Huquq falsafasining ruvojlanish tarixi - Философия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	330.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Философия

Huquq falsafasining ruvojlanish tarixi

Купить

zHuquq falsafasining ruvojlanish
tarixi

z

Reja:
1. Qadimgi Sharqda huquqni tushunishga diniy-mifologik yondashuv
2. Antik davrda huquqiy falsafiy qarashlar
3. Zardushtiylik dini va huquqni diniy-mifologik izohlash
4. Axloq va huquqni o’zaro bog’liqlik va alohidalik xususiyatlari.

z

Sharq mamlakatlari o`zining huquq tizimi bo`yicha ham antik dunyo mamlakatlaridan
farq qilgan. Avvalo shuni aytish kerakki, Sharq mamlakatlari huquqi insoniyat
tarixidagi dastlabki huquq tizimlaridandir. Shu bois unda ibtidoiy jamoa tuzumining
ko`pgina qoldiqlari va sarqitlari ancha vaqtgacha chuqur saqlanib qolgan. Unda hali
qasos olish odatining izlari saqlangan, jazo tizimida jamoaviy javobgarlik, ya’ni bir
kishining jinoyati uchun oila a’zolarining, urug`doshlarning javobgarligi, jazo
tayinlashda talioniya, ya’ni "ko`zga-ko`z, tishga-tish" tamoyili, sud yuritish ishlarida
ordaliya - sinab ko`rish mavjud bo`lgan. Bundan tashqari, qadimgi Sharq qonunlarida
huquq ma’lum tarmoqlar bo`yicha bo`linib ishlanmagan. Unda moddiy va protsessual
me’yorlar qo`shilib ketgan. Antik davlatlarda esa buning aksini ko`rish mumkin.
Ayniqsa, tovar-pul munosabatlari ancha rivojlangan sharoitda tashkil topgan Rim
quldorlik davlatida fuqarolik, nikoh-oila hamda jinoyat huquqlari mukammal ishlab
chiqildiki, Rim huquqi Rim davlatidan keyin ham uzoq yashab, boshqa ko`p davlatlar
huquqiga juda katta ta’sir ko`rsatdi.

z

Sofistlardan tashqari, bu davrda ilk antik falsafa Aristotel, Sokrat, Platon, Protogor nomlari bilan ifodalanadi.
Shu bilan birga Rim falsafasi shakllana boshladi, unda uchta asosiy yo'nalish - epikurizm, stoitsizm va
skeptitsizm belgilandi.
Miloddan avvalgi IV asrdan II asrgacha bo'lgan davr uchun. NS. antik falsafa rivojlanishning uchinchi,
ellinistik bosqichidan o'tadi. Bu vaqtda o z mazmuniga ko ra birinchi falsafiy tizimlar paydo bo ldi, yangi ʻ ʻ ʻ
falsafiy maktablar – epikurchi, akademik, repatriatlar va boshqalar paydo bo ldi. Ellinizm davri vakillari ellin
ʻ
madaniyati tanazzulga yuz tutgan bir paytda axloqiy muammolarni hal qilish va axloqiylashtirishga o'tadilar.
Epikur, Teofrast va Karnead nomlari falsafa taraqqiyotining ushbu bosqichini ifodalaydi.
Eramizning boshlanishi (I-VI asrlar) bilan antik falsafa o‘zining so‘nggi rivojlanish davriga qadam qo‘yadi.
Bu vaqtda qadimgi dunyoda etakchi rol Rimga tegishli bo'lib, uning ta'siri ostida Gretsiya ham topilgan. Rim
falsafasining shakllanishiga yunon, xususan, uning ellinistik bosqichi katta ta'sir ko'rsatdi. Rim falsafasida
uchta asosiy yo'nalish - epikurizm, stoitsizm va skeptitsizm shakllangan. Bu davr Arastu, Sokrat, Protogor,
Platon kabi faylasuflarning faoliyati bilan xarakterlanadi.
III-IV asrlar antik falsafada yangi yo`nalish - neoplatonizmning paydo bo`lishi va rivojlanishi davri bo`lib,
uning ajdodi Platon bo`lgan. Uning g‘oya va qarashlari ilk nasroniylik falsafasi va o‘rta asr falsafasiga katta
ta’sir ko‘rsatdi.

z

Zardushtiylik negizida olamning qarama-qarshiliklar kurashi asosiga qurilgani turadi:
yaxshilik va yomonlik, yorug’lik va qorong’ulik, hayot va o’lim o’rtasida abadiy kurash
davom etadi. Barcha yaxshiliklarni Axura-Mazda va barcha yomonliklarni Anxramaynyu
(yoki Axriman) ifodalaydi. Axura-Mazda insonlarga ezgu ishlarni bayon etib ularga amal
qilishni buyuradi, yomon ishlardan saqlanishga chaqiradi. Zardushtiylikda imon uchta
narsaga asoslanadi: fikrlar sofligi, so’zning sobitligi, amallarning insoniyligi. Har bir
zardushtiy kuniga besh marta yuvinib, poklanib, quyoshga qarab, uni olqishlab, sig’inishi
shart. Zardushtiylik ibodatxonalarida doimiy ravishda olov yonib turadi. Ularda dunyodagi
to’rt unsur – suv, olov, er va havo ulug’lanadi. Zardushtiylik dafn marosimi o’ziga xos bo’lib,
o’lganlar bir necha pats, baland «sukut minoralari» – daxmalarga solinadi, u erda
murdalarning go’shtlarini qushlar eb, suyaklarini tozalaydi. Go’shtdan tozalangan suyaklar
maxsus sopol idishlarga solinib minora o’rtasidagi quduqqa sochib yuboriladi. Bunda poklik
bilan nopoklikning bir-biriga yaqinlashmasligiga erishiladi.

z

Axloq-kishining jamiyatdagi xulqini normativ tartibga soluvchi usullardan biridir. Axloq-ijtimoiy ong shakllaridan biri,
shu bois butun ijtimoiy ong singari uning ham tuzilishi bir xil emas. Axloqning alohida xususiyati shundan iboratki,
axloq normalariga amal qilish jamoatshilik fikri orqali ta`minlanadi. Huquq – ma`lum yuridik shakllar, ya`ni
manbalarda-qonun, farmon, qaror va huquqda namoyon bo`luvchi ijtimoiy xulq-atvor qoidalarining qat`iy
ifodalangan tizimidir. Axloq yozilmagan hulq-atvor qoidalari majmuidan, huquq normalari yozilgan xulq-atvor
qoidalari yig`indisidan iborat. Axloq va huquq o`rtasidagi asosiy farq:
1) Huquq normalari davlat tomonidan belgilangan va ruxsat etilgan bo`ladi, axloq normalari esa davlatning
yordamisiz o`z-o`zidan shakllanadi;
2) Huquq normalarida davlat irodasi, axloq normalarida esa jamoatchilik fikri ifodalanadi;
3) Huquq normalari davlatning majburlov kuchi bilan, axloq normalari esa jamoatshilik fikri orqali amalga oshiriladi;
4) Axloq normalari keng doirani, huquq normalari esa tor doirani qamrab oladi.
5) Huquqda xulq-atvorni baholash mezoni “ qonuniy-noqonuniy”, axloqda “halol-nohalol” deb qabul qilingan.
6) Huquq normalari aniq ko`rinishga ega.

Huquq falsafasining ruvojlanish tarixi

Купить

Похожие документы
Borliq va rivojlanish falsafasi
Buddaviylik va xristian dini tarixi va falsafasi
Borliq – falsafaning fundamental kategoriyasi
Falsafaning fan va dunyoqarashga doir mohiyati
Falsafiy antropologiya (inson falsafasi)