Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 2000UZS
Hajmi 23.6KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Referatlar
Fan Pedagogika

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

Geografiya o‘qitish metodikasining boshqa fanlar bilan aloqasi

Sotib olish
GEOGRAFIYa O‘QITISh METODIKASINING  BOShQA FANLAR BILAN
ALOQASI
Reja:
1. Geografi y a   o‘qit ish   met odik asi   uchun   fanlararo   aloqalarning
ahamiy at i
2. Geografi y a   o‘qit ish   met odik asining   geografi y a   fanlari   bilan
aloqadorligi
3. Geografi y a   o‘qit ish   met odik asining   pedogogik a   fanlari   bilan
aloqadorligi Geografiya   o` q itish   metodikasi   pedagogika   fanlari   tizimiga   kiradi.
Geografiya metodikasining asosini maktab geografiyasi, xususan tabiiy
va   i q tisodiy   geografiya   h amda   ular  bilan   alo q ada   bo`lgan   kartografiya,
geoglogiya,   i q tisod,   biologiya,   a h olishunoslik   va   bosh q a   ko`plab   fanlar
h isoblanadi.   Ta`lim   tarbiyaning  umumiy   q onuniyatlarini   didaktika   ta h lil
q iladi.   Bosh q acha   q ilib   aytganda,   didaktikaning   mo h iyati   ta`lim-tarbiya
jarayoni   h isoblanadi.   U   ani q   fanlar   uchun   ta`lim   va   tarbiya   jarayoni
bilan   shug`ullanmaydi.   Demak,   geografiya   o` q itish   metodikasi   ilmiy
pedogogika   fani   bo`lib,   u   o` q ituvchilarga   geografiyadan   puxta   bilim
berish, ularni   h ar tomonlama etuk dunyo q arashga ega bo`lgan kishilar
q ilib   tarbiyalash   va   o` q itiladigan   geografiya   fanining   ma q sadini,   ta`lim
vazifalari,   mazmuni,   metodlarni   h amda   geografiya   o` q itishning   eng
mu h im  vositalarini  belgilab  beradi.   Geografiya   o` q itish   metodikasining
asosiy   fan   sifatida   universitetlar   va   bosh q a   oliy   o` q uv   yurtlari
geografiya   fakul`tetlarining  o` q uv  rejasiga  kiritilishi  va  uni o`rganishda
ko`zda   tutilgan   ma q sad,   bo`lajak   o` q ituvchilarni   maktabda   geografiya
o` q itishning   ilmiy   asoslari   bilan   q urollantirishdan   iborat.   Bilish
nazaryasi   geografiya   o` q itish   metodikasining   metodologik   asosini
tashkil   q iladi.   Geografiya   o` q itish   metodikasi   tad q i qq iladigan
metodologik   va   nazariy   muammolarga   ilmiy   tad q i q ot   metodlari   va
predmeti, chet  ellarda va O`zbekistonda  geografiya ta`limi,  geografiya
va   uning   alo h ida   kurslari   bo`yicha   o` q itish   mazmuni,   ma q sadi   va
vazifalari.   Geografik   bilimlarni   egallashda   ta`lim   bilan   tarbiyaning
birligi,   o` q uvchilar   geografik   bilim   va   ko`nikma   malakalari   va dunyo q arashini   shakllantirish.   Geografiya   ta`limi   jarayonlarining
umumiy  q onuniyatlari kiradi.
Geografi y a   o` q it ish   jaray onining   t ark ibiy   q isimlari
q uy idagilardan iborat :    
- geografiyani o` q itish ma q sadi;
- geografiya ta`limining mazmuni;
- geografiyanio` q itish metodlari;
- geografiyani o` q itish va o`rgatishni tashkil etish;
- o` q uvchilarning yosh xususiyatlari va bilim olish imkoniyatlari;
- geografiya ta`limining natijalari va x. k.
Yu q oridagi   tarkibiy   q isimlar   o`rtasidagi   musta h kam   alo q a   mavjud.
Masalan:   o`rganiladigan   mavzuning   ma q sadi,   ta`lim-tarbiya   vazifalari
mazmuniga   mos   keladigan   ta`lim   shakllari,   o` q itish   metodlari   h amda
vasitalaridan ma q sadga muvofi q  tarzda foydalana bilishni ta q azo  q iladi.
Geografiya   ta`limi   metodikasining   nazariy   metodologik   masalalari
ko`pgina   metodist-geograf   olimlar   A.E.Bibik,   A.V.Darinskiy,
T.P.Gerasimova,   M.K.Kovalevskaya,   I.S.Matrusov,   L.M.Pancheshnikova,
M.V.Rijakov, O.A.Muminov, H.H.Hasanov, P.G.Musaev va bosh q alarning
asarlarida   o`z   ifodasini   topgan.   Geografiya   ta`limi   metodikasi   fani
umumiy   metodika,   metodikaning   nazariy   masalalari.   Tabiiy
geografiyani   o` q itish   metodikasi   va   i q tisodiy   geografiya   o` q itish
metodikasi   kabi   q isimlaridan   iborat.   O`z   navbatida   ularning   h ar   biri
xususiy   metodikalar   (maktab   geografiya   kurslarini   alo h ida-alo h ida
o`rganish   metodikalarini)  o`z  ichiga   oladi.   Umumiy   met odik a   maktab
geografiya   kurslari   uchun   o` q itish   q onuniyatlarini   ya`ni   o` q itishning mazmunini, tashkil etilishini, ta`lim metodlari, ta`lim vositalari, sinfdan
tash q ari   ishlar   va   bosh q alarini   o`rganadi.   A.V.Dariniskiy   umumiy
metodikani   geografiya   didaktikasi   deb   aytgan   edi.   X ususiy   met odik a
maktab   geografiya   kurslarining   ma q sadi,   mazmuni,   tarkibi,   geografik
bilim,   ko`nikma   malakalar   shakllantirish,   h ar   bir   kurs   bo`yicha
o` q uvchilarning   musta q il   ishlarini   tashkil   etish   va   h okazolar   bilan
shug`ullanadi.
Geografi y a t a` lim met odik asi: 
-  maktab geografiyasining ta`limiy va tarbiyaviy ma q sadlari;
- geografiya ta`limining mazmuni;
- geografiya o` q itishning shakl va metodlari;
-   ta`lim   jarayonida   geografiya   o` q itish   vasitalari   (dasturlar,
darsliklar,   atlas   kartalar,   o` q uvchi   va   o` q ituvchilar   uchun   ilmiy   metodik
q o`llanmalar va bosh q alarni yaratish);
- o` q uvchilarning o` q uv materiallarini o`zlashtirishlari;
-   ta`lim   jarayonida   fikrlashning   rivojlanishi   va   h .k.   bilan   bog`li q
vazifalarni  h al  q iladi.
A.M.Pancheshnikova   ta`biri   bilan   aytganda,   geografiya   ta`limi
metodikasi   fani   q uyidagi   muammolarni:   -   O` q it ish   ma q sadi,
(geografiyani   nima   uchun   o` q iymiz?)     geografi y a   t a` limi   mazmuni
(nimani   o` q itamiz?)   geografi y a   t a` lim   v osit alari   (nimalar   yordamida
o`rganamiz?)   o` q it ishning   shak l   v a   met odlarini   ( q anday   o` q itamiz)
tad q i qq iladi.   Bundan   tash q ari   geografiyaga   oid   bilimlarini   egallash
jarayoni, o` q uvchilarning a q liy rivojlanishi o` q uvchilarni tarbiyalash kabi
muammolarni   h am   o`rganadi.   SHunday   q ilib,   geografiya   ta`limi metodikasi   fani   mazmunan   boy   va   xilma-xildir.     Geografiya   fanining
mazmuni   maktabda   uni   o` q itish   faoliyati   or q ali   ularning   ongiga,
tarbiyasiga  h amda kamol topishiga yordam beradi.
Geografiya o` q itish metodikasining vazifalari  q uyidagilardan iborat:
Maktab   geografiya   kursining   sinflar   bo`yicha   ma q sadi,   mazmuni   va
a h amiyatini   belgilash,   ular   mazmunini   takamillashtirish,
o` q uvchilarning   yosh   xususiyatlarini   h isobga     olgan   h olda   geografiya
fanidagi asosiy g`oya, fakt, tushuncha va  q onuniyatlarni ajratib olish;
-   o` q uvchilarning   yosh   xususiyattlarini   h isobga   olgan   h olda
o`zlashtirishga imkon beradigan ta`lim yo`llarini ani q lash;
-   geografiyaga   oid   ma`lumotlar   asosida   o` q uvchilarda   vo q ea   va
h odisalarga   nisbatan   dunyo q arashni   shakllantirish   va   o` q uvchilarni
milliy va vatanparvarlik ru h ida tarbiyalash yo`llarini ko`rsatib berish;
-   o` q uvchilarga   amaliy   ko`nikma   va   malakalarni   singdirish
imkoniyatlarini ani q lash;
-   ta`lim   jarayonidan   o` q uvchilar   faoliyatini   oshiradigan   va
musta q illigini ta`minlaydigan samarali metodlarni ani q lash;
-   geografiya   fanining   umumiy   va   politexnika   ta`limi   tizimidagi,
o` q uvchilarga   me h nat,   kasb,   ekologik,   i q tisodiy,   a h lo q iy,   estetik   tarbiya
berish vazifalarini ochib berish;
-   ta`limni   tashkil   etish   turlarini   va   uning   samaradorligini   ishlab
chi q ish va takomillashtirish;
-sinalgan o` q itish metodlarini takomillashtirish; -   darslik   va   bosh q a   o` q uv   q o`llanmalariga   q o`yiladigan   talablarni
ishlab   chi q ish.   Ularni   ja h on   standartlari   darajasiga   etkazish   yo`llarini
izlash;
-   kurslar   bo`yicha   o` q uvchilarning   yoshiga   mos   keladigan   o` q uv
q urollariga   bo`lgan   talablarini   ishlab   chi q ish   va   ulardan   foydalanish
metodikasini yaratish;
-     darslik   va   xrestomatiyalarga   q anday   materiallarni   kiritish
zarurligini ani q lash;
- geografiyadan darsdan tash q ari ishlar mazmunini ani q lash;
- geografiyaga oid ommabop adabiyotlarni yaratish;
Xulosa   q ilib   aytganda   geografiya   metodikasi   vazifalarini   3
guru h ga  ajratish mumkin.
1.Geografiya   metodikasi   o` q uvchiga   geografiyadan   q anday
bilimlar berishini ani q lash.
2.   Har   bir   kursda   beriladigan   bilim,   ko`nikma   malakalarni
shakllantirish yo`llarini.
3.   Ta`lim   jarayonini   uyushtirish   shakllarini   ani q lashi.   Har   bir
shaklga mos metod, o` q uv ji h ozlari, sinfdan tash q ari ishlarini belgilashi.
O` q uvchilarning   o` q uv   materiallarini   o`zlashtirish,   ularning
tarbiyalanishi,   ta`lim   jarayonida   fikrlash   q obiliyatlari   rivojlantirishi
ma q sadga muvofi q .
GEOGRA FIY A   TA ` LIMIN IN G   BOSH Q A   FA N LA R   BILA N
ALO Q ADORLIGI Geografiya ta`limi metodikasi geografiya fani bilan uzviy bog`li q dir.
Geografiya fani geografiya metodikasi uchun asos bo`lib xizmat   q iladi.
Geografiya   fanlari   bilan   alo q adorlik,   maktob   geografiyasi   mazmunini
shakllantirishda   katta   a h amiyatga   ega.   Maktab   geografiyasi   mazmuni
uzluksiz  takomillashib  boradi.   SHu   tufayli   h am  keyingi  yillarda  maktab
geografiya   kurslarida   tabiiy,   h ududiy   ishlab   chi q arish   komplekslari,
bozor   i q tisodiyoti   kabi   tushunchalarning   kiritilishi,   tabiiy   sharoit   va
resurslardan o q ilona foydalanish zarurligini tug`diradi. O` q uvchilarning
TTK va bozor i q tisodiyotiga oid tushunchalar   h a q ida puxta bilimga ega
bo`lishi ularga mu h it va i q tisodiy elementlarni singdirish imkoniyatlarini
h am   vujudga   keltiradi.   Geografiya   o` q itish   metodikasi   kartografiya,
geologiya, atrof-mu h it va bosh q a fanlar bilan musta h kam alo q aga ega.
Hozirgi   kunda   eng   mu h im   muammolardan   biri   geografiya   darslarida
jamiyat   bilan   tabiat,   inson   bilan   tabiat   o`rtasidagi   murakkab
alo q adorlikni o`rganish asosiy masala   h isoblanadi. Geografiya  va unga
ya q in bo`lgan fanlar maktabda o` q itish metodlari vositalarini tanlashda
h am   o`z   ta`sirini   ko`rsatmasidan   q olmaydi.   Buni   geografiya   ta`limi
metodikasiga   kartografik,   statistik,   kuzatish,   ta qq oslash   metodlarining
kiritilishi   va   ishlatilishidan   bilsa   bo`ladi.   CHunonchi,   maktab
geografiyasi   kursini   kartasiz,   ko`rgazmali   q urollarsiz,   taxnika
vositalarisiz   tasavvur   q ilib   bo`lmaydi.   O` q itish   metodikasi   geografiya
fanining   ba`zi   bir   tekshirish   metodlaridan   foydalanar   ekan,
o` q uvchilarning   bilimlarini   yaxshiro q   o`zlashtirishlarini   va   ularni
geografiya fanining ba`zi tad q i q ot metodlari bilan tanishtirishni ko`zda
tutadi. Geografiya   ta`limi   metodikasi,   pedogogika   fani   tarmo q lariga
kiruvchi   didaktika,   psixologiya   fanlari   bilan   chanbarschan   bog`li q .
Geografiya   metodikasi   didaktikaning   asosiy   q oidalarini   geografiya
o` q itish jarayoniga tadbi q   etishda uning mazmuniga xos xususiyatlarni
h am e`tiborga oladi. Didaktika geografiya o` q itish jarayonining tarkibiy
q isimlari o`rtasidagi   q onuniy va munosabatlarini oydinlashtiradi va shu
asosida   o` q itishning   ma q sadi,   mazmuni,   metodlari   h amda   o` q itish
jarayonini ji h ozlashga doir talablarni belgilab beradi. Demak, didaktika
barcha   fanlar  uchun   ta`limning  umumiy   q onuniyatlari  va   nazaryalarini
yaratsa,   metodika   didaktikaning   fanlarini   o` q itish   h a q idagi   umumiy
nazaryasini   ma`lum   bir   o` q uv   fani,   ya`ni   geografiya   o` q itish   jarayoniga
tadbi q   etish   bilan   uni   yanada   ani q lashtiradi   va   to`ldiradi.   Demak,
didaktika   va   geografiya   o` q itish   metodikasi   fanlari   bir-birini   to`ldiradi.
Metodika to`plagan materiallar didaktikaga nazariy ta h lil uchun manba
bo`lishi   mumkin.   Masalan:   o` q uvchilarning   geografik   bilim   ko`nikma
malakalarini ba h olash, geografik tasavvur, tushuncha, g`oyalar tizimini
shakllantirish   va   bosh q alar   didaktika   tomonidan   atroflicha   o`rganishi
metodika uchun muvoffa q iyat garovi bo`lishi mumkin.
Geografiya   o` q itishda   o` q uvchilarning   yoshi,   bilimi,   fikrlash
q obiliyati   va   umuman   ru h iy   faoliyatini   e`tiborga   olmasdan   turib,
ularning   o` q uv   faoliyatiga   samarali   ta`sir   etib   bo`lmaydi.   SHu   tufayli
geografiya   metodikasi   psixologiya   fani   bilan   chanbarchas   bog`li q dir.
Psixologiya   fanining   h ozirgi   bos q ichdagi   tara qq iyoti   maktabda   fanlarni
o` q itish   jarayonini   ilmiy   asosda   h ar   tomonlama   chu q ur   tad q i q   etish   va
uni   o` q itishni   yanada   takomillashtirish   uchun   zarur   imkoniyatlarini yaratib   beradi.   Geografiya   o` q itish   metodikasi   h am   geografiya   o` q itish
jarayonini o`rganishda psixologiya faniga tayanadi.
Psixologiya   o` q ituvchilardagi   ru h iy   faoliyatining   umumiy
q onuniyatlarini   o`rgansa,   metodika   esa,   o` q uvchilarning   ru h iy
faoliyatini,   ularning   geografiya   ob`ektiga   va   xodisalarini
o`zlashtirishlari   bilan   bog`li q   bo`lgan   tomonlarnigina   tad q i qq iladi.
Metodika   bilan   psixologiyaning   eng   mu h im   bog`li q   tomoni   shundaki,
bunda   geografiya   o` q itishning   mazmuni   va   metodlari   bilan   ru h iy
faoliyati   or q ali   erishiladigan   natijalar   o`rtasidagi   q onuniyatli
bog`lanishlar tad q i qq ilinadi.
Turli   geografik   ob`ektlarning   kartadagi   joylanishini   fazoviy
tasavvurlarsiz   egallab   bo`lmaydi.   Bunda   albatta   psixologiya   fani
bilimlariga   tayaniladi.   Demak,   geografiya   ta`limi   metodikasini
o` q itishda yaxshi natijalarga erishish uchun o` q uvchilarning geografiya
materialini   puxta   o`zlashtirishi   bilan   o` q uvchilarning   ru h iy   faoliyati
o`rtasidagi   q onuniyatli   bog`lanishlarni   h am   o`rganadi,   o` q uvchilarga
ta`lim-tarbiya   berishda   psixologiya   faniga   tayanadi   va   psixologiya
tekshirish   metodlaridan   h am   foydalanish   yo`llarini   ko`rsatib   beradi.
Shunday   q ilib,   geografiya   o` q itish   metodikasi   pedogogika   fanining
musta q il tarmog`i bo`lib, u o`zining musta q il tekshirish predmetiga ega.
U   bosh q a   fanlarga   tayangan   h olda   mazmunan   boyib,   takomillashib
boradi . ADABIYOTLAR
1. O‘zbekiston ensikilopediyasi 1996.
2. Pedagogik ensiklopediyasi 1980.
3. O‘zbekiston pedagoklari antologiyasi 1995.
4. Qurboniyozov R. Geografiya ta’limi metodikasi.  Toshkent 1993.
5. «Ma’rifat», (Sovet maktabi) jurnallari.
«Geografiya v shkole» jurnallari.

Geografiya o‘qitish metodikasining boshqa fanlar bilan aloqasi

Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Maktabgacha ta‘lim tashkilotida ovqatlanish ratsionini tashkil etish
  • Umumta‘lim maktablarida Imom Buxoriy hadislarini o‘rganishning ahamiyati
  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский