Huquq ijodkorligi tushunchasi, turlari, funksiyalari - Юриспруденция - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	57.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	30 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Юриспруденция

Huquq ijodkorligi tushunchasi, turlari, funksiyalari

Купить

REJA: KIRISH………………………………………………………..2 II Asosiy qism 1.Huquq ijodkorligi tushunchasi, turlari, funksiyalari va prinsiplari……………………………………………………...4 2.Huquq ijodkorligi-huquq yaratishning murakkab jarayoni….9 3. Qonun ijodlorligi jarayoni:tushunchasi, prinsiplari, bosqichlari …………………………………………………….10 4.Huquq va qonun ijodkorligi jarayonida qonunchilik va yuridik texnikaning roli.……………………………………………….28 5.O’zbekistonda qonun ijodkorligi jarayonining o’ziga xos xususiyatlari……………….......................................................31 III Xulosa………………………………………………………....32 IV Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati……………………….35 Kirish 1

O’zbekiston Republikasi Konstitutsiyasining 83-moddasiga ko’ra, qonunchilik tashabbusi huquqiga O’zbekiston Respublikasi Prezidenti, o’z davlat hokimiyatining oliy vakillik organi orqali Qoraqlpog’iston Respublikasi, O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi deputatlari, O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy sudi, O’zbekiston Respublikasining Oliy sudi, Oliy xo’jalik sudi, Bosh prokurori egadirlar va bu huquq qonunchilik tashabbusi huquq subyektlari tomonidan qonun loyhasini O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga kiritish orqali amalga oshiriladi. Bu norma qonunchilik tashabbusi subyektlariga jamiyatdagi ijtimoiy munosabatlarni tartibga solinishi kerak bo’lgan jihatlarini yana bir-bor e’tib

kimlarga tegishli ekanligi haqidagi savollarga quydagicha javoblar berilgan. Qonun chiqarish jarayonidagi eng muhim bosqich hisoblangan qonunchilik tashabbusini amalga oshirish to’g’risida tasavvurga ega bo’lish uchun, birinchi navbatta, uning mohiyatiga etibor qaratish o’rinli. “Qonunchilik tashabbusi huquqi” deganda,Konstitutsiyada belgilangan davlar organlari, tashkilotlar va shaxslarning qonun chiqaruvchi organga qonunchilikka oid qonun loyihasini taqdim etishdan iborat subyektiv huquqi tushuniladi. 2 Keyingi 5 yil mobynida qonunchilik palatasiga taqdim etilgan 497 ta qonun loyihasidan atigi 44 tasi deputatlar tashabbusi bilan, 42 tasi esa bevosita O’zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan taqdim etilgan,160 ta qonun loyihasi esa mamlakatimiz hukumati tomonidan kiritilgan. 3 Shu mu

Huquq ijod etish davlatning yuridik normalar yaratishga qaratilgan maxsus faoliyatidir.Davlat mazkur faoliyat orqali xalqning mushtarak irodasini qonun darajasida ifoda etadi,ijtimoiy boshqaruv va siyosiy rahbarlikni amalga oshiradi.Bu faoliyat natijasida jamiyatda harakatlanuvchi bir butun va ichki mutanosiblikka ega bo’lgan,ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishga qaratilgan umummajburiy huquqiy normalar vujudga keltiriladi.Huquq normalarining yaratilishi,yuridik kuchi,shakli,quyidan yuqoriga bo’ysunishi munosabatlari davlatning huquq ijodkorligi funksiyasi bilan bevosita bog’liqdir. Huquq ijodkorligi-vakolatli davlat organlarining normativ-huquqiy aktlarni yaratish,ularga o’zgartirish kiritish yoki bekor qilishga qaratilgan faoliyatdir. Huquq ijodkorligi faoliyati nafaqat yangi huquqi

1.Xalqning bevosita huquq ijodkorligi. Xalq tomonidan amalga oshiriladigan huquq ijodkorligining eng yorqin ifodasi referendum- davlat va jamiyat hayotining o’ta muhim masalalari bo’yicha umumxalq ovoz berishidir.Referendum huquq ijod etishning alohida shakli sifatida xalqning o’z irodasini bevosita bayon etishidir.Bu huquqiy normalar yaratishning o’ta nufuzli turi bo’lib,referendum natijalari davlat hokimiyat organlarining biron-bir tarzdagi tasdiqlashiga muhtoj emas.Referendum yo’li bilan qabul qilingan hujjat mamlakat hududida oliy yuridik kuchga ega bo’ladi va faqat referendum orqali bekor qilinishi yoki o’zgartilishi mumkin(O’zbekiston Respublikasi “Referendum to’g’risida”gi qonunning 1- moddasi).U qat’iy irodaviy mazmundagi siyosiy-yuridik institutdir.Mohiyatiga e’tibor bersak,refere

Mansabdor shaxs-davlat hokimiyat yoki boshqaruv organida yoxud nodavlat tashkilotida muyyan lavozimni egallagan,unga yuklangan vazifalarni bajarish uchun huquqiy hujjatlar qabul qilish va amalga oshirish vakolatiga ega bo’lgan shaxsdir. Mansabdor shaxsnig normativ-huquqiy hujjatlar loyihasini tayyorlash va uni qabul qilish bo’yicha faoliyati huquq ijodkorligi hisoblanadi.Biroq uning huquqni qo’llash bilan bog’liq xatti-harakati huquq ijodkorlik faoliyati doirasiga kirmaydi. Huquq ijodkorligi jarayoniga turli-tuman hayotiy vaziyatlar, ijtimoiy omillar jiddiy ta’sir ko’rsatadi.Ijtimoiy omillar huquqiy tartibga solish ehtiyojini aniqlashga,huquqiy hujjat loyihasini tayyorlashga,qonunchilik hujjati loyihasini muhokama qilish va qabul qilishga,pirovardida uning mazmuniga u yoki bu tarzda ta’sir

Huquq ijodkorligining xalqchilligi. Demokratik davlat o’zining qonun ijodkorligi,huquq yaratish faoliyatida o’z xalqi bilan mustahkam bog’liq va chambarchas aloqador bo’lishi lozim.Xalq davlat hokimiyatining birdan-bir manbayi ekanligini hisobga olgan holda,davlat,uning organlari huquq yaratish chog’ida xalq manfaati va ehtiyojlaridan kelib chiqishi mantiqiy holdir.Bu prinsip haqida gap ketganda,normativ-huquqiy hujjatlarda demokratik OAVlar vositasida xalqning tabiatini,fazilatlarini,mentalitetini,ruhini aks ettirish g’oyatda muhim.Xalqning bunday ijodkorlikda bevosita va bilvosita ishtiroki demokratiyaning asosiy talabidir.Ushbu prinsip qonunchilik hujjatlarini yaratishda xalqning,xalq vakillarining(deputatlar va senatorlarning),jamoat birlashmalari va nodavlat tashkilotlar,siyosiy part

ishga tushadi.Bunday hollarda Konstitutsiyaviy sud o’zining tegishli xulosasini chiqaradi va g’ayrikonstitutsiyaviy hujjatni harakatdan to’xtatadi. Huquq ijodkorligining oshkoraligi. Normativ-huquqiy hujjatlarda fuqarolarning huquq va majburiyatlari mustahkamlanadi.Fuqarolar huquq normalari tomonidan o’zlariga qo’yilayotgan talablardan xabardor bo’lish va ular haqida bilim olish imkonoyatlariga ega bo’lishlari kerak. Normativ-huquqiy hujjatlarni oshkor qilishning asosiy vositasi ularni ommaviy axborot vositalari orqali e’lon qilishdir.O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 84-moddasiga ko’ra: “Qabul qilingan qonunlarning va boshqa normativ hujjatlarning matbuotda e’lon qilinishi ular qo’llanishining majburiy shartidir.”Bu prinsip 1989-yil15-yanvardagi Vena uchrashuvi Yakuniy hujjatid

2.Huquq ijodkorligi-huquq yaratishning murakkab jarayoni. Huquq ijodkorligi jarayonida yangi huquqiy normalar ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi.Bunda birinchi navbatda,davlat faoliyatining belgilangan vazifalari huquqda o’z ifodasini topadi. Albatta,davlat funksiyalari haqida gap ketganda,avvalo,ularni amalga oshirish shakllarini hamda ulardan biri sifatida-jamiyatga davlat rahbarligi ko’rinishlaridan biri bo’lgan huquq ijodkorligi yoki qonun ijodkorligi haqida to’xtalib o’tish maqsadga muvofiq.Binobarin,davlatning vazifasi,tipi, davlat hokimiyatining amalga oshirish va tashkil etish shakllaridan qat’iy nazar,huquq ijodkorligi davlat tomonidan amalga oshiriladi. Shuning uchun ham huquq ijodkorligi-jamiyat va davlatning huquqiy ehtiyojlarini aniqlash va baholash,vakolatli subyektlarning huq

Qonun ijodkorligi- huquq ijodkorligining eng muhim shaklidir.Qonun davlat hokimiyatining maxsus faoliyati mahsuli sifatida vujudga keladi.Davlat amrining oliy ifodasi bo’lmish qonun hokimiyatning alohida vakolatli organi tomonidan amalga oshiriladigan murakkab jarayon natijasida yaratiladi. Qonun ijodkorligi- vakolatli davlat vakillik organining qonunlar loyihasini ishlab chiqish va qabul qilishga qaratilgan,aniq maqsadga yo’naltirilgan irodaviy faoliyat.Davlat qonunchilik faoliyati orqali siyosiy,iqtisodiy,ijtimoiy-madaniy va mafkuraviy hayotning hamma sohalaridagi eng muhim masalalarni hal etishga qaratilgan normativ-huuquqiy hujjatlar yaratadi.Qonun ijod etishning mohiyati shundaki,unda hokimiyatning vakolatli vakillik organi(referendumda bevosita xalq) davlat irodasini qonun darajasiga

Qonun qabul qilishda ijtimoiy adolat prinsipi ustunlik qilishi kerak.Aynan odillik qonun hal etayotgan muammoni yechishning,ijtimoiy munosabatni tartibga solishning asosiy mezoni bo’lishi kerak. Qonun loyihalalarini umumxalq muhokamasiga havola etish prinsipi .u qonun ijodkorligining demokratik asosda tashkil etilganligidan dalolatdir.Jamiyatning umumiy taqdiriga dahldor muhim qonunlarning loyihalarinigina umumxalq muhokamasiga chiqarish maqsadga muvofiqdir. Joriy qonunchilik hujjatlarining Konstitutsiyaga qat’iy mos bo’lishiga erishish talab etiladi.Shu bois Konstitutsiyaning,undan so’ng esa, qonunlarning ustunligi prinsipini sobitqadamlik bilan hayotga joriy etish zarur. Qonun chiqaruvchi idoraning faoliyatida qonuniylik prinsipi muhim o’rin tutadi.Bu prinsip qonun chiqaruvchi organ uchu

mazmunini jiddiy o’zgartirib yuboradi.Shu bois,qonun ijod etish jarayonini ikki palatali parlament ta’sis etilishi nuqtai nazaridan tahlil qilamiz. Qonun ijodkorligi jarayonining muhim xususiyati shundaki,uning mazmunini tashkil etuvchi harakatkatlar va ularni amalga oshirish tartibi Konstitutsiyada belgilab qo’yilgan.Qonun yaratish munosabatlari,bu munosabatlarda ishtirok etadigan subyektlarning huquq va majburiyatlarini belgilovchi moddiy huquq qoidalari tegishli protsessual normalar orqali hayotga joriy etiladi.Agar moddiy huquqni tahlil etishning alohida tartibi o’rnatilmagan bo’lsa,u yuridik nuqtai nazaridan yaroqsizdir. Qonun ijodkorligi jarayoni, birinchidan ,qonunni mazmunan tayyorlashni ta’minlovchi o’zaro aloqador institutlar tizimini belgilashdan; ikkinchidan ,xalq irodasini,jam

1.Qonunchilik tashabbusi; 2.Qonun loyihasini muhokama qilish; 3.Qonunni qabul qilish; 4.Qonunni ma’qullash; 5.Qonunni imzolash va e’lon qilish. 1)Qonunchilik tashabbusi - muayyan organlar,nodavlat tashkilotlar va mansabdor shaxslarning qonun chiqarish masalasini qo’yish va ularning loyihalarini ko’rib chiqish uchun qonun chiqaruvchi organga taqdim etish huquqidir. Qonunchilik tashabbusi Konstitutsiyada belgilangan vakolatli organlar,tashkilotlar va shaxslar tomonidan muayyan qonun loyihasini yoki yangi qonun qabul qilish to’g’risida,shuningdek amaldagi qonunni o’gartirish yoki bekor qilish to’g’risidagi taklifni Oliy Majlis e’tiboriga taqdim etilishi va parlamentning bu masalani belgilangan tartibda ko’rib chiqish haqida tegishli qaror qabul qilishidir. Qonunchilik tashabbusi subyektlari O

2)Qonun loyihasini muhokama qilish - qonun ijod etish jarayonining alohida muhim bosqichi.Bu bosqichda qonun loyihasi parlamentga taqdim etilib,u sessiya kun tartibiga kiritilgach boshlanadi.Qonu loyihasi ikki xil shalda muhokama qilinadi. Birinchi holda ,qonun loyihasi parlament sessiyasida mukoma etiladi. ikkinchi holda ,jamiyat hayotining o’ta muhim masalalasiga oid qonunlar loyihasi parlament qarori bilan umumxalq muhokamasiga chiqarilishi mumkin.Barcha qonun loyihalarini umxalq muhokamasiga qo’yish majburiy qoida emas.Umuxalq muhokamalari qonunchilik tajribasida keng qo’llanilayotgan demokratik institutdir. Umumxalq muhokamasi -o’z mohiyati-e’tiboriga ko’ra qonun loyihasi yuzasidan xalq bilan bevosiya kengashuv,maslahatlashuvdir.Bu tadbir xalq ommasi tajribasini mujassamlashtirish,ja

 o’zgartirish va qo’shimchalar kiritish to’g’risida,shuningdek,qonun loyihasi kiritilishi bilan bog’liq qonunlarni o’z kuchini yo’qotgan deb topish to’g’risida qonun loyihasi;  o’zgartirilishi, qo’shimchalar kiritilishi, o’z kuchini yo’qotgan deb topilishi yoki qabul qilinishi lozim bo’lgan qonunosti hujjatlarining ro’yhati; moddiy xarajatlarni talab qiladigan qonun loyihalari uchun moliyaviy-iqtisodiy asoslar; davlat daromadlarini kamaytirish yoki davlat xarajatlarini ko’paytirish,shuningdek,Davlat budjeti moddalari bo’yicha o’zgartirishlarni nazarda tutuvchi qonun loyihalari yuzasidan O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi xulosasi. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining xulosasi bo’lmagan taqdirda, qonun loyihasi qonunchilik tashabbusi tashabbusi huquqi subyektiga qaytar

Ma’sul qo’mitaning qonun loyixasini Qonunchilik palatasi ko’rib chiqishi uchun qabul qilish mumkunligi yoki uni qonunchilik tashabbusi huquqi subyektiga qaytarish zarurligi to’g’risida o’n to’rt kun ichida Kengash muhokamasiga taqdim etiladi. (“O’z Res.Qonunchilik Palatasi Reglamenti”115-modda) Kengash mas’ul qo’mitaning xulosasi asosida qonun loyihasini Qonunchilik palatasi ko’rib chiqishi uchun qabul qilish to’g’risida yoki u belgilangan talablarga muvofiq bo’lsa,uni qonunchilik tashabussi huquqi subyektiga qaytarish haqida qaror qabul qiladi.Aniqlangan kamchiliklar bartaraf etilganidan keyin qonun loyixasi Qonunchilik palatasi ko’rib chiqishi uchun yangidan kiritilishi mumkin. Agar tegishli masala bo’yicha qonun loyihasi Qonunchilik palatasi tomonidan birinchi o’qishda qabul qilingan bo

Qonunchilik palatasi devonining yuridik bo’limi Kengashning yoki mas’ul qo’mitaning topshirig’iga binoan ular belgilangan muddat ichida Qonun loyihasining huquqiy ekspertizasini tashkil etadi. Qonunchilik palatasi devonning yuridik bo’limi Qonun loyihasining huquqiy ekspertizasi natijalari asosida xulosa tayyorlaydi,xulosada quyidagi savollarga javoblar berilishi kerak: -qonun loyihasi O’zbekiston Respublikasi Konstitutyasiga va O’zbekiston Respublikasining qonunlariga muvofiqmi yoki nomuvofiqmi? Agar xulosada qonun loyihasining O’zbekiston Respublikasi Konstitutyasiga yoki O’zbekiston Respublikasi qonunlariga nomuvofiqligi aniqlangan bo’lsa,qonun loyihasining qaysi qonun hujjatiga nomuvofligi va bu nomuvofiqlik nimada aks etishi ko’rsatilishi kerak: Qonun loyihasining ichki mantiqi buzul

Qomitalarning majlislarida xulosalar,fikrlar,takliflar va mulohazalar bildirish uchun qonun loyihasi yuborilgan davlar organlari va nodavlat notijorat tashkilotlarining,ilmiy muassasalarning vakillari,mutaxasisilar va olimlar taklifga binoan qatnashishlari mumkin.( “O’z Res.Qonunchilik Palatasi Reglamenti”120- modda) Qonunchilik palatasi tomonidan birinchi o’qishda ko’rib chiqish uchun tayyorlangan qonun doirasi va unga doir materiallar Qonunchilik palatasi muhokamasiga kiritish uchun mas’ul qo’mita tomonidan Kengashga yuboriladi. Agar Kengash tomonidan boshqa muddat belgilangan bo’lmasa,mas’ul qo’mita qonun loyihasiniolgan kundan e’tiboran ikki oy ichida: Qonun loyihasini Qonunchilik palatasi birinchi o’qishda ko’rib chiqishi kiritish to’g’risidagi Kengash qarorining loyihasini: Mas’ul qo

Oliy Majlis Qonunchilik palatasi Spikeri qonun loyihasi dastlabki tarzda ko’rib chiqish uchun mas’ul qo’mita tayinlaydi.Mas’ul qo’mita yig’ilishida qonun loyihasi dastlabki ravishda ko’rib chiqiladi.Mas’ul qo’mita qonun loyihasini ko’rib chiqishga qabul qilish yoki qonunchilik tashabbusi huquqiga qaytarish to’g’risiga Oliy Majlisning qarori loyihasini tayyorlaydi. 3)Qonunni muhokama qilish- bu bosqich siyosiy ahamiyatga ega bo’lgan bosqich bo’lib,uning mas’uliyatliligi shundaki,bunda qonun loyihasiga rasmiy yuridik kuch baxsh etiladi,u qonunga aylanadi. O’zbekiston Respublikasining qonunlari ikki yo’l bilan qabul qilinadi: birinchi- qonunning O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilinishi va Senat tomonidan ma’qullanishi; ikkinchi -qonunni umumxalq

Qonun loyihasining muhokamasi tugaganidan keyin qonun loyihasini birinchi o’qishda qabul qilish to’g’risidagi taklif ovozga qo’yiladi.Agar ovoz berish yakunlariga binoan qonun loyihasini birinchi o’qishda qabul qilish to’g’risidagi taklif zarur ovozlar sonini to’plamasa,qonun loyihasi qo’shimcha ovoz berish o’tkazmagan holda rad etilgan hisoblanadi.Rad etilgan qonun loyihasi keyinchalik ko’rib chiqilimaydi va u qonunchilik tashabbusi huquqi subyektiga qaytariladi. ( “O’z Res.Qonunchilik Palatasi Reglamenti”126-modda). Muqobil qonun loyihalari kiritiliganida Qonunchilik palatasi har bir qonun loyihasi bo’yicha alohida-alohida ovoz berish orqali berish orqali ularni bir vaqtda ko’rib chiqadi.Agar alohida-alohida ovoz berish yakunlariga ko’ra qonun loyihalarining bir nechtasi ularni qabul qi

belgilanadi. Qonunchilik palatasi birinchi o’qishda qabul qilingan qonun loyihasini umumxalq muhokamasiga qo’yish to’g’risida qaror qabul qilishi mumkin. Qonunchilik palatasining qonun loyihasini birinchi o’qishda qabul qilish to’g’risidagi qarori besh kun ichida qonun loyihasini kiritgan qonunchilik tashabbusi huquqi subyektiga yuboriladi. Qonun loyihasi birinchi o’qishda qabul qilingan taqdirda Qonunchilik palatasi majlisida raislik qiluvchi,ikkinchi va uchinchi o’qish tartib-taomillarini istisno qiligan holda,mas’ul qo’mitaning qonuni qabul qilish to’g’risidagi taklifini ovozga qo’yishi mumkin.Agar ushbu taklifga deputatlarda e’tiroz bo’lsa,raislik qiluvchi ularning har biriga o’z yondashuvlarini asoslash uchun 3 daqiqagacha vaqt beradi.Mas’ul qo’mita vakili har bir e’tiroz bo’yicha mas

modda ovoz berish nayijalari bo’yicha Qonunchilik palatasi majlisida raislik qiluvchi qonun loyihasini maromiga yetkazish va keyingi o’qishda Qonunchilik palatasi muhokamasiga kiritish muddatini belgilagan holga uni ikkinchi o’qishda qabul qilish to’g’risidagi taklifni ovozga qo’yiladi.Agar ovoz berish yakunlariga ko’ra bunday taklif ovozlarning zarur sonini to’plamagan bo’lsa,qonun loyihasi maromiga yetkazish uchun mas’ul qo’mita qaytariladi.Maromiga yetkazilgan qonun loyihasi ikkinchi o’qishda qayta ko’rib chiqiliganidan keyin Qonunchilik palatasi majlisida raislik qiluvchi loyihani ikkinchi o’qishda qabul qilish to’g’risidagi taklifni ovozga qo’yadi.Agar ovoz berish yakunlariga ko’tra bunday taklif ovozlarning zarur sonini to’plamagan bo’lsa,qonun loyihasi rad etilga hisoblanadi va bund

loyihasi bo’yicha to’xtam qo’shimcha ovoz berish o’tkazilmagan holda Qonunchilik palatasining tegishli qarori bilan rasmiylashtiriladi. Qonunchilik palatasining mazkur masala yuzasidan qabul qilgan qarorining nusxasi qonun loyihasini kiritgan qonunchilik tashabbusi huquqi subyektida yuboriladi.Ayrim holda deputatlar birlashmalarining talabiga binoan Qonunchilik palatasi majlisida raislik qiluvchi qonun loyihasini ikkinchi o’qish tartibiga qaytarish to’g’risidagi masalani ovozga qo’yishi shart. .( “O’z Res.Qonunchilik palatasi Reglamenti”136- modda). “ O’zbekiston Respublikasi Qonunchilik Palatasi Reglamenti”da Qonunchilik palatasining Senat tomonidan rad etilgan qonunlarni qayta ko’rib chiqish tartibi berilgan. Senat tomonidan rad etilgan va Qonunchilik palatasiga kelib tushgan qonun Qonun

tarkibidan ko’pchilik ovoz bilan komissiya hamraisini saylaydilar.Kelishuv komissiyasi tarkibiga saylangan deputat uning majlislarida qatnashishi shart.Deputatning kelishuv komissiyasi majlisida ishtirok etish imkoniyati bo’lmasa,bu haqda Qonunchilik palatasidan saylangan kelishuv komissiyasi hamraisini oldindan xabardor qiladi.Kelishuv komissiyasining ishini tashkiliy,axborot,hujjatlashtirish va boshqacha tarzda ta’minlash kelishuv komissiyasi qayerda ishlashiga qarab,tegishincha Qonunchilik palatasi devoni yoki Senat devoni tomonidan amalga oshiriladi.Kelishuv komissiyasi qonunning yagona matnini ishlab chiqish maqsadida Senatning har bir e’tirozini alohida-alohida ko’rib chiqadi.Agar muayyan o’zgartirish Senatning kelishuv komissiyasi tomonidan qo’llab-quvvatlangan taklifi asosida ishla

 qonunning kelishuv komissiyasi taqdim etayotgan,kelishuv komissiyasining qonunchilik palatasidan saylangan hamraisi tomonidan tasdiqlangan tahriri. Qonunchilik palatasi kelishuv komissiyasi xulosasi taqdim e’tilgan kundan e’tiboran o’n kun ichida uning takliflarini ko’rib chiqishi va qaror qabul qilishi kerak. Kelishuv komissiyasining takliflari qabul qilingan taqdirda qonun qonunchilik palatasida qayta ko’rib chiqilishi kerak.Qonunchilik palatasi kelishuv komissiyasining takliflari bo’yicha deputatlar umumiy sonining ko’pchilik ovozi bilan qaror qabul qiladi. Kelishuv komissiyasining loaqal bitta taklifi rad etilgan taqdirda Qonunchilik palatasi kelishuv komissiyasiga yangi takliflarni taqdim etish uchun Qonunchilik palatasi tomonidan ma’qullangan tuzatishlarni inobatga olgan holda ishn

sonining uchdan ikki qismining ovozini to’plamasa,ko’rib chiqilayotgan qonun qabul qilinmagan hisoblanadi. 3)Qonuni qabul qilish- bosqichi muhim siyosiy ahamiyatga ega bo’lgan voqeadir.Bu bosqichning ahamiyati va mas’uliyati shundaki,bunda qonun loyihasiga rasmiy yuridik kuch baxsh etiladi,u qonunga aylanadi. O’zbekiston Respublikasining qonunlari ikki yo’l bilan qabul qilinadi: birinchi, O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi tompnidan qabul qilinishi va Senat tomonidan ma’qullanishi; ikkinchi, qonunni umumxalq ovoz berishi(referendumi) yo’li bilan qabul qilish. Qonun loyihasiga ovoz berish 3 xil shaklda amalga oshiriladi: 1) moddama-modda; 2) bo’lim yoki bob bo’yicha alohida-alohida; 3) loyiha to’laligacha ovozga qo’yiladi. O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisning

qonunni ma’qullash yoki rad etish to’g’risidagi tavsiya ifodalangan baho bo’lishi kerak.Qonunni rad etish zarurligi to’g’risidagi xilosada mas’ul qo’mitaning qonunni rad etish zarur deb hisoblashining vajlari bayon etilishi lozim.Mas’ul qo’mitaning xulosasi Senat Kengashiga taqdim etiladi,kengash qonunni Senat majlisining kun tartibi loyihasiga kiritish-kiritmaslik to’g’risida qaror qabul qiladi.Senatning majlisida qonunni ko’rib chiqish ma’ruzachining mas’ul qo’mita xulosasini o’qib eshittirishidan boshlanadi.Ko’rib chiqilayotgan qonun yuzasidan uning muhokamasi tartibida senatorlar so’zga chiqishlari mumkin.Qonun Senat tomonidan senatorlar sonining ko’pchilik ovozi bilan ma’qullanadi.Senat tomonidan ma’qullangan qonun imzolanishi va e’lon qilinishi uchun Senat qarori bilan birgalikda bel

O’zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan qaytarilgan qonun Qonunchilik palatasida qayta ko’rib chiqilganda O’zbekiston Respublikasi Prezidentining yoki Senatning e’tirozlarini hisobga olgan holda yangi tahrirda qabul qilinsa,ushbu qonunni Senat yangidan qa’bul qilingan qonun sifatida belgilangan tartibda ko’rib chiqadi. 5)Qonunni imzolash va e’lon qilish- O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga kiritilgan qo’shimcha va o’zgartirishlar mazmuniga ko’ra,qonun ijodkorligining yakuniy bosqichi o’ziga xos protsessual qoidalar bilan asosiy qonunning 84- moddasida bayon qilingan,unga ko’ra,qonun Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilinib,Senat tomonidan ma’qullanib, O’zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan imzolangach va qonunda belgilanga tartibda rasmiy nashrlarda e’lon qilingach

 Qonunni avvalgi qabul qilingan tahririda ma’qullash. 4.Huquq va qonun ijodkorligi jarayonida qonunchilik va yuridik texnikaning roli. Yuridik texnika- bu muayyan malakatda vakolatli davlat organlari tomonidan normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqish,qabul qilish,rasmiylashtirish,amaldagilariga tegishli o’zgartirish va qo’shimchalar kiritish,eskilarini bekor qilishda hamda individual yuridik hujjatlar,ya’ni huquqni qo’llash hujjatlarini qabul qilish,jarayonida foydalaniladigan uslublar,usullar,yo’llar va vositalar,shunindek,amaliy ko’nikmalar majmuidir. Yuridik texnika deganda,keng ma’noda,fuqarolik jamiyatining boshqaruv organlari ko’zlaydigan maqsadlarni tegishli vositalar va usullar majmui orqali huquqiy normalar oqimiga molashtirish va ushbu normalarni ijro qilinishiga erishish tus

O’zbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan qonunchilik faoliyatidan kelib chiqqan holda qonunchilik texnikasiga shunday ta’rif berish mumkin: qonunchilik texnikasi- normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini tayyorlashning huquq ijodkorligi amaliyotiga tayanuvchi va nazariy jihatdan chuqur mushohada etilgan qoidalari va usullari tizimi bo’lib,u normativ-huquqiy qoidalar shakli mazmuniga to’la va aynan muvofiq bo’lishini,normativ materialni tushunarli,oddiy hamda oson ilg’ash,kuzatib borishga imkon berishni,tartibga solinadigan masalalarni bekamu-ko’st qamrab olinishni ta’minlaydi.Qonunchilik texnikasi qoidalarini shakllantirishda tabiiy-texnikaviy fanlar huquqshunoslik ilmining yutuqlari bilan bir qatorda tilshunoslik,informatika nazariyasi kabi boshqa fanlar ham muhim manbaa bo’lib his

Qonunchilik texnikasi- huquq ijodkorligining muhim nazariy-amaliy masalalaridan biri hisoblanib,qonunchilik faoliyatining sifatli bo’lishi,samaradorligi va bartaraf tashkillashtirilishi ko’p jihatdan unga bog’liq. 11 Qonunchilik texnikasining muhim ahamiyatga molik jihatlaridan yana biri qonunning tili,ifoda uslubi masalasidir.Qonunchilik tili-davlat hokimiyati o’z fuqarolari bilan aloqa bog’laydigan rasmiy tildir.Aynan til vositasida davlatning irodasi,u yuritayotgan siyosatning mazmuni va mohiyati xalqqa yetkaziladi. 12 5.O’zbekistonda qonun ijodkorligi jarayonining o’ziga xos xususiyatlari . O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning Oly Majlis palatalarining qo’shma majlisida ta’kidlaganlaridek,o’tgan davrda qonun ijodkorligi jarayoni kengaygani va murakkablashgani normativ-

Prezidentimiz I.Karimov tashabbusi bilan mamlakatimizda parlament islohotlari o’tkazildi.2002-yil 12-dekabrda qabul qilingan “O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati to’g’risida”gi va “O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi to’g’risida”gi konstitutsiyaviy qonunlar ikki palatali parlamentning,ya’ni yuqori hududiy vakillik palatasi-Senat va professional,doimiy faoliyat ko’rsatuvchi palata-Qonunchilik palatasidan iborat qonunchilik organi shakllantirilishiga olib keldi.Mazkur islohotlar pirovardida davlat va jamiyat uchun muhim bo’lgan qonunlarga markaz va hududlar manfaatlarining uyg’unligiga erishish,ularning sifatini takomillashishiga va ishlash samaradorligini oshirish ko’zda tutildi.Ikki palatali parlamentning tashkil topishi demokratik rivojlanishning mu

amalga oshiriladi. “Qonunlar loyihalarini tayyorlash va O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga kiritish tartibi to’g’risida”gi Qonunida O’zbekiston Respublikasi Adliya vazirligining qonunlar loyihalarini tayyorlash sohasidagi vakolati belgilangan.Mazkur qonunga binoan Adliya vazirligi o’z vakolati doirasida, qonun ijodkorligi va huquqning qo’llanilish amaliyoti sohasida yagona davlat siyosati olib borilishini,qonun ijodkorligi faoliyatining takomillashtirishning ustuvor yo’nalishlarini ishlab chiqishni,ularning amalga oshirilishini ta’minlashi, O’zbekiston Respublikasi Prezidentining, O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining topshiriqlariga binoan va o’z tashabbusi bilan qonunlar loyihalarini ishlab chiqishi hamda ko’rib chiqish uchun belgilangan atrtibda k

Qonun zamonda amal qiladi . Umumiy qoidaga ko ’ ra , qonunlar orqaga qaytish kuchiga ega emas . O ’ zbekistonda jinoyat yoki ma ’ muriy javobgarlikni yengillashtirish bilan qonunlar orqaga qaytish kuchiga ega . O ’ zbekiston Respublikasining 2001- yil 29- avgustda qabul qilingan “ Jinoyat - protsessual kodekslari hamda Ma ’ muriy javobgarlik to ’ g ’ risidagi kodekslariga o ’ zgartirishlar va qo ’ shimchalar kiritish to ’ g ’ risida ” gi qonun yoki O ’ zbekiston Respublikasi Prezidentining 2005- yil 1- avgustidagi farmoniga muvofiq 2008- yil 1- yanvardan o ’ lim jazonining bekor qilinishi jinoyatchilarga nisbatan insonparvarlik tamoyillariga muvofiqlashtirib yengillashtirilganining yaqqol isboti hisoblanadi . Qonunlar butun mamlakat hududida amal qiladi . Qonun hujjatlari shaxslararo doira

1. И.А.Каримов “Ватан равнаки учун хар биримиз жавобгармиз”.T. Узбекистон .2001-439 bet. 2. И.А.Каримов “Асосий максадимиз-юртимиз эркин ва обод,фаровон хает барпо этиш этиш йулини катьият билан давом эттиришдир.”-T. Узбекистон . 2007.48 bet. 3. I.A.karimov “Yuksak ma’naviyat- yengilmas kuch”.- T.”Ma’naviyat” 2008.-176 bet. 4. И.Каримов 2010–йил 12-ноябр“Мамлакатимизда демократик ислохотларни янада чукурдаштириш ва фукаролик жамиятини ривожлантириш консепсияси”.(Узбекистон Республикаси Олий Мажлиси Конунчилик палатаси ва Сенатининг кушма мажлисидаги маьрузасию).T., “O’zbekiston”2010. 5. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.-T.O’zbekiston-2012.40 bet. O’zbekiston Respublikasi normativ-huquqiy hujjatlari: 1. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.-T.O’zbekiston- 2012.40 bet. 2. “O’zbek

5. “O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati to’g’risida”gi qonun.12.12.2002. 6. “Normativ-huquqiy hujjatlar to’g’risida”gi qonun(yangi tahriri).24.12.2012. Maxsus adabiyotlar: 1. “Davlat va huquq nazariyasi” X.T.Odilqoriyev. “Sharq”-2009.-568 bet. 2. Н.Сабуров ва Ш.Сайдуллаев“Давлат ва хукук назарияси”укув кулланма.TДЮИ,2011.-172 б. 3. “Davlat va huquq nazariyasi” X.T.Odilqoriyev.H.B.Boboyev. “Iqtisodiyot va huquq dunyosi”nashriyoti uyi.2000. 4. “Davlat va huquq:umumnazariy masalalar.”T- “Adolat”2005. 5. “Huquq ijodkorligi”(ma’ruza matni) O.Ergashev. 6. Одилкориев Х.Т, Тультеев И.Т. Икки палатали парламент. –Т.: 2005. -100-бет. 7. Odilqoriyev X.T. O’zbekiston Respublikasida Qonun chiqarish jarayoni.-T.,1995.83-bet. 36

Купить