridagi (politsiya, armiya) ulushini ko'paytiri sh va saylov jarayonlarida gender kvotalarini joriy etishga e'tibor qaratadi 18 . Monit oring: YeXHTning Demokratikin stitutlar va insonhuquql ari bo‘yicha byurosi (ODIHR) saylovlarni kuzatishda ayollar ishtirokini alohida indikator sifatida baholaydi. Mint aqav iy y ondashuv ni ng afzallik lari Mintaqaviy tashkilotlar doirasida gender tengligini himoya qilishning o‘ziga xosligi shundaki, bu yerda davlatlaro‘rtasida"o'zarohisobdorlik"kuchliroq.Masalan,O‘zbekiston YeXHTa’zosisifatidaushbutashkilotningtavsiyalariniinobatgaoladi.20 23- yildagi oilaviy zo'ravonlik ni kriminallas htirish bo'yicha islohotlari mizda Istanbulkonvensiyasiningko'plabtamoyillariasosqilibolinganiniko'ris h mumkin. 2.3. Barqaro r riv ojlani sh maqsad lari (BRM) v a gender t englig iga erishishning global st rat egiy alari 2015-yilsentyabroyidaBMTBoshAssambleyasining70- sessiyasida "Dunyoimiznio‘zgartirish:2030- yilgachabo‘lgandavrdabarqarorrivojlanish sohasidagikuntartibi"qabulqilindi.Ushbuhujjat17tamaqsadva169ta 18 OSCE Action Plan for the Promotion of Gender Equality. – MC.DEC/14/04, 2004. 15 vazifani o‘zichigaolgan bo‘lib, uning eng ustuvor yo‘nalishlaridan biri gender tengligidir. 5-maqsad:Gendert engliginit a’minlashv abarchaxot in- qizlarning imk oniy at larinik engay t irish BRMtizimidagendertengliginafaqatalo hida maqsad(5- maqsad),balkibarchaboshqamaqsadlargaerishishningzaruriy shartisifatidatanolingan.5- maqsado‘zichigaquyidagistrategikvazifalarni oladi: Barchajoylardabarchaxotin-qizlarganisbatankamsitishningharqanday shakliga barham berish. Xotin-qizlarganisbatanzo‘ravonlikningbarchashakllarini,shujumladan, odam savdosi va jinsiy ekspluatatsiyani yo‘qotish. Ertavamajburiynikohlarhamdaayollarningjinsiya’zolarinishikastlovchi amaliyotlar kabi zararli odatlarga barham berish. Haq to‘lanmaydigan uy mehnati va parvarishlash mehnatini tan olish hamda qadrlash 19 . Gendert engligigaerishishningglobalst rat egiy alari Hozirgiva qtda xalqarohamjamiyatgendertengliginita'minlashdabirqanchainnovatsi on strategiyalardan foydalanmoqda: GenderMainst reaming(Gendery ondashuv iniint egrat siy alash): Bu strategiyabarchadavlatdasturlari,byudjetvaqonunlarnirejalashtiri sh bosqichidaularningayollarvaerkaklargata’sirinitahlilqilishnianglat adi. Buyondashuv"Hechkimniortdaqoldirmaslik"(LeaveNoOneBehind) tamoyiliga asoslanadi. Gender-sensit iv e Budget ing (Genderga y o‘nalt irilgan by udjet lasht irish): Buiqtisodiystrategiyabo‘lib,undadavlatmablag‘lariningtaqsimlanishi 19 Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development. – UN Resolution A/RES/70/1, 2015. 16 ayollarningehtiyojlarini(masalan,bog‘chalarqurish,xotin- qizlarsog‘lig‘i) qanchalik qoplashini hisobga oladi. HeForSheharak at i: UNWomentashkilotitomonidanboshlanganushb u globalstrategiyagendertengligiuchunfaqatayollaremas,balkierka klar ham mas’ul ekanligi ni ilgari suradi. Bu strategi ya ijtimoiy ongni o‘zgartirishda muhim rol o‘ynamoqda 20 . O‘zbek is t on v a Milliy BRM O‘zbekist on Respublik asi Vazirlar Mahkamasining2018-yil20-oktyabrdagi841-sonqaroribilan2030- yilgacha bo‘lgandavrdabarqarorrivojlanishsohasidagimilliymaqsadvavazifalar tasdiqlandi.O‘zbekistono‘zzimmasiga5-maqsadbo‘yicha9tavazifani (masalan,boshqaruvdaayollarulushinioshirish,zo'ravonliknikamaytiri sh) amalga oshirish majburiyatini oldi. Barqarorrivojlanishstrategiyalariningmuvaffaqiyatishundaki,ul ar gendertengliginishunchaki"insonhuquqi"sifatidaemas,balki iqt isodiy samaradorlik (SmartEconomics)sifatidako‘rsatibberdi.Jahonbanki tahlillari ga ko‘ra, mehnat bozorida gender tengligig a erishish global iqtisodiyotning o‘sish sur’atlarini yiliga 2-3 foizga oshirishi mumkin 21 . 20 UN Women. HeForShe Global Impact Report, 2023. 21 World Bank. Women, Business and the Law 2024. – Washington DC, 2024. 17 III BOB. O’ZBEKISTON RESPUBLIKA SIN IN G GEN DER TEN GLIGIN I TA ’MIN LA SH BORA SIDA GI X A LQA RO MA J BURIY A TLA RI VA MILLIY QON UN CHILIK 3.1. X alqaro huquq normalarining milliy qonunchilik k a implement at siy a qilinishi: y ut uqlar v a muammolar Xalqarohuquqnormalariningmilliyhuquqiytizimgaimplementat siya qilinishi— budavlatningo‘zzimmasigaolganxalqaromajburiyatlariniichki qonun hujjatlari orqali hayotga tatbiq etish jarayonidir. O‘zbekiston Respublikasi gender tengligi sohasidagi xalqaro standartlarni milliy qonunchilikka joriy etishda so‘nggi yillarda sezilarli natijalarga erishdi. Implement at siy aninghuquqiy asoslariv ay ut uqlar O‘zbekisto nda gender tengligini ta’minlas hning huquqiy asoslari xalqaro huquqni ng ustuvorligitamoyiligatayanadi.Yangitahrirdagi O‘zbek ist onRespubli k asi Konst it ut si y asining 18- moddasida barcha fuqarolarni ng jinsi bo‘yicha kamsitilmasligi, 58-moddasida esaxotin- qizlarvaerkaklartenghuquqliligi hamda davlat ushbu tenglikni ta’minlashi qat’iy belgilab qo‘yildi 22 . Imple mentat jarayoninin g eng muhim yutuqlari sifatida quyidagilarni keltirish mumkin: To‘g‘ridan-t o‘g‘riqonunlarqabulqilinishi: 2019-yildaqabulqilingan "Xotin- qizlarvaerkaklaruchuntenghuquqhamdaimkoniyatlarkafolatlari to‘g‘risida"gi hamda "Xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish to‘g‘risida"giqonunlarBMTningCEDAWkonvensiyasitalablarinimilli y huquqqa o‘tkazishning amaliy namunasidir. Siy osiy k v ot alar: Saylov kodeksiga muvofiq, siyosiy partiyala rdan ko‘rsatiladigandeputatlikkanomzodlarorasidaayollarningulushika mida 22 O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – T.: O‘zbekiston, 2023. 18 30foiz(amalda40foizgacha)bo‘lishibelgilandi.BuCEDAWning4- moddasidagi"vaqtinchalikmaxsuschoralar"tamoyilininghayotgat atbiq etilishidir 23 . Zo‘rav onlik ningk riminallasht irilishi: 2023-yil11- apreldagiqonunbilan oilaviy(maishiy)zo‘ravonlikuchunjinoiyjavobgarlikbelgilandi.Bu xalqarohuquqdagi"ayollarnizo‘ravonlikdanhimoyaqilish—inson huquqlari masalasi" degan standartning to‘liq implementatsiyasidir. Implement at siy ajaray onidagimuammolarv ak emt ik lar Eris hilgan yutuqlargaqaramay,xalqaronormalarnito‘liqhayotgatatbiqetishdaayr im tizimli muammolar saqlanib qolmoqda: Huquqiy ongv ast ereot iplar: Xalqaronormalarqog‘ozdaqabulqilingan bo‘lsa- da,jamiyatdapatriarhalqarashlarvagenderstereotiplarisaqlanib qolmoqda. Bu esa qonunlarning amalda to‘liq ishlashiga to‘sqinlik qiladi. Gendert ahlilining(gender- legalrev iew )sust ligi: Ayrimnormativ- huquqiy hujjatlar qabul qilinayotg anda ularning gender jihatidan ekspertizasiyuzakio‘tkaziladi.Buesabilvositakamsitishholatlarigay o‘l ochishi mumkin. Mehnat bozoridagit afov ut : XMTning100-konvensiyasi(tengmehnat uchuntenghaq)implementatsiyaqilinganbo‘lsa- da,amaliyotdaayollarva erkaklaro‘rtasidagiishhaqifarqi(genderpaygap)hamonsaqlanib qolmoqda.Bungaayollarningko‘proqkamhaqto‘lanadiganijtimoiy sohalarda (ta'lim, sog'liqni saqlash) faoliyat yuritishi sabab bo'lmoqda 24 . X ulosao‘rnida aytishmumkinki,O‘zbekistonxalqaromajburiyatl arni bajarishda"formaltenglik"bosqichidan"realtenglik"bosqichigao‘tmoq da. Biroq, qonunlarni hayotga tatbiqetish mexanizmlariniyanada takomillashtirish 23 O‘zbekiston Respublikasining Saylov kodeksi. – 70- modda. 24 Stat.uz. O'zbekistonning gender ko'rsatkichlari tahlili, 2024. 19 vaaholininghuquqiymadaniyatinioshirishimplementatsiyajarayonini ng muvaffaqiyati uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. 3.2.X ot in- qizlarv aerk ak laruchunt enghuquqhamdaimk oniy at larni k afolat lashning huquqiy mexanizmlarini t ak omillasht irish Gendertengligisohasidagihuquqiymexanizmlarnitakomillashtirish nafaqatyangiqonunlarqabulqilishni,balkimavjudnormalarningishlas h samaradorliginioshirishnihamtaqozoetadi.XalqarotajribavaO‘zbekist on milliy huquqiy voqeligid an kelib chiqib, huquqiy mexaniz mlarni takomillashtirishning quyidagi ustuvor yo‘nalishlarini belgilash mumkin. 1." Gender- huquqiy ek spert iza" inst it ut inimust ahk amlash Hozirgi vaqtdaqonunhujjatlarininggenderekspertizasiko‘phollardatavsiyaviy xaraktergaega.Mexanizmnitakomillashtirishuchunbarchayangiqabul qilinayotga n normativ- huquqiy hujjatlarnin g gender tengligiga ta’sirini majburiy baholash tartibini (Gender Impact Assessment) yanada qat’iylashtirish lozim. Tak lif: Qonunloyihasigenderekspertizasidano‘tmagantaqdirda, uni parlament muhokama siga kiritishni taqiqlovchi huquqiy filtrni kuchaytirishzarur.Buxalqarohuquqdagi"Gendermainstreaming " strategiyasining to‘laqonli ishlashini ta’minlaydi 25 . 2.Mehnat sohasidagihuquqiy k afolat larnik uchay t irish O‘zbe kiston mehnatbozoridaayollarvaerkaklar o‘rtasidagi ishhaqifarqi(gender pay gap) hamon saqlanib qolmoq da. Huquqiy mexaniz m sifatida "Ish haqinin g shaffofligi to‘g‘risida"gi qoidalarni qonunchilikka kiritish lozim. Tak lif: Ishberuvchilargaharyilitashkilotdaayollarvaerkaklar mehnatigato‘lanayotganhaqbo‘yichaochiqhisobot(shaxsgadoir 25 Gender Impact Assessment: Mainstreaming gender into law-making. – EIGE, 2022. – P. 11. 20 ma'lumotlarniochiqlamasdan)e'lonqilishmajburiyatiniyuklashk erak. Bu Xalqaro mehnat tashkilotining 100-konvensiyasi talablariga to‘la mos keladi 26 . 3." Ijobiy disk riminat siy a" (k v ot alar)t iziminik engay t irish Siyo siy sohada30- 40foizlikkvotalarsamaradorliginiisbotladi.Biroq,butajribaniijro hokimiy ati (vazirlikl ar, hokimlik lar) va davlat ulushi bor xo‘jalik jamiyatlarining kuzatuv kengashlariga ham tatbiq etish vaqti keldi. Tak lif: Davlatboshqaruviorganlaridarahbarliklavozimlariningka mida 30foizinixotin-qizlaruchunzaxiralashbo‘yichaqat’iykvotatizimini qonuniy mustahkamlash. 4.Raqamlimak ondagenderxav fsizliginit a'minlash Texnologi yalar rivojlani shi bilan ayollarga nisbatan kiber- zo‘ravonli kiber- bulling va "revengeporn"kabiyangiturdagitahdidlarpaydobo‘ldi.AmaldagiJinoya t kodeksi ushbu tushunchalarni to‘liq qamrab olmagan. Tak lif: Jinoyat kodeksiga "Gender asosidagi kiber- zo‘ravonlik tushunchasinikiritishvaraqamlimakondaxotin-qizlardaxlsizligini buzganlikuchunmaxsusjavobgarlikbelgilash.BuO'zbekistonnin g Budapesht konvensiyasi (kiber- jinoyatchilik bo'yicha) tamoyillariga integratsiyasini tezlashtiradi. X ulosa qilib ay t ganda, huquqiy mexanizml arni takomillas htirish shunchakiqog‘ozdagio‘zgarishlaremas,balkijamiyatdagiijtimoiyadola tni ta’minlovchiamaliyvositagaaylanishikerak.Xalqarohuquqningilg‘or tajribalarinimilliymentalitetvahuquqiymadaniyatbilanuyg‘unlashtirga n holda joriy etish O‘zbekis tonda gender tengligig a erishish ning yagona kafolatidir. 26 ILO. Global Wage Report 2023-24: The trajectory of real wages. – Geneva, 2024. 21 X ULOSA “Gender tengligivaxalqarohuquq”mavzusidaolibborilgan tadqiqotlar shuniko‘rsatadiki,gendertengligishunchakiayollarhuquqlarinihimoya qilish masalasiemas,balkizamonaviydemokratikdavlatvaadolatlijamiyat qurishningfundamentalhuquqiytamoyilidir.Kursishidoirasidaamalga oshirilgan tahlillar asosida quyidagi yakuniy xulosalarga kelindi: Gendert engligit ushunchasiningev oly ut siy asi: Xalqarohuquqdaus hbu tushuncha uzoq va murakkab tadrijiy rivojlanish yo‘lini bosib o‘tdi. Dastlab faqat ayollarni kamsitishdan himoya qilish (formal tenglik) sifatida qaralgan bo‘lsa, bugungi kunda jamiyatn ing barcha sohalari da erkaklar va ayollarningtengishtirokinita’minlash(substantivtenglik)darajasiga ko‘tarildi. X alqaro huquqiy poy dev or: Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi va 1966- yildagixalqaropaktlargendertengligininghuquqiypoydevorini yaratdi.Biroq,1979-yildagiCEDAWkonvensiyasiushbusohadagieng mukammalvamajburiyyuridikkuchgaegabo‘lgan"Ayollarhuquqlari bill"iekanligiisbotlandi.Mazkurkonvensiyadavlatlarzimmasiganafa qat qonunlarnio‘zgartirish,balkijamiyatdagizararlistereotiplarniyo‘qot ish majburiyatini ham yuklaydi. Inst it ut sional mexanizmlar: BMT va uning ixtisoslashgan tuzilmalari (UN Women,UNDP,XMT)hamdamintaqaviytashkilotlar(YK,YeXHT) gender siyosatiniglobalvamintaqaviy darajadamuvofiqlashtiruvchiasosiy mexanizmlardir.Ayniqsa,Istanbulkonvensiyasikabimintaqaviyhujj atlar zo‘ravonlikkaqarshikurashdaengsamaralistandartlarnitaklifetayot gani aniqlandi. O‘zbek ist o n t ajribasi: O‘zbekiston Respublika si xalqaro huquq normalarinimilliyqonunchilikkaimplementatsiyaqilishdakattasakr ashni amalga oshirdi. 2023- yildagi Konstituts iyaviy islohotlar va oilaviy 22 zo‘ravonlikuchunjinoiyjavobgarlikningbelgilanishimamlakatimizni ng xalqaro majburiyatlariga sodiqligini ko'rsatadi. Mav judmuammolarv aist iqbollar: Tadqiqotdavomidaaniqlandiki, qonunchilikdagiyutuqlargaqaramay,amaliyotdamehnatbozoridag iish haqi tafovuti, gender stereotiplarivakiber-makonda xotin- qizlarganisbatan tazyiqlarkabimuammolarsaqlanibqolmoqda.Ushbumuammolarni hal qilish uchun "gender- huquqiy ekspertiz a"ni kuchaytiri sh va raqamli makonda xavfsizlikni ta'minlovchi yangi normalarni joriy etish lozim. Xulosa qilib aytgand a, xalqaro huquq normala ri va milliy qonunchilikninguyg‘unligiO‘zbekistondagendertengliginita’minlashn ing asosiy kafolatidir . Ushbu yo‘nalishd agi islohotlar ni davom ettirish mamlakatning xalqaro nufuzini oshirish bilan birga, jamiyatning har tomonlama barqaror rivojlanishiga xizmat qiladi. 23 FOY DA LA N ILGA N ADA BIY OTLA R RO‘Y X A TI I. Normat iv -huquqiy hujjat lar 1. O‘zbek ist on Respublik asi Konst it ut siy asi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2023. 2. O‘zbek ist onRespublik asiningSay lov k odek si. – 2019-yil25-iyun (o‘zgartish va qo‘shimchalar bilan). 3.O‘zbekistonRespublikasining“Xotin- qizlarvaerkaklaruchuntenghuquq hamda imkoniyatlar kafolatlari to‘g‘risida”gi Qonuni. – 2019-yil 2-sentyabr. 4.O‘zbekistonRespublikasining“Xotin-qizlarnitazyiqvazo‘ravonlikdan himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonuni. – 2019-yil 2-sentyabr. 5.O‘zbekist on Respublika sining “Xotin- qizlar va bolalar huquqlari, erkinliklarihamdaqonuniymanfaatlariniishonchlihimoyaqilishtizi mi yanadatakomillashtirilishimunosabatibilanO‘zbekistonRespublika sining ayrimqonunhujjatlarigao‘zgartishvaqo‘shimchalarkiritishto‘g‘risid a”gi Qonuni. – 2023-yil 11-aprel. 6.O‘zbekistonRespublikasiVazirlarMahkamasining“2030- yilgachabo‘lgan davrdabarqaror rivojlanishsohasidagimilliymaqsadvavazifalarniamalga oshirishchora-tadbirlarito‘g‘risida”gi841-sonqarori.–2018-yil20- oktyabr. II. X alqaro shart nomalar v a BMT hujjat lari 7. Birlashgan Millat lar Tashk ilot ining N izomi. – San-Fransisko, 1945. 8. Inson huquqlari umumjahon dek larat siy asi. – BMT Bosh Assambleyasi, 1948. 9. Fuqarolik v a siy osiy huquqlar t o‘g‘risidagi xalqaro pak t . – BMT, 1966. 10. Iqt isodiy ,ijt imoiy v amadaniy huquqlart o‘g‘risidagixalqaropak t . – BMT, 1966. 11. A y ollarni k amsit ishning barcha shak llariga barham berish t o‘g‘risidagi k onv ensiy a (CEDA W). – BMT, 1979. 24 12. Pek in dek larat siy asi v a Harak at lar plat formasi. – BMT, 1995. 13. Transfo our w orld: t he 2030 Agenda for Sust ai nable Dev elopment . – UN Resolution A/RES/70/1, 2015. 14. CouncilofEuropeConv ent iononprev ent ingandcombat ingv iole nce against w omenanddomest icv iolence(Ist anbulConv ent ion). – CETS No. 210, 2011. III. Ilmiy adabiy ot lar v a darslik lar 15. Gofurov a E.V. Gender tengligi: nazariyava amaliyot. – Toshkent:TDYU, 2023. 16. Say idov A.X . Inson huquqlari bo‘yicha xalqaro huquq. – Toshkent: Adolat, 2021. 17. Donnelly J . UniversalHumanRightsinTheoryandPractice.–Cornell University Press, 2013. 18. Lombardo E., Forest M. The Europeanization of Gender Equality Policies. – Palgrave Macmillan, 2012. 19. St rat hern M. Gender of the Gift. – University of California Press, 1988. IV. St at ist ik hisobot lar v a xalqaro t ashk ilot lar nashrlari 20. GlobalGenderGapReport 2024. WorldEconomicForum.–Geneva, 2024. 21. Human Dev elopment Report 2023. UNDP. – New York, 2023. 22. UN Women St rat egic Plan 2022–2025. UN Women Publication, 2021. 23. UN Women. HeForShe Global Impact Report . – New York, 2023. 24. WorldBank .Women,Businessandt heLaw 2024. – Washington,DC: World Bank, 2024. 25. ILO. Global Wage Report 2023-24. – Geneva, 2024. V. Elek t ron resurslar 25 26. O‘zbek ist onRespublik asiPrezident ihuzuridagiSt at ist ik aagent ligi – www.stat.uz 27. BMT Ay ollar (UN Women) rasmiy say t i – www.unwomen.org 28. Lex.uz – O‘zbekiston Respublikasi Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. 26

MUNDARIJA

Kirish

I BOB. GENDER TENGLIGINING XALQARO-HUQUQIY ASOSLARI VA RIVOJLANISH TARIXI

1.1. Gender tengligi tushunchasining xalqaro huquqdagi talqini va tadrijiy rivojlanishi

Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi va paktlar-gender tengligining poydevori sifatida

1.3. Ayollarni kamsitishning barcha shakllariga barham berish to’g’risidagi konvensiya (CEDAW)

“Ayollar huquqlari to’g’isidagi bill” sifatida

II BOB XALQARO TASHKILOTLAR TIZIMIDA GENDER TENGLIGINI TA’MINLASH MEXANIZMI

2.1. Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) va uning ixtisoslashgan tuzilmalarining gender siyosatidagi o’rni

2.2. Mintaqaviy tashkilotlar (Yevropa Kengashi, YeXHT) doirasida gender tengligini himoya qilishning o’ziga xos jihatlari

Barqaror rivojlanish maqsadlari (BRM) va gender tengligiga erishishning global strategiyalari

III BOB O’ZBEKISTON RESPUBLIKASINING GENDER TENGLIGINI TA’MINLASH BORASIDAGI XALQARO MAJBURIYATLARI VA MILLIY QONUNCHILIK

3.1. Xalqaro huquq normalarining milliy qonunchilikka implementatsiya qilinishi: yutuqlar va muammolar

3.2. Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlarni kafolatlashning huquqiy mexanizmlarini takomillashtirish

Xulosa

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati

Купить