Информация о документе

Цена 19900UZS
Размер 110.4KB
Покупки 0
Дата загрузки 12 Декабрь 2024
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Юриспруденция

Продавец

Bahrom

Дата регистрации 05 Декабрь 2024

383 Продаж

Huquq fanlarini o’qitishning metodi va klafikatsiyasi

Купить
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI __UNIVERSITETI Ro’yxatga olindi №__________ Ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ KAFEDRASI “_____________________________ “ FANIDAN KURS ISHI Mavzu:________________ Bajardi:_________________________________ Tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ Huquq fanlarini o’qitishning metodi va klafikatsiyasi Mundarija: Kirish………………………………………………………………….. .... ..3 I.Bob. Huquq fanlari bo’yicha yaratilgan Davlat Ta'lim Standartlari ...... 1.1 Huquq fanlarini o’qitishning metodikasi asosiy maqsad va vazifalari …………………………………………………………….........12 1.2 Huquq fanlarini o’qitishning metodlaridan to’g’ri foydalanish mexanizmlari……………………………………………………………...25 II.Bob. Huquq fanlarini o’qitishning metodi va klafikatsiyasi………….. 2.1 Ko’rgazmali metodlardan foydalanish……………………………...35 2.2 Huquq fanlarini o’qitishda qo’yiladigan zamonaviy talablar……..39 Xulosa……………………………………………………………………...43 Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati……………………………………...47 2 KIRISH Mavzuning dolzarbligi. Huquq fanlarini o‘qitish metodikasi fanini o’qitishdan maqsad talabalarda: - Huquqshunoslik, - O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasini o’rganish, - O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy huquqi fanlarini o’rgatish uchun zarur nazariy va amaliy bilim va ko’nikmalarni shakllantirishdir.[2] Huquq o’qitish metodikasi fanini ilmiy pedagogik fan bo’lib, yosh avlodning huquqiy bilimlari samaradorligini oshirish, huquqiy madaniyatini shakllantirish maqsadida - Huquqshunoslik, - O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasini o’rganish, - O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy huquq fanlarini o’qitish jarayonini tadqiq etadi. Shuningdek, Huquq ta’limini o’qitishning o’ziga xos xususiyatlari, metodlari, vositalari, dars va uning turlari va tuzilishini o’rgatish, huquq bilimlarni odamlar ongiga singdirish va uni e’tiqodga aylantirishning samarali usullarini ishlab chiqish fanning maqsadidir. Huquq fanlarini o‘qitish metodikasi fanini o’qitishdan yana bir maqsad: - umumta’lim va o’rta maxsus va oliy ta'limi tizimida o’qitiladigan huquq fanlarining maqsadini, ta'lim-tarbiya vazifalari, mazmuni, metod va usullarini, o’quvchilarga huquqshunoslikdan puxta bilim berish; - o’quvchilarni huquqiy ongli, savodli va huquqiy madaniyatli, qonunlarni hurmat qilish ruhida tarbiyalash va kamol toptirishda huquq ta’limini o’qitishning eng muhim vositalarini belgilashga mos bilim, ko’nikma va shakllantirishdir. Huquq fanlarini o‘qitish metodikasi fanining vazifasi - talabalar ta'lim va tarbiya jarayonini tashkil etish, ta'lim jarayoning samaradorligini oshirish, zamon talablari, innovatsion pedagogik texnologiyalar asosida huquq fanlarini o’qitishga bo’lgan munosabatlarni shakllantirishdan iborat.[1] Ta’lim-tarbiya kishilik jamiyati paydo bo’lishi bilan boshlangan va rivojlangan. Bola tug’ilishi bilanoq ota-onasining parvarishi orqali atrof-muhit bilan tanishadi. Turmush faoliyati boshlanishi bilan ishlab chiqarish tajribasi va malakalarini o’zlashtiradi, shu 3 jarayonda unda aqliy va jismoniy kamolot, madaniy, axloqiy va estetik qarashlar shakllanadi. SHaxsga ta’lim-tarbiya berishni o’ziga kasb qilib olgan kishilar paydo bo’lib, asta-sekin ta’limiy maqsadlar shakllanadi, shuningdek, kishilarning ijtimoiy sifatlari aniqlanadi. Dastlab ta’lim beruvchilar yoshlarni otda yurishga, kamondan o’q otishga va adolatli bo’lishga o’rgatishgan. Ajdodlarimiz o’z Vatanini, xalqini sevish do’stlariga va safdoshlariga sadoqatli bo’lish, or-nomusni qadrlash kabi ijtimoiy sifatlarga ega bo’lganlar. SHarqda taraqqiy etgan ta’lim-tarbiya to’g’risidagi ta’limotlarni o’rganishda falsafa, huquqshunoslik, sharqshunoslik, tarix, filologiya, pedagogika sohasida ish olib borgan H.Boboev, A.Jo’zjoniy, V.Zohidov, A.Zunnunov, M.Inomova, Z.Muqimov, S.Nishonova, A.Saidov, H.Samatova, M.Xayrullaev, O.Eshonov, SH.O’razaev, K.Hoshimov kabi olimlar alohida o’rin egallaydilar. Ular ta’lim-tarbiya sohasida huquqiy ta’lim-tarbiyaning, jumladan, huquqshunoslik, fiqhshunoslik, hadisshunoslik yo’nalishlarining rivojlanishida juda ko’p ijobiy natijalar ro’y berganligini isbotlab berganlar. Tadqiqot jarayonida O’zbekiston hududida huquqiy ta’lim tizimining shakllanishi va rivojlanishini to’rt davrga bo’lib o’rgandik. Aynan bu davrlarining Birinchi davr – huquqiy ta’limning qadimgi davri – davlat va huquq paydo bo’lishidan to islom huquqi o’rnatilguniga qadar (mil.av. VI-V asrdan milodning VII asrigacha) bo’lgan davrni o’z ichiga oladi.[1] Huquq o’qitish metodikasi fani, huquq, pedagogikaning asosiy didaktik talablari, darsga qo’yiladigan talablar, psixologiya fanlari bilan uzviy bog’liq. Huquq o`qitish metodikasi fani avvalo huquqiy fanlari bilan uzviy bog`langandir. [3] Boshqa fanlar kabi huquq o`qitish metodikasining eng birinchi huquqiy manbasi - O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasidir. Har bir huquqiy fanning o`z xususiy manbai mavjud, masalan - O`zbekiston Respublikasi Jinoyat Kodeksi Jinoyat huquqining manbai, - O`zbekiston Respublikasi fuqarolik Kodeksi Fuqarolik huquqining manbaidir. Huquq o`qitish metodikasining bugungi kunda maxsus darsligi, o’quv qo’llanmalar 4 chiqarilmagan, shu sababli bu fan o`qitilishida umumiy manbalardan foydalanib o’tilmoqda.[4] Davlat va huquq nazariyasi fani «huquqiy norma, huquqiy munosabat, davlat, davlat organi, fuqarolik» kabi muhim tushunchalar mazmunini ochib beradi.[3] Konstitutsiyaviy huquq fani yuqorida ko`rsatilgan ko`pgina boshqa tushunchalarga asoslanib, O`zbekiston Respublikasidagi huquqiy normalarni, huquqiy institutlarni, xalq hokimiyatchiligi, davlat shakli, davlat organlari tizimi, fuqarolikka oid tushunchalar xususiyatini konkret tarzda ochib beradi. Huquq o`qitish metodikasi fani Konstitutsiyaviy huquq fanining asosiy mavzularini o`qitishni o`rgatadi va shu bilan birga olingan bilimlar yuzasidan xulosalar chiqaradi, talabalarga tahlil qilishni, yangi faktlarni, bilimlarni o`zlashtirishni, izlanishga, qonuniy hujjatlar ustida yanada ko`proq ishlashni o`rgatadi.[1] Kurs ishi maqsadi. Xususan, davlatimiz rahbari sud-huquq islohotlari masalalariga atroflicha to'xtalar ekan, adolat, bu – davlatchilikning mustahkam poydevori ekaniga alohida urg'u berdi. Prezident e'tirof etganidek, so'nggi 4 yil davomida sud-huquq sohasini isloh etish borasida mamlakatimizda dadil qadamlar qo'yildi. Bu yo'nalishdagi ustuvor masalalar yuzasidan 40 dan ortiq qonun, farmon va qarorlar qabul qilindi.[8] Shu nuqtai nazardan, ushbu ustuvor sohadagi keyingi islohotlar borasidagi masalalar ham dolzarb ahamiyatini yo'qotmaydi. Xususan, Prezident tomonidan «bir sud – bir instantsiya» tamoyili sud qarorlarining adolatli, qonuniy va barqarorligini ta'minlashda bosh mezon bo'lishi, ishlarni nazorat tartibida ko'rib chiqish amaliyotini bekor qilish, fuqarolik, iqtisodiy va jinoyat ishlari bo'yicha viloyat darajasidagi 3 ta sudni bitta sud sifatida birlashtirish, sud muhokamasiga qadar sudda ishlarni dastlabki eshitish amaliyotini joriy etish, sud tizimini raqamlashtirishni yanada kengaytirish va boshqalar muhim vazifalar ekani qayd etildi. Shuningdek, Murojaatnomada jazoni ijro etish tizimida insonparvarlik tamoyilini keng qo'llash borasidagi ishlarni davom ettirish, qiynoqlarning oldini 5 olish tizimini tubdan takomillashtirish, fuqaroligi bo'lmagan shaxslarga fuqarolikni berish bo'yicha ham zarur chora-tadbirlar amalga oshirilishi e'tirof etildi.[8] Tabiiyki, Prezidentning mamlakatda sud-huquq islohotlari haqidagi fikrlarining mazmun-mohiyatini anglashda, xususan, bu tashabbuslarni ko'rib chiqishda boshlang'ich nuqtaga aylanishi lozim bo'lgan ikkita savol tug'iladi: nima uchun davlat rahbari, aynan ushbu masalalarni ko'tarib chiqdi va bu xalqqa nima beradi? Ushbu dolzarb savollarga javob berish asnosida, eng avvalo, shuni ta'kidlash lozimki, sudlar ishini birlashtirish, fuqarolarning odil sudlovga erishish imkoniyatini kengaytirish, sud hokimiyatining chinakam mustaqilligini ta'minlash uzoq vaqt davomida dolzarb masalalardan bo'lib keldi. Aynan davlat rahbarining so'nggi 4 yil davomidagi sa'y-harakatlari tufayli ushbu masalalarni hal etish borasida muhim o'zgarishlar yuz bermoqda. Ushbu sohadagi islohotlar Harakatlar strategiyasining beshta ustuvor yo'nalishidan biri sifatida belgilangan. Islohotlar sudyalarni o'ziga xos bo'lmagan funksiyalarni bekor qilish, sud organlarining samarali ishlashiga to'sqinlik qiluvchi elementlarni bartaraf etishga qaratilgan, chunki bu omillar sudning davlat hokimiyatining boshqa tarmoqlaridan mustaqil bo'lishiga to'sqinlik qiladi, natijada xalqning sud tizimiga bo'lgan ishonchi kamayadi. Shu munosabat bilan Prezident tomonidan bildirilgan ushbu tashabbuslar davlat va jamiyatning sud-huquq sohasidagi ishlar holatini yanada yaxshilash, adolatni ta'minlash va mamlakatda odil sudlovga nisbatan bo'lgan ishonchni mustahkamlash uchun yangi imkoniyatlar eshigini ochish tarafdori ekanini yana bir bor tasdiqlamoqda.[9] Endi, xalq uchun aniq ijobiy natijalarga kelsak, bunda yettita jihatni ta'kidlab o'tish maqsadga muvofiq. 6 Birinchidan, joriy yildan boshlab fuqarolik, iqtisodiy va jinoyat ishlari bo'yicha viloyat darajasidagi 3 ta sud bitta sudga birlashtiriladi. Bu yangilik aholi va tadbirkorlarga katta qulayliklarni yaratadi.[6] Ikkinchidan, kelgusi yildan sud muhokamasiga qadar sudda ishlarni dastlabki eshitish amaliyoti yangi tartib sifatida joriy etiladi. Bunda ishni to'xtatish yoki tugatishga asos yetarli bo'lsa, sud ishni avvalgiday tergov yoki prokurorga qaytarmasdan, qisqa muddatlarda o'zining yakuniy qarorini qabul qiladi.[6] Uchinchidan, investorlar huquqlarini munosib himoya qilish maqsadida Oliy sudda investitsiyaviy nizolar va raqobatga oid ishlarni ko'rish bo'yicha maxsus sudlov tarkibi tashkil etildi. Endi investor o'z xohishiga ko'ra, nizoni hal qilish uchun to'g'ridan-to'g'ri Oliy sudga murojaat qilishi mumkin bo'ladi.[6] To'rtinchidan, sud tizimida raqamlashtirish yanada kengaytirilib, fuqarolarga sud binosiga kelib yurmasdan, «onlayn» tartibda murojaat qilish imkoniyati yaratiladi, shuningdek, ular o'z arizalarini ko'rib chiqish jarayonini masofadan turib kuzatib borishlari mumkin bo'ladi. Bu, fuqarolarga nafaqat o'z vaqtlarini tejash imkoniyatini beradi, balki sudlarga hujjat topshirishdagi turli asabbuzarliklarning oldini ham oladi. Shuningdek, ushbu yangilik fuqarolarning odil sudlovga erishish imkoniyatini kengaytirish nuqtai nazaridan ham juda muhim sanaladi.[6] Beshinchidan, insonparvarlik tamoyilini keng qo'llagan holda, bundan buyon birinchi marta ozodlikdan mahrum etilgan shaxsga berilgan jazo yengilrog'i bilan almashtirilsa, u manzil-koloniyaga o'tkazilmasdan, to'g'ridan-to'g'ri probatsiya nazoratiga olinadi. Mazkur yengillik natijasida hozirda jazoni o'tayotgan 6 ming nafar shaxsga o'z mahallasi nazorati ostida, oilasi bag'rida bo'lish imkoniyati yaratiladi.[6] Oltinchidan, Ombudsman vakolatlari kengaytirilib, shuningdek, jamoatchilik nazorati kuchaytiriladi. Bunda Ombudsman tomonidan har chorakda jamoatchilik vakillari bilan birgalikda tergov izolyatori va jazoni o'tash 7 muassasalariga «monitoring tashriflari» tizimi yo'lga qo'yiladi. Bu, inson huquqlari va erkinliklarini himoya qilish uchun juda muhim qadam sanaladi.[6] Yettinchidan, bundan buyon yurtimizda 15 yil davomida muqim yashagan fuqaroligi bo'lmagan shaxslarga to'g'ridan-to'g'ri O'zbekiston fuqaroligini berishning doimiy tartibi joriy qilinadi. Davlat rahbari Oliy Majlisga Murojaatnomasida 2005 yilgacha mamlakatimizga kelib doimiy yashayotgan, fuqaroligi bo'lmagan shaxslarga ham to'g'ridan-to'g'ri O'zbekiston fuqaroligi berilishini alohida ta'kidlab o'tdi. Bu bilan 20 ming kishi O'zbekiston fuqarosi bo'lish imkoniga ega bo'ladi, mamlakat fuqarosining pasportini olish quvonchini boshdan kechiradi hamda ushbu huquqiy maqom orqali beriladigan barcha imtiyoz va imkoniyatlardan foydalanadi.[6] Umuman olganda, Murojaatnomaning mazmun-mohiyatiga tayangan holda shunday xulosa qilish mumkinki, so'nggi paytlardagi barcha qiyinchilik va sinovlarga qaramasdan, O'zbekiston mamlakatdagi islohotlar kun tartibini yanada rivojlantirishga qat'iy e'tibor qaratmoqda va bu boradagi sud-huquq islohotlari Harakatlar strategiyasining asosiy poydevori hisoblanadi. Prezident Murojaati kelgusida amalga oshiriladigan tub islohotlarning konseptual asosi bo'lib, mamlakatimizda hayotning barcha jabhalariga adolat va insonparvarlik tamoyilini singdirishga bo'lgan yuksak siyosiy irodaning yorqin dalilidir. Kurs ishi obyekti. Metod (yun. "metodos" — bilish yoki tadqiqot yo li,ʻ nazariya, ta limot) — voqelikni amaliy va nazariy egallash, o zlashtirish, ʼ ʻ o rganish, bilish uchun yo l yo riqlar, usullar majmuasi, falsafiy bilimlarni yaratish ʻ ʻ ʻ va asoslash usuli. Metodning kelib chiqish tarixi kishilarning amaliy faoliyatiga borib taqaladi. Biror ishni bajarish Metodini egallagan kishi shu ishni boshqalarga nisbatan oson, tez bajara oladi. Metodni egallamagan inson esa bu ishni bajarish uchun ko p vaqt ʻ va kuch sarflaydi. Metod o z mazmuni jihatidan amaliy yoki nazariy shaklda ʻ bo lishi mumkin. Insonning amaliy faoliyatiga oid metodlar ham voqelikka xos ʻ 8 bo lgan qonuniyatlarni anglab yetish, bilib olishga borib taqaladi. Metodlarʻ haqidagi ta limot fanda metodologiya deb ataladi. Inson dastlab atrofdagi narsa va ʼ hodisalarni kuzatish, ularni bir-biriga taqqoslash, o xshatish, farq qilish asosida ʻ voqelik haqida bilimlarini to plab borgan. Voqelik haqidagi fanlar rivojlanishi ʻ bilan fanlarda qo llaniladigan yo l-yo riqlar, Metodlar ham takomillashib borgan. ʻ ʻ ʻ Fanning amaliy (empirik) va nazariy Metodlari vujudga keldi.[11] Fan metodlarining asosiy mazmunini amaliyotda sinalgan ilmiy nazariyalar tashkil etadi. Har qanday ilmiy nazariya mohiyati jihatidan Metod funksiyasiga egadir. Metodlar o z navbatida, yangi ilmiy nazariyalar va qonuniyatlarning ʻ ochilishiga vosita bo ladi. Shu nuqtai nazardan Metod bilan ilmiy nazariya ʻ funksiyasiga ko ra, bir-biridan farq qiluvchi ilmiy amal hisoblanadi. ʻ Kurs ishi predmeti . “ Huquqiy fanlarni o‘qitish metodikasi va tasnifi” mavzusidagi kurs ishining predmeti quyidagilar bo‘lishi mumkin. Huquqiy fanlarni o’qitishda qo’llaniladigan metodlar, shakllar va oquv qo’llanmalar tizimi, ularning tasnifi va yuridik talimda o’quv jarayoni samaradorligini oshirishda foydalanish xususiyatlari. Ushbu tadqiqot mavzusi doirasida siz quyidagilarni ko'rib chiqishingiz mumkin: 1. Yuridik fanlarni o‘qitish metodikasining nazariy asoslari (pedagogik, psixologik, huquqiy jihatlari). 2. Huquqiy ta'limda o'qitish usullarining tasnifi (an'anaviy va innovatsion usullar, ularning xususiyatlari va samaradorligi). 3. Huquqiy fanlarni o'qitishda o'quv jarayonini tashkil etish shakllari (ma'ruza, seminar, amaliy mashg'ulotlar, mustaqil ishlar va boshqalar). 4. Yuridik fanlarni o‘qitishda zamonaviy texnologiyalar va o‘quv qo‘llanmalaridan foydalanish (multimmedia, masofaviy o‘qitish, elektron resurslar va boshqalar). 5. Huquqning ayrim sohalarini (fuqarolik, jinoiy, ma'muriy va boshqalar) o'qitishning xususiyatlari va ularni o'qitish metodikasiga qo'yiladigan talablar. 9 6. Yuridik fanlar o’qituvchisining kasbiy kompetensiyalari. 7. Huquqiy fanlarni o‘rganishda talabalar bilimini baholash va nazorat qilish tizimi. 8. Rossiyada va xorijda yuridik fanlarni o'qitish uslublarini qiyosiy tahlil qilish. 9. Yuridik fanlarni o`qitish metodikasini takomillashtirish muammolari va istiqbollari. Demak, huquqiy ta’limda o‘qitishning zamonaviy uslublari, shakllari va vositalari, ularning tasnifi va qo‘llanish xususiyatlari tadqiqot predmeti bo‘ladi. Kurs ishi vazifasi. Yuridik fanlarni o‘qitishda qo‘llaniladigan zamonaviy metod va tasniflarni o‘rganish va tahlil qilish hamda yuridik fanlarni o‘qitish metodikasini takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Ushbu maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalarni qo'yish mumkin: 1. Huquqiy fanlarni o’qitish metodikasining nazariy asoslarini, uning huquqiy, pedagogik va psixologik jihatlarini o’rganish. 2. Huquqiy ta'limda o'qitish usullarining mavjud tasniflarini ko'rib chiqing va ularning xususiyatlari va samaradorligini aniqlang. 3. Yuridik fanlarni o‘qitishda o‘quv jarayonini tashkil etishning an’anaviy va innovatsion shakllarini tahlil qiling. 4. Huquq fanlarini o‘qitishda zamonaviy texnologiyalar va o‘quv qo‘llanmalaridan foydalanish imkoniyatlarini o‘rganish. 5. Huquqiy fanlar o’qituvchisi ega bo’lishi kerak bo’lgan kasbiy kompetensiyalarni aniqlang. 6. Yuridik fanlarni o‘rganishda talabalar bilimini baholash va monitoring qilish yondashuvlarini o‘rganish. 7. Yuridik fanlarni o‘qitishning mavjud metodikasining muammo va kamchiliklarini aniqlang. 10 8. Yuridik fanlarni o‘qitish metodikasi va tasnifini takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish. Ushbu maqsadga erishish va belgilangan vazifalarni hal etish yuridik oliy o‘quv yurtlarida o‘quv jarayoni samaradorligini va yuridik kadrlar tayyorlash sifatini oshirishga xizmat qiladi.[16] I.Bob. Huquq fanlari bo’yicha yaratilgan Davlat Ta'lim Standartlari 1.1 Huquq fanlarini o’qitishning metodikasi asosiy maqsad va vazifalari 1.“Oliy ta’limning davlat ta’lim standarti. Asosiy qoidalar” (bundan buyon matnda Davlat ta’lim standartlari deb yuritiladi):[21] 11 kadrlar tayyorlash sifatiga, ta’limning mazmuniga qo‘yiladigan umumiy talablarni; ta’lim oluvchilar tayyorgarligining zarur va yetarli bilim darajasi hamda oliy ta’lim muassasalari bitiruvchilariga qo‘yiladigan umumiy malakaviy talablarni; o‘quv yuklamasining hajmini; ta’lim muassasalari faoliyati va kadrlar tayyorlash sifatini baholash tartiblari hamda mexanizmini belgilaydi. 2. Davlat ta’lim standartlari o‘quv jarayonini, ta’lim muassasalari faoliyatini, kadrlar, darslik va o‘quv qo‘llanmalari tayyorlash sifatini baholashni tartibga soluvchi tegishli hujjatlarni (bakalavriat ta’lim yo‘nalishlari va magistratura mutaxassisliklari uchun malaka talablari, o‘quv rejalari, o‘quv dasturlari va boshqalar) ishlab chiqish uchun asos hisoblanadi. 3. Davlat ta’lim standartlari oliy ma’lumotli kadrlar tayyorlashda idoraviy bo‘ysunuv va mulkchilik shakllaridan qat’iy nazar, O‘zbekiston Respublikasining davlat ta’lim standartlari asosida kadrlar tayyorlovchi barcha oliy ta’lim muassasalari uchun majburiydir. Nodavlat ta’lim tashkilotlari mustaqil ishlab chiqilgan va litsenziyada ko‘rsatilgan o‘quv dasturlari asosida ta’lim faoliyatini amalga oshirishlari mumkin. oliy ta’lim — uzluksiz ta’limning oliy ta’lim muassasalarida amalga oshiriladigan, yuqori malakali mutaxassislar tayyorlovchi ikki bosqichdan iborat (bakalavriat va magistratura) mustaqil turi; bakalavriat — oliy ta’lim yo‘nalishlaridan biri bo‘yicha chuqurlashtirilgan bilim, malaka va ko‘nikmalar beradigan, davomiyligi kamida uch yil bo‘lgan tayanch oliy ta’limdir; 12 magistratura — tegishli bakalavriat negizidagi aniq mutaxassislik bo‘yicha davomiyligi kamida bir yil bo‘lgan oliy ta’limdir; oliy ma’lumot darajasi — shaxs tomonidan oliy ta’limning muayyan o‘quv rejalari va o‘quv dasturlarini mazkur ma’lumot haqida tegishli davlat hujjati berilgan holda o‘zlashtirishi natijasi; oliy ma’lumot haqida davlat hujjati (diplom) — akkreditatsiyadan o‘tgan oliy ta’lim muassasalari bitiruvchilariga beriladigan va ularning oliy ta’limning o‘quv rejalari va o‘quv dasturlarini bajarganliklarini tasdiqlovchi davlat namunasidagi hujjat. Hujjat uzluksiz ta’limning keyingi bosqichlarida o‘qishni davom ettirish yoki olingan akademik darajaga muvofiq ishlash huquqini beradi; oliy ta’lim yo‘nalishlari va mutaxassisliklari klassifikatori — oliy ma’lumotli kadrlar tayyorlash uchun bakalavriat ta’limi yo‘nalishlari va magistratura mutaxassisliklarining tizimlashtirilgan ro‘yxati; malaka talablari — oliy ta’lim tegishli bosqichi bitiruvchisining bilim, ko‘nikma va kompetensiyalariga qo‘yiladigan talablar; o‘qitishning me’yoriy muddati — ta’lim oluvchilar tomonidan o‘quv rejalari va o‘quv dasturlarini o‘zlashtirilishi uchun belgilangan muddat; o‘quv fanlari bloki — o‘quv rejalarida belgilangan fanlar majmualari, qoida tariqasida “majburiy fanlar” bloki va “tanlov fanlari” blokiga ajratiladi; o‘quv reja — oliy ta’limning muayyan bakalavriat ta’lim yo‘nalishi yoki magistratura mutaxassisligi bo‘yicha o‘quv faoliyati turlari, o‘quv fanlari va kurslarining tarkibi, ularni o‘rganishning izchilligi, soatlar va kreditlardagi hajmini ta’lim davrining to‘liq muddati uchun belgilaydigan hujjat; 13 o‘quv yuklama — o‘quv dasturlarni o‘zlashtirish uchun zarur bo‘lgan akademik soatlar hajmi; o‘quv fani — ta’lim jarayonida muayyan ta’lim yo‘nalishi va mutaxassisliklar bo‘yicha o‘zlashtirilishi zarur bo‘lgan tegishli ilmiy, ishlab chiqarish, iqtisodiy, ijtimoiy sohalardan saralab olingan bilim va ko‘nikmalar tizimi; o‘quv yili — oliy ta’lim muassasasida bir ta’lim kursini yakunlashga mo‘ljallangan o‘quv faoliyati davri. O‘quv yili ikki kalendar yil bilan belgilanadi, masalan, 2021/2022 o‘quv yili; o‘quv semestri — oliy ta’lim muassasasida o‘quv yilining yarmini tashkil etuvchi o‘zaro bog‘langan fanlarning ma’lum majmuini o‘zlashtirishga mo‘ljallangan va ular bo‘yicha yakuniy nazorat bilan tugallanadigan qismi. Ayrim hollarda o‘quv semestri o‘quv yilining uchdan bir qismini tashkil etishi mumkin; o‘quv dasturi — ta’lim mazmunini belgilovchi o‘quv fanining asosiy mavzulari, mazmuni, o‘zlashtirilishining eng maqbul usullari, axborot manbalari ko‘rsatilgan hujjat; malaka amaliyoti — o‘quv jarayonining nazariy bilimlarini mustahkamlash, amaliy ko‘nikma hosil qilish, o‘quv rejalari va o‘quv dasturlarning ma’lum (yakuniy) qismidagi mavzu bo‘yicha materiallar to‘plash uchun o‘tkaziladigan bir qismi; yakuniy davlat attestatsiyasi — bakalavr yoki magistr akademik darajasiga qo‘yiladigan malaka talablariga muvofiq holda, ma’lum talab va tartib asosida (fanlar bo‘yicha davlat attestatsiyasi, bitiruv malakaviy ishi yoki magistrlik dissertatsiyasi himoyasi) bitiruvchi tomonidan oliy ta’lim o‘quv reja va o‘quv dasturlarining o‘zlashtirish darajasi hamda sifatini baholash jarayoni; 14 o‘qitish sifatini nazorat qilish — ta’lim oluvchining bilim saviyasini tekshirish va uning o‘quv dasturini o‘zlashtirish darajasini aniqlash; ta’lim sifatini nazorat qilish — o‘qitish mazmuni va natijalarining davlat ta’lim standartlari talablariga muvofiqligini tekshirish; oliy ta’lim muassasasi attestatsiyasi — davlat ta’lim standartlariga muvofiq oliy ta’lim muassasasi faoliyatini baholash va kadrlar tayyorlash mazmuni, darajasi va sifatini aniqlash bo‘yicha davlat nazoratining asosiy shakli; oliy ta’lim muassasasi akkreditatsiyasi — oliy ta’lim muassasasi faoliyati darajasini davlat ta’lim standartlarining mezon va talablariga javob berishi hamda bitiruvchilar oliy ta’lim to‘g‘risidagi hujjatlarni berish huquqining davlat tomonidan e’tirof etilishi; tajriba orttirish (ishlab chiqarishda, ilmiy-tadqiqot muassasasida, xorijda tajriba orttirish) — magistratura mutaxassisligi bo‘yicha maqsadli kasbiy ta’lim o‘quv reja va o‘quv dasturlarini o‘zlashtirish, magistratura talabalarida ilmiy-tadqiqot kompetensiyalarni shakllantirish maqsadida ta’limni fan va ishlab chiqarish bilan integratsiyasini rivojlantirish yo‘li orqali magistrlarni eng yangi ilmiy-texnik rivojlanishdagi yutuqlar hamda iqtisod, fan, mudofaa, texnika, madaniyat va sog‘liqni saqlash va boshqa tarmoqlardagi zamonaviy texnika va texnologiyalar bazasida ilmiy tadqiqot olib borishi . [21] Boshlang’ich, umumiy o’rta, o’rta maxsus, kasb-hunar va oliy ta’lim Davlat ta’lim standartlarining uzviyligini, huquqiy ta’limning uzluksizligi ta’minlash choralari belgilanadi. Biz qurayotgan yangi jamiyat, hayotimizga tobora kirib kelayotgan yangilanish jarayonlari, islohotlarning taqdiri va kelajagi, avvalo, xalqimizning bu o’zgarishlarni qo’llab-quvvatlashiga, ularning ijtimoiy faolligi, dunyoqarashi, ongu tafakkurining yuksalishiga bog’liq. Bu esa ta’lim-tarbiya tizimining 15 mukammalligiga asoslanadi. O’zbekiston Respublikasining “ Ta’lim to’g’risida ”gi qonuni, asosida mamlakatimiz ta’lim tizimi tubdan o’zgardi. Ta’lim O’zbekiston Respublikasi ijtimoiy taraqqiyoti sohasida ustuvor deb e’lon qilindi. Ta’lim-tarbiya masalasi mustaqilligimizning dastlabki kunlaridan boshlab bugunimiz va kelajagimizni hal qiladigan eng dolzarb vazifa sifatida qaralgan va ta’lim-tarbiya sohasida normativ-huquqiy hujjatlar qabul qilgan. Amalga oshirilayotgan ulkan ishlar, farzandlarimizning har tomonlama barkamol bo’lib ulg’ayishi uchun yaratilayotgan zamonaviy sharoitlar tufayli yoshlarimizning jismoniy va ma’naviy jihatdan hech kimdan kam bo’lmasdan voyaga yetayotgani barchamizga ma’lum. [18] Davlat ta`lim standarti (DTS) - o`quvchi – talabalar umumta`lim tayyorgarligiga, saviyasiga qo`yiladigan majburiy minimal darajani, ta`lim mazmuni, shakllari, vositalari, usullarini, uning sifatini baholash tartibini belgilovchi hujjatdir. Davlat ta`lim standarti o`z mohiyatiga ko`ra o`quv dasturlari, darsliklar, qo`llanmalar, nizomlar va boshqa me`yoriy hujjatlarni yaratish uchun asos bo`ladi. Davlat ta`lim standartini bajarish O`zbekiston hududida faoliyat ko`rsatuvchi barcha ta`lim muasasalari uchun majburiydir.[22] O`quv rejasi (tayanch va ishchi) – ma`lum bir yo`nalishda mutaxassis tayyorlashni tartibga soluvchi me`yoriy hujjatdir. U davlat ta`lim standartining tarkibiy qismi bo`lib, ta`lim muassasasi moliyaviy ta`minotini belgilashga asos bo`ladi. O`quv dasturi - ma`lum bir fan bo`yicha qanday mavzularni o`rganishni belgilovchi me`yoriy hujjatdir. U DTSning tarkibiy qismi. Namunaviy va ishchi dasturga bo`linadi. Ishchi dastur har yili yangilanadi va qo`shimchalar bilan boyitib boriladi. Uzviylik va uzluksizlik haqida gap ketar ekan, tevarak olamda, hamma narsada bir-biriga uzviy va chambarchas bog`liqlik bo`lgani kabi, ta`limda ham hamma narsa bir-biri bilan vobasta ekanini yodda tutish lozim.[17] Darhaqiqat, uzviylik talabalar olayotgan bilimning aniq tartibga solinishini ta`minlaydi. Uzviylik va uzluksizlik darsliklar va darsning tuzilishida ham namoyon bo`lishi kerak. Ya`ni mavzuni tushuntirish, takrorlash, mustahkamlash, 16 o`rganilgan materialni identiv maqsadlar qo`yib tekshirish talab qilinadi. Toki o`quvchilar tizimli asosda ishlash malakasiga ega bo`lsinlar. Fanlararo aloqalar masalasiga alohida e`tibor qaratish lozim. Chunki, har bir predmetning ichki tuzilishida boshqa bir qator predmetlarga doir materiallar mavjud bo`ladi. Masalan, “Huquqshunoslik” fanida falsafa, tarix, pedagogika, psixologiya, milliy g’oya, iqtisodiyot va boshqa fanlarga doir bilimlar talab qilinadi. “Huquqshunoslik” fanida, umuman ijtimoiy-gumanitar fanlarda fanlararo aloqalar ta`minlansa, bu bir-birini takrorlashning oldini oladi. Uzluksizlik – “Huquqshunoslik” fani mavzulari, bo`limlari, bosqichlarining oddiydan murakkabga qarab o`zaro bog`langanligi, bardavomligi demakdir.[3] Dars ishlanmasi – bu ta’limiy mazmunga ega loyiha, shuningdek, o‘qituvchi tomonidan tuzilishi majburiy bo‘lgan hujjat hisoblanadi. Uni tuzishda o‘qituvchining dars jarayonidagi faoliyatini rejalashtirish, dars mazmuni boyitish, ta’lim samaradorligini oshirish maqsadi ko‘zlanadi. Dars ishlanmasini yildan-yilga takomillashtirib va mukammalllashtirib borish, yangi metodlarni qo‘llash, yangi materiallarni kiritish bilan yangilab turilishi lozim. Binobarin, ta’lim jarayonida yangi DTS , o‘quv dasturlari, zamonaviy ta’lim texnologiyalarning joriy etilishi, o‘qituvchi tomonidan yangi axborot texnologiyalari, zamonaviy texnik vositalarining qo‘llanishi bilan dars ishlanmalariga qo‘yilgan talablar ham o‘zgarib boradi. Dars loyihasi (ishlanmasi)ni uchun tayyor, standart qolip mavjud emas. CHunki dars “jonli” tashkil etilishi zarur. Darsning bu xususiyatiga ko‘ra uni hech qanday qolipga solib bo‘lmaydi. U dars turi va tanlangan metodlarga qarab turlicha bo‘lishi mumkin. [15] Davlat ta’lim standartlari – me’yoriy hujjat bo‘lib, umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar va oliy ta’lim mazmuniga hamda sifatiga qo‘yiladigan talablarni belgilaydi. Aynan 2005 yil 13 avgustida, O’zbekiston Respublikasi Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi, Xalq ta’limi vazirligi va Respublika ma’naviyat va ma’rifat markazining «O’quvchi-talabalar ongi va qalbiga Milliy g’oyanisingdirishda ta’lim-tarbiyaviy ishlarni o’zaro uyg’un holda tashkil etish bo’yicha uslubiy tavsiyalar» e’lon 17 qilindi. Ushbu uslubiy tavsiyalar takomillashgan Davlat ta’lim standartlarini yaratishda asos bo’lib xizmat qildi. Davlat ta’lim standartlarida asosan o’quvchi- talabalarga beriladigan bilimlarning darajasi aniqlanadi va fan mazmuniga qator talablar qo’yiladi. Chunki berilayotgan bilim ma’lum bir hajmda chegaralanadi.[2] Davlat ta’lim standarti (DTS)- o’quvch talabalar umumta’lim tayyorgarligiga, saviyasiga qo’yiladigan majburiy minimal darajani, ta’lim mazmuni, shakllari, vositalari, usullarini, uning sifatini baholash tartibini belgilovchi hujjatdir. Davlat ta’lim standarti o’z mohiyatiga ko’ra o’quv dasturlari, darsliklar, qo’llanmalar, nizomlar va boshqa me’yoriy hujjatlarni yaratish uchun asos bo’ladi. Davlat ta’lim standartini bajarish O’zbekiston hududida faoliyat ko’rsatuvchi barcha ta’lim muasasalari uchun majburiydir. Standart — ta’limda yaratilgan me’yoriy reja, dastur, darsliklarni o’zlashtirish ekvivalenti, ya’ni ta’lim mazmunini o’zlashtirish darajasidir. Standartni ishlab chiqishda o’quvchini haddan tashqari zo’riqtirib yubormaslik talablariga rioya qilish, ya’ni u o’quvchi yoshiga mos, uni bajarishga qurbi etadigan darajada bo’lishi kerak. Bunda, albatta, ta’lim oluvchining qiziqishi, xohishi, ehtiyoji hisobga olinishi lozim. Ta’lim standartlarini o’zlashtirishda shaxsga muhim ahamiyat berilishi, unga yakka tartibda yondashilishi maqsadga muvofiqdir. Standartlarni o’quv jarayoniga tatbiq etishdan oldin o’ta puxtalik bilan tajriba-sinovdan o’tkaziladi va shu asosda bosqichma- bosqich o’quv jarayoniga kiritib boriladi. [2] Barkamol shaxsni shakllantirishga yo’naltirilgan pedagogika faoliyatidagi samaradorlikni nazorat qilish vositasidir. Hozir yaratilayotgan barcha didaktik vositalarning ana shu standartlarga muvofiq bo’lishiga katta e’tibor berilmoqda. [17] Dastur – o‘quv predmetining mazmuni, uni tahsil oluvchilar tomonidan o‘zlashtirilishining eng maqbul usullari, tartibi, axborot manbalarinio‘zida mujassamlashtiruvchi me’yoriy hujjatdir.[19] O’quv rejasi - (tayanch va ishchi) –ma’lum bir yo’nalishda mutaxassis 18 tayyorlashni tartibga soluvchi me’yoriy hujjatdir. U davlat ta’lim standartining tarkibiy qismi bo’lib ta’lim muassasasi moliyaviy ta’minotini belgilashga asos bo’ladi. O’quv dasturi - ma’lum bir fan bo’yicha qanday mavzularni o’rganishni belgilovchi me’yoriy hujjatdir. U DTSning tarkibiy qismi. Namunaviy va ishchi dasturga bo’linadi. Ishchi dastur har yili yangilanadigan qo’shimchalar bilan boyitib boriladi .[19] Huquqni o'qitish metodikasi o'z predmeti sifatida huquqni o'qitishning uslubiy usullari, vositalari, huquqiy sohada malaka va xulq-atvorni shakllantirishga ega. Bu maktabning “Huquq” fani uchun huquqiy material tanlab oladigan va umumiy didaktik nazariya asosida jamiyatda huquqiy madaniyatni shakllantirishning uslubiy vositalarini ishlab chiqadigan ilmiy fandir. Huquq fanini o‘qitish metodikasi ta’lim jarayonini takomillashtirish imkonini beradi. Kasbiy o‘qituvchi o‘z yutuqlaridan foydalanib, xatoga yo‘l qo‘ymaslik, jamiyat hayotida o‘zining munosib o‘rnini egallaydigan chinakam savodli, bilimli kadrlarni tayyorlashi mumkin. Hech kimga sir emaski , bugungi kunda biznesni muvaffaqiyatli yuritish, mamlakat siyosiy hayotida faol ishtirok etish yoki oddiygina yaxshi daromadga ega bo'lish imkonini beruvchi yuridik bilimdir.[5] Fanning asosiy vazifalari: O'quv-huquqiy materialni tanlash va ta'lim tizimi uchun maxsus huquqiy kurslarni shakllantirish; Huquqiy o'qitishning maxsus dasturlari, darsliklar va o'quv qo'llanmalarini yaratish; Huquqni o'qitishning uslubiy texnikasi va tashkiliy shakllari tizimini aniqlash, o'quv qo'llanmalarini tanlash, shuningdek yuridik kursni o'qitish; Mavjudlarini qo'llash samaradorligini hisobga olgan holda huquqni o'qitish usullarini doimiy ravishda takomillashtirish. [10] Huquqni o‘qitish metodikasi juda dinamik fan bo‘lib, bu nafaqat qonunchilikning o‘zgarib borishi, uni boshqacha ko‘rib chiqish, yangi huquq 19 normalari va odamlarning xulq-atvori modellarining paydo bo‘lishi, balki qonun hujjatlarining o‘zgarib borishi bilan ham bog‘liq. Jamiyatning huquqiy madaniyatini shakllantirishni ta'minlaydigan huquqiy ta'limni tashkil etishga fanning asosiy funktsiyalarini quidagilar: 1. Amaliy va tashkiliy. Bu davlatda huquqiy ta’lim va tarbiyaning malakali tizimini barpo etish bo‘yicha o‘qituvchilarga aniq tavsiyalar berish imkonini beradi. Shu maqsadda xorijda va mamlakatimizda huquqiy ta’lim tajribasi umumlashtirilib, tizimlashtirilib, ta’lim-tarbiya va insonning huquqiy savodxonligini shakllantirishda o‘zining yuksak samaralarini bergan muayyan qonuniyatlar aniqlandi. 2. Dunyoqarash. Bu funktsiya talabalarning huquqiy voqelik masalalari bo'yicha ma'lum barqaror qarashlarini shakllantirishni, huquqning qadr-qimmatini va uning qoidalarini tushunishni, demak, davlat qonunlari , shaxs huquqlarini hurmat qilish va ularga rioya qilish zarurligini ta'minlaydi. 3. Evristik. U huquqiy masalalarni o‘rganishdagi ayrim kamchiliklarni aniqlash va zarurat tug‘ilganda ularni huquqiy hayotni o‘tkazish va tushunish uchun yangi g‘oyalar bilan to‘ldirish imkonini beradi.[12] Huquq fanini o‘qitish metodikasi doirasida huquq fanidan aniq o‘quv mashg‘ulotlarini tashkil etish, talabalarning bilim va ko‘nikmalarini diagnostika qilish, shuningdek, o‘qituvchi va talaba mehnatini ilmiy tashkil etish masalalari ko‘rib chiqiladi. Bu borada har qanday professional huquqiy ta'limning o'ziga xos uslubini yaratishni o'rganishi kerak (hatto u mualliflik xususiyatiga ega bo'lmasa ham va huquqni o'qitishning mavjud yondashuvlari asosida, alohida farqlar bilan, talabalarning muayyan auditoriyasiga nisbatan shakllansa ham) . Ma’lumki, noyob hech narsani takrorlab bo‘lmaydi, demak, birovning yillar davomida to‘plangan va fan tomonidan umumlashtirilgan tajribasini ko‘r-ko‘rona o‘zlashtirishdan ma’no yo‘q. Shu munosabat bilan huquq fani o‘qituvchisi yuridik ta’limning taklif etilayotgan variantlarini ijodiy idrok etishni o‘rganishi kerak.[3] Har qanday ta'lim to'g'ridan-to'g'ri maqsadlarni belgilashga, ya'ni, qoida 20 tariqasida, davlatdan kelib chiqadigan (yoki uning kuchi bilan belgilanadigan) va ijtimoiy rivojlanish ehtiyojlari bilan shakllanadigan maqsadlarni belgilashga bog'liq. Maqsad pedagogik faoliyatning yakuniy natijasining aqliy tasviridir va shuning uchun u o'qituvchining unga erishish uchun zaruriy harakatlarini belgilaydi. O`quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etuvchi o`qituvchi uning uchta tarkibiy qismining birligida aniq maqsadni shakllantiradi: Ta'lim (biz bilim, ko'nikma, qobiliyatlarni o'zlashtirish haqida gapiramiz); Ta'lim (shaxsiy fazilatlarni, dunyoqarashni shakllantirish); Rivojlanish (qobiliyatlarni yaxshilash , aqliy kuch va boshqalar). Umumiy maqsadlarni va aniq (operativ) ajratish lozim. Ikkinchisi individual tadbirlar, darslar tashkil etish bilan bog'liq. 2001-02 yillarda mamlakatimizda huquqiy ta’limning umumiy maqsadlarini oydinlashtirish bo‘yicha ishlar olib borildi. Yangi davlat me'yorlari (Fuqarolik fanlari, ijtimoiy fanlar va yuridik ta'lim kontseptsiyalari, asosiy o'quv rejasi, Rossiya Federatsiyasi Ta'lim vazirligining yo'riqnomalari) yuqori darajadagi huquqiy madaniyatga ega bo'lgan shaxsni tarbiyalashning muhimligini belgilaydi. boshqa odamlarning huquqlari, burchlari va huquqlarini hurmat qiladi, muloqotda bag'rikenglik, huquqiy nizolarni hal qilishda demokratik va insonparvarlik nuqtai nazaridan. Huquqiy ta'limning maqsadlari quyidagilarni o'z ichiga olishi mumkin.[14] O'zining va o'zgalarning qonuniy manfaatlarini himoya qilish va himoya qilishga qodir fuqaroni tarbiyalash, uning faol fuqarolik pozitsiyasini shakllantirish; Qonuniy xulq-atvor ko'nikmalarini shakllantirish, mamlakat qonunlari va xalqaro huquqni hurmat qilish; Zo'ravonlik, urushlar, jinoyatlarga nisbatan murosasizlikni shakllantirish; Milliy va demokratik an’ana va qadriyatlarni o‘rganish, ular asosida qonunlar takomillashtiriladi yoki uning yangicha munosabati shakllanadi va hokazo. Rossiyaning jahon hamjamiyatiga zamonaviy integratsiyalashuvi xalqaro huquq qoidalariga va odamlar qonunsizlik, yovuzlik va zo'ravonlikka qarshi 21 kurashda himoya qilishga muvaffaq bo'lgan demokratik yutuqlarga alohida e'tibor qaratish imkonini berdi. Maktabda huquqni o'qitish mazmuni "Ijtimoiy fanlar" ta'lim yo'nalishi bo'yicha Davlat bilim standartining moduli (qismi) shaklida taqdim etilgan (ushbu hujjatda maktabda huquqshunoslik fanini o'rganayotgan yoki boshqa yo'l bilan o'qiyotgan shaxs majburiy ekanligi ko'rsatilgan. o'rta ta'lim maktab o'quvchilarini tayyorlash sifatli amalga oshirilishi uchun o'quv jarayonini tekshirish, diagnostika qilishni bilishi kerak) va dasturlarda, darsliklarda ham ifodalangan.[17] Huquqni o'qitish metodikasi huquqiy ta'lim sohasidagi faoliyat usullarini o'rganadi: - bu usullar juda xilma-xil bo'lishi mumkin, ammo ularning barchasi zamonaviy talabaga huquqni qanday o'rgatish, -uning qobiliyatlarini qanday rivojlantirish, umumiy ta'limni shakllantirishni tushunishga imkon beradi. ko'nikmalar va qobiliyatlar. -Mutaxassislar huquqni o'qitish shakllarini aniqlaydilar: guruh, individual va boshqalar. Huquqni o‘qitish metodikasi dars turlarini (masalan, kirish yoki takroriy- umumlashtiruvchi), o‘quv qo‘llanmalarini (ishchi daftarlari, o‘quvchilar, videoroliklar va boshqalar) – ya’ni o‘quv jarayoniga yordam beradigan va ta’minlaydigan narsalarni tushunishga ham o‘ziga xos yondashuvlarni yaratdi. Huquqni o'qitish metodikasi bolalarning bilish qobiliyatlari, ularning yosh xususiyatlari, organizmning fiziologik xususiyatlariga asoslanadi. Shu munosabat bilan boshlang'ich maktabda huquqni o'qitish o'rta maktabdagi bir xil jarayondan keskin farq qiladi. Huquqiy ta’lim samaradorligi talabalarning erishilgan bilim va ko‘nikmalari darajasi bilan ham baholanadi, shuning uchun o‘qitish metodikasi, huquqshunoslik sohasida ta’lim sifatini diagnostika qilishning yaxlit mexanizmi ishlab chiqilgan. Huquqni fan sifatida o‘qitish metodikasi doimiy ravishda 22 takomillashtirilmoqda. Olimlarning o‘quv jarayoniga yangicha yondashuvlari paydo bo‘ldi, mehnat amaliyotida samarasiz bo‘lgan narsalar o‘tmishga aylanib bormoqda.[15] Har qanday fanning zamirida , qoida tariqasida, butun bir tamoyillar tizimi - boshlang'ich tamoyillar mavjud bo'lib, bu fan bundan keyin qanday rivojlanishiga, bugungi kunda bizga nima berishiga bog'liq. Huquqni o'qitishning zamonaviy metodikasi quyidagi tamoyillarga asoslanadi: Huquqiy ta'lim modellarining o'zgaruvchanligi va muqobilligi huquqni o'qitish sohasida juda ko'p turli xil yondashuvlar mavjudligini anglatadi va ular amalda amalda mavjud (bu yuridik ta'limning yagona, qat'iy majburiy tizimining yo'qligi bilan bog'liq: turli mintaqalar rivojlangan. huquqiy ta'limning o'ziga xos an'analari va xususiyatlari, albatta, davlat bilim standarti talablariga asoslanadi). [20] Huquqni o'qitish metodikasi nafaqat fan, balki butun bir san'at ekanligiga rozi bo'lish kerak, chunki hech qanday nazariy tadqiqotlar yoki amaliy tavsiyalar o'qituvchilar orasida o'z-o'zidan va empirik tarzda tug'iladigan turli xil uslubiy texnikalarning o'rnini bosa olmaydi. Shunga qaramay, eng samarali tajriba aynan ilmiy bilimlar asosida yaratilganligi va unga zid emasligi isbotlangan. O’zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi va TDYUda xalqaro huquq va qiyosiy huquqshunoslik fakulteti tashkil etish to’g’risidagi taklifiga rozilik berilishi, fakultetning asosiy hamkorlari sifatida Yaponiya tomonidan - Nagoya universiteti, GFR tomonidan - Regensburg universiteti belgilandi. Mazkur belgilov zamirida kundan - kun jahon hamjamiyati bilan faol aloqalar olib borayotgan O’zbekistonda xalqaro xususiy huquq, shu jumladan xalqaro arbitraj huquqini chuqur o’rganish, milliy va yapon, nemis huquqi hamda boshqa rivojlangan xorijiy davlatlar huquq tizimlarini qiyosiy tahlil qilish asosida yuqori malakali yuridik kadrlar tayyorlash sohasida aytish mumkinki tamal toshi qo’yildi. Shuningdek, ushbu farmon bilan quyidagilar yuridik ta’lim va fanni yanada rivojlantirishning ustuvor yo’nalishlari belgilandi.[11] Jumladan, zamonaviy talablar, ilg’or xalqaro yuridik tajriba va 23 mehnat bozori ehtiyojlari asosida yuqori malakali , ijodiy fikrlaydigan, halol kadrlar tayyorlashni ta’minlash, o’qitishning kredit-modul tizimini va talabalar bilimini baholash usullarini takomillashtirish, o’quv jarayonida zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng qo’llash hamda o’quv bazasini modernizatsiyalash, klinik yuridik ta’limni rivojlantirish yo’li bilan o’quv jarayoni va huquqni qo’llash amaliyoti o’rtasida uzviy aloqani ta’minlash, rivojlangan xorijiy davlatlarning yetakchi ta’lim va ilmiy muassasalari bilan hamkorlikni, qo’shma huquqiy tadqiqotlarni, professor-o’qituvchilar va talabalar o’zaro almashinuvini faollashtirish, axborot huquqiy texnologiyalar va tizimlarni (Legal Tech) ishlab chiqqan holda davlat va huquq sohasida ilmiy va innovatsion tadqiqotlarni o’tkazish, «Elektron universitet» (E-University) tizimini joriy etgan holda ochiq, shaffof, sub’ektivlik va suiste’molchilikdan xoli bo’lgan ta’lim muhitini yaratish va TDYU va yuridik fakultetlarni xalqaro tan olingan ta’lim muassasalari reytingiga kiritish bo’yicha chora-tadbirlarni amalga oshirish orqali milliy yuridik ta’lim raqobatbardoshligini hamda uning xalqaro o’rnini oshirish kabi masalalar ta’kidlangan edi.[13] Akademik mobillikni ta’minlash maqsadida hamda ta’limni jahon standartlariga ko’tarish maqsadida so’nggi yillarda TDYU va 6 ta nufuzli xorijiy universitetlar o‘rtasida hamkorlik ya’ni qo‘shma ta'lim dasturlari yo‘lga qo‘yilib, shartnomalar imzolanib talabalar almashinildi. Xususan, 2021 yil 20 avgustda M.Narikbaev nomidagi Qozog'iston gumanitar yuridik universiteti bilan shartnoma imzolandi. Narikbayev qo'shma ta'lim dasturlarini amalga oshirish to'g'risidagi (2,5 + 1,5 sxemasi bo'yicha) shartnomaga ko'ra "Xalqaro huquq" mutaxassisligiga 56 talaba qabul qilindi, shuningdek yuridik texnikum bitiruvchilari uchun ham shartnoma (2 + 1 sxemasi bo'yicha) ilk amaliy ishlar amalga oshirildi. 2021 yil 20-may kuni N.Lobachevskiy nomidagi Nijniy Novgorod davlat universiteti bilan qo'shma ta'lim dasturlari asosida ta'lim faoliyatini tashkil etish to'g'risidagi (3 + 1 sxemasi bo'yicha) shartnomasi tuzildi. Ta’kidlash kerakki, TDYU da so’nggi yillardagi keskin, ijobiy o’zgarishlar natijasida, reytingda Toshkent davlat yuridik universiteti (TDYU) dunyoning 94 ta mintaqa va 24 davlatlaridan qatnashgan minglab universitetlar orasida 401-o rinni egalladi.ʻ TDYU mazkur reytingda mamlakatimiz oliy ta lim muassasalari orasida eng ʼ yuqori natijani qayd etdi. [14] So’nggi yillarda kichik yuridik xodimlar tayyoyorlashga, yuridik xizmatlarni kuchaytirish maqsadida tashkil etilgan yuridik kollejlarning ham texnikum darajasiga o’tkazilishi hamda mazkur yuridik texnikumlarda ham 2020-2021 o’quv yilidan o’qitishning modul tizimi joriy etilishi ta’limga innovatsion yondashuvlardan biri bo’ldi. 1.2 Huquq fanlarini o’qitishning metodlaridan to’g’ri foydalanish mexanizmlari Milliy g‘oya darslarida qo‘llaniladigan metodlarining uyg‘unligi. Milliy g‘oya darslarini o‘tish yuqoridagi ma’ruzalarimizda ta’kidlab o‘tganimizdek, bir qancha talabalarni o‘z oldiga qo‘yar ekan, bunda albatta darsda to‘g‘ri tanlangan metodlar muhim ahamiyatga ega bo‘ladi. Shu o‘rinda usul,uslub, metodologik asos tushunchalarining mazmuniga ham e’tibor berish kerak bo‘ladi. Usul - Maqsadga yetishishda muayyan to‘siqni yengish uchun qo‘llaniladigan chora tadbirlar. Uslub - maqsadga yetishishda qo‘llaniladigan usullar tizimi. Metodologik asos kishi maqsad sari qiladigan harakatida unga tamoyil vazifasini bajaruvchi maqsad ko‘rsatkichlari bilan shu harakat davomida amal qilinishi shart bo‘lgan qonuniyatlar majmui. Jamiyatning oldiga qo‘ygan maqsadining asosiy ko‘rsatkichlari va falsafasining umumiy qonuniyatlari butun jamiyat, uning ijtimoiy guruhlari va har bir a’zosining faoliyati uchun eng umumiy metodologik asosdir.[11] Pedagogik usul - bu ta’limiy maqsadga erishish yo‘lidagi o‘qituvchi va talabalarning birgalikda qiladigan harakatlarining tartibi. Ta’lim metodlari: tushuncha, funksiya, tasnif. «Metod» so‘zining yunoncha tarjimasi «tadqiqot, usul, maqsadga erishish yo‘li» kabi ma’nolarni 25 anglatadi. Falsafa lug‘atida ushbu tushuncha umumiy tarzda «maqsadga erishish usullari» 1 deya sharhlangan.[10] Ta’lim metodlari o‘qitishning o‘z oldiga qo‘ygan maqsadlariga erishish usullarini hamda o‘quv materiallarini nazariy va amaliy yo‘llarini anglatadi. Ayni vaqtda pedagogik manbalarda «ta’lim metodi» tushunchasiga berilgan ta’riflarning xilma-xil ekanligiga guvoh bo‘lish mumkin. Mazkur o‘rinda ularning ayrimlarini keltiramiz: Ta’lim metodi - zamonaviy darajada o‘quv -tarbiyaviy maqsadlarga erishishga yo‘naltirilgan pedagog va o‘quvchilarning o‘zaro bog‘liq faoliyat usullaridir (V.I.Zagvyazinskiy) Ta’lim metodlari - o‘quv jarayonining murakkab tarkibiy unsuri (komponenti) bo‘lib, o‘qituvchi va o‘quv o‘quvchi faoliyatining barcha yo‘nalishlarini yoritishga xizmat qiladi, ular o‘rtasida ko‘p sonli aloqa va bog‘lanishlarni yuzaga keltiradi (G.I.Shukina) Ta’lim metodlari deganda o‘qituvchining o‘rgatuvchanligi va o‘quvchilarning o‘quv materialini egallashga yo‘naltirilgan turli didaktik masalalar yechimini topishga oid o‘quv-bilish faoliyatlarini tashkil etish usullari tushuniladi (I.F.Xarlamov) Ta’lim metodi -belgilangan maqsadga erishishni ta’minlovchi algoritmlashtirilgan, muayyan mazmunga ega harakatlar tizimidir (P.I.Podlasy) Shuningdek, ta’lim metodlarining o‘qituvchi va o‘quvchilarning o‘zaro hamkorlikdagi tartibli faoliyatlari usullari ekanligi to‘g‘risidagi fikrlar ham mavjud. «Ta’lim metodlari dastlab pedagog ongida muayyan yo‘nalishdagi faoliyatning umumlashma loyihasi tarzida namoyon bo‘ladi. Mazkur loyiha amaliyotga o‘qituvchi va o‘quvchilar faoliyatining o‘zaro tutashuvi, o‘qitish va o‘qishga qaratilgan aniq harakatlar, amallar yoki usullar majmuasi sifatida joriy etiladi. Metod boshqa shakllarda namoyon bo‘lmaydi, buning 26 boisi ta’lim metodi o‘zida umumiy holda faoliyatning didaktik modelini ifoda etadi» 1. Qayd etilayotgan tushuncha mohiyatini to‘laqonli yorituvchi ta’rifni aniqlashga bo‘lgan urinish bugun ham davom etayapdi, yangi-yangi ta’riflar ilgari surilmoqda. Biroq, «ta’lim metodi» tushunchasi mohiyatini yoritishga nisbatan turlicha qarashlarning mavjudligiga qaramay, ularni o‘zaro yaqinlashtiruvchi umumiylik mavjud. Aksariyat mualliflar «ta’lim metodlari o‘quvchilarning o‘quv-bilish faoliyatini tashkil etish usullari» degan qarashga yon bosadilar. Demak, ta’lim metodlari ta’lim jarayonida qo‘llanilib, uning samarasini ta’minlovchi usullar majmuidir.[5] Ta’lim metodlari ta’lim maqsadini yoritishga xizmat qiladi, u yordamida ta’lim mazmunini o‘zlashtirish yo‘llari ifoda etiladi, o‘qituvchi va o‘quvchilarning o‘zaro harakati, xususiyati aks ettiriladi. Metod, bir tomondan, ta’lim maqsadiga erishish vositasi sifatida namoyon bo‘lsa, boshqa tomondan, boshqariluvchan o‘qish faoliyatini amalga oshirish sharti hisoblanadi. Ta’lim metodlari doimo u yoki bu o‘qish vositalari yordamida joriy etiladi, shu bois ularning o‘zaro shartlanganligini ta’kidlash joiz. «Ta’lim metodi» atamasi bilan birga ko‘p hollarda «metodik usul» (sinonimlari - pedagogik usul, didaktik usul) tushunchasi ham qo‘llaniladi. U ta’lim metodining tarkibiy qismi, uning muhim unsuri, metodni joriy qilishdagi alohida qadam sifatida ta’riflanadi.[6] KITOB BILAN ISHLASH Ta’lim oluvchilar kitob bilan ishlashlari mumkin:  o’quv mashg’ulotda sizning rahbarligingiz ostida; 27Kitob bilan ishlash usuli : ta’lim berish , tarbiyalash , rivojlantrish va qiziqtirish vazifalarini bajaradi.  uyda m ustaqil. Uyda kitob bilan ishlash vazifasini o’quvchilar oldiga qo’yishdan avval kitob bilan mustaqil ishlash usullariga ega ekanliklariga ishonch hosil qiling:  uning tuzilishi bilan tanishish;  k o’ z yugurtirib chiqish;  alo h ida boblarni o’ qish;  savollarga javob qidirish;  referat yozish;  tayanch konspektlar tuzish;  mantiqiy tuzilmaviy chizmalarni tuzish;  misol va topshiriqlarni yechish, mashqlarni bajarish;  nazorat testlarini bajarish;  materialni xotirada saqlash. Agarda ish o’quv mashg’ulotida olib borilsa, unda kitob bo’yicha o’rganadigan materialni biz alohida qismlarga bo’lamiz va ularni nazorat qilamiz. [ 15 ] TAJRIBA USULI Usulning asosiy vazifalari - o’rgatish va rivojlantirish. Bu usul ta’lim oluvchilarga quyidagi imkoniyatlarni ta’minlaydi: 28Tajriba usuli – bunda ta’lim oluchilar , ta’lim beruvchi rahbarligi ostida va oldindan tayyorlangan reja bo’yicha tajribalar o’tkazadilar yoki amaliy topshiriqlarni bajaradilar, shu jarayonda yangi bilimlarni qabul qiladilar va anglab yetadilar  jihoz bilan ishlash malaka va ko’nikmalarini egallash;  ma’lum bo’lganlarni tekshirish va mustaqil tadqiqotning yo’llarini tanlash;  amaliy malakalalarni egallash: o’lchash va hisoblash; natijalarni qayta ishlash va avvalgilari bilan solishtirish. Tajriba usuli murakkabdir. U maxsus, qimmatli jihozlarni bo’lishi, nafaqat sizni, balki ta’lim oluvchilarning ham puxta tayyorgarligini talab etadi. Undan foydalanish kuch va vaqtni sarflash bilan bog’liq. SHuning uchun, tajriba usulini rejalashtirayotganda, mustaqil tadqiqotning ta’lim samaradorligini oshirishiga bo’lishiga ishonch hosil qilish zarur, chunki bunga boshqa soddaroq, tejamliroq usullar bilan erishish mumkin. [ 15 ] MASHQ Usulning asosiy vazifasi - ta’limiy va rivojlantiruvchi. Mashqning quyidagi turlari mavjud:  maxsus;  sharhlashga oid;  yozma;  og’zaki;  ishlab chiqarish. Muhokama qiluvchi, qisman-izlanuvchilik o’quv faoliyati va ta’lim oluvchilarga bilim va ko’nikmalarni 3 - darajada o’zlashtirishni ta’minlovchi, usullar. SUHBAT 29O’rganilayotkan materialni amaliyotda qo’llash maqsadi bilan muntazam tashkillashtirilgan ko’p takrorlanuvchi harakat . Suhbat – dialogli ( yunoncha : dialogos- ikki yoki bir necha insonlar orasidagi so’zlashuv ), ta’lim berishning va o’rganishning savol-javobli yo’li Usulning yetakchi vazifasi-qiziqtirish: maqsadga yo’naltirilgan va mohirona qo’yilgan savollar yordamida ta’lim oluvchilarda berilgan mavzu bo’yicha o’zlarining bilimlarini eslashga va bayon qilishga harakat qilinadi va o’qituvchi rahbarligida boshqa ta’lim oluvchilar bilan muhokama qilinadi. Ta’lim oluvchilar o’qituvchi bilan birga qadamma-qadam mustaqil fikrlash, yakunlash, xulosalash va umumlashtirish yo’li bilan yangi bilimlarni anglaydilar va o’zlashtiradilar. Suhbatning afzalligi yana shundaki, u ta’lim oluvchilar fikrlashini faollashtiradi va bilim kuchini rivojlanishiga yordam beradi. Suhbatlar vazifasiga ko’ra quyidagilarga bo’linadi:  kirish yoki tashkillashtiruvchi (didaktik vazifasi: ta’lim oluvchilarni mashg’ulotdagi ishga tayyorlash);  yangi bilimlarni yetkazish (didaktik vazifasi: ta’lim oluvchilarni yangi material bilan tanishtirish);  sintezlovchi yoki mustahkamlovchi (didaktik vazifasi: ta’lim oluvchilar bilimlarini tizimlashtirish, “mustahkamlash”, eslab qolishi va fikrlashi). Suhbatlar tashkiliy shakli bo’yicha o’quv va “davra suhbatiga” bo’linadi. “Davra suhbati” o’quv suhbatidan erkin holatda ishtirokchilar joylashish tartibi va asosiysi, ular fikrini navbat bilan bildirishi bilan farqlanadi. Eng muhimi savollarni to’g’ri shakllantirish va berish muhim. Ular o’zaro mantiqiy bog’liqlikka ega bo’lishi kerak, o’rganilayotgan savol mohiyatini ochib berishi, tizimda bilimlarni o’zlashtirishga yordam berishi kerak. Savollar mazmuni va shakliga ko’ra ta’lim oluvchilarning rivojlanish darajasiga mos kelishi lozim. [ 15 ] 30 Su h batning texnologik xaritasi Ish bosqichlari va mazmuni Faoliyat ta’lim beruvchi ta’lim oluvchi 1 - bosqich Tayyorgarli k Suhbatning mavzusi, uning maqsadi, vazifa va natijalarini aniqlaydi, asosiy va yordamchi savollarni shakllantiradi,uni tashkillashtirish va olib borishni o’ylab chiqadi: savollarni berish tartibi, qanday bog’liq holatlar bo’yicha umumlashtirish va xulosalar qilish lozimligi va boshq. 31 2 - bosqich Suhbatga kirish Qisqa shaklda o’quv suhbatining mavzusi, uning vazifalarini eshittiradi, ushbu mavzu bo’yicha ega bo’lgan bilim va malakalarni eslatadi. Suhbat davomida ta’lim oluvchilarning alohida mulohazalarini umumlashtiradi. Suhbatda hamma ta’lim oluvchilar faol ishtirok etishlariga harakat qiladi. 3 - bosqich Suhbat To’g’ri javoblarni ma’qullaydi, noto’g’ri yoki to’liq bo’lmaganlarni sharhlaydi, aniqlaydi. Noto’g’ri javob bergan ta’lim oluvchining o’ziga xatosini topishni taklif qiladi. Agar u buni qilaolmasa, boshqa ta’lim oluvchilarni yordamga chaqiradi Savollarni diqqat bilan tinglaydilar, javob beradilar, o’zgalar javoblarini tahlil qiladilar, o’zlarining shaxsiy mulohazarini aytadilar 4 - bosqich Xulosa Usullardan birini tanlab, suhbat natijalarini umumlashtiradi:  o’zi yakun yasaydi;  yo’naltiruvchi savollar yordamida suhbat natijalarini ”yig’adi” 5-bosqich. Yakunlash Yakun yasaydi: ta’lim oluvchilarning faoliyatini tahlil qiladi va baholaydi O’z-o’zlarini baholaydilar. BAXS (munozara) B u usuldan quyidagi maqsadlar da foydalan iladi :  yangi bilimlarni shakllantirishda;  ta’lim oluvchilar u yoki bu savollarni chuqur o’ylab ko’rish, ularning mohiyatiga kirishni ta’minlashda; 32Baxs ( munozara ) – aniq muammo bo’yicha fikr almashish , muhokama shakldagi ta’lim berishning faol usuli. Munozara usuli hamma vazifalarni bajaradi.  ta’lim oluvchilarni dalil va dalillarga asoslangan xulosalar orasidagi farqni tushunib yetishga o’rgatishda;  o’ zaro fikr almashinuv k o’ nikmalarni shakllantirishda;  ta’lim oluvchilarga shaxsiy fikrida mustahkam turish va uni himoya qilishiga yordam berish. Munozara erkin bo’ladi, qachonki, u erkin rivojlansa, boshqaruvchan bo’lishi mumkin. U faqat o’zlashtirish lozim bo’lgan mavzu va savollarga taalluqli bo’lishi kerak. [ 15 ] Ma’ruzada boshqariladigan munozaraning texnologik xaritasi Ish bosqichlar i va mazmuni F a o l i ya t ta’lim beruvchi ta’lim oluvchi 1 - bosqich Tayyorgarli k. Munozara mavzusi, uning maqsadi, vazifa va natijalarini aniqlaydi, natijalarni shakllantiradi; “Munozara ishtirokchisiga eslatma” plakat/ slaydni rasmiylashtiradi; munozarani kerakli maromda ushlab turadigan savollar va oraliq xulosalarni tayyorlaydi; uni o’tkazish tartibi va tashkillashtirishni loyihalaydi: munozarani qanday va nimadan boshlash; unda barcha 33 ta’lim oluvchilar ishtirokini qanday ta’minlash; munozarani qanday yakunlash va oxirgi xulosalarni aniq shakllantirish 2 - bosqich Kirish Mavzuni e’lon qiladi, uning tuzilishini bayon qiladi, o’zining mulohazalarini bildiradi va ta’lim oluvchilarga o’zlarining fikrlarini bayon qilishni taklif etadi. Munozara boshlanishini qiziqtirish uchun, tayyorlab qo’yilgan bir necha savollarni beradi 3 - bosqich Asosiy qism Munozarani qiziqtiradi, ishtirokchilarni qoidani bajarishlarini ta’minlaydi Takliflar kiritadilar, muhokama qiladilar 4 - bosqich Yakuniy- tahliliy Munozara so’nggida qisqacha va bahosiz bog’liqli savollarni ajratadi va tuzilmaga soladi.. xulosalaydi Tinglaydilar, baholar bilan tanishadilar (ilova-2) II.Bob. Huquq fanlarini o’qitishning metodi va klafikatsiyasi 2.1 Ko’rgazmali metodlardan foydalanish Ta’lim metodi o‘qituvchi va o‘quvchilarning o‘qish vazifalarini bajarishga qaratilgan nazariy va amaliy bilish faoliyati yo‘lidir. Har bir ta’lim metodi muayyan ta’lim usullarini chog‘ishtirish orqali joriy etiladi. [16] Metodik usullarni xilma-xilligi ularni tasniflashga imkon bermaydi, biroq o‘qituvchi faoliyatida tez-tez qo‘llaniladigan usullarni ajratib ko‘rsatish mumkin: Metodik usullar: - Namoyish (ko‘rgazmali, ob’ektiv - tajriba, amaliy va aqliy harakatni namoyish etish, hokazolar -Topshiriq berish 34 -Masalani o‘rganish -Yo‘l-yo‘riq ko‘rsatish Har bir metod ma’lum ta’limiy vazifani muvaffaqiyatli hal etish,qolganlari esa birmuncha samarasiz bo‘lishi mumkin. Universal ta’lim metodlari mavjud emas, shu bois darsda turli ta’lim metodlaridan yoki ularning majmuasidan foydalanish mumkin. Ta’lim metodlarini tanlash quyidagi mezonlari asosida aniqlanadi: 1. didaktik maqsad asosida; 2. ta’lim mazmuni asosida; 3. o‘quvchilarning o‘quv ko‘nikmalarini egallash va rivojlanish darajasi asosida; 4. o‘qituvchining tajribasi va kasbiy tayyorgarlik darajasi asosida.[16] O‘qituvchi tomonidan qo‘llanilayotgan ta’lim metodlari majmuasi boshlang‘ich sinflardan yuqori sinflarga o‘tish asosida o‘zgarib hamda murakkab xususiyat kasb eta boradi. Ushbu jarayonda ayrim metodlarni qo‘llash chastotasi oshsa, ayrim metodlarni qo‘llashga bo‘lgan ehtiyoj kamayadi. Ta’lim metodlaridan foydalanish ko‘lami, holati o‘qituvchining kasbiy tayyorgarligi va mahorati darajasiga bog‘liq holda o‘zgaradi.[11] Didaktikada munozaralarga sabab bo‘layotgan yana bir muhim ob’ekt ta’lim metodlarining tasnifidir. «Ta’lim metodlari tasnifi ularning Ma’lum belgilari bo‘yicha tartibini ifodalovchi tizimdir. Hozirgi vaqtda o‘nlab ta’lim metodlari ma’lum», - ekanligini ta’kidlagan holda I.P.Podlasiy fikrini quyidagicha davom ettiradi, - «Biroq bugungi kunda yetakchi sanaluvchi didaktik g‘oya yagona va o‘zgarmas metodlar majmuini yaratishga intilish samarasiz ekanligini tushunishga yordam beradi. O‘qitish - favqulodda harakatchan, dialektik jarayon. Metodlar tizimi ham bu harakatlanishni aks ettiradigan darajada jo‘shqin bo‘lishi, metodlarni qo‘llash amaliyotidagi doimiy o‘zgarishlarni hisobga olishi kerak.[16] 35 Ta’lim metodlarini tanlash muammosi uzoq davrdan buyon tadqiq qilib kelinmoqda. Biroq tadqiqotlar soni ko‘p bo‘lsada, bu borada yagona to‘xtamgan kelinmagan. Ushbu o‘rinda ta’lim amaliyotida qo‘llanilib kelayotgan metodlar tizimi (tasnifi)ga to‘xtalib o‘tamiz. Ta’lim metodlarining tasnifi asosiy didaktik maqsadlar bo‘yicha tizimlashtiriladi. Masalan: 1.Bilimlarni egallash metodlari. 2. Ko‘nikma va malakalarni shakllantirish metodlari. 3. Bilimlarni qo‘llash metodlari. 4. Nazorat (bilim, ko‘nikma va malakalarni mustahkamlash va tekshirish) metodlari .[ 15] Keltirilgan tasnif «bilimlar manbai» bo‘yicha tizimlashtirilgan metodlar - og‘zaki, ko‘rgazmali va amaliy metodlarni u yoki bu darajada o‘zida mujassamlashtiradi. O‘qitishning ogzaki usullari uch turga: o‘qituvchining hikoyasi, suhbat va maktab ma’ruzasiga ajratiladi. O‘quv materiallarini ogzaki bayon qilish usuli, uning hikoya qilish, tushuntirish va maktab ma’ruzasi kabi turlari quyidagi bir qator didaktik qoida va talablarga asosan qo‘llaniladi. 1.Bayon qilinayotgan materiallar g‘oyaviy jihatdan mazmunli, ilmiy hamda nazariyani amaliyot bilan boglashga q aratilgan bo‘lishi kerak. 2.Bayon qilinayotgan materiallarning tarbiyaviy ahamiyatini to‘g‘ri belgilash orqali o‘quvchilarga tarbiyaviy ta’sir ko’rsatish vositalarini aniqlash va amalga oshirish lozim. 3.Bayon qilishda o‘qituvchining nutqi yagona manba hisoblanadi, uning ravon, tushunarli bo‘lishi xal qiluvchi omildir. Shuning uchun ham muallim o‘quv materialini xis-tuyg’uli ifoda qilib berishi ham nihoyatda katta ahamiyatga egadir. 36 4.Bayon qilish jarayonida o‘qituvchi tomonidan ishlatilgan ta’riflar, qoida va qonunlar kitob matnidan farq qilgan xollarda o‘qituvchi ko’rsatgan ta’riflar yozib olinishi kerak. Suhbat. O‘quvchilar tomonidan bilimlarni o‘zlashtirish jarayoni: ular e’tiboriga havola etilayotgan savolning mohiyatini anglash, mavjud bilimlar va tajribani safarbar qilish, savolga oid ob’ektlarni o‘zaro taqqoslash, puxta o‘ylash va savollarga to‘g‘ri javob tayyorlashdan iborat. O‘qituvchining rahbarligi: mavzuni qo‘yish, savollarni ifodalash, berilgan javoblarni tuzatish, to‘ldirish va umumlashtirish kabi holatlarda namoyon bo‘ladi. Suhbat metodi yordamida bilimlarni o‘zlashtirishda o‘quvchilar mavjud bilimlari va tajribalariga tayanadilar.[ 19] Darslik (umuman, kitob) bilan ishlash (umumlashma va xulosalarni anglash, ularni xotirada saqlashga xizmat qiladi). Bilimlarni o‘zlashtirish manbai bo‘lib bosma matn xizma t qiladi. O‘qituvchining rahbarligi esa topshiriqni ifodalash, faoliyat maqsadini belgilash, o‘quvchilarga darslik bilan ishlashning yangi usullarini o‘rgatish, o‘zlashtirilgan bilimlarning tushunilish va mustahkamlik darajasini tekshirish kabi ko‘rinishlarda aks etadi. Ko‘rgazmali metod namoyish etish, tasvirlash, kuzatuv, ekskursiya kabi shakllarda amalga oshiriladi. Ko‘rgazmalilik-o‘quvchilarning huquqiy ong va huquqiy madaniyatini yuksaltirishda, huquq ta’lim samaradorligini oshirishda muhim ijtimoiy pedagogik tamoyillaridan biridir. Chunki ko‘rgazmalilik huquqiy ta’limning ta’sirchanligi, tushunarli, obrazli bo‘lishiga xizmat qiladi. O‘qitishning ko’rgazmali usullari ikki turda bo‘ladi: 37 1.Aslicha ko’rsatilishi mumkin bo‘lgan buyum va narsalar: o’simliklar va ularning tarkibi, xayvonlar, ma’danlar, kolleksiyalar, asbob va mashinalar, modellar va xokazo. 2.Tasviriy ko’rgazmali materiallar. Tasviriy-ko’rgazmali materiallar ham mazmuni va tuzilish shakliga qarab ikki turga bo‘linadi: a) buyum, narsa, xodisa va voqealarning tasvirini ifodalovchi materiallar-rasm, surat fotosurat, diafilm, kinofilmlar va xokazo; b) buyum, narsa, xodisa va voqealarning biror shartli belgisi orqali ifodalangan simvolik va sxematik tasviriy materiallar – jug’rofiya va tarix kartalari, chizmalar, jadvallar va diagrammalar. Tasviriy-ko’rgazmali materiallarning xar ikkala turi - illyustratsiya materiallari deb ham yuritiladi. Ko‘rgazmali vositalarda milliy bilimlarning talqini beriladi. Ko‘rgazmali vositalar (surat, plakat, reklama roliklari, kompyuter imitatsion modeli (animatsiya) va boshqalar) kechayu-kunduz, yozu-qish “ishlaydi”.[5] O‘quv yurtlari ta’lim yo‘nalishlari o‘quv rejalariga kiritilgan fanlar darsliklar o‘quv jarayonida o‘quvchi yoshlarga huquqiy bilimlarni sistemali ravishda olish uchun imkoniyat yaratadi. Bu esa o‘quvchi yoshlarning huquqiy savodxonligini oshirib, ularni qonunga bo‘lgan hurmatini oshiradi va qonun ustuvorligini ta’minlashda ijobiy rol o‘ynaydi. Mustaqillik yillarida erishilgan yutuqlarni auditoriya va auditoriyadan tashqari mashg‘ulotlarda targ‘ibot-tashviqot qilish orqali o‘quvchi yoshlarni milliy g‘oyani bilishga, o‘quvchilarda milliy g‘urur va iftixor tuyg‘usini shakllantirish imkoniyatlari namoyon qilinadi. Multimediali elektron qo‘llanma ko‘rinishida Vatanimiz ravnaqi, yurtimizning obod tili, turli xil mafkuraviy tahdidlardan ogoh bo‘lish, hamda ushbu sohadagi islohotlarni ekran orqali ko‘rsatish, tushuntirish 38 o‘quvchilarning mafkuraviy immunitetni shakllantirishga, ularning milliy g‘oya fani bo‘yicha bilimlarini yuksakltirishga samarali ta’sir ko‘rsatadi.[13] O‘quvchilarning o‘quv predmetlari bo‘yicha o‘zlashtirish holati va hodisalarni kuzata borib, turli fan o‘qituvchilarining ko‘rsatmalari bo‘yicha ularni qismlarga taqsimlab har bir o‘quvchining o‘ziga xos, o‘xshash va muhim jihatlarini aniqlashga yo‘naltiriladi. Bilimlarni o‘zlashtirish manbai bo‘lib muayyan predmet (yoki jarayon), tajriba, model, haritalar xizmat qiladi. O‘qituvchining rahbarligi kuzatish vazifasini belgilash, uni ma’lum shaxs zimmasiga yuklash, ob’ektni belgilash, umumiy rahbarlikni olib borish, qismlarga ajratish, asosiylarini aniqlash va umumlashtirishdan iboratdir.[15] 2.2 Huquq fanlarini o’qitishda qo’yiladigan zamonaviy talablar Zamonaviy umumta’lim tizimida huquq fanlari bo‘yicha tarbiyaviy ishlarning asosiy shakli dars hisoblanadi. U vaqt sinovidan o‘tib, zamonaviy huquqiy ta’lim tizimiga mosligini isbotladi. Dars - bu jarayonni tashkil etishning dinamik va o‘zgaruvchan shakli, o‘qituvchilar va talabalarning ma’lum bir tarkibining maqsadli o‘zaro ta’siri, shu jumladan mazmuni, shakllari, usullari, o‘quv qo‘llanmalari va huquqiy ta’lim, rivojlanish va tarbiya muammolarini hal qilish uchun tizimli ravishda foydalaniladi. Huquq darsi (dars) - bu o‘qituvchining tashkiliy, tarbiyaviy va tarbiyaviy faoliyatining talabalarning o‘quv va kognitiv faoliyati bilan birlikda bo‘lgan murakkab tizimi. Davlat bilim standartining huquqiy modulining asosiy didaktik birliklarini o‘zlashtirish maqsadlariga erishish, olingan huquqiy bilimlarni amaliyotda qo‘llash ko‘nikmalarini shakllantirishga qaratilgan. Huquq darsini shartli ravishda besh komponentning yaxlit o‘zaro ta’siri nuqtai nazaridan ko‘rib chiqish mumkin. [19] Huquq o‘qituvchisi: • huquqshunoslik, zamonaviy huquq ta’limining asosiy yo‘nalishlari, eruditsiya bo‘yicha bilimlarga ega bo‘lishi; 39 • pedagogik va uslubiy mahorat (murakkab huquqiy materialni etkazish qobiliyati; qulay psixologik muhit va o‘rganish uchun motivatsiya yaratish qobiliyati; hazil tuyg’usiga ega bo‘lish, har qanday savollarga javob berish qobiliyati); • nutq (uning sur’ati, diksiyasi, intensivligi, obrazliligi va emotsionalligi, shuningdek, huquqiy savodxonligi); • o‘qituvchi va talabalar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar uslubi: (avtoritar; demokratik; liberal); • tashqi ko‘rinish. O‘quvchilar: • huquqiy materialni ishlab chiqishdagi faollik va mustaqillik. • o‘rganish ko‘nikmalari va qadriyatlari darajasi; • hamkorlik va jamoada ishlash ko‘nikmalari; • intizom va tashkilotchilik darajasi. O‘quv kurslarining huquqiy mazmuni: • huquqiy axborotning ilmiyligi, ishonchliligi; • mavjudligi (materialning ma’lum bir adresat uchun); • o‘rganilayotgan huquqiy tushunchalarning dolzarbligi va ularning hayot bilan bevosita bog’liqligi; • o‘rganilayotgan huquqiy muammoning yangiligi mavjudligi; • taklif etilayotgan huquqiy axborot miqdorining optimalligi. Maqsad va natija - qo‘yilgan maqsadlarning aniqligi, aniqligi, ixchamligi darajasi (maqsadga erishish mumkin bo‘lishi kerak) va darsning maktab o‘quvchilari yoki talabalarga qonunga o‘rgatish, tarbiyaviy va rivojlantiruvchi ta’siri darajasi. Ta’limning sinf-dars shakli bir qator xususiyatlarga ega: - taxminan bir xil yoshdagi va tayyorgarlik darajasidagi o‘quvchilar doimiy tarkibga ega bo‘lgan sinfni tashkil qiladi; - sinf yagona yillik o‘quv rejasi bo‘yicha va jadval bo‘yicha ish dasturi (tematik rejalashtirish) bo‘yicha ishlaydi; - darsning asosiy birligi darsdir; - dars bir mavzuga bag’ishlangan bo‘lib, barcha o‘quvchilar bir material ustida ishlaydi; - o`quvchilarning darsdagi ishi o`qituvchi tomonidan nazorat qilinadi, u har bir o`quvchini baholaydi. Sinf-dars tizimining afzalliklari: aniq tashkiliy tuzilma, 40 pedagogik jarayonni boshqarishning soddalashtirilganligi, o‘quvchilarning o‘quv jarayonida o‘zaro munosabatda bo‘lishi, o‘qituvchi bilan doimiy aloqada bo‘lishi, o‘qitishning tejamkorligi, o‘qitishning ketma-ketligi. . Sinf tizimining kamchiliklari: o‘rtacha o‘quvchiga e’tibor qaratish, o‘quvchilarning individual xususiyatlarini hisobga olishning qiyinligi, turli yoshdagi o‘quvchilar o‘rtasidagi muloqotning yo‘qligi. Darsning tuzilishi - bu o‘quv jarayonida yuzaga keladigan va uning maqsadli samaradorligini ta’minlaydigan dars elementlari o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirning turli xil variantlari to‘plami. Zamonaviy huquq darsining belgilari: 1. Dars jamiyatning ijtimoiy buyurtmasini bajarishga qaratilishi kerak. 2. O`qituvchi va talabaning barcha faoliyati psixologiya fani va ilg`or pedagogik amaliyotning eng so`nggi yutuqlarini hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerak. 3. Maqsad (o‘rganish, o‘rganish, o‘rganish, o‘zlashtirish, o‘zlashtirish, xatolar sonini kamaytirish va boshqalar) va ko‘p qirrali bilish, rivojlantiruvchi, tarbiyaviy vazifalarning mavjudligi. 4. O‘qitishda faollik yondashuvi (“siz qancha kam gapirsangiz va o‘quvchilaringiz qancha ko‘p gapirsa, siz o‘qituvchi sifatida shunchalik samarali bo‘lasiz”). 5. O`quv jarayonida o`quvchilarning bilish faoliyatini faollashtirish. 6. O‘quv mazmunini optimallashtirish. 7. O`quvchilarning bilim, ko`nikma va malakalarini shakllantirishning birligi. 8. O`quv vazifalarini ajratib olish va darsda turli o`quv vaziyatlarini yaratish. 9. Tezkor fikr-mulohaza. 10. Darsning yuqori, ammo amalga oshirilishi mumkin bo‘lgan tezligi. 11. Darsda hissiy yuksalish. 12. O‘qituvchi va talaba mehnatini ilmiy tashkil etishning mavjudligi. 13. Qulay psixologik mikroiqlimning mavjudligi. Zamonaviy huquq darsining asosiy bosqichlari. 1. O`quvchilarning darsga tashqi va ichki (psixologik) tayyorgarligi bilan tavsiflanadigan tashkiliy moment. 41 2. Uy vazifasini tekshirish. 3. Talabalarning yangi mavzuga tayyorlanish bilim va malakalarini tekshirish. 4. O`quvchilar oldiga dars maqsadini qo`yish. 5. Yangi axborotni idrok etish va tushunishni tashkil etish. 6. Model bo‘yicha ma’lumot va mashqlarni takrorlash orqali faoliyat usullarini o‘zlashtirishni tashkil etish. 7. Ilgari olingan bilim va ko‘nikmalar asosida qurilgan muammoli vazifalarni hal qilish orqali bilimlarni ijodiy qo‘llash va o‘zlashtirish, faoliyat usullarini ishlab chiqish. 8. Darsda o`rganilganlarni umumlashtirish va uni ilgari olingan bilimlar tizimiga kiritish. 9. O`qituvchi va o`quvchilar tomonidan olib boriladigan o`quv faoliyati natijalarini nazorat qilish, bilimlarni baholash. 10. Keyingi dars uchun uy vazifasi. 11. Darsni yakunlash. Sinf-dars shakli o‘quvchilarning o‘zaro ta’lim, jamoaviy faoliyat, raqobat, ta’lim va rivojlanish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratadi. Ushbu shaklni amalga oshirish uchun majburiy talablar ilgari suriladi. [22] Zamonaviy huquq darsiga qo‘yiladigan didaktik talablar: • umumiy ta’lim vazifalari va ularning tarkibiy elementlarini aniq shakllantirish, ularning rivojlanish va tarbiyaviy vazifalar bilan bog’liqligi. Darslarning umumiy tizimidagi o`rnini aniqlash; • o‘quvchilarning tayyorgarlik darajasi va tayyorgarligini hisobga olgan holda o‘quv rejasi talablari va dars maqsadlariga muvofiq darsning optimal mazmunini aniqlash; • darsda ham, uning alohida bosqichlarida ham o‘quvchilar tomonidan ilmiy bilimlarni o‘zlashtirish darajasini, ko‘nikma va malakalarning shakllanishini bashorat qilishdan iboratdir.[7] Xulosa. Umuman olganda, huquqshunoslikning boshqa fanlar bilan fanlararo aloqalarini rivojlantirish tegishli fanlardan tayyor bilimlarni olish va ularni yuridik tadqiqotlarda to'g'ridan-to'g'ri ishlatish oson emas, balki kognitiv 42 tajriba va boshqa fanlarning yutuqlarini hisobga olgan holda o'ziga xos huquqiy bilimlarni takomillashtirish va chuqurlashtirishning ijodiy jarayoni. Faqatgina bunday yo'l huquqiy fikrning haqiqiy chuqurlashishi va rivojlanishiga, huquqiy bilimlarning boyitilishiga va o'sishiga olib kelishi mumkin. Mahalliy yurisprudensiya bu borada ko'p ish qilishi kerak. Shu bilan birga, zamonaviy ilm-fan va xorijiy huquqshunoslikning yutuqlari va rivojlanish tendentsiyalarini, shuningdek Rossiyada paydo bo'layotgan postsovet huquqshunosligining tajribasi, xususiyatlari va o'ziga xos vazifalarini hisobga olish kerak. Gap mohiyatan majburiy-buyruqli huquqiy tushunish va dunyoqarash nuqtai nazaridan davlat va huquqning yo'q bo'lib ketishiga singib ketgan avvalgi kommunistik mafkuraviy huquqshunoslikdan huquqiy huquqiy tushunchaning u yoki bu shakliga (variantiga) yo'naltirilgan yangi huquqshunoslik kontseptsiyasiga o'tish, inson huquqlari va erkinliklarining asl huquqiy ma'nosini, qadr-qimmatini va ajralmas xususiyatini tan olish, zarur huquqiy asoslar. va konstitutsiyaviy tuzum, fuqarolik jamiyati, huquqiy davlat va huquqiy qonunning xususiyatlari. Prezidentimizning 2020 yil 29 apreldagi “O'zbekiston Respublikasida yuridik ta'lim va fanni tubdan takomillashtirish bo'yicha qo'shimcha chora- tadbirlar to'g'risida”gi farmoni va Vazirlar Mahkamasining 2020 yil 30 oktyabrdagi “O'zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi tizimida Davlat va huquq institutining faoliyatini tashkil etish to'g'risida”gi qaroriga asosan Davlat va huquq instituti o'z faoliyatini boshladi.[22] Davlat va huquq instituti – O'zbekistonda davlatchilik asoslarini takomillashtirish, huquq tizimini isloh qilish va siyosiy-huquqiy ta'limotlarni targ'ib qilish sohasida fundamental va amaliy tadqiqotlarni amalga oshiradigan ilmiy muassasadir. Institutning muvaffaqiyatli faoliyati mamlakatimizda yuridik ta'lim va fanni tubdan takomillashtirishda katta ahmiyatga ega. Ochiq aytish kerakki, yuridik kadrlarni tayyorlash sohasida raqobatning mavjud emasligi hududlardagi iqtidorli yoshlar uchun teng ta'lim olish imkoniyatlarini bir qadar cheklayotgandi. Shu ma'noda, Davlat va huquq institutiga milliy yuridik 43 ta'lim raqobatbardoshligini oshirish, huquqshunoslik yo'nalishida faoliyat yuritadigan ilmiy- tadqiqot va ta'lim muassasalariga beriladigan imtiyozlardan foydalanish mexanizmlarini takomillashtirish bo'yicha tavsiyalar ishlab chiqishda ishtirok etish imkoni berilgani juda muhim. Hozirgi kunda Davlat va huquq instituti nafaqat huquq sohasidagi olimlarni, balki barcha huquqshunoslarni birlashtirishga xizmat qilmoqda. Yurtimiz huquqshunoslari tomonidan bu yerda o'zaro hamkorlikda ilmiy anjumanlar tashkil qilinayotgani, jamoaviy va individual monografiyalar tayyorlash bo'yicha jadal amaliy qadamlar qo'yilayotgani bu fikrni yaqqol tasdiqlaydi. Aslida ham, Davlat va huquq instituti tashkil etilgani timsolida yurtimiz olimlari jamoasining katta orzularidan biri ushaldi. Bu, o'z navbatida, zamonaviy talablar, ilg'or xalqaro yuridik tajriba va mehnat bozori ehtiyojlari asosida yuqori malakali, ijodiy fikrlaydigan, halol kadrlar tayyorlashni ta'minlash imkonini bermoqda. Fanlar akademiyasi Prezidiumi qarori bilan O'zbekiston Respublikasida yuridik fanlarni rivojlantirish bo'yicha Muvofiqlashtiruvchi kengash ham tashkil etildi. Shu o'rinda yuridik fanlarni rivojlantirish borasida Muvofiqlashtiruvchi kengash atrofida jipslashgan huquqshunoslarning mazkur sohaga qo'shayotgan hissasi nimadan iborat bo'lmoqda, degan savol tug'ilishi tabiiy. Muvofiqlashtiruvchi kengash asosan ilmiy tadqiqotlarni o'tkazish, ilmiy va ilmiy- pedagogik kadrlarni tayyorlashni takomillashtirish, ilmiy tadqiqotlarning asosiy yo'nalishlarini shakllantirish va amalga oshirishning dolzarb muammolari bo'yicha tavsiyalar berish hamda tadqiqot mavzularini ishlab chiqish bilan shug'ullanadi. Uning vazifalariga, jumladan:  O'zbekiston Fanlar akademiyasi tizimidagi Davlat va huquq instituti ilmiy tadqiqotlarining asosiy yo'nalishlarini shakllantirish va amalga oshirishning dolzarb muammolari bo'yicha tadqiqot mavzularini ishlab chiqish va tashkil etishda har tomonlama yordam berish; 44  qonun va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari, ilmiy-tadqiqot ishlari rejalarining ekspertizasini o'tkazish;  jamiyat uchun dolzarb ilmiy-huquqiy muammolarni muhokama qilish va tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan respublika va jahon miqyosidagi ilmiy tadbirlar, xususan, konferentsiyalar, simpoziumlar, seminarlar o'tkazish loyihasiga taklif berish;  yuridik va boshqa tutash sohalarda ilmiy-tadqiqotlarni amalga oshiruvchi olimlar, izlanuvchilar, aspirantlar va doktorantlarni ilmiy-tadqiqot ishlariga jalb qilish kabi ishlar kiradi. O'tgan qisqa davrda quyidagi birlamchi vazifalar Muvofiqlashtiruvchi kengash a'zolarining diqqat markazida bo'ldi: birinchidan – Davlat va huquq instituti bo'limlari, sektorlari va boshqa ilmiy tuzilmalarining ilmiy faoliyati bilan bog'liq innovatsion yo'nalishlarni qo'llab- quvvatlash va rivojlantirish; ikkinchidan – ilmiy ishlanmalarni davlat organlari, nodavlat tashkilotlari amaliyotiga, shuningdek yuridik oliy ta'lim muassasalarining o'quv jarayonida tatbiq etishga yordam berish; uchinchidan – rivojlangan xorijiy davlatlarning yetakchi ta'lim va ilmiy muassasalari bilan hamkorlikni, qo'shma huquqiy tadqiqotlarni, professor- o'qituvchilar va talabalar o'zaro almashinuvini faollashtirish; to'rtinchidan – davlat va huquq sohasida ilmiy va innovatsion tadqiqotlar yo'nalishi va ro'yxatini shakllantirish; beshinchidan – oliy ta'lim va ilmiy muassasalarga kadrlar tayyorlashga yuridik sohada chop etilayotgan adabiyotlar va darsliklar bilan ko'maklashish. Hozirgi kunda Davlat va huquq instituti huzuridagi Muvofiqlashtiruvchi kengash ilmiy tadqiqotlarni o ' tkazish , ilmiy va ilmiy - pedagogik kadrlarni tayyorlashni takomillashtirish , ilmiy tadqiqotlarning asosiy yo ' nalishlarini shakllantirish va amalga oshirishning dolzarb muammolari bo ' yicha tavsi yalar 45 berish hamda tadqiqot mavzularini ishlab chiqish bilan bog ' liq ishlarni izchil bajarmoqda . XULOSA Shu bilan birga , yuridik ta ' lim va fanni rivojlantirish – mamlakatimizda amalga oshirilayotgan shiddatli ijtimoiy - iqtisodiy va siyosiy - huquqiy islohotlar samarasini ta ' minlash , keyingi istiqbollarini belgilashning hal qiluvchi omillaridan hisoblanadi . Zero, davlatchilikning bosh mezoni qonun va adolat ustuvorligidir. Holbuki shunday ekan, davlat qonunlar asosida qurilmas va jamiyat hayotida adolat tamoyillari ta'minlanmas ekan, uning kelajagi ham bo'lmaydi. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati 1. Abdullayev A.X. Yuridik ta’limning metodologik asoslari. - Toshkent: TDYUU, 2018. - 248 b. 2. Ahmadov J.Z. Yuridik fanlarni o‘qitish metodikasi. - Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi, 2016. - 192 b. 3. Boboqulov I.I. Yuridik ta’lim jarayonida innovatsion texnologiyalardan foydalanish. - Toshkent: TDYUU, 2020. - 176 b. 4. Davlat va huquq nazariyasi. Darslik. H.T. О dilq о riyev, I.T.Tulteev va b о shq. Pr о f. X.T. О dilq о riyev tahriri о stida. –T.: «Sharq», 2009. –528 b. 5. Jo‘rayev N.S. Yuridik fanlarni o‘qitishda interfaol usullarni qo‘llash. - Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi, 2019. - 160 b. 46 6. Mamatov M.X. Yuridik ta’lim metodikasi: muammo va yechimlar. - Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi, 2022. - 240 b. 7. Mavlonov A., Abdalova S., Allamberganova M., Ilyasova Z. O’quv mashg’ulotlarini tashkil etishda ta’lim texnologiyalari. O’quv qo’llanma. T.: “Tafakkur bo’stoni”, 2013yil 142 b 8. Mirhamid о v M. O‘zbekist о n: dem о kratik huquqiy davlat va fuqar о lik jamiyati qurish yo‘lida. –T.: «Universitet», 2003.4. Prognostik. Huquqiy ta'lim, shaxsning huquqiy madaniyatini shakllantirish muammolarini hal qilishning bir qismi sifatida ushbu funktsiya o'quv modellari shaklida o'quv jarayonining mumkin bo'lgan natijasini oldindan ko'rish va ularga erishish yo'llarini sozlash imkonini beradi. 9. Mirzayev B.M. Yuridik fanlarni o‘qitishda integratsiyalashgan yondashuv. - Toshkent: TDYUU, 2020. - 192 b. 10. Muminov F.A. Yuridik ta’limda keys-stadi usulini qo‘llash. - Toshkent: TDYUU, 2019. - 168 b. 11. Munavvarov A.K Pedagogika.T.:, “O‘qituvchi”, 1996 2. O.Karimova. “Huquq ta’limini o’qitish metodikasi” T.: “O’zbekiston” 2011 yil. 3. Islomov Z.M. Huquq tushunchasi, mohiyati, ijtimoiy vazifasi. –T.: TDYUI, 2004. 12. Otaxo‘jayev F.M. Yuridik fanlarni o‘qitishda talabalarning mustaqil ishlarini tashkil etish. - Toshkent: TDYUU, 2017. - 176 b. 13. Qodirov A.A. Yuridik fanlarni o‘qitishda axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish. - Toshkent: TDYUU, 2018. - 184 b. 14. Sayfullayev I.S. Yuridik ta’limda innovatsion yondashuvlar. - Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi, 2020. - 192 b 15. To‘raqulov N.N. Yuridik fanlarni o‘qitishda amaliy mashg‘ulotlarni tashkil etish metodikasi. - Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi, 2018. - 184 b. 47 16. Urumov A.V. "Davlat va huquq nazariyasi" fanini o'qitishning didaktik tamoyillari / Urumov A. V. // Yuridik ta'lim va fan.-2010. - N 3.-S. 25-29. 17. Xoliqov A.G‘. Yuridik fanlarni o‘qitishda talabalarning bilimlarini baholash metodlari. - Toshkent: TDYUU, 2021. - 208 b. 18. O’zbekiston Respublikasining ”Ta’lim To’g’risida’’gi Qonuni 19. G‘aniyev A.G‘. Yuridik ta’lim metodologiyasi. - Toshkent: TDYUU, 2017. - 224 b. 20. Shermuhamedov A.T. Yuridik ta’limda xalqaro tajribalar. - Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi, 2017. - 176 b. III. Internet saytlari: 21. www.lex.uz 22. www.norma.uz. 48

Huquq fanlarini o’qitishning  metodi va klafikatsiyasi 

 

Mundarija:

Kirish…………………………………………………………………........3

I.Bob. Huquq fanlari bo’yicha yaratilgan Davlat Ta'lim Standartlari......

1.1 Huquq fanlarini o’qitishning  metodikasi asosiy maqsad va vazifalari …………………………………………………………….........12

1.2 Huquq fanlarini o’qitishning  metodlaridan to’g’ri foydalanish mexanizmlari……………………………………………………………...25

II.Bob. Huquq fanlarini o’qitishning  metodi va klafikatsiyasi…………..

2.1 Ko’rgazmali metodlardan foydalanish……………………………...35

2.2 Huquq fanlarini o’qitishda qo’yiladigan zamonaviy talablar……..39

Xulosa……………………………………………………………………...43

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati……………………………………...47

Купить