Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 2000UZS
Hajmi 28.0KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Referatlar
Fan Pedagogika

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

Gomerning “Illiada” dostoni haqida

Sotib olish
Gomerning “Illiada” dostoni haqida
1.Gomer hayoti va uning ijodi haqida ma`lumotlar.
2.Gomer yaratgan adabiy yodgorliklarning badiiy o'ziga xosligi.
3. Antik dunyo adabiyotida Homerning òrni.
4. Homer asarlarining qiymati , uning o`rganilishi va òziga xosligi. Mifologiya mif, afsona va ertakdardan iborat. Buyuk adib Gorkiy mifologiya
xalq   badiiy   faoliyatining   alohida   badiiy   ustqurmasi,   deb   ko‘rsatilgan.   Mifologiya
hali kishilar ongi juda past bo‘lgan paytida yuzaga kelgan. Shuning uchun insonlar
o‘zlarira  turli   tuman   xudolar   yaratganlar.  Masalan:   mifoloriyaning  ko‘rsatishicha,
eng avvalgi xudo Uran, so‘ng Geya vujudga kelgan, bularning birlashuvidan Kron,
Okean.   Reylar   tug‘ilgan.   Kron   bilan   Peya   birlashuvidan   yana   boshqa   xudo
avlodlari   yuzaga   kelgan,   shulardan   biri   Zevs   edi.   Zevs   katta   bo‘lgach,   otasini
taxtdan tushirib, o‘zi taxtga chiqdi. Uning hukmronligiga qarshi chiqqan xudolarni
Zevs qattiq qo‘llik bilan boshqaradi. Zevs Olimp tog‘larida yashovchi xudolarning
Xudosi   bo‘lib   qoladi.   Miloddan   ilgarigi   XII   asrda   vujudga   kedgan   «Illiada»   va
«Odisseya» afsonalarida Zevs bulutlarni haydovchi xudo sifatiga tasvirlanadi.
Homer,   Gomer   (Homeros)   —   yunon   shoiri.   Uning   hayoti   haqida   aniq
ma’lumotlar   yo‘q.   Turli   davrlarda   yaratilgan   tadqiqotlarda   uning   yashab   o‘tgan
davrini mil. av. XII-asr va  VII-asrlar oralig‘ida deb ko‘rsatiladi. Homerning so‘qir
bo‘lgani, o‘z asarlarini baxshilar kabi og‘zaki aytgani ma’lum. Ularni kim, qachon
yozib   olgani   aniq   emas.   Homerga   nisbat   berilgan   asarlar   ko‘p,   ammo
homershunoslar   ko‘p   tortishuvlardan   keyin   fakat   2   asarni   —   «Iliada»   va
«Odisseya»  Homerniki deb tan olishgan. Ularning ikkovi ham  qahramonlik eposi
bo‘lib, yunon mifologiyasi asosida yaratilgan. Shu b-n birga, ularda faqat she’rlar,
afsonalar   va   rivoyatlargina   emas,   real   tarixiy   vokealar   ham   aks   etgan.   Jumladan,
«Iliada» dostonida tasvirlangan Troya ko‘p zamonlar  afsonaviy shahar  hisoblanib
kelingan,   ammo   buyuk   arxeolog   Shpilman   ko‘p   yillik   izlanishlardan   so‘ng   uni
topdi   va   bu   shahar   tarixda   mavjud   bo‘lganini   isbot   qildi.   Homer   asarlaridan
namunalar   o‘zbek   tiliga   Mirtemir,   Qodir   Mirmuhamedov     tarjima   qilingan.   Or-
nomus,   g‘urur   va   beorlik,   intiqom   o‘tida   yonish   hamda   shu   intiqom   oldidagi
ojizlik…     XX-XXI   asrlar   “mahsul”i   –   turli   ekologik,   ma’naviy-axloqiy
muammolardan ko‘ra ancha qadimiy bo‘lgan mazkur muammolar, boqiy so‘roqlar
uchun makonu zamon to‘sig‘i begona. Buning yorqin dalili G‘arb adabiyotining ilk namoyandasi   sanalmish   ulug‘   Homer   tomonidan   miloddan   avvalgi   VIII   asrda
yaratilgan azim obida – “Iliada”dir.
Shoirning   biografik   asarlarida   Gomer   o'z   nomini   ko'rlik   tufayli   olganligi
aytiladi.   Qadimgi   yunon   tilidan   tarjima   qilingan   uning   ismi   so'zma-so'z   "ko'r"
degan   ma'noni   anglatadi.   Shunisi   e'tiborga   loyiqki,   ba'zi   qadimiy   kitoblarda   ular
uni Gomer ko'r bo'lmasdan chaqira boshladilar, aksincha, ko'rishni boshladilar. Bir
qator   qadimgi   biograflarning   fikriga   ko'ra,   u   Krefeida   ismli   ayoldan   tug'ilgan,   u
unga Melesigenes ismini bergan. Masalan, afsonalardan biriga ko'ra, Gomil Axilles
qilichini ko'rgandan keyin ko'rmay qoldi. Uni qandaydir tarzda tasalli berish uchun
ma'buda   Thetis   unga   madhiya   sovg'asini   berdi.   Shoirning   biografik   asarlarida
Gomer o'z nomini ko'rlik tufayli olganligi aytiladi. Qadimgi yunon tilidan tarjima
qilingan   uning   ismi   so'zma-so'z   "ko'r"   degan   ma'noni   anglatadi.   Shunisi   e'tiborga
loyiqki,   ba'zi   qadimiy   kitoblarda   ular   uni   Gomer   ko'r   bo'lmasdan   chaqira
boshladilar,   aksincha,   ko'rishni   boshladilar.   Bir   qator   qadimgi   biograflarning
fikriga   ko'ra,   u   Krefeida   ismli   ayoldan   tug'ilgan,   u   unga   Melesigenes   ismini
bergan.   Voyaga   etganida,   shoir   ko'pincha   rasmiylarga   va   boy   odamlardan
ziyofatlarga   taklifnomalar   olgan.   Bundan   tashqari,   u   muntazam   ravishda   shahar
yig'ilishlarida   va   bozorlarda   paydo   bo'lgan.   Gomer   juda   ko'p   sayohat   qilgan   va
jamiyatda   katta   obro'ga   ega   bo'lganligi   haqida   dalillar   mavjud.   Bundan   kelib
chiqadiki,   u   ba'zi   bir   biograflar   uni   tasvirlaydigan   tilanchi   sarson-sargardon
bo'lgan.
Gomer eposlari
Epik asar deb katta, qahramoni xalq bo‘lgan dostonlarga aytiladi. Miloddan
ilgarigi   XII   asrda   greklar   bilan   kichik   Osiyodagi   Troya   shahari   o‘rtasida   10   yil
urush   bo‘lib,   bu   urushda   greklar   g‘alaba   qozonadilar.   Natijada   Troya   urushi
qahramonlarini   kuylagan   dostonlari   yuzaga   keladi.   Bu   dostonlarni   (baxshilar)
yuzaga keltiradilar. Shunday nom bilan bizgacha kelgan baxshi Gomerdir. Gomer
afsonaviy shoir bulib, V asrda yashagan grek tarixchisi Gerodot Gomerni o‘zidan
400   yil   ilgari   yashaganligini   aytadi.   Demak,   Gomer   miloddan   ilgarigi   IX   asrda
yashagan.   Ba’zi   bir   burjua   olimlari   Gomer   nomidagi   «Iliada»   va   «Odisseya» dostonlarini   turli   kishilar   tomonidan   yaratilgan   deb   da’vo   qiladilar.   Ba’zilari   bu
asarlarning kompazitsion qurilishida birlik bor, shuning uchun bir kishi tomonidan
yaratilgan,   deydilar.   Bizga   shynisi   ma’lumki,   bu   dostonlar   mifologiya   asosida
yaratilgan xalq ijodiyotidan iboratdir. O‘zining so‘nggi takomillashtirishni bir kishi
qo‘liga   topganki,   bu   Gomerdir.   Mil.avv.   VI   asrda   Tiran-fizistirant   saroyida   bu
dostonlarni yozib olganlar.
 «Iliada» va «Odisseya» dostonlarida har xil davrning qatlami iz qoldirgan.
«Odisseya», «Iliada»dan tahminan 100 yil (bir asr) keyin yaratilgan.
 «Iliada» va «Odisseya»da birlik elementlari mavjud.
 «Iliada»   va   «Odisseya»da   bir   qator   uyg‘unsizliklar,   kelishmovchiliklar   syujet
harakatda yetkazilmagan.
 Kichik qo‘shiqlar eposga qadar bo‘lgan, poemaga kichik qo‘shiqlarning yig‘indisi
deb qarash noto‘g‘ridir, qo‘shiq qisqa, poema keng bo‘ladi.
«Iliada» va «Odisseya» keng poemalardir.
 Har   ikkala   asardagi   uyg‘unsizliklar   shuni   ko‘rsatadiki,   «Iliada»   bilan
«Odisseya»keng   poema   bo‘lganlari   uchun   birqator   yangi   mijozlar   bilan
to‘ldirilgan.
Asosiy g'oyalar:
 Urushga qarshi va anti-aristokratik oqimlar;
 Fuqarolik va vatanparvarlik;
 Uni yaratgan odamning narsasi va mahoratiga qoyil qolish.
Belgilarning   har   biri   xarakterdagi   insoniy   fazilatlardan   birini   aks   ettirishga
aylanadi:   Axilles     -   qahramonlik   chegaralarini   bilmaydigan   va   umumiy   ishlarga
sodiq   bo'lgan   jangchi;   Gektor     -   oilasi   va   shahri   uchun   hayotini   qurbon   qilgan
etakchi,   eri,   otasi   (Andromache   va   o'g'li);   Odisseya     -   jasur   jangchi,   lekin   uning
asosiy ustunligi - o'z italati Itakaga, xotiniga, o'g'liga muhabbat, ayyor va zukkolik; Penelopa   -  sodiq xotinning ramzi  (20 yil  erini  sodiqlik bilan kutmoqda, uyi  bor,
o'g'il   tug'adi).   Hatto   she'rlardagi   xudolar   ham   o'ziga   xos   xususiyatlarga   va
qiziqishlarga   ega:   Afina     Odisseyga   yordam   beradi   Apollon     -   troyanlar,   Ares     -
hech   kimga.   She'rlarning   badiiy   xususiyatlari,   ular   yozilgan   davr   va   o'sha   davr
yunonlarining dunyoqarashi bilan ham bog'liq:
 Ob'ektivlik (yunonlar va troyanlar xayrixohlik va odillik bilan tasvirlangan);
 Hayot timsolining ahamiyati (biror narsa uning qiymati uchun emas, balki u
san'at  va  mahorat  uchun  qadrlanadi  -  Axillesning  qalqoni,  Odissey  uyining
eshigidagi mahkam).
 An'anaviylik   (biron   bir   narsa   yoki   vaziyat   qanchalik   tanish   bo'lsa,
shunchalik   xavfli   bo'ladi,   shuning   uchun   har   bir   nom   yoki   narsaga   doimiy
epiteyalar qo'shiladi - Zevs “muammoga duch keladi”, Odissey - “ayyor”);
 Yodgorlik (maxsus uslub, ulug'vor maxsus she'riy o'lcham - heksametr - olti
oyoqli oyat - beshta daktil oyoq va 3 futdan keyin bitta koreyalik, rivoyatlar
sur'atini pasaytirdi);
 Qahramonlik   (qahramonlarga   va   janglarga   alohida   e'tibor,   jang   batafsil
taqqoslashga  aylanadi va shiddatli  alanga, o'rmonda bo'ron, daryo toshqini,
yovvoyi hayvonlarning jangi);
 Muvozanatli   tinchlik   (insoniy   tuyg'ular   go'zalligini   kuylashga   katta   e'tibor
beriladi)
Syujet
Urushning   o‘ninchi   yili   Atamenon   bilan   Axilles   o‘rtasida   janjal   chiqadi.
Atamemnonning   qo‘lida   Apollon   xudosining   (quyosh   xudosi   )   qoxining   (yerdagi
Avliyosi)   qizi   Xrissida   asira   edi.   Qizning   otasi   qizini   olib   ketgani   keladi   lekin,
Atamemnon uni bermaydi. G`azablangan  qizning otasi  xudoning nafratini tilaydi. Shundan   keyin   urushda   greklarning   axvoli   yomonlashadi.   Atamemnon   bu   ishga
xudolarning   aralashganini   sezib,   qizni   otasiga   qaytarib   beradi,   lekin   Axilles
qo‘lidagi   ikkinchi   asira   qiz   Briseidani   tortib   oladi.   Atememnonning
manmanligidan xafa bo‘lgan Axilles urushga qatnashmay qo‘yadi. Greklar yengila
boshlaydilar.   Atememnon   Axilles   bilan   yarashishi   uchun   uning   oldiga   Odisseyni
yuboradi, lekin Axilles yarashmaydi. Greklarning zo‘rayib qolganini eslab Axilles
o‘z  do‘sti  Patroklni  urushga  yuboradi. Patrokl  Troyaliklarga  qarshi  jangda  o‘ladi,
uni   Troyali   qaxramon,   Troya   shoxining   o‘g‘li   Gektor   o‘ldiradi.   Ikki   o‘rtada   qon
to‘kishni to‘xtatish uchun urushga sababchi bulgan Menelay bilan Parisni olishuvi
xal   qilsin   deb   taklif   qiladilar.   Yakkama-yakka   jangda   Troyali   Paris   yengiladi,
o‘limga   maxkum   etilganda,   go‘zal   Afrodita   kelib   uni   olib   qochib   ketadi   va
o‘limdan   saqlab   qoladi.   Axilles   o‘z   do‘sti   Patroklning   o‘limiga   chidayolmay
temirchi   xudo   Gefestning   yasagan   quroli   bilan   qurollanib,   Atamemnon   bilan
sirtdan yarashib, yana jangga kirishadi. Troya shaxari yaqinida Gektorni uchratib,
uch   marta   quvib   va   nixoyat   uni   o‘ldiradi,   asosiy   dushmani   sifatida   uni   aravaga
sudratib  masxara  qiladi.  Troya   shoxi,  Gektorning  otasi  chol  Priam   Axilles  oldiga
katta   to‘lov   bilan   kelib,   Gektorning   jasadini   qaytarib   olishga   muvaffaq   bo‘ladi.
Troyalilar   o‘z   qaxramonining   jasadini   kuydirib,   u   bilan   (Gektor)   xayrlashadilar.
Doston   bir   xulqiy   masala   atrofida   voqeani   tasvirlaydi,   u   xam   bo‘lsa   Axillesdagi
g‘azabning tug‘ilishi va uning kuchayishi xamda Troyalilarga qarshi bu g‘azabning
qaratilishidir. Dostondagi qaxramonlar o‘sha zamonga xos bo‘lgan xususiyatlarini
ularning kuchlarini, ularning zaif tomonini aks ettiradi. qaxramonlar o‘z kuchlariga
qarab   xarakat   qiladilar.   Masalan:   Har   bir   qaxramonning   o‘ziga   xosligi   bor.
Masalan:   Axilles   jo‘shqin,   peshqadam,   Nestor   dono,   Atamemnon   shoxlarcha
ulug‘vor, Odissey donishmand va xiylakor sifatida tasvirlanadi. Dostonning stili va
epik   asarga   mansub   bo‘lgan   ulug‘vorlik   va   tantanalikka   ega.   Dostonda   qadimgi
qabila   yer   aristokratiyasining   xayoti   aks   ettirilgan.   Xalq   xayotiga   juda   kam   o‘rin
berilgan. Masalan: jangchi Tersit urushga qarshi norozilik bildirganda, Odissey jim
turishga   majbur   qilishi   tasvirlangan.   Tersit   esa   avtor   tomonidan   salbiy   obraz sifatida   tasvirlangan.   Bu   doston   qadimgi   insonlar   xayotini   aks   ettirgan   yodgorlik
sifatida qimmatlidir.
Go‘zal   Yelena   sabab   yunonlar   hamda   troyaliklar   o‘rtasida   kechayotgan
dahshatli   urushning   o‘ninchi   yili…   Lekin   ana   shu   talotum   chog‘i   ham   murakkab
insoniy   munosabatlar   davom   etmoqda:   bir   yoqda   axeylarning   bosh   qo‘mondoni,
asirga   tushgan   qizi   Xriseidani   ajratish   niyatida   ming   iltijolar   bilan   shoh   poyiga
bosh   urib   kelgan   kohin   Xrisni   tahqirlagan,   oqibatda   tangri   Apollon   tomonidan
lashkargohiga   vabo   yuborilishiga   (“zero   kohin   edi   Febning   erka   bandasi,..”),
minglab   askarlarining   bekordan-bekorga   qirilib   ketishiga   sababchi   bo‘lgan
takabbur   Agamemnon   qizni   otasiga   qaytarishni   talab   qilgan   Axillesga   buning
badaliga   ulug‘   bahodirning   asirasi   Briseidani   berishni   shart   sifatida   qo‘yadi.
Ikkinchi   yoqda   esa   bu   pastkashlikdan   dili   qattiq   ozor   topgan   Peleyzoda
lashkargohni tashlab ketib, nomus o‘tida qovriladi:
Va nihoyat, mirmidonlar maydoniga kelib, ko‘rdilar
G‘amga botgan Axillesni o‘z chodiri bo‘sag‘asida…
Biroq Axill, do‘stlarini tark etdi-da, mo‘ysafid ummon
Yoqasiga borib indi va qo‘llarin cho‘zib suv tomon
Oq sut bergan onasiga bo‘zlab-bo‘zlab qildi iltijo:
“Onajonim! Nahot meni foniy etib tuqqaning uchun
Olampanoh Zevs etmagan menga nasib izzatu ikrom?
Bugun esa boridan ham mahrum etdi! Iqtidorli shoh
Mutakabbir Agamemnon mening jangda olgan muzdimni
O‘ziniki qilib olib, farzandingni ayladi badnom!”
Gomer dahosi qudratining eng yorqin fazilatlaridan biri shuki, u ikki buyuk
illat   hamda   fazilat   to‘qnashgan   ana   shunday   dramatik   lahzada   mana   shu   sabab
orqasida kelib chiqqan oqibat – Urush jarayonini asar markaziga olib kirdi. To‘g‘ri,
urushning  o‘zi  o‘n  yildan  buyon  davom  etib  kelardi-yu, ilionliklar  shu  paytgacha
shahar   devorlari   ortidan   chiqishga   botinolmasdi.   Faqat   Axilles   muhorabani   tark
etgachgina,   ular   ochiq   jangga,   dushman   bilan   yuzma-yuz   haqiqiy   Urushga, dahshatli   Urushga   kirdi.   Muallif   bu   ulug‘   muhorabani   bor   suroni,   vahshati   bilan
realistik bo‘yoqlarda nihoyatda rangin tasvirlaydi:
Ikkala xalq ikki yoqda ko‘rib bo‘lgach jang taraddudin,
Qushlar yanglig‘ uvvos solib gurra qalqdi Troya ahli:
Odatda qish bo‘ronidan yo ayozli kuz yomg‘iridan
Qochib, ko‘kka parvoz etgan turnalar shu tarzda qichqirgay;
Qushlar jo‘shqin ummon osha ucharkanlar yuksak samoda,
G‘animlari pigmeylarga ofat yo‘llab osmon-falakdan,
Mudhish g‘azab ila hamla qilardilar ular ustiga.
Lek axeylar adovatli hansirashib kelardilar jim
Bir yoqadan bosh chiqarib jang qilmoqqa ahd qilgan holda.
Not shamoli tog‘u toshni o‘g‘rilar-chun zulmatdan afzal,
Cho‘ponlarga koni ziyon tuman ila burkanganida,
Ko‘rolmaysan otgan toshing borib tushgan yerdan narini, –
Xuddi shunday quyuq edi lashkar poyi ostidan chiqqan
Chang, to‘zon ham; keng vodiydan ular jadal o‘tdilar yurib.
Eng   asosiy   pahlavoni   ishtirokisiz   urushni   davom   ettirgan   axeylar   Menelay,
Ayaks   Telemoniy,   Diomed   singari   qolgan   bahodirlari   jasoratiga   qaramay,
ustunlikni   qo‘ldan   berishdi.   Ulkan   jang   sahnasiga   endi   troyaliklarning   azamat
o‘g‘loni Gektor chiqdi:
O, axeylar, orangizda mard, azamat qahramonlar ko‘p;
Kimki men-la xolisona jang qilmoqqa bildirsa xohish,
Mayli, chiqsin davraga u – shaydir jangga ilohiy Hektor.
Goh   u   tomon,   goh   bu   tomonning   qo‘li   baland   kelayotgan,   ishratparast,
qo‘rqoq   Parisning   kasofati   sabab   boshlangan,   nihoyasi   azim   shaharning   halokati
bo‘lguvchi   shu   urush   nafaqat   bandalarni,   balki   Olimp   tangrilarini   ham   bir-biriga
yov   ikki   guruhga   ajratib   yubordi.   Gera,   Afina   kabi   ma’budalar   odatdagidek
yunonlar   tomonida   bo‘lsa,   Afrodita,   Apollon,   Ares   singari   ilohlar   ilionliklarni
qo‘llab-quvvatlaydi,   hattoki   ular   tarafida   turib   janglarda   qatnashadi.   Faqat
ma’budlar   xoqoni  ulug‘  Zevsgina  vaziyatni   butun  olam  hodisalari  tirgagi  bo‘lgan bir qudratga muvofiq nazorat qilar, tarafkashlikdan yiroq edi. Shuning uchun ham
hali aytilganidek, butun urush davomida goh u tomonning, goh bu tomonning qo‘li
baland   kelardi!   O‘sha   qudrat,   o‘sha   kuch   oldida   ojiz   bandalar   tugul,   barhayot
ma’budlar ham ilojsiz. U taqdirdir. Aynan shu taqdir obrazi keyinchalik Homerdan
“meros”   sifatida   butun   antik   yunon   adabiyotining   o‘ziga   xos   “quyosh”i   bo‘lib
qoldi hamda o‘zga mavzuyu masalalar mazkur timsol atrofida aylandi. Bunga tipik
misol   –   Gesiod,   Esxil,   Sofokl,   Yevripid   ijodi.   Homer   esa   shu   azaliy   va   abadiy
muammodan   so‘z   ochgan   ilk   san’atkor   ekan,   u   avvalambor,   falakning   gardishi
hatto   oliy   xudolar   ham   bo‘ysunishga   majbur   oliy   qonun   ekanligini   bilvosita
uqtiradi.   Yorug‘lik   va   san’at   ma’budi,   ulug‘   yoyandoz,   Troyaning   tolmas
himoyachisi   Apollon   ham   sevikli   qahramoni   Gektorni   Homer   zo‘r   ilhom   bilan
kuylagan   Axillesning   qahru   g‘azabi   hukmiga,   to‘g‘rirog‘i,   taqdir   hukmiga
topshirmoqdan o‘zga iloji qolmaganda qismatning bu yo‘rig‘i oldida qanchalar ojiz
edi! Ha, taqdiri azal dunyo ustuni hisoblangan tangrilar ustidan hukm yurita-yurita,
oxiri o‘zining kulminatsiyasiga yetgan – dahshatli Troya urushi boshlangandi. Bu
urush   ma’budlarning   qismat   oldidagi   ojizligi   tarzida   jahoniy   ko‘rinish   kasb   etdi.
Aslida   Birinchi   jahon   urushi   1914-1918   yillarda   emas,   obrazli   qilib   aytganda,
miloddan   avvalgi   VIII   asrda   bo‘lgan   edi.   Gap   faqat   bu   qirg‘inbarotda   ma’budlar
ham   ishtirok   etganida   emas.   Hatto   ana   shu   vahshat   chog‘i   ham   yuksak   insoniy
munosabatlar   tinch   kundalik   hayotdagidan   yorqinroq,   butun   bo‘yu   basti   bilan
namoyon bo‘ldi: bir yoqda Agamemnonga achchiq qilib, urushni tark etgan Axilles
oldiga   Gektor   boshchiligidagi   troyaliklarning   qaqshatqich   zarbasi   ostida   chekinib
borayotgan   yunonlarni   bu   tang   ahvoldan   qutqarishini   o‘tinib   so‘rab,   bahodirning
qadrdon og‘aynisi Patrokl keladi. Ikkinchi yoqda unga rad javobini bergani holda
o‘z   qurol-yarog‘u   lashkarini   berib,   qadrdonini   jangga   yo‘llagan   mag‘rur   Axilles
keyinroq   Patroklning   halok   bo‘lganini   eshitgach,   chunonam   g‘azablanadiki,   bu
buyuk g‘azabda alam, nafrat, intiqom o‘ti mujassam edi:
… g‘am qora bulut yanglig‘ bosdi Peleyzodani.
Shu onda u qo‘llariga nopok kulni siqimlab olib
 O‘z boshidan socha ketdi oftobmisol jamolin bulg‘ab; Uning xushbo‘y va bejirim liboslari belandi kulga.
So‘ngra bu alpqomat yigit yotib olib yerga uzala,
Achchiq-achchiq oh urarkan sochlarini yuldi ayamay.;
“… Nechunki, men to Hektorni o‘z nayzam-la jonini olib,
 Qadrdonim Patrokl-chun intiqom – o‘ch olmagunimcha
Qalbim mening yashashimga imkon bermas el orasida!”;
Jangga kirgum aziz do‘stim halok etgan Hektorga qarshi!
Qodir Zevs va xudovandlar qachon meni mahkum etsalar,
O‘shal zahot tayyordurman mardonavor jon bermoqqa men!
O‘limdan jon saqlolmadi hatto mardlar mardi Patrokl,
Chaqmoqotar Zevsning, garchi, arzandasi hisoblansa ham;
Halok etdi uni qismat va Heraning shum adovati.
Men ham qismat da’vat etsa, rozidurman mahv bo‘lmoqqa…
Asarning   kulminatsion   nuqtasi   aynan   shu   yerdir.   Chunki   ulug‘   rapsodning
yigirma   to‘rt   qo‘shiqdan   iborat   mahobatli   “Iliada”   jangnomasini   yaratishdan
maqsadi ana shu qahru g‘azabni kuylash, tarannum qilish edi. Aziz do‘st hurmati,
yodi bosh omil bo‘lgan ushbu g‘azab oqibatda ilionlik necha minglab jangchilarni
mahf etib, Patroklning qotili dovyurak Gektorning ham jonini oldi. Bu g‘azabning
“qon”i   aslida   taqdir   hukmiga   isyon   edi.   Yaqin-orada   o‘zining-da   hayot   shami
so‘nishi (manfur Paris tomonidan ojiz joyi – tovoniga nayza sanchib o‘ldirilishi)ni
oldindan bilgan Axilles Patroklning halokatiga qismatni aybdor sanab, shu qismat
irodasi   ifodachisi,   aniqrog‘i,   uning   qo‘lidagi   “o‘yinchoq”   Gektordan
shafqatsizlarcha o‘ch oldi, Troya shahzodasining murdasini ayovsiz xo‘rladi. Biroq
taqdirga qarshi qaratilgan mazkur isyon haqiqatda taqdir yo‘rig‘iga bo‘ysunish edi
(Chunki   Troyaning   muqarrar   qismati   –   halokatiga   olib   kelguvchi   omillardan   biri
Priamzodaning   o‘ldirilmog‘i   edi!).   Negaki   Yeru   samo   hukmdori   qudratli   Zevs
taqdiri   azalni   uning   qonuniyatlari   asosida   nazorat   qiladi.   Bunga   bo‘ysunmaslikka
esa boya bir necha bor ta’kidlaganimizdek, o‘zga ma’budlar u yoqda tursin, hatto
Zevsning-da haqqi yo‘q. Bu narsani  ichki  bir sezgi-la tuygan Axilles ehtimol  shu
sababli   g‘azabdan   tushib,   Gektorning   pajmurda   tanasini   o‘z   oldiga   ming   bir iltijoyu alamli ko‘z yoshlar bilan kelgan Troya hukmdori, alamdiyda ota – Priamga
qaytarib   bergandir?!   Qanday   bo‘lmasin,   qasos,   aniqrog‘i,   qismat   qasosi   hamda
uning   qarshisidagi   qumursqa   misol   ojizlik   bir   ulug‘   insonning   qahru   g‘azabi
ko‘rinishida  yunon qo‘shiniga  xayrixohligi   ochiq-oshkora sezilguvchi   Homerning
15 700 satri zamiriga singib ketgan.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Markish va uning she'rlari. M., 1962 yil.
2. Polonskaya Gomer. M, 1961 yil.
3. Saxarniy: Gomer she'rining ma'nosi va uslubiga oid tadqiqotlar. Arxangelsk, 1957
yil.
4. Shakar dostoni. M., 1976 yil.
5. Tolstoy  I, I. Aedy:   Qadimgi  dostonning  qadimgi   ijodkorlari  va  tashuvchilari.  M.,
1958 yil.
6. Trencheni-Valdapfel I. Gomer va Gesiod / Per. Hungdan. M., 1956 yil.
7. Stahl: ("Troya orzusi"). M., 1965 yil.
8. Kakridis J. T. Gomer tadqiqotlari. Lund, 1949 yil.
9. Kirk G. S, Gomerning qo'shiqlari. Kembrij. 1962 yil.
10. Kirk G.S. Iliada. Sharh. I-IV kitoblar. Kembrij, 1985 yil.

Gomerning “Illiada” dostoni haqida

Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Maktabgacha ta‘lim tashkilotida ovqatlanish ratsionini tashkil etish
  • Umumta‘lim maktablarida Imom Buxoriy hadislarini o‘rganishning ahamiyati
  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский