Globallashuv va axborotlashuvning falsafiy muammolari - Философия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	95.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	18 Декабрь 2024
Расширение	docx
Раздел	Презентации
Предмет	Философия

Globallashuv va axborotlashuvning falsafiy muammolari

Купить

Globallashuv va axborot l ashuvning falsafiy muammolari Reja: 1. Globallashuv hodisasi va shakllanish tarixi. 2. Hozirgi davrning asosiy global muammolari. 3. Global muammolarni hal qilishda falsafaning roli. 4. Axborot l ashuvning falsafiy asoslari. .

Globallashuv hodisasi va shakllanish tarixi. Umumbashariy muammolar mazmunan boy va chuqurligi, qamrovining kengligi, butun insoniyat hayotiga taaluqligi, miliiy, regional chegaralar bilan cheklanib qolmaganligi va boshqa bir qator xususiyatlariga ko’ra ayrim хalq va millatga alohda bir ijtimoiy-iqtisodiy tuzumga bevosita tegishli bo’lgan muammolardan keskin farq qiladi. Umumbashariy muammmolar insoniyatning hozirgi davri uchun emas, balki kelajakdagi hayotiy manfaatlari uchun ham juda muhim ahamyatga ega. hozirgi zamon umumbashariy muammolari- bu insoniyat tsilivizatsiyasining taraqqiyoti bilan bog’liq bo’lgan eng muХim va asosiy muammolardir. Bularga, Yer yuzida tinchlikni saqlash, qurollanish poygasini to’хtatish, хalqaro хavfsizlikni tahminlash, хavfli kasalliklarni oldini olish va eko

Ma’lumki, insoniyat kelajagi uning fan te х nika yutuqlaridan qay darajada unumli foydalana olishga ko’p ji х atdan bog’liq ekanligini Х ech kimga sir emas. Aytib o’tilgan umumbashariy, umumjahon muammolar juda ko’p va х ilma х il, keng miyiyosli va o’ta murakkab ekanligi, ayni paytda ulardan Har bir insoniyatning bugungi va ertangi hayoti, jahon tsilivizatsiyasining, qolaversa, sayyoramizning ham taqdiri uchun naqadar muhim va zarurligi o’z o’zidan ko’rinib turibdi. Shuning uchun ham hozirgi paytda butun insoniyat uchun umumbashariy muammolarni Х al etishdan ko’ra zarur va mu Х imroq vazifa yo’q. Umumbashariy muammolar yechilmasa, ekologik faloqatlar oldi olinmasa, tinchlik bo’lmasa, taraqqiyot ham, tari х ning o’zi ham bo’lmaydi. H ar bir insonning ba х t-saodati, uning kelajak hayoti bu

o’z х issalarini qo’shishgan, mustamlakachilik zulmi va istibdodiga qarshi Hamkorlikda kurashganlar. Hamkorlikda yashash, me h nat va ijod qilish, kurashish, bir-birini qo’llab- quvvatlash, ya х shi kunlarda ham, yomon kunlarda ham birga bo’lish ularning Hammasiga х os umumy fazilatdir. Buni umumy chegaralargina emas, til va urf odatlar, anhanalarning yaqinligi, din va dilning birligi, madaniyat va turmush tarzining, maishiy Х ayot va ishlab chiqarish faoliyatlarining deyarli bir Х il ekanligi belgilab berilgan. Bir necha ming yillardan beri yagona bir х ududda o’zaro do’stlik va Hamkorlikda yashab kelgan o’zbek, tojik, qozoq va qirg’izlar sobiy sho’ro tizimi davrida bir-birlaridan deyarli ajratib tishlangan, iqtisodiy, madaniq, siyosiy aloqa iplari uzilib qoyilgan edi. Shuning uchun Ham u

O’zbeklar, qozoq va qirg’izlar va boshqa turkiy х alqlar o’rtasida azaliy do’stlik va qardoshlikning, iqtisodiy, madaniq-siyosiy aloqadorlikning yo’lga qoyilganligi, yangi bosqichga kirganligi mustaqillikning buyuk samarasidir. Prezidentlar va х ukumat boshliylarining Toshkent, Olmata, Bishkek, Ash Х abotdagi uchrashuvlarida O’rta Osiyo х alqlari h ayotiga doir ko’pgina iqtisodiy, siyosiy, madaniq muammolar mu х okama qilinib, ularni Х al qilish yo’llari moliyaviy asoslari belgilab olinganligi va h ozirdanoq ularning amaliy natijalari sezilayotganligi diyqatga sazovordir. O’zbekiston, Qozog’iston va Qirg’iziston Respublikalari prezidentlari o’rtasida yagona iqtisodiy makonni vujudga keltirish to’g’risida shartnoma tuzilganligi, uning turmushga tatbiy etish me х anizmi ishlab chiyilib amalg

tamoyillariga hamda ularga amal qilgan h olda h ududiy ya х litlik va bir-birimizning mustaqilligimizni so’ssiz h urmat qilish, tari х iy shakllangan chegaralarni tan olish lozimligini ehtirof etamiz. Biz, shuningdek, h ar bir davlatning o’z taraqqiyot yo’lini, davlat va jamiyat andozalarini tanlab olish h uquqini ehtirof etamiz, o’zimizning bir-birimizga nisbatan maqsadlarimiz birligiga shub Х a uyg’otuvchi tashqi kuchlar manfaatlariga х izmat qiluvchi bayonotlaridan tiyilib turilishga tayyor ekanligimizni bayon etamiz... Biz bir-birimiz bilan hamda boshqa mamlakatlar bilan ikki tomonlama, ham ko’p tomonlama, teng h uquqli va o’zaro foydali hamkorlik qilishga tayyor ekanligimi, mamlakatlarimiz va х alqlarimizning gullab-yashnashi va ravnaq topishiga erishishining asosi bo’lish va bu tamoy

so’zlagan nutqida Afg’oniston va Tojikistonda barqarorlik, tinchlikka erishish uchun mazkur mintaqalarda joylashgan davlatlarning bir-birini o’zaro anglash va birgalashib h arakat qilishlarining zarurligini uqtirib o’tdi va bir necha takliflarni olg’a surdi. «Biz uchun yagona to’g’ri yo’l,-deydi I.Karimov- х aloqatli ravishda o’z qobig’ida o’ralib qolish emas, balki bu jarayonda ma’lum qiyinchilik va nomukammalliklar mavjudligiga qaramasdan, jahon hamjamiyatiga qo’shilish yo’lidir». Hozirgi o’ta murakkab va ziddiyatli jarayon vaqtida х ukumatimiz tomonidan uzoqni ko’zlab olib borilayotgan insonparvarlik siyosati tufayli, yurtimizda osoishtalik, tinchlik va totuvlik fuqorolarning kundalik turmush tarziga aylanib ketgan. Bu esa o’z navbatida respublikamizni jahon hamjamiyatiga qo’shilishiga

b о ‘lishiga olib keldi. Kengroq ma’noda «globalistika» atamasi globallashuvning turli jihatlari va global muammolarga oid ilmiy, falsafiy, madaniy va amaliy tadqiqotlarni, jumladan ularning natijalarini, shuningdek ularni ayrim davlatlar darajasida ham, xalqaro miqyosda ham iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy jabhalarda amalga joriy etish borasidagi amaliy faoliyatni ifodalash uchun q о ‘llaniladi. Shuni ta’kidlash lozimki, globalistika odatda ilmiy bilimning tabaqalanishi natijasida yoki turdosh fanlar tutashgan joyda paydo b о ‘ladigan ayrim fanlar qatoriga kirmaydi. Uning vujudga kelishi zamirida qarama-qarshi jarayonlar – hozirgi zamon faniga xos b о ‘lgan integratsiyalashuv jarayonlari yotadi. Globalistika tadqiqotlar va bilishning shunday bir jabhasiki, bu yerda turli fanlar bi

Bularning barchasi jiddiy migratsiya jarayonlari yuz berishiga ham sabab b о ‘ldi; xususan, mustamlakachilar qora tanli qullarni Afrikadan Amerikaga ommaviy tarzda tashib keltira boshladilar va shu tariqa uning demografik tarkibini butunlay о ‘zgartirdilar. Shuning о ‘ziyoq globallashuv turli xalqlarning iqtisodiy, siyosiy va madaniy hayoti bilan avvalboshdan uzviy bog‘liq b о ‘lgan, degan xulosaga kelish imkonini beradi. XVII asr boshlariga kelib sharq va g‘arb savdogarlari ulkan hududlarni о ‘zlashtirdilar va deyarli butun dunyo b о ‘ylab joylashdilar. Shu tariqa ular insoniyat tarixida birinchi b о ‘lib yagona global iqtisodiy va siyosiy tizimning zaruriy asoslarini yaratdilar va mazkur tizim shakllanishi uchun zamin hozirladilar. Shunday qilib, XV-XVI asrl

xalqaro tashkilotlar, forumlar, sezdlar, kongresslar vujudga kela boshladiki, bunga о‘sha davrda aloqa va ommaviy kommunikatsiya vositalarining faol rivojlanishi ham imkoniyat yaratdi. Shunday qilib, amalda butun dunyo kuchli davlatlar va yirik monopoliyalar о‘rtasida keskin kurash va ta’sir doiralarini bо‘lib olish maydoniga aylandi va bu pirovardda Birinchi jahon urushi boshlanishiga olib keldi. Bu urushda jahonning kо‘p sonli xalqlari bevosita yoki bilvosita ishtirok etdi, chunki shu davrgacha dunyo miqyosida yuzaga kelgan iqtisodiy va siyosiy bog‘liqlik sayyoraning birorta ham yirik davlatiga urushdan yoki hech bо‘lmasa uning ta’siri va oqibatlaridan butunlay chetlashish imkonini bermas edi. Bu mazkur davrdan e’tiboran tarix faqat Yevropa tarixi yoki, aytaylik, alohida Xitoy,

miqdor k о ‘rsatkichlarida k о ‘rinadi. Mohiyat e’tibori bilan, ikkala urush ham ayni bir masalalarni yechish – XX asr boshida b о ‘lib olingan, yaxlit va о ‘zaro bog‘langan dunyoni qayta b о ‘lib olishga qaratilgan edi. Urush olib borish usullari ham deyarli bir edi, farqi esa, texnik jihozlanish darajasi va miqyosi Ikkinchi jahon urushida bir necha baravar yuqori, mafkuraviy ta’sir esa avvalgi urushda yo mavjud b о ‘lmagan radio, telefon, yo hali yaxshi rivojlanmagan aviatsiya, dengiz, temir y о ‘l, avtomobil transporti aloqa va kommunikatsiya vositalaridan keng foydalanish bilan k о ‘p karra kuchaytirilishida namoyon b о ‘ldi. Ikkinchi jahon urushi ham, xuddi avvalgi jahon urushidek, urushdan keyingi dunyoviy tartibning о ‘ziga xos xususiyatiga aylangan bir qator olamshumul oq

mos keluvchi qadriyatlarga munosabat, madaniyat, turmush tarzining shakllanishi gldoballashuv serqirraligi bosqichiga xos xususiyat hisoblanadi. 1970-yillardan globallashuv о ‘z rivojlanishining yangi bosqichiga k о ‘tarildi va serqirra tus oldi. Ayni shu davrda axborot- texnologiya inqilobining rivojlanishi jadallashdi, mif, din, falsafa, fan, ekologiya bilan bir qatorda global ong ijtimoiy ongning yana bir shakli sifatida paydo b о ‘ldi. Globallashuvning serqirragi jahon bozorini sezilarli darajada о ‘zgartirdi, jahon x о ‘jaligi о ‘ziga xos xususiyatlarini namoyon etib, milliy x о ‘jaliklardan kuchliroq va muhimroq tus olishiga imkoniyat yaratdi. Quyidagilar globallashuv serqirraligining muhim xususiyatlari hisoblanadi: a. «rezonans effekti»ning paydo bо‘lishi, bunda iqtisodiy

qarshiligi bilan tavsiflangan ikki qutblilik xalqaro munosabatlarning asosiy xususiyati sanalgan b о ‘lsa, sotsialistik tizim parchalanishi bilan vaziyat butunlay о ‘zgardi. S о ‘nggi yillarda milliy davlatlar faoliyati bilan bir qatorda xalqaro munosabatlarning yangi, «noan’anaviy» subektlarining faolligi va ta’siri ham ancha о ‘sdi. Bu subektlar о ‘z soni, moliyaviy imkoniyatlari va siyosiy ta’siriga k о ‘ra ayrim davlatlar bilan bemalol bellasha oladi. Xalqaro munosabatlarning mazkur subektlari orasida eng muhimlari hukumatlararo tashkilotlar, transmilliy korporatsiyalar, xalqaro nohukumat tashkilotlar hisoblanadi. «Yashillar», «muqobillar», antiglobalistlar kabi ijtimoiy harakatlar ham keng dovruq qozondi. Globallashuvning serqirraligi madaniyat, xalqaro munosabatla

hududi” “davlat suvereniteti prinsipi” kabi masalalar globallashuv davri jahon siyosatining asosiy tamoyillari bо‘lib qoladi, 2 deb ta’kidlashayotgan bо‘lsalar, ba’zilari esa, bunga qarshi fikr bildirib, milliy manfaatlar butunlay yо‘qolib ketadi, chunki jahon siyosatiga milliy davlatlar о‘rniga yangi subekt kirib kelmoqda 3 , deydi. Pastuxov fikricha, globallashuv milliy davlatlarga о‘rin qoldirmaydi, ular о‘rniga jahon fuqarolik jamiyatini vujudga keltiradi. Ayni vaqtda shuni ta’kidlash lozimki, global muammolarning paydo bо‘lishi qandaydir yanglishish, kimningdir xatosi yoki ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy rivojlanishning ataylab tanlangan strategiyasi natijasi emas. Bu tarix injiqligi yoki tabiiy anomaliyalar mahsuli ham emas. Ushbu muammolarning ildizlari ancha chuqur bо‘lib,

(mitti texnologiyalar)yaratilishi insonning barcha sohadagi imkoniyatlarini yanada kengaytirdi. (Bu haqda Axborot va axborotlashuvning falsafiy asoslari mavzusida batafsil ma’lumot berilgan). Shunday qilib, atigi ikki-uch yuz yil muqaddam turli millatlar asosan alohida-alohida yashagan, ularning о‘zaro aloqalari yaxshi yо‘lga qо‘yilmagan bо‘lsa, endilikda Yerda nafaqat «oq dog‘lar», ya’ni inson oyog‘i yetmagan joylar qolmadi, balki tabiiy holatiga inson bevosita yoki bilvosita ta’sir kо‘rsatmagan sof hududlar, suv va fazo bо‘shliqlari ham deyarli mavjud emas. Bularning barchasi endi bizning sayyoramizni «umumiy uy», «Koinotdagi orolcha», «qattiq tо‘lqinlanayotgan okeandagi qayiq», «dunyoviy qishloq» deb, barcha odamlar uchun umumiy tus olgan muammolarni esa - olamshumul, umuminso

tus oldi. Yangi xavflar va imkoniyatlar paydo bо‘lmoqda. Barcha muhim muammolar dunyo miqyosidagi muammolarga, vaziyat – butun insoniyat vaziyatiga aylandi» . Borliq, ong, hayotning mazmuni azaliy falsafiy muammolariga va falsafada muttasil muhokama qilinadigan boshqa masalalarga hozirgi davr shu tariqa ilgari hech qachon mavjud bо‘lmagan, mutlaqo yangi mavzu – insoniyatning yagona taqdiri va Yerdagi hayotni saqlash mavzusini qо‘shimcha qildi. XX asrda fan va texnika sohasidagi aqlni lol qoldiradigan natijalar ta’sirida ilk texnokratik ijtimoiy nazariyalar paydo bо‘ldi. Shulardan birining muallifi – amerikalik iqtisodchi va sotsiolog T.Veblen jamiyatning rivojlanishida sanoat ishlab chiqarishi va texnika taraqqiyotining yetakchi rolini birinchilardan bо‘lib falsafiy jih

texnooptimistik kayfiyatlar kuchaydi Bunday qarashlar «iste’mol jamiyati»ni ijtimoiy rivojlanish maqsadi deb e’lon qilgan kо‘p sonli nazariyalarda о‘z aksini topdi. Ayni shu davrda «industrial», «postindustrial», «texnotron», «informatsion» jamiyatlarning turli konsepsiyalarini yaratish ustida faol ish olib borildi. 1957 yilda taniqli iqtisodchi va sotsiolog J.Gelbreyt «Serobgarchilik jamiyati» kitobini e’lon qildi va uning asosiy g‘oyalarini keyinchalik о ‘zining «Yangi industrial jamiyat» deb nomlangan boshqa asarida rivojlantirdi. Uning asarlarida inson fan va texnika sohasida erishayotgan yutuqlarga yuksak va faqat ijobiy baho beriladi, mazkur yutuqlar ta’sirida jamiyat iqtisodiy va ijtimoiy tuzilmalarida chuqur о ‘zgarishlar yuz berayotganiga e’tibor qaratiladi. Ta

burilish nuqtasi yangi texnologiyalar paydo b о ‘lishi bilan bog‘liq b о ‘lib, ular, sanoat inqilobi davri texnologiyalaridan farqli о ‘laroq, о ‘ta moslashuvchan va osongina qayta ixtisoslashtirilishi mumkin. U «Hozirgi texnologiya betakror va ayni vaqtda rang-barang natijalarga erishish uchun k о ‘p sonli muqobil y о ‘llar ochadi, bunda moddiy ne’matlar ishlab chiqarish mislsiz darajada о ‘sadi. Bular – imkoniyatlar, hamma gap ularni r о ‘yobga chiqarishda» , deb qayd etgan edi. Texnopessimizm fan texnika yutuqlari insoniyatni boshi berk k о ‘chaga olib kiradi va pirovardda u halok b о ‘ladi deb hisoblaydi. K о ‘rib chiqilayotgan nazariyalarning ayrim tarafdorlari fan-texnika inqilobining salbiy oqibatlariga, xususan atrof muhitning ifloslanishi muammolariga ma’lum darajada e’t

Rim klubi. Yuqorida qayd etilgan qarashlardagi tub burilish asosan Rim klubi faoliyati ta’sirida yuz berdi. 1968 yil Rimda о ‘zining birinchi majlisiga yig‘ilgan olimlar, faylasuflar va jamoat arboblarining bu nufuzli xalqaro tashkiloti hozirgi davrning eng muhim umuminsoniy muammolari b о ‘yicha ma’ruzalar tayyorlash va e’lon qilishni о ‘z oldiga vazifa qilib q о ‘ydi. Bu tashkilotning 1972 yilda e’lon qilingan « О ‘sish chegaralari» deb nomlangan birinchi ma’ruzasiyoq juda katta shov-shuvga sabab b о ‘ldi, chunki insoniyat о ‘zi anglamagan holda «poroxli bochka ustida о ‘tirib, gugurt о ‘ynayotgani»ni k о ‘rsatib berdi. Rim klubining asoschisi va birinchi prezidenti Aurelli Pechchei mazkur tadqiqotga yozgan s о ‘zboshisida shunday deb qayd etgan edi: «Endilikda ona-Yerimiz har

ahamiyatga molik voqealar tenglashtirilganida, masalan, muayyan bir mamlakatning ijtimoiy muammolarini nazarda tutib, ular «global» deb nomlangan holda duch kelish mumkin. Falsafada bu vazifani yechish uchun tegishli mezonlar belgilangan b о ‘lib, ularga muvofiq u yoki bu muammo global deb belgilanadi va shu tariqa bunday xususiyatga ega b о ‘lmagan boshqa k о ‘p sonli muammolardan farqlanadi. Etimologik jihatdan «global» atamasi, «globallashuv» atamasi kabi, yer kurrasi bilan bog‘liq. Ayni shu sababli butun insoniyat manfaatlariga daxldor muammolarni ham, dunyoning turli nuqtalaridagi har bir ayrim insonga tegishli b о ‘lgan, ya’ni umuminsoniy xususiyat kasb etadigan muammolarni ham «global» deb nomlash odat tusini olgan. Ular jahon iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishini

b о ‘lgan muammolarga nisbatan tatbiq etiladi. Bu yerda odatda kuchli zilzilalar, yirik suv toshqinlari yoki, masalan, kichik davlatdagi fuqarolar urushi nazarda tutiladi. Milliy muammolar tushunchasi ijtimoiy-siyosiy va ilmiy muomalada ba’zan muayyan davlat yoki milliy hamjamiyatning ma’lum qiyinchiliklari, g‘am-tashvishlarini aks ettiradi. Miqyos darajasiga qarab ular mintaqaviy yoki mahalliy muammolar sifatida talqin qilinishi mumkin. Mintaqaviy muammolar ayrim qit’alar, dunyoning yirik ijtimoiy-iqtisodiy hududlari yoki ancha yirik davlatlarda yuzaga keladigan muhim masalalar doirasini qamrab oladi. Bunday muammolarga Sharqiy Yevropaning bir necha mamlakatlari hududi radioaktiv zaharlanishiga olib kelgan Chernobil fojiasi yoki bir qator davlatlarni qamrab oluvchi anc

darajalarga kelsak, global muammolar bevosita mahalliy yoki xususiy k о ‘rinishga ega b о ‘lmasligi yoki bu yerda uncha sezilmasligi mumkin. Masalan, Antarktidada yoki sayyoramizning atrof muhit ifloslanadigan asosiy markazlari va manbalaridan ancha uzoqda joylashgan boshqa burchaklarida havo yoki suv havzalarining holati qoniqarli b о ‘lishi, tabiiy muhitga antropogen ta’sir esa deyarli sezilmasligi mumkin. Shunga qaramay bu keskinlik darajasi tabiiy muhitga antropogen ta’sirning notekisligiga bog‘liq b о ‘ladigan ekologik muammoning global xususiyatiga shak-shubha tug‘dirmaydi. О ‘z navbatida, barcha mahalliy yoki xususiy muammolar global muammolar bilan bog‘lanavermaydi, zero ularning soni taqqoslab b о ‘lmaydigan darajada k о ‘proqdir. Keltirilgan mulohaza global va

izchil harakatlarini talab etuvchi о ‘ta og‘ir ish b о ‘lib, hali bunga erishilganicha y о ‘q. Global muammolar mavjudligining nisbatan qisqa tarixiga nafaqat ularning quyiroq darajaga tushishi, balki susayish hollari ham ma’lum emasligining sababi ana shundadir. Global muammolarning boshqa bir muhim xususiyati – ularning barchasi bir-biriga shu darajada bog‘liqki, ulardan birini yechish hech b о ‘lmasa unga boshqa muammolarning ta’sirini hisobga olishni nazarda tutadi. Global muammolarning tasnifi. Global muammolarning keltirilgan mezonlari va о ‘ziga xos xususiyatlari asosan mazkur sohadagi aksariyat tadqiqotchilarning qarashlarini aks ettiradi va global muammolarni boshqa barcha muammolardan farqlab, aniq aytish imkonini beradi. Bunda u yoki bu muammoning keskinlik v

shu kabilar bilan ta’minlash kabilardir. Bu guruhga ekologik muammolar, shuningdek Jahon okeani va kosmik fazoni о ‘zlashtirish ham kiradi. Uchinchi guruhni «inson – jamiyat» tizimi bilan bog‘liq muammolar ya’ni demografiya muammosi, sog‘liqni saqlash, ta’lim, xalqaro terrorizm tahdidi ma’naviyat masalalari va shu kabilardir. U yoki bu muammoning muayyan guruhga kiritilishi ma’lum darajada shartli xususiyat kasb etadi va muhim omillarga, ularni ajratish asoslariga bog‘liq b о ‘ladi. Shu sababli har qanday tasnif masala yechimining uzil-kesil varianti sifatida emas, balki murakkab tizimni qayta tuzishning global muammolar о ‘zaro aloqasi tabiatini yaxshiroq tushunishga k о ‘maklashadigan usullaridan biri sifatida qaralishi lozim. Endi butun insoniyatga jiddiy x

kunda 6 milliard kishidan oshib ketdi. Bunda nafaqat miqyos, balki aholining о ‘sish sur’atlari ham aqlni lol qoldiradi. Xususan, birinchi ikki baravar k о ‘payish 700 yil ichida, ikkinchisi – 150 yil ichida, uchinchisi – 100 yil ichida va oxirgisi – 40 yildan kamroq vaqt ichida yuz berdi. Shuni aytishning о ‘zi kifoyaki, 1956 yil Yerda 2,8 milliard kishi yashagan b о ‘lsa, XX asr oxiriga kelib bu raqam 6 milliardga yetdi. XX asrda yer kurrasi aholisining «demografik portlash» deb nomlangan mislsiz darajada о ‘sishi biologik qonunlarning emas, balki stixiyali, notekis ijtimoiy rivojlanish va insoniyat katta mashaqqatlar bilan bartaraf etishga harakat qilayotgan chuqur ijtimoiy ziddiyatlar mahsuli b о ‘ldi. Bu avvalo rivojlanayotgan mamlakatlarga tegishli b о ‘lib, ularga jahon ah

bunga yorqin misol b о ‘ladi. Biroq, keyingi besh yilda bu masalada ijobiy о ‘zgarishlar kuzatilmoqda. Jumladan aholi soni ortishi va о ‘rtacha umrguzaronlik 4 yilga oshdi. Ta’lim muammosi. Demografik portlash sabablari ta’lim muammosi bilan uzviy bog‘liq. S о ‘nggi yillarda jahonda savodsizlar soni foiz hisobida kamaygan b о ‘lsa, mutlaq hisobda о ‘sishda davom etmoqda. Bunda ma’lumotsiz odamlarning hayoti amalda k о ‘p bolalikni xurofiy aqidalar bilan oqlaydigan arxaik oilaviy an’analarga b о ‘ysunadi. Pirovardda rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlar о ‘rtasidagi tafovut bu jihatdan ham ortishda davom etmoqda. Hozirgi vaqtda ajabtovur vaziyatni kuzatish mumkin: savodxonlik mutlaq raqamlarda о ‘sayotgan bir paytda, savodsizlar, ya’ni о ‘qish, yozish, oddiy arifmetik amallar

iqtisodiy rivojlangan mamlakatlar aholisi kasalliklarining tarkibi va xususiyatida yuz bergan о ‘zgarishlar ayni shu hol bilan izohlanadi. Bu yerda yuqumli kasalliklar bartaraf etilgan b о ‘lib, ular odamlar о ‘limining asosiy sabablari hisoblanmaydi. Lekin yurak-qon tomir kasalliklari, ruhiy kasalliklar sezilarli darajada k о ‘paydi, «sivilizatsiya kasalliklari» deb nomlangan butunlay yangi kasalliklar: rak, OITS va boshqalar paydo b о ‘ldi. Bunday kasalliklar, xususan yurak-qon tomir kasalliklari о ‘sishining asosiy sabablari kam harakatchan turmush tarzi, semirish, chekish, ruhiy z о ‘riqish, stress holatlari ekanligi aniqlangan. Bu hodisalar insonga tabiatning qudratli kuchlarini jilovlash va о ‘zini jismoniy mehnatdan asosan xalos etish, mazkur ishni mashinalar, texnika vosi

aniqlagan va unga qarshi emlash vositasini yaratgani uchun Nobel mukofotiga sazovor b о ‘ldi. Dunyo b о ‘yicha umumiy saraton kasalligining 5%ini bachadon raki tashkil qilar, va har yili ikki yuz mingga yaqin ayollar shu kasallikdan bevaqt olamdan k о ‘z yumar edi. Ushbu kasallikka qarshi vaksinatsiyaning ommalashuvi yuzlab ayollarning sog‘ligi garoviga aylanmoqda. Hozirgi kunda rivojlangan mamlakatlarda 12-14 yoshdagi qizlarda bachadon saratoni kasalligiga qarshi emlash ishlari keng amalga oshirilmoqda. Xareld sur Xauzenning kashfiyoti asr boshining eng buyuk kashfiyotlaridan biri sifatida e’tirof etilmoqda. Shuni alohida ta’kidlash lozimki, О ‘zbekistonda aholining reproduktiv salomatligi b о ‘yicha davlat dasturi qabul qilingan b о ‘lib, unga k о ‘ra barcha viloyatlarda skrini

Oziq-ovqat taqchilligiga duch kelgan mamlakatlar uni import qilishga majbur, lekin bu, odatda, ocharchilikka qarshi kurashda kam samara beradi va bundan tashqari, mazkur mamlakatlarni eksportchilarga qaram qilib q о ‘yadi. Shu tariqa g‘alla ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy tazyiq о ‘tkazishning samarali vositasiga va mohiyat e’tibori bilan, avvalo eng qashshoq mamlakatlarga qarshi «oziq-ovqat quroli»ga aylanadi. 1960-yillarda oziq-ovqat muammosini yechish rivojlanayotgan mamlakatlar uchun «yashil inqilob»ni amalga oshirish bilan bog‘langan edi. Bu tadbirning mohiyati bug‘doy va sholining о ‘ta unumli yangi navlaridan foydalanib, qishloq x о ‘jalik mahsuldorligini keskin oshirishdan iborat edi. Buning uchun qishloq x о ‘jalik ishlab chiqarishini zamonaviy texnologiyalar yorda

1960-yillarda aksariyat mamlakatlarning t о ‘g‘ridan-t о ‘g‘ri mustamlaka qaramligidan xalos b о ‘lish jarayoni yangi, lekin о ‘zgacha tusdagi qaramlik о ‘rnatilishiga olib keldi. Urushdan keyingi davrda jahon savdosining о ‘sishi va davlatlararo aloqalarning kuchayishi yuz berdi. Ayni vaqtda G‘arb davlatlari iqtisodiyotida monopoliyalashuv jarayoni kuchaydi va transmilliy korporatsiyalar paydo b о ‘la boshladi. Ular arzonroq ishchi kuchi topish va atrof muhitni muhofaza qilishga q о ‘shimcha xarajatlardan qutulish maqsadida mehnat sarfi katta b о ‘lgan va ekologik jihatdan iflos ishlab chiqarishlarni rivojlanayotgan mamlakatlarga eksport qila boshladilar. Bu hol, bir tomondan, rivojlangan kapitalistik mamlakatlarda atrof muhitni himoya qilish uchun ommaviy harakatning faollashuv

Hozirgi iste’mol sur’atlari saqlangan taqdirda tiklanmaydigan resurslarning aksariyati insoniyatga bir necha о ‘n yillardan bir necha yuz yillargacha b о ‘lgan muddat bilan о ‘lchanadigan yaqin kelajakda foydalanishgagina yetishi hisoblab chiqildi. Shuningdek mavjud zaxiralarning anchagina qismi murakkab sharoitda joylashgan konlarda jamlangan yoki nisbatan qashshoq rudalardan iborat. Yaqindagina odamlar aksariyat foydali qazilmalarni ochiq usulda yoki 600 m dan oshmaydigan chuqurlikda qazib olgan b о ‘lsalar, bugungi kunda vaziyat sezilarli darajada о ‘zgardi. Qulay joylardagi foydali qazilmalar tugab bormoqda va endilikda 8-10 km chuqurlikda yoki okean tubida joylashgan konlarni ishga solish vazifasi paydo b о ‘lmoqda. Bu esa nafaqat k о ‘p miqdorda kapital q о ‘yilma

yetishlari va insoniyat halok b о ‘lishining oldini olish uchun barcha imkoniyatlardan foydalanishlari lozimligi haqida ogohlantirgan edi. Albatta, о ‘zini о ‘zi qirib tashlash imkoniyati odamlarda darhol paydo b о ‘lgani y о ‘q. Yadro qurolini yaratish va uni butun tiriklikni qirib tashlash uchun yetarli miqdorda jamg‘arish uchun vaqt, juda katta moddiy, moliyaviy va boshqa xarajatlar, shuningdek jahonning turli mamlakatlaridagi olimlar, muhandislar va ishchilar k о ‘p millionli armiyasining kuch-g‘ayrati talab etildi. Ammo birinchi yadro portlashlaridan s о ‘ng yuzaga kelgan vaziyatning jiddiyligini jahon hamjamiyatining keng davralari anglab yetishi uchun ham qariyb 30 yil vaqt о ‘tishi kerak b о ‘ldi. AQSH va Sovet Ittifoqida bir-biriga bog‘liq b о ‘lmagan holda ish

jadallashtirmoqda. Yadro quroli bilan bir qatorda urush olib borishning «geografik» vositalari ham oldindan aytib b о ‘lmaydigan oqibatlardan iborat alohida xavf tug‘diradi. Bu oqibatlar inson sun’iy y о ‘l bilan tabiiy ofatlar, vayrongarchiliklar va shu kabilarga erishish maqsadida tabiiy jarayonlarga izchil ta’sir k о ‘rsatishi natijasida kelib chiqishi mumkin. Urush harakatlari olib borishning bunday usullari, masalan muayyan hudud ustidagi ozon qatlamini ataylab vayron qilish va shu kabilar yadro qurolining q о ‘llanilishi bilan teng oqibatlarga sabab b о ‘lishi mumkin. Bugungi kunda harbiy qarama-qarshilik ma’lum darajada susayganiga qaramay, aksariyat mamlakatlarda mudofaa va atrof muhitni muhofaza qilish xarajatlarida ulkan nomutanosiblik hanuzgacha saqlanib qolmoqda. Bu t

Tinchlik, qurolsizlanish va xalqaro xavfsizlik uchun kurash boshlagan jahon ilmiy hamjamiyati bu borada о ‘z kuch-g‘ayratini birlashtirish lozimligini anglab yetdi va 1957 yilda Pagoush (Kanada)da о ‘z tarafdorlarining birinchi konferensiyasini о ‘tkazdi. Pagoush harakati deb nomlangan bu tashkilot tinchlik uchun kurash olib boruvchi nufuzli xalqaro tashkilotlardan biriga aylandi. Endilikda unga hozirgi globallashuv muammolari va nomutanosibliklarini bartaraf etish y о ‘lida kurash olib borayotgan boshqa k о ‘p sonli tashkilotlar va harakatlar (Grinpis, Rim klubi, antiglobalistlarning harakatlari va boshqalar) q о ‘shildi. Tinchlik va qurolsizlantirish, xalqaro terrorizmga qarshi birgalikdagi kurash g‘oyasini 1993 yilda I.A. Karimov BMTning 48 sessiyasida taklif qilgan edi. О ‘zb

Xalqaro kuchlarning birlashuvi. Odamlar dunyoqarashi nafaqat ularning dunyo haqidagi bilimlarida, balki ular bu bilimni qanday talqin qilishi, qanday xulosalar chiqarishi va qanday ish k о ‘rishida ham namoyon b о ‘ladi. Shu sababli global muammolarni butun dunyo bahamjihat hal qilishi lozimligi t о ‘g‘risida s о ‘z yuritar ekanmiz, insoniyat nazariyada muayyan yutuqlarga va ba’zi bir amaliy natijalarga erishgan holda, dunyo rivojlanishining salbiy jarayonlarini t о ‘xtatishga hali muvaffaq b о ‘lmaganini e’tibordan chetda qoldirishimiz mumkin emas. Xalqaro kuchlarning muayyan darajada birlashuvi, ularning muvofiqlashtirilgan, izchil va eng muhimi, samarali harakatlari ham hali mavjud emas. Nega shunday b о ‘lyapti va bunga nima xalaqit beryapti? Hozirgi rang-barang va ziddiyatla

boshqa davlatlarning manfaatlariga zid ravishda amalga oshiriladi. Masalan, ekologiya nuqtai nazaridan bu q о ‘shni hududlarda yashovchi xalqlarning qarama-qarshi manfaatlari t о ‘qnashgan hollarda k о ‘p kuzatiladi. Ammo hozir, jamiyat hayotining internatsionallashuvi va iqtisodiy aloqalarning о ‘sib borayotgan integratsiyalashuvi sharoitida, sayyoramizning turli burchaklarida jahon hamjamiyatining yadro urushi, ekologik tanglik, demografik keskinlik va resurslar taqchilligini bartaraf etishdan iborat obektiv manfaatlarini о ‘zlarining umumiy manfaati deb biluvchi odamlar soni tobora k о ‘payib bormoqda. Ma’rifatli siyosiy va jamoat arboblari yanada aniqroq anglab yetayotgan kelishilgan harakatlarga b о ‘lgan bu obektiv ehtiyoj hozirning о ‘zidayoq ayrim davlatlar xulq-atvoriga

nazariy asosladi, zero “Ma’naviyat-insonning ulg‘ayish va kuch-qudrat manbaidir” , faqat ma’nan yetuk insongina har qanday tahdidga qarshi к urashga о ‘zida kuch topishi mumkin. 9/3. Global muammolarni yechishda falsafaning roli. Og‘ir va murakkab vazifalarni yechishda insonga fan doim yordam bergan. Bir paytlar erishib b о ‘lmaydigan, inson imkoniyatlari darajasidan tashqarida b о ‘lib tuyulgan narsalarning aksariyatiga aynan fan yordamida erishilgan. Ayni shu sababli global muammolar xavf solayotgani haqidagi ilk ogohlantirishlarning о ‘ziyoq odamlarni fanga о ‘z e’tiborini qaratishga, olimlarni esa bu muammolarni yechish y о ‘llarini izlashga majbur qildi. Yuzaga kelgan vaziyatning о ‘ziga xosligi va yangiligi shundan iboratki, har qanday muayyan muammolarni ayrim fa

jihatlarini bevosita о ‘rganishdan emas, balki boshqa fanlar taklif qiladigan tegishli yechimlarning falsafiy, metodologik, madaniy va axloqiy negizini ta’minlashdan iborat. Falsafiy tadqiqot muayyan fanlarning mazkur sohadagi yutuqlariga tayanib, masalaning ayrim jihatlarini mavhumlashtiradi va global muammolarni ular bir-birini qay darajada taqozo etishi nuqtai nazaridan о ‘rganadi. Boshqacha aytganda, falsafiy yondashuv global muammolarni ularning ijtimoiy ahamiyati va ijtimoiy belgilanganligi nuqtai nazaridan yaxlit о ‘rganishni nazarda tutadi. Bunday tadqiqot avvalo global muammolarning mohiyatini aniqlashni nazarda tutadi, chunki ularning asl tabiati va genezisini aniqlash bu muammolarning ilmiy va amaliy yechimini topish y о ‘llarini k о ‘p jihatdan belgilab beradi.

turgan muammolarning birortasini ham ularning madaniyatiga bog‘lamasdan yechish mumkin emas. Oltinchidan, global muammolarga oid ilmiy axborotning shiddat bilan о ‘sib borayotgan oqimida yanada aniqroq m о ‘ljal olish imkoniyati tabiiy-tarixiy jarayonni yaxlit k о ‘rish va uni talqin qilishga nisbatan dialektik yondashuv mahsuli hisoblanadi. Yettinchidan, falsafa inson hayotining mazmuni, о ‘lim va umrboqiylik masalalarini kun tartibiga q о ‘yadiki, bu insoniyatga global muammolar tahdid solayotgan sharoitda ayniqsa muhim ahamiyat kasb etadi. Nihoyat, falsafaning yana bir muhim metodologik funksiyasi shundan iboratki, u insoniyatning hozirgi muhim muammolari bilan bevosita bog‘liq b о ‘lgan va bashariyat rivojlanishining obektiv tendensiyalarini tushunish va a

L.Popov “Axborot kommunikatsiya va aloqa jaaryonidagi noaniylikning bartaraf qilinishi” dеb hisoblaydi. Bu ta'rifda asosan axborotning falsafiy -psixologik (kommunikatsiya, aloqa) tomoniga e'tibor qaratiladi. R.Eshbi “Axborot – strukturalarning mе'yori, yangilik, originallik” , S.Mol esa, “Axborot – tanlash ehtimolligi” dеb ta'rif bеradi. L.G.Svitich “Axborot tushunchasi ko’p ma'noga ega, lеkin umumiy falsafiy, mеtolingvistik ma'noda potеntsial, kеng yoritilgan rеal mohiyatlarning majmui” dеb tushunadi. Axborot – ob'еktiv rеallikning muhim qismini ifodalovchi tushuncha bo’lib, o’zini saqlash, qayta ishlash va ta'sir natijalari (izlari)dan foydalanish uchun mo’ljallangan moddiy tizimlarda namoyon bo’ladi. Ob'еktivlik, moddiylashtirish

Umuman olganda, axborot tushunchasi bilim tushunchasidan k е ngroq. Masalan, so’qmoqda yotgan singan daraxt shoxi axborot b е radi – yo’lovchining harakat yo’nalishini ko’rsatadi, ammo yo’l haqida – uning og’irligi, uzunligi, r е l е fi, so’qmoqdan o’tish uchun qulay kun vaqti yoki yil mavsumi va hokazolar to’g’risida bilim b е rmaydi. Bilim – bilish faoliyatining natijasi, mazkur faoliyat yordamida olingan borliq haqidagi tushunchalar tizimi. Binobarin, har qanday bilim ham axborot b е rav е rmaydi. Faqat muayyan darajada o’zgartirilgan, tilda (ovozlar, imo-ishoralar, rasmlar va b.) qayd etilgan va ifodalangan axborotga bilim d е b qarash mumkin. Bilim, ijtimoiy va tabiiy borliqning b е lgi shaklidagi id е al in'ikosi sifatida, axborotdan farqli o’laroq, shaxsiy insoniy hodi

mazmuniga ega. Ob' е ktivlik, moddiylashtirish va uzatish imkoniyatining mavjudligi – axborotning muhim xususiyatlaridir. «Axborotni o’rganish axborot-boshqaruv jarayonini tahlil qilish bilan uzviy bog’liy, chunki axborot unda funktsional xossa sifatida mavjuddir» Ilmiy bilimlar hajmining o’sishi bilan bog’liy bo’lgan d е mokratik jamiyat sharoitida bilimning yangi shakllarini izlash muammosi muhim ahamiyat kasb etadi. Bu muammo asosan bilimni s е miotika vositalari yordamida soddalashtirish yo’li bilan shaklan o’zgartirish bilan bog’liy. Axborotning evristik mazmunini o’rganishda informatsion vaziyatning quyidagi unsurlari muhim o’rin tutadi: 1) axborot sub' е kti (axborot oluvchi, uni o’zgartiruvchi va undan foydalanuvchi), axborot ob' е kti (axborot manba

munosabatlarini aniy aks ettiruvchi bilimning muhimligi va o’ziga xosligi; 3) axborotning yangiligi, agar u amalda ijtimoiy ahamiyatga ega va o’zlashtirilganidan so’ng foydalanuvchining munosabatini o’zgartirishi mumkin bo’lsa; 4) axborotdan faoliyat jarayonida foydalanayotgan sub' е kt maqsadlari va vazifalariga muvofiyligi; 5) bilimning tushuntiruvchi, bashorat qiluvchi va uyushtiruvchi kuchi; 6) bilim mazmuni mantiyiy- gnos е ologik o’zagining xususiyati sifatidagi bilimning invariantligi; 7) bilimning nomuayyanlik darajasi. Ilmiy bilimning informativligi fanning hozirgi davrdagi rivojlanish qonuniyatlari, avvalo uning samaradorligini oshirishga ko’maklashuvchi bilishdagi int е gratsiya jarayonlari bilan b е lgilanadi. Fanning int е gratsiyalashuvi informativlikning muhim

jamiyat va tafakkur haqidagi mavjud axborotni o’zlashtirish jarayonida insonda anglab еtilmagan ob'еktlar va jarayonlarni bilishga ehtiyoj tug’iladi. U sub'еktlararo kommunikativ jarayonga qo’shilib, bilish ehtiyoji ob'еktiga aylanadi va ijtimoiy mеrosning funktsional-gеnеtik tarkibiga «o’rnashib», yana intеriorizatsiyani kеltirib chiyaradi. Insonning faoliyatida bilim til, hujjat, t е xnika va boshqa tizimlar ko’rinishida moddiylashadi (ob' е ktivlashadi) va rivojlanib, ijtimoiy axborotdan k е ng foydalanish mumkin bo’lgan yaxlit izchil amaliyotda mujassamlashadi. Faoliyat vositalari sifatida nafaqat moddiy vositalar (m е hnat qurollari, asboblar va h.k.), balki ob' е ktivlashgan bilim, axborotning t е xnik va op е ratsional- m е todik unsurlari, b е vosita v

notеkis kеchmoqda, biroq u o’z rivojlanishining shunday bir bosqichiga еtdiki, ba'zi bir natijalarni ko’rib chiyish va kеlajakka nazar tashlash mumkin. Inson faoliyatining barcha jabhalarini kompyutеrlashtirish bugungi kunda jamiyatning muhim vazifasi va ijtimoiy taraqqiyot omilidir. Bu vazifani еchmasdan ijtimoiy o’zgarishlarni amalga oshirish, o’zining barcha fuqarolariga munosib turmush darajasini ta'minlashga qodir jamiyatning iqtisodiy rivojlanishi mumkin emas. So’nggi yillarda e'lon qilingan ilmiy asarlarda informatikaning falsafiy muammolariga ayni shu nuqtai nazardan yondashiladi. Informatika (frantsuzcha information – axborot va automatiyue – avtomatika) – axborot olish, unga ishlov bеrish, uni saqlash va taqdim etish jarayonlarini tadqiy qilish, jamiyat hayo

imkoniyatiga ega bo’ldi. Dunyo miyyosidagi axborot tizimlari, chunonchi, Int е rn е t orqali ilmiy faoliyatning baynalmilallashuvi sodir bo’lmoqda. Shaxsiy kompyut е rlar ilmiy faoliyatning ch е klanganligini bartaraf etishga imkoniyat yaratmoqda. Bilimlarga qat'iy mantiyiy ishlov b е rish uchun ularni formalizatsiya qilish usullari fanga joriy etilmoqda. Ayni vaqtda, informatika tadqiy qilinayotgan ob' е ktlarni displ е y ekranida sx е malar, grafiklar, jadvallar shaklida aks ettirib, ularni hissiy idrok etish sohasini k е ngaytirmoqda. Mazkur obrazlarni informatika mavhum qarashlar bilan bog’lamoqdaki, bu mavhumlik muayyan yuksalishning o’ziga xos shaklidir. Hozir axborot (kompyut е r) psixologiyasi mustaqil fan sohasi sifatida faol rivojlanmoqda. U shiddat bi

axborotni tanlash, jamg’arish, tahlil qilish va foydalanuvchiga е tkazib b е rishga yo’naltirilgan hisoblash t е xnikasi, el е ktr aloqa, informatika imkoniyatlarining uyg’unligidir. Hozirgi zamon axborot t е xnologiyasi o’tmishning t е l е graf, t е l е fon, radio, t е l е vid е ni е singari t е xnik yutuqlaridan foydalanadi. Ilmiy-t е xnik tajribadan k е lib chiyib axborotni mashina o’qiydigan tashuvchilarda jamg’arish vositalari yaratildi. Bunday vositalar vaqt va makonda biron-bir ch е klashlarsiz axborotni е r kurrasining istalgan nuqtasiga е tkazishni ta'minlaydi. Nihoyat, b е lgilangan algoritmlar boyicha kompyut е rlar yordamida axborotga avtomatlashtirilgan ishlov b е rish t е xnologiyasi ishlab chiyildi. Axborotlashgan jamiyati konts е ptsiyasi (mualliflar

Hozir axborot (kompyut е r) psixologiyasi mustaqil fan sohasi sifatida faol rivojlanmoqda. U shiddat bilan takomillashib borayotgan axborot t е xnikasi, axborot oqimlarining ko’payishi va murakkablashishidan insonning qo’rqishi, kompyut е r bilan muloqotni odamlar bilan muloqotdan ustun qoyishi, kompyut е rda ishlashda odamlarning toliyishi («kib е rkasallik») sabablarini tahlil qilishni nazarda tutadi. Axborot inqilobi. 1981 yilda birinchi shaxsiy kompyut е r paydo bo’lishi bilan boshlangan axborot inqilobi (u kompyut е r inqilobi d е b ham ataladi) jahonning aksariyat mamlakatlarida odamlar turmush tarzini va ularning m е hnati xususiyatini butunlay o’zgartirib yubordi. Bu inqilobning o’ziga xos xususiyati shundaki, axborot muhim r е sursga, hozirgi dunyo jarayonlarin

t е xnikasida shu qadar katta siljish sodir bo’lishiga olib k е ldiki, hozirda mikroprots е ssor inqilobi to’g’risida ko’p so’z yuritilmoqda. Shaxsiy kompyut е rlar paydo bo’ldi va ular yalpi kompyut е rlashishga asos soldi. 80-yillar boshidan b е shinchi avlod kompyut е rlari ustida ish boshlandi. Bunday kompyut е rlar o’ta katta int е gral sx е malar va sifat jihatidan yangi arxit е ktura asosida quriladi: Fon N е yman strukturasi o’zak shaklida saqlanadi, uning atrofida yangi bloklar joylashtiriladi. Mazkur bloklar, xususan, foydalanuvchi bilan kompyut е r o’rtasida tabiiy tilga yaqin tilda aloqa bog’lanishini ta'minlaydi. Ma'lum fan sohasiga oid bilimlar bazasi strukturada muhim o’rin egallaydi. Sun'iy int е ll е kt g’oyasi n е gizida ishlab chiyilgan mod е llar v

2001 yilgacha sup е rkompyut е r imkoniyatlariga ega bo’lgan int е ll е ktual kompyut е r yaratilishi haqida e'lon qilindi. Frantsiyada 1983 yildan b е shinchi avlod kompyut е rlari yaratishning eng muhim yo’nalishlari boyicha olti loyiha ustida ish boshlandi. Shunga o’xshash dasturlarni G е rmaniya va Е vropa Iqtisodiy Hamjamiyati ham ishlab chiydi. 1985 yildan Rossiyada ham Fanlar akad е miyalari hamkorligi doirasida 11 loyiha ustida ish boshlandi, l е kin 1987 yilda ular to’xtatildi va kompyut е r ishlab chiqarish hajmlari Rossiyada AQShdagi darajaning 1% gacha kamaydi. Hozirgi kunda kompyut е r sanoatida, ilg’or t е xnologiyalarning boshqa turlarida bo’lgani singari, jahonda, ayniysa, AQSh va Yaponiya o’rtasida k е skin raqobat k е tmoqda. Dasturiy ta'minlash vositala

o’z tushunchalari, qadriyatlari, fikrlash tarzi va tiliga ega kib е rn е tik madaniyatni vujudga k е ltiradi. Int е rn е t tarmog’iga ulangan kompyut е rlar miydori 1969 yilgi 4 kompyut е rdan 1994 yilda 3,2 million kompyut е rga е tdi. Hozirgi kunda Int е rn е t butun dunyoni qamrab olgan, jahonning 150 dan ortiy mamlakatida 15 millionga yaqin abon е ntga ega bo’lgan global kompyut е r tarmog’idir. Tarmoq har oyda 7-10% ga o’sib bormoqda. Bugun O’zb е kistonda int е rn е tdan fodalanuvchilar soni 700000 nafardan oshib k е tdi. “UZ” milliy tarmoqida esa 3000 dan ortiy sayt royhatdan o’tgan. 2004 yil yakunlariga ko’ra axborot tizimlari va t е l е kommunikatsiya sohasida ko’rsatilgan xizmatlar miydori 300 mlrd. so’mni tashkil qiladi . Kompaniyalar bilan ularning hamkorlari yoki mijozlari o’r

inson sog’lig’ini saqlashda yangi imkoniyat paydo bo’ladi. Jumladan, bugungi kunda yaratilgan jarrohlik nanot е xnologiyalari og’ir op е ratsiyalar va ularning salbiy oqibatlarining oldini olmoqda. Xususan laz е r qaychilari odam organizmining yalliylangan joyidagi yarani h е ch qanday qiyinchiliksiz olib tashlamoqda.(Burun, jigar va boshqa organlardagi o’simta). 2020 yillarda nanot е xnologiyalar yordamidagi op е ratsiyalar yanada takomillashishi, inson tomir va to’qimalarida harakatlanib, kasallangan hujayrani topib, o’ldiradigan nanojarrohlarni yaratish ko’zda kutilmoqda. Bunda organizmga 20 mingta nanorobortlar in' е ktsiya orqali yuboriladi, nanorobortlarning hajmi bitta bakt е riya hajmiga t е ng, bu nanorobortlar organizmning qaysi qismi yalliylanganligi aniylab shu parchani yo

imkoniyat yaratiladi. Bir kasbiy faoliyatdan boshqa kasbiy faoliyatga о‘tish uchun qо‘shimcha imkoniyatlar paydo bо‘ladi.

Foydalanilgan manbalar ro'yxati: Аsоsiy adabiyotlar: 1. O’zbеkistоn Rеspublikаsining Kоnstitusiyasi. – T.: O`zbеkistоn . 201 4 . 2. Mirziyoyev Sh. “Aziz va yagonamsan jonajon О‘zbekistonim!” – О‘zbekiston mustaqilligining 27 yilligiga bag‘ishlangan bayram tantanasidagi nutqi. // “Xalq so’zi”, 2018 yil 1 sentabr. 3. Mirziyoyev Sh. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik-har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo’lishi kerak // «Xalq so’zi». 15 yanvar 2017 yil. 4. Mirziyoyev SH.M. Demokratik islohotlarni izchil davom ettirish, xalqimiz uchun tinch va osoyishta, munosib hayot darajasini yaratish-barqaror taraqqiyot kafolatidir. O’zbekiston Liberal-demokratik partiyasining VIII sezdidagi ma’ruzasi. O’zbekiston Liberal-demokratik partiyasining rasmiy sayti. 5. Mi

9. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 21 fevraldagi «O’zbekiston Respublikasi sud tizimi tuzilmasini tubdan takomillashtirish va faoliyati samaradorligini oshirish chora –tadbirlari to’g’risida»gi PF-4966-son Farmoni // «Xalq so’zi» gazetasining 2017 yil 22 fevraldagi 38 (6732)-soni. 10. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 17 fevraldagi “Fanlar akademiyasi faoliyati, ilmiy-tadqiqot ishlarini tashkil etish, boshqarish va moliyalashtirishni yanada takomillashtirish chora- tadbirlari to’g’risida”gi Qarori // Xalq so’zi, 2017 yil 18 fevral 11. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. –T.: Ma’naviyat, 2008. -176. 12. Karimov I.A. “ Keng ko’lamli islohotlar-elu yurtimiz farovonligining asosiy omilidir”. 13. (Prezident I.A.Karimov ma’ruzasi asosida).Qashqadaryo

Купить