Geologik havfli hodisalar mavzusini interfaol uslubda o‘tish - Геология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	5.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Геология

Geologik havfli hodisalar mavzusini interfaol uslubda o‘tish

Купить

MAVZU: GEOLOGIK HAVFLI HODISALAR
MAVZUSINI INTERFAOL USLUBDA
O’TISh

MAVZU: GEOLOGIK HAVFLI HODISALAR MAVZUSINI
INTERFAOL USLUBDA
O’TISH

SAMARQANDO’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
FAV QULODDA VA ZIRLAR VA ZIRLIGI
SAMARQAND VILOYATI FAV QULODDA FAZIRLAR
BOSHQARMASI
HAYOT FAOLIYATI XAV FSIZLIGI O’QUV MARKAZI


 Kirish. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ................... 5 daqiqa

 Zilzila va uning tabiati hamda okibatlarini interfaol uslubda
o’qitish jarayonini tashkil etish . . . . . 10 daqiqa

 Zilzila buyicha interfaol uslublar
namunalari. . . . . . . . . . ........................................................................
.......25 daqiqa

 .Ko’chki va o’pirilishlar, ularning sodir bo’lishi................
……………………………………………………...25 daqiqa.

 O’zbekiston Respublikasi hududiga xos bo’lmagan tabiiy
xususiyatli favqulodda vaziyatlar........................ 10 daqiqa.

 Xulosa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ......................5 daqiqa O’quv savollari va vaqti taqsimoti:

Darsning shiori

 «Menga gapirsang esdan chiqaraman,
menga ko’rsatsang eslab qolishim mumkin,
menga o’zimga ishlashga imkoniyat ber,
shunda bu batamom meniki bo’lib qoladi»

O’quv mashg’uloti maqsadi:

 Tinglovchilarda:

 O’zbekiston Respublikasida ro’y berishi
mumkin bo’lgan geologik xavfli hodisalar,
ularning yuzaga kelish sabablari haqidagi
bilim, ko’nikma va malakalarni shakllantirish.

kutilayotgan natijalar :

 1. Zilzila va uning tabiati hamda
okibatlarini to’g’risidagi bilimlar va
ma’lumotlarni egallashadi;

 2. Ko’chki va o’pirilishlar, ularning
sodir bo’lishi haqidagi ma’lumotlarga ega
bo’lishadi;

 3. O’zbekiston Respublikasi hududiga
xos bo’lmagan tabiiy xususiyatli (dunyo
miqyosida sodir bo’layotgan) favqulodda
vaziyatlar to’g’risidagi bilim,ko’nikma va
malakalarga ega bo’lishadi.


Ilova 2. Mavzu bo’yicha asosiy tushunchalar , mustaqil ishlash uchun adabiyotlar ro’yxati

ASOSIY TUShUNChALAR

Geologiya,yoshi va bosqichlari, davr, era, tabiat, tektonika, mantiya, yer po’stlog’i, Yer yadrosi,
pasttekislik, tekislik, qir, davon,zilzila, zilzila o’chog’i, seysmik hodisa, ko’chki, o’pirilish, havfli va
havfsiz, aholi, hudud, muhofaza.

Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar ro’yxati

O’zbekiston Respublikasi Qonuni: «Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli
favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish to’g’risida».(N824-1sonli. 20.08.1999);

O’zbekiston Respublikasi Qonuni: «Fuqaro muhofazasi to’g’risida». ( N80-II 26.05.2000);

O’zbekiston Respublikasi Prezidentining «Toshqinlar, sel oqimlari, qor ko’chishi va yer ko’chki
hodisalari bilan bog’liq favqulodda vaziyatlarning oldini olish hamda ularning oqibatlarini tugatish
borasidagi chora-tadbirlar to’g’risida»gi qarori (PQ-585-sonli, 19.02.2007).

O’zbekiston Respublikasi Va zirlar Ma h kamasining q arorlari:

a) Texnogen, tabiiy va ekologik tusdagi fav q ulodda vaziyatlarning tasnifi to’ g’ risida (455-sonli,
27.10.1998);

b)O’zbekiston Respublikasi Va zirlar Mahkamasining 2011 yil 19-iyuldagi “Aholini zilzilalar oqibatida
yuzaga kelgan favqulodda vaziyatlarda (tabiiy va texnogen tusdagi) xarakat qilishga tayyorlash
kompleks dasturini tasdiqlash to’g’risida” gi 208-sonli Qarori .



 Karimov I.A. O’zbekiston XXI asr bo’sag’asida: xavfsizlikka
taqdid, barqarorlik shartlari, taraqqiyot kafolatlari. – T.: «O’zbekiston»,
1997.

 Abdullabekov Q.N. Zilziladan saqlanish mumkinmi? - T.:
«O’zbekiston», 1992. – 48 b.

 Azizxo’jayeva N.N.Pedagogik texnologiya va pedagik mahorat. –
T.: TDPU, 2003. – 2003 b.

 Nurxo’jayev A., Hikmatullayev S. Tabiiy ofatlar: hosil bo’lishi,
tas¬nifi, aholi va hududlarni muhofaza qilish qoidalari. -T.: 2004. - 84 b.

 Sayidahmedov N.S., Indiaminov N.N. Pedagogik mahorat va
pedagogik texnologiya. -T.: «Fan va texnologiya», 2014.-336 b.

 Xodiyev B.Yu ., Golish L.V. ,Rixsimboyev O.K. Keys-stadi-
Iqtisodiy oliy o’quv yurtidagi zamonaviy ta’lim texnologiyalari. -T.:
TDIU,2009.-150 b.

 Xoldorov A. va b. Seysmik jarayonlar. -T.: 2007. – 87 b.

 Qurbonov B., Ortiqov A. Sel va ko’chkilar


 2. O’quv mashg’ulotida o’quv ishlarini
baholash mezonlari

 Tinglovchilarning darsdagi faolligi,
savollarga bergan javoblari, baxs- munozarada
qatnashishiga qarab 2-10 ballga baholanadi. (Ilova 3)

 2.1. Te zkor-so’rov, savol-javob, aqliy hujum,
Klaster usullari orqali bilimlarni faollashtiradi. (Ilova 4)

 2.2. Ma’ruza mashg’ulotining rejasi va tuzilishiga
muvofiq ta’lim jarayonini tashkil etish bo’yicha harakatlar
tartibini bayon etadi. (Ilova 5)


 3.1.Mavzu bo’yicha yakunlaydi, qilingan
ishlarni kelgusida kasbiy faoliyatlarida ahamiyatga
ega ekanligi muhimligiga tinglovchilar e’tiborini
qaratadi.(Ilova 6)

 3.2.Tinglovchilar bilimini nazorat kiladi,
guruhlar ishini baholaydi, o’quv mashg’ulotining
maqsadga erishish darajasini tahlil qiladi.

 3.3. Mustaqil ish uchun topshiriq beradi va
uning baholash mezonlarini yetkazadi.(Ilova 7)

Boshqa o’quv predmet lariga qaraganda Boshqa o’quv predmet lariga qaraganda
fuqaro muhofazasi mav zulari t inglov chilar fuqaro muhofazasi mav zulari t inglov chilar
uchun qiziqarli v a xay ojonli...uchun qiziqarli v a xay ojonli...

«Interfaol» tushunchasi inglizcha «interact» («inter» – birgalikda, «act»–
harakat kilish) so’zidan olingan.
Interfaol o’qitish bilish faoliyatini tashkil etishning maxsus turidir. Unda
rejalashtirilayotgan maqsadlar to’lik va aniq bo’ladi.
Ushbu maksadlardan biri – tinglovchining o’z muvaffakiyati xamda akliy
yetukligini anglab yetishi uchun kulay sharoit yaratishdir.

Interfaol ta’lim kichik guruhlarda
ishlashga asoslangan:
Kichik guruh bo’lib ishlash modeli:
 Sharoit
 Talab
 Tamoyil
 Harakat

ZILZILA - bu yerning ichki
xarakatlari natijasida uning yuzasida
paydo bo’ladigan tebranish natijasida
sodir bo’ladigan yer silkinish-laridir.
Ye r silkinishlarining paydo
bo’lgan joyi ZILZILA O’ChOG’I,
uning markazi esa GIPOSENTR
deyiladi. Giposentrning yer yuzidagi
proyeksiyasi EPISENTR deyiladi.
Giposentr va episentr oralig’idagi
masofa ZILZILANING
ChUQURLIGI deyiladi. ZILZILAZILZILA

ZILZILALAR
ТЕКТОНИКЎПИРИЛИШ ВУЛ ОНҚ


VULQON ZILZILALARI So’nmagan vulqonlarning harakati
natijasida ham zilzila bo’lib turadi. Bunday zilzila faqat
vulqonli o’lkalarga xos va uning kuchi 5-6 balldan
oshmaydi.

Yerning chuqur qismida harorat katta bo’lishi tufayli
hosil bo’lgan magmalardan ajralib chiquvchi gaz va bug’ni
yer ostidan dahshatli kuch bilan otilib chiqishidan kuchli
zilzila ro’y beradi. Markaziy Osiyoda harakatdagi
vulqonlar yo’q bo’lganligi uchun bizning mintaqada
vulqon zilzilalari bo’lmaydi.

O’PIRILISh ZILZILALARI Ohaktosh qatlamlari yer osti suvi
ta’siridan erib katta-katta chuqur g’or hosil qilishi
mumkin. Karst relyefi keng tarqalgan o’lkalarda yopiq
karstlarning ba’zilari juda katta bo’lib, ularning tepa qismi
og’irlik kuchi ta’sirida bo’shliqqa o’pirilib tushadi.
O’pirilgan joylarda ba’zan ko’l yoki voronkasimon katta
chuqurlik hosil bo’ladi. Bunga Pomir tog’laridagi Sarez
ko’lini misol qilib keltirish mumkin. O’pirilish zarbasi
natijasida yer larzaga keladi.


Tektonik zilzilalar
Yerning eng ustki qatlami uning qobig’i deyiladi. Yer
qobig’ining chuqurligi quruqliklarda asosan 30-50 km
ni tashkil etib, ba’zi joylarda 70 km gacha boradi,
okeanlarda esa 6-8 kmga boradi.
Keyingi qatlam mantiya bo’lib, u 2900 km gacha
davom etadi. So’nggi qatlam 2900 km dan to yerning
markazigacha davom etib u yadro qatlamidir.
Yer qatlamlarida doimo murakkab kimyoviy,
fizikaviy jarayonlar to’xtovsiz bo’lib turadi. Bulardan
birinchisi-solishtirma og’irliklari og’ir jinslarning
doimo pastga, yengil jinslarning yuqoriga bo’lgan
harakati. Ikkinchisi-radioaktivlik xossasi asosida bir
jinslardan ikkinchisining hosil bo’lishi yoki
jinslarning bir holatdan ikkinchi holatga o’tishi
natijasida energiya ajralishidir. Bunday reaksiyalar
sodir bo’lishiga sabab, yerning chuqur qatlamlarida
juda katta bosim va issiqlik mavjuddir. Bu esa
radioaktivlik xossasiga asosan bir jinslarning
ikkinchisiga aylanishiga va issiqlik energiyasi
ajralishiga olib keladi. Energiyaning saqlanish
qonuniga asosan u yo’qolib ketmaydi. Hosil bo’lgan
energiya yerning ostida juda katta hajmdagi jinslarni
harakatga keltiradi. O’z navbatida bu kuchlar yerning
ustki qatlamlarini, yer qobig’ini xarakatga keltiradi.

Bulung’ur tumani Paxtoboshi
qishlog’i

Jizzax viloyati G’allaorol tuman xududida 2013 yil
26 may kuni zilzila oqibatida talofat kurgan bino va inshootlar

« T-chizma» uslubi

 Bu texnologiyadan ma’ruza mashg’ulotlarning yakuniy qismida
foydalanish qulay. Bunda bir muammoni turli qarama-qarshi nuqtai
nazarlardan qaraladi (ijobiy va salbiy, afzallik va kamchilik, foyda va
zarar, to’g’ri va noto’g’ri). Masalan, o’qituvchi mavzu bo’yicha
aralashtirib tuzilgan to’g’ri va noto’g’ri javoblarni ekranga chiqarib, bir
partada o’tirgan tinglovchilarga hamkorlikda ularni jadvalga ajratib
yozishlarini, so’ngra yozilgan varaqlarini yondosh partadagi tinglovchilar
bilan almashtirib qo’shimchalar qilishlarini taklif etadi. Ish yakunlangach
to’g’ri va noto’g’ri javoblar ajratib yozilgan jadval ekranga chiqariladi.
Tinglovchilar o’zlarining javoblarini ekrandagi jadval bilan taqqoslab
tegishli xulosalarga kelishadi. Biz mazkur uslubni zilzila va sunami
misolida yoritamiz.

«T-chizma» uslubi
Zilzila va sunamining o’zaro farqi nimada?

VENN DIAGRAMMASI TEXNOLOGIYASI

Bu metoddan o’rganilgan, bir-biriga bog’liq mavzularni tahlil qilish, solishtirish, taqqoslash va
mustahkamlashda foydalanish yaxshi samara beradi. Undan foydalanish bosqichlari:
-tinglovchilar ikki guruhga bo’linadi;
-plakatga chizilgan diagramma doskaga osib qo’yiladi;
-har bir to’g’ri fikrga qo’yiladigan ball oldindan kelishib olinadi;
-qo’yilgan topshiriq bo’yicha guruhlarning har qanday to’g’ri yoki noto’g’ri fikrlari bir
tinglovchi tomonidan ikki xil rangdagi flamasterda diagrammaning tegishli joylariga yozib
boriladi;
-kichik guruh ichidan biror tinglovchi sheriklarining ismi-shariflari to’g’risiga ular
aytgan fikrlarni qayd qilib boradi;
-fikr bildirishlar nihoyasiga yetgach o’qituvchi va tinglovchilar hamkorligida to’g’ri va
noto’g’ri javoblar aniqlanadi;
-to’g’ri javobga uch ball qo’yiladigan bo’lsa, har bir noto’g’ri fikr uchun guruhning
umumiy balidan uch ball olib tashlanadi;
-eng ko’p ball to’plagan guruh g’olib hisoblanib ular rag’batlantiriladi;
-bu jarayonda kichik guruhda qayd etilgan javoblarning noto’g’rilari o’chirib chiqiladi
va natijalar e’tiborga olingan holda tinglovchilarga tabaqalashtirilgan ball yoki baho qo’yiladi.
2013yil 26 mayda Soat 11dan 8 daqqiqa o’tganda G’allaoral tumanMarjonbuloq posyolkasida va
Bulung’ur tumani Paxtaboshi qishloqlari xududidagi zilzilaningumumiy va farqli tomonlarini
aniqlashga doir quyidagi diagrammani misol tariqasida keltirish mumkin Agar taqqoslash
talab etilsa doiralar soni uchta bo’ladi va hokazo

“ Venn diagrammasi” uslubi geologik
xafli hodisalar
To shkent zilzilasi sabablari va oqibatlari
Marjonbuloq Paxtaboshi zilzilasi sabablari
va oqibatlari
O’xshashligi va farqi

“ Venn diagrammasi” uslubi geologik
xafli hodisalar
Paxtoboshi zilzilasi binolarning
zararlanish sabablari Marjonbuloq zilzilasi sabablari:
Umumiyligi:
Plitalar textonik
harakti;
Konda foydali
qazilmalar qazib
olinishi va
bo’shliqlarning paydo
bo’lishi va h.k.Binolarning eskirishi,
Paxsa va xom
g’ishtlardan
foydalanish ,sinch va
bino konstruksiya
mustahkam
emasligi.va h.k.


 «NIMA UCHUN?» SXEMASI TEXNOLOGIYASI

 BU TEXNOLOGIYADAN SHAKLLANTIRILGAN
MUAMMO YUZASIDAN «NIMA UCHUN?» SAV OLI QO’YILIB
UNGA HAR BIR TINGLOVCHI O’ZINING QARASHLARINI,
FIKRLARINI YOZADI. ASOSIY MAQSAD NOTO’G’RI
BO’LSADA TINGLOVCHILARNING FIKR BILDIRISHLARIGA,
OXIR OQIBATDA TO’G’RI XULOSALAR CHIQARISHLARIGA
ERISHISHDAN IBORAT. «NIMA UCHUN?» SAV OLINING
QO’YILISHI VA UNGA JAV OBLARNING YOZILISHI
MUAMMO YECHIMI TOPILGUNCHA DAV OM ETADI.
DASTLAB BIR PARTADA YONMA-YON O’TIRGAN
TINGLOVCHILAR, SO’NGRA KICHIK GURUH, OXIRIDA
BUTUN GURUH YOZMA JAV OBLARI HAMKORLIKDA
TAQQOSLANIB, TAKRORLANUVCHI VA XATO
FIKRLARDAN TOZALANIB, BIR UMUMIY TO’G’RI
NATIJAGA KELINADI. NOTO’G’RI JAV OBLAR TANQID
OSTIGA OLINMAYDI.

“ Nima uchun” uslubi

Nima uchun?
Nima uchun?
Nima uchun? Nima uchun?

“ Nima uchun” uslubi

Misol: Marjonbuloq va Paxtaboshi zilzilasida binolar zarar ko’rdi
Marjonbuloq
va
Paxtaboshi
zilzilasida
binolar zarar
ko’rdi Binolar xom
g’isht va
paxsa
devorlar soz
tuproqdan
bo’lmaganli,
mahalli hom
ashyo
hamishlardan
foydalanilma
gani Devor
burchaklarida
seymik
bog’lamning
bo’lmasligi,
Sinch
devorlar
bo’lmaganligiNima
uchun? Nima
uchun? Nima
uchun ? Fundamentla
r 20-30 sm
zamnga
30sm yuzada
va eni 50 sm
bo’lmagan-
ligi,yassi
toshlardan
foydalanganli
gi va ularning
mustahkamli
gi pasligi

“ O’ZBEKISTON QUTQARUVChISI” degan
sharafli burchga sodiq qolaman.
DARSNI QANDAY TAShKIL ETISh,
TINGLOVChILAR ONGIGA QANDAY
Ye TKAZISh, ALBATTA, O’QITUVChINING
IJODKORLIGIGA BOG’LIQ
Siz- qobiliyatli , ijodkor, izlanuvchan ustozsiz!

Geologik havfli hodisalar mavzusini interfaol uslubda o‘tish

Купить