Hasharotlarga qarshi qo‘llaniladigan vositalar. preparatlarning asosiy guruhlari - Pedagogika - Slaydlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi	3000UZS
Hajmi	690.8KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	07 Noyabr 2026
Kengaytma	pptx
Bo'lim	Slaydlar
Fan	Pedagogika

Hasharotlarga qarshi qo‘llaniladigan vositalar. preparatlarning asosiy guruhlari

Sotib olish

Mavzu: Hasharotlarga qarshi qo`llaniladigan vositalar.
preparatlarning asosiy guruhlari

KIRISH
•
Zararli hasharot va kanalarga qarshi asosan organik sintetik preparatlar ishlatiladi. Ular kimyoviy
birikmalarning har xil sinflariga mansubdir. Har qaysi sinf muayyan umumiy fizik-kimyoviy xossalarga
ega bo’lishi bilan birga, ta’sir qilish mexanizmi asosan umumiydir. Shu boisdan preparatlarni kimyoviy
tuzilishi va zararkunandalarga qarab guruhlab ta’riflash mumkin bo’ladi.
•
Fosforning organik birikmalariga asoslangan dorilar hozirgi pestisidlar orasida muhimlaridan biri
bo’lib hisoblanadi. Ularni keng ko’lamda ishlatishning boisi bor, albatta. Chunonchi, yuqori darajada
insektisid va akarisid sifatida zararkunandalarga tez ta’sir ko’rsatadi, biologik muhitda uzoq turib
qolmaydi va parchalanganda zaharsiz mahsulotlar hosil qiladi, sust darajada to’planadi, bir qator
preparatlari ichdan ta’sir qilish xususiyatiga ega va shuning uchun kichik hajmda purkash yo’li bilan
foydalanish, shuningdek har gektarga oz miqdorda sarflanishi mumkin.
•
Education Division Indian Council of Agricultural Research,New Delhi, April 2009, PLANT
PROTECTION. Entomology, Nematology, Plant Pathology, BSMA Committee on Plant Protection, p.7

ASOSIY QISM.
1. QISHLOQ XO`JALIGIDA FOYDALANILADIGAN ASOSIY PESTISIDLAR
•
Pestisidlar asosan o’simlikning tez o’sadigan qismlarida iladi, ularning tarqalish
tezligi har xil bo’ladi. Pestisidlarning o’simlikka o’tishi va tarqalish xarakteri
o’simlikning xususiyatlariga, tashqi muhit sharoitlariga, dorining fizika-kimyoviy
xossalari va xiliga bog’liqdir. Aksari yosh o’simlikning barglari pestisidlarni juda yaxshi
o’tkazadi. Qulay suv rejimi pestisidlarning adsorbsiyasiga va ularning joydan-joyga
ilishiga yordam beradi. FOBlar bilan dorilashda ana shuni e’tiborga olish kerak bo’ladi.
Ichdan ta’sir qiladigan dorilar nam bilan yaxshi ta’minlangan o’simliklarga tez o’tadi.
Pestisidlarning o’simlikka jadal 4 o’tishida harorat, yorug’lik, havoning namligi katta
ahamiyatga egadir .

2. O’SIMLIKLARNI KIMYOVIY HIMOYA
QILISHDA INNOVASIYALARNI QO’LLASH
•
Uyg’unlashgan himoya qilishda agrotexnik tadbirning ahamiyati O’simliklarni uyg’unlashgan himoya qilishda
biologik va genetik usullardan foydalanish,
•
Uyg’unlashgan himoya qilishda agrogexnika tadbirlarini ahamiyati.
•
Qishloq xo’jalik ekinlari zararkunandalari va kasalliklariga qarshi kurash usullari asosan 2ta yo’nalishga qaratish
mumkin.
•
a) oldini olish yoki ogohlantiruvchi yo’nalishning asosiy maqsadizarakunandalarning dalada bog’larda o’tloqlarda
va boshqa ekinzorlarda hamda qishloq xo’jalik maxsulotlari saklaydigan omborxonalarda ko’paytirishga yo’l
qo’ymaslikdan iborat.
•
b) qirib tashlash choralari yo’nalish ekinzorlarga keltirayotgan hosilning nobud bo’lishiga xavf solayotgan
zararkunandalarni o’ldirishdan iborat.
•
Zararkunandalar qishloq xo’jalik ekinlariga butun o’suv davri mobaynida, ekilgandan boshlab to uni yig’ib
olguncha va hatto omborxonalarda saqlanayotgan paytda ham zarar keltirishi mumk i n.

3. O’SIMLIKLARNI UYG’UNLASHGAN HIMOYA QILISHDA
BIOLOGIK VA GENETIK USULLARDAN FOYDALANISH
•
Ma’lumki qishloq xo’jalikmahsulotlarini nshlab chiqarishni ko’paytirish va ularning sifatini
yaxshilashda o’simliklarni zararli organizmlardan himoya qilish muhim ahamiyatga egadir. Hozirgi
vaytda jahonning ko’pgina mamlakatlarida yiliga begona o’tlar, zararkunanda va kasalliklardan
qishloq xo’jalik ekinlarning 20-30% hosili nobud bo’ladi.
•
Buning oqibatida o’simliklarni zararli organizmlardan himoya qilish ishlari ko’ngina
mamlakatlarda faol olib borilmoqda, bunda ko’proqxissa kimyoviy usulga ajratilgandir. To’g’ri,
kimyoviy usulning ham ayrim qulayliklari bor, ya’ni zararli organizmlarga tez ta’sir etishi,
qo’llashning qulayligi, yaxshi mexanizasiyalashgani va x.k.
•
Lekin shu bilan birga bir qator kamchiliklari borki, bunga mutlako yo’l qo’yib bo’lmaydi.
Bunday kamchiliklarga atrof-muhitni ifloslantirishi, qishloq xo’jalik mahsulotlarida pestisidlar
qoldiqlari to’nlanishi zararli organizmlarda qo’llanilayotgan pestisidga nisbatan chidamliligini
oshishi, issiq qonli hayvonlar, foydali hasharotlar uchun zaharlidir.

4. G’O’ZA VA G’ALLA EKINLARINI ZARARLI ORGANIZMLARDAN UYG’UNLASHGAN
HIMOYA QILISH TIZIMINI QO’LLASHDA YANGI TEXNOLOGIYALARDAN
FOYDALANISH.
•
G’o’zani so’ruvchi zararkunandalari va ularga qarshi kurash choralari
•
TAMAKI TRIPSI
•
Bu zararkunanda o’simlik bargining shirasini so’rib, zarar yetkazadi. Zararlangan
barglar yirtilib ketadi. Tanasi cho’zinchoq bo’lib, to’q sarg’ish ranglarda bo’ladi.
Lichinkalari och sarg’ish rangda bo’ladi. Tamaki tripisi o’simliklarning uchidagi yosh
barglarga tuxum qo’yadi. 1 ta urg’ochi trips rivojlanish davrida 100 tagacha tuxum qo’yadi.
Butun yoz bo’yi 7 martagacha avlod beradi.
•
Kimyoviy usul: vegetasiya davomida 4-7% o’simlik trips bilan zararlanishi kuzatilsa,
mospilan 20% n.k. -0,15 l/ga; karbofos 50% em.k. – 0,6 l/ga; pilarmos 20% n.k. –
0,15l/ga; kamilot 20% n.kuk.- 0,15l/ga; kallipso 48% sus.k. – 0,05-0,07 l/ga; deltafos 38%
em.k. – 1,0 l/ga; vertimek 1,8% em.k. – 0,4 l/ga va boshqa ruxsat etilgan dorilar bilan
ishlov beriladi.

XULOSA
•
Qishloq xo’jaligi – O’zbekiston iqtisodiyotining muhim tarmog’i hisoblanadi. Bu tarmoq mamlakat
aholisining oziq-ovqat mahsulotlariga, qayta ishlash sanoati tarmoqlarining esa xom-ashyoga bo’lgan
talabini qondiradi. Oziq-ovqat mahsulotlarining 90 foizga yaqini agrar tarmoqda tayyorlanadi. Qishloq
xo’jaligi respublikamizning iste’mol bozoriga oziq-ovqat mahsulotlari va qayta ishlash sanoatiga xom-
ashyo yetkazib berish bilan birga, qishloq xo’jaligi mashinasozligi, kimyo sanoati kabi bir qator tarmoqlar
mahsulotlari uchun kafolatli bozor bo’lib ham hisoblanadi.
•
Qishloq xo’jalik ekinlaridan mo’l hosil olish va yetishtirilgan hosilni saqlab qolishdagi asosiy
omillardan biri zararkunanda, kasallik va begona o’tlarlardan himoya qilishdir. Insoniyat birgina
zararkunandalar tufayli har yili: 203,7 mln.tonna – don; 228,4 mln.tonna – qand lavlagi; 23,8 mln.tonna –
kartoshka; 23,4 mln.tonna – sabzavot; 11,3 mln.tonna – meva hosilini kam olar ekan. Respublikada
o’simliklarni himoya qilish sohasida atrof-muhit, insonlar va jonzotlar uchun bezarar bo’lgan biologik
kurash usulini qo’llashga katta ahamiyat berilmoqda. Hozirgi kunda respublika bo’yicha 800 dan ortiq
biolaboratoriyalar faoliyat olib bormoqda. Biomahsulotlarni ko’paytirish va qo’llash hajmi oshib
bormoqda. Bugungi kunda, g’o’za zararkunandalariga qarshi kurashda biologik usulning ulushi 91 foizni
tashkil etmoqda.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Education Division Indian Council of Agricultural Research,New Delhi, April 2009, PLANT PROTECTION.
Entomology, Nematology, Plant Pathology, BSMA Committee on Plant Protection, p.93.
2. Muxammadiyev B. va boshq. “Hasharotlar ekologiyasi va tur tarkibining sistematik tahlili”, Toshkent, 2014.147
bet.
3. O‘zbekiston Respublikasi qishloq xo‘jaligida ishlatish uchun ruxsat etilgan pestitsidlar va agroximikatlar
ro‘yxati. Toshkent, 2013 yil.
4. Xo’jayev Sh.T., Xolmurodov E.A. “Entomologiya, qishloq xo’jalik ekinlarini himoya qilish va
agrotoksikologiya asoslari. Toshkent, “Fan” nashriyoti. 2009.
5. Xamrayev A.Sh., Nasriddinov K. – O’simliklarni biologik himoya qilish.(o’quv qo’llanma). “Xalq
merosi”nashriyoti, Toshkent-2003.
•

E’t iboringiz
uchun rahmat !

Hasharotlarga qarshi qo‘llaniladigan vositalar. preparatlarning asosiy guruhlari

Sotib olish