Huquq normalarini sharxlash - Юриспруденция - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	21.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	30 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Юриспруденция

Huquq normalarini sharxlash

Купить

Huquq normalarini sharhlash Reja: 1. Huquq normalarini sharhlash tushunchasi 2. Huquq normalarini sharhlash turlari

Huquq normalarini sharhlash XX asrning so‘nggi 10 yilligi butun insoniyat tarixiga o‘zgarishlar davri sifatida kirdi. O‘zbekiston Respublikasining Prezidenti Islom Karimov ta’kidlaganidek, mazlum xalqning erk uchun kurashi XX asrning g‘oyasiga aylanib, eng asosiy, eng muhim ijtimoiy-siyosiy tamoyil sifatida ajralib turadi. Dunyo xaritasida yangi mustaqil davlatlar paydo bo‘ldi. Ular hozirgi til bilan aytganda, sotsialistik o‘tmishga ega bo‘lgan, o‘z siyosiy mustaqilligini tinch yo‘l bilan ko‘lga kiritgan davlatlardir. Ular dunyodagi boshqa mamlakatlar orasida o‘z mavqeini mustahkamlashga intilmoqda, jahon maydonining tarkibiy qismiga aylanishga harakat kilmoqda. Ular zamonaviy bozor iqtisodiyotiga ega bo‘lgan, odamlarning munosib turmush tarzini ta’minlay oladigan, insonning huquq va erkin

hayotning huquqiy asoslari izchillik bilan mustahkamlanmoqda va takomillashtirilmoqda. Davlatimizning taraqqiyoti va islohotlarning muvaffakiyati ko‘p jihatdan halkning huquqiy ongi hamda huquq normalariga o‘zining munosabatini bildira olishi darajasiga bog‘liqdir. Islohotlarga maqsadlarga omilidir. Shu boisdan ham, mustakillikni kulga kiritgandan keyin O‘zbekiston yosh davlat sifatida o‘z xalqining manfaatlariga, jamiyatda ham, iktisodiy munosabatlarda ham demokratik o‘zgarishlarni amalga oshirish vazifalariga mos keladigan yangi qonunchilik asoslarini ishlab chikishi va qabul qilishi zarur edi. Xozirgi kunda O‘zbekiston qonunchiligi o‘tish davri, o‘z o‘rnini o‘tab bo‘lgan eski tuzum o‘rnini yangi tuzum, demokratik institutlar, isloxotlar egallashi jarayonining huquqiy asoslarini shakllan

Bizga ma’lumki, shark kishisiga "nodonga javob-sukut" tarzida yashash xos. U birovga, ayniqsa, davlat va huquq idoralariga biror e’tiroz bildirishdan oldin keyin o‘zimga, oilamga biror korixol bo‘lib qolmaydimi degan xayolga boradi. Bu esa uni oxir oqibat sukut saqlashga, ko‘rganini ko‘rmaganlikka olishga majbur etadi. Bunday kishilar "sen menga tegma, men senga tegmayman" qabilida ish tutadi-lar. Jamiyatdagi bu guruh kishilari o‘ta zararli hisoblanib, ular boshqalar ongida ham mavjud tuzum, xuquk-tartibot, huquqiy normalar haqida noto‘g‘ri karashlarni, fikrlarni uyg‘otishga olib keladi. Yana shuni ta’kidlab o‘tishim mumkinki, mustaqillikka erishganimizdan so‘ng, xalqimiz oldida turgan ulkan maqsad va oliy niyat mustaqilligimizni barkaror va mustahkam bo‘lishini- ta’minlash

qaratilgandir". Bu qonun va boshqa normativ-huquqiy aktlarni, har bir normani hayotga tatbiq qilish, qo‘llash, ya’ni ular bilan jamiyatda, kishilar o‘rtasidagi turli ijtimoiy munosabatlarni tartibga solish muhimdir. Buning uchun xar bir tatbiq etiladigan normaning mohiyati va mazmunini to‘g‘ri tushunib, anglab olish va sharhlash juda katta ilmiy va amaliy ahamiyatga egadir. Huquqiy normalar hayotda to‘g‘ri ko‘llanib, ular orqali davlat organlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, mansabdor shaxslar va fukarolar o‘rtasida turli ijtimoiy munosabatlar tartibga solinadi. Shuning uchun huquqiy normani hayotga tadbiq etishda shu huquqiy norma bilan hal qilinadigan ishni har taraflama o‘rganish va ishni to‘g‘ri kvalifikatsiya qilish kerak. So‘ngra, fuqarolar va yuridik shaxslar o‘rtasida

 aniqlash (bular davlat organlari-davlat hokimiyatining oliy va mahalliy vakillik organlari, ijro etuvchi organlar Prezident, Vazirlar Mahkamasi, viloyatlar, tumanlar, shaharlar hokimlari, turli vazirliklar va davlat qo‘mitalari, huquqni muhofaza qiluvchi organlar-sud, prokuratura, adliya, ichki ishlar idoralari va boshqalar, jamoat birlashmalari, mansabdor shaxslar va fuqarolar);  Tatbiq qilinadigan huquqiy normalarning mazmunini aniqlash uchun  mantiqiy, grammatik, tarixiy, va sistematik usullar ko‘llaniladi;  Tatbiq etilayotgan normalarning hajmi bo‘yicha va yuridik kuchiga qarab sharxlash. Huquqiy normalarni sharhlash ilmiy tomondan ishlab chiqilgan va hayotda sinab ko‘rilgan bir qator maxsus usullar orqali amalga oshiriladi. Bu usullar huquqiy normalarning ma’nosi va mazmunini och

mazmuni grammatik jihatdan to‘g‘ri va noto‘g‘riligi tahlil qilinadi. Grammatik usulda tatbiq qilinadigan huquqiy norma turli joylarda uchraydigan so‘z va iboralarning to‘g‘riligiga, ularning o‘xshashlik va bog‘liklik tomonlariga e’tibor berib, huquqiy normalarning mazmunini aniqlab, keyin ular sharhlanadi. Mantiqiy usulda-tatbiq etiladigan huquqiy normalarning mazmuni mantiq fanining qonuniyatlariga asosan aniqlanadi. Bunda huquqiy norma matnidagi ifodalar, tushunchalar bir-biri bilan ichki va uzviy mantikiy jihatdan bog‘langanligiga e’tibor berilib, huquqiy normaning mazmuni aniqlanadi. Masalan, O‘zR FKning 15-modsasida «Ruhiy kasalligi yoki akli zaifligi sababli o‘z harakatlarining ahamiyatini tushuna olmaydigan yoki ularni idora qila olmaydigan fuqaro sud tomonidan muomalaga layoqatsiz,

tizimidagi o‘rnini aniqlash kerak. Bu usulda tatbiq etilayotgan huquqiy normaning yangisi bilan almashtirilganligi, qo‘llashda qoidadan istisno bor-yo‘qligi aniqlanadi. Masalan, O‘zR FKning 321-moddasida mulkni ijaraga oluvchi tomonidan yomonlashtirilgan holda yetkazilgan zararlarning ijaraga beruvchiga to‘lanishi to‘g‘risida aytiladi. Zararning to‘la-nishi to‘g‘risida O‘zR FKning 479- modsasida ham aytiladi. Bu yerda zarar yetkazilishi, shartnoma bo‘yicha olingan majburiyatning buzilishi uchun bu moddalar bir-biri bilan solishtirilib, yetkazilgan zararning undirilishi masalasi o‘zR FKning 479-moddasi bilan emas, balki 321- moddasi bilan hal etiladi. Maxsus yuridik usul – yuridik fan va qonunchilikda maxsus terminlar va tushunchalar mavjudligi bilan belgilanadi. Ko‘pchilik fuqarolar uchun

 Bajarilishi davlat tomonidan ta’minlanadi;  Farmonlar, qarorlar, yo‘riqnomalar ko‘rinishida ifodalanadi. Sharhlash aktlarining normativ huquqiy aktlardan farq qiluvchi belgilari quyidagilarda namoyon bo‘ladi:  Ularda huquq normalari mavjud bo‘lmaydi;  Huquq manbai va shakli hisoblanmaydi;  Qoida bo‘yicha mansabdor shaxsga qaraltirilgan bo‘ladi;  Qonun osti xarakteriga ega;  Ularning maqsadi huquqni yaratish emas, balki sharhlashdan iboratdir;  Normativ huquqiy akt mustaqil holda mavjud bo‘la oladi, sharhlash akti esa o‘z obyektidan mustaqil emas;  Normativ huquqiy akt bekor bo‘lsa, sharhlash kti ham o‘z-o‘zidan bekor bo‘ladi; Normativ huquqiy aktni g‘uquq ijodkorligi subyekti bo‘lgan organ qabul qiladi. Sharhlashni esa muayyan vakolatli organ amalga oshiradi. Turmushda huquqiy no

Bu holatni huquq normasiga nisbatan oladigan bo‘lsak, bunda tiplashtirish ma’lum sharoitlarda huquqiy holat yoki subyekt xatti-harakatidagi muxim, belgilovchi, sifatiy jixatlarni ajratib ko‘rsatishda ifodalanadi. Shu tarika konkretlikdan mavhumlikka o‘tish jarayoni yuz beradi. Shu bois qonunlarda huquq normalarida erkinlik - shaxs o‘zboshimchaligiga boglik bulmagan, nomuayyan nazariy mavjudlik kasb etadi. Analogiya (o‘xshashlik) faqat fuqarolik ishlari bo‘yicha qo‘llanilishi mumkin. Bu haqda O‘zR FKning 4-moddasida fuqarolik huquqlari va burchlari qonunlarda nazarda tutilgan asoslardan, shuninngdek, fuqarolar va tashkilotlarning qonunda nazarda tutilmagan bo‘lsada, lekin umumiy asoslari va fuqarolik qonunlarining mazmuni tufayli fuqarolik huquqlari va burchlarini vujudga keltiradigan harak

Huquq normalarini sharhlash turlari Huquq normalarini sharhlash masalasi huquqning mazmunini ochish, tushuntirish va huquqiy hujjatlar yuridik mohiyatini huquqini subyektlar yoritishga qaratilgan faoliyatdir. Buni amalga oshirishda huquqiy normalarni sharhlovchi subyektlarning roli katta. O‘zbekiston Respublikasida normalarni sharhlaydigan quyidagilardan iborat:  davlat organlari–davlat hokimiyatining oliy va mahalliy vakillik organlari,  ijro etuvchi organlar – Prezident, Vazirlar Mahkamasi, viloyatlar, tumanlar,shaharlar hokimlari, turli vazirliklar va davlat ko‘mitalari,  huquqni muhofaza qiluvchi organlar – sud, prokuratura, adliya, ichki ishlar idoralari va boshqalar, jamoat birlashmalari, mansabdor shaxslar va fuqarolar. Shu subyektlar huquqiy normalarni sharhlaganda ularning mazm

Huquq normalarini sharhlash ularni qo‘llaydigan subyektiga qarab, ikki guruhga: rasmiy va norasmiy sharhlashga bo‘linadi. Rasmiy sharhlash – turmushda ko‘llaniladigan huquqiy normalarni rasmiy sharhlash vakolatli davlat organlari tomonidan amalga oshiriladi. Bu sharh barcha subyektlar uchun majburiy bo‘ladi. O‘zbekiston Respublikasida huquqiy normalarni sharhlash bilan o‘z vakolati doirasida quyidagi davlat organlari shug‘ullanadi: O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi, Prezident, Vazirlar Mahkamasi. Vazirliklar, davlat qo‘mitalari, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi va Vazirlar Kengashi. Rasmiy sharhlash ikkiga bo‘linadi: ■ autentik sharhlash ■ normativ sharhlash Autentik sharhlash – davlat hududida huquq normalarini bir xilda qo‘llash maqsadida, kaysi davlat organi chiqargan

hukmi huquqiy normani kazual (kazus) sharhlash asosida amalga oshadi. Bu norasmiy sharhlashdir. O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi sud amaliyotini umumlashtirib ko‘rib chiqadi va qonun hujjatlarini ko‘llash masalalari bo‘yicha ularni sharhlab, dasturiy ko‘rsatmalar beradi. Yukoridagi belgilari bilan huquq normasi individual huquq normalaridan fark kiladi. Masalan, birorta shaxsni ishga tayinlash, yoki boshqa bir shaxsni ma’muriy javobgarlikka tortish, bironta firmani yuridik shaxs sifatida ruyxatdan utkazish kabi davlat organlari qarorlari huquq normasi bula olmaydi, chunki ular amaldagi huquq normasini aloxida shaxsga va holatga qo‘llashga karatilgan holos. Bu harakatlarning hammasi aniq, individual xarakterga egadir, chunki konkret shaxslarga taalukli, bir martagina amalga oshiri

darsliklarda,ma’ruzalarda, kitoblarda va ilmiy maqola-larda amalga oshirilishi mumkin . Huquq normalarini sharhlash hajmi bo‘yicha uch xil bo‘ladi : 1) So‘zni tom ma’noda sharhlash – bunda turmushga tatbiq etilayotgan huquqiy normaning mazmuni yozilgan matniga qarab, hech narsa qo‘shmasdan qo‘llash tushuniladi. 2) Cheklangan sharhlash – bunda tatbiq etilayotgan huquqiy normaning o‘z matnida cheklanganligi belgilab qo‘yiladi. 3) Keng ma’noda sharhlash – bunda tatbiq etilayotgan huquqiy normaning mazmuni uning yozilgan matniga nisbatan kengroq qilib sharhlanadi. O‘zbekiston bozor iqtisodiyotiga o‘tayotgan hozirgi zamonda kishilar o‘rtasidagi turli ijtimoiy munosabatlar huquq normalari bilan tartibga solinadi. Bunda huquq normalarini sharhlash-avvalo turli usullar bilan ularning mazmunini ani

Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Karimov I.A.. Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. 3-tom, Toshkent, «O‘zbekiston», 1996. 2. Karimov I.A. Bunyodkorlik yo‘lidan. 4-tom, Toshkent, «O‘zbekiston», 1998. 3. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. Toshkent, “O‘zbekiston” 2003. 4. O‘zbekiston Respublikasining "O‘zbekiston Respublikasining mustaqil-ligi asoslari to‘g‘risida"gi 1991yil 31 avgust konstitutsiyaviy qonuni // O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining axborotnomasi. 1991 yil. 11-son. 5. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining O‘zbekiston Respublika-sining davlat mustaqilligini e’lon qilish to‘g‘risida"gi 1991yil 31 avgust qarori // O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining axborotnomasi. 1991 yil. 11-son.

Купить